Супер-Инфо
super.kg
видео
Андай болушу мүмкүн эмес. Жомок эле эмес бул жөө жомок да. Эмне үчүн Америкада эле боло берет? СССРде мейли жашырып коюшуптур, ал эми башка мамлекеттер да бар го.
Таң калтырган табигат сырлары! Шумдук!
#61 15 February 2014 - 09:35
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1277
- 03 June 11
- : 22 Nov 2019 09:19
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:Москва
Миң уккандан , бир көргөн артык !!!
#62 15 February 2014 - 09:57
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 8229
- 25 February 13
- : 10 Feb 2025 14:40
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Кереметтүү жерде.
Көздөн кайым болуп кетти деген имиштерди көп эле окугам. Чындык болушу мүмкүн. Ааламда кандай сырлар жатканын биз билбейбиз да.
Никогда не путай мой характер с моим отношением.
Мой характер зависит от меня, а мое отношение - от твоего поведения.
#63 15 February 2014 - 10:01
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 8229
- 25 February 13
- : 10 Feb 2025 14:40
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Кереметтүү жерде.
Андай болушу мүмкүн эмес. Жомок эле эмес бул жөө жомок да. Эмне үчүн Америкада эле боло берет? СССРде мейли жашырып коюшуптур, ал эми башка мамлекеттер да бар го.
Америкада эле эмес, чыгармалардан деле окусаңыз, көз алдында турган адам жок болуп кетти, көздөн кайым болуп кетти деген имиштер толтура эле. Көздөн кайым болгон адам табылган эмес. Бирок ошо кантип, эмне үчүн көздөн кайым болгондугу тууралуу табышмактар болуп келген.
Никогда не путай мой характер с моим отношением.
Мой характер зависит от меня, а мое отношение - от твоего поведения.
#64 15 February 2014 - 10:09
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 8229
- 25 February 13
- : 10 Feb 2025 14:40
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Кереметтүү жерде.
"Кара тешик" тууралуу да тээ илгери гезиттен окуган элем. Ал тешиктин түбү көрүнбөгөн,
жана адамдын жанын кейитээрлик коркунучтуу үндөр чыгып турган. Аны тозоктун эшиги дешкен.Кара тешик чоңойгондон чоңоюп, түбү кызыл болуп көрүнөт имиш.
Никогда не путай мой характер с моим отношением.
Мой характер зависит от меня, а мое отношение - от твоего поведения.
#65 15 February 2014 - 11:07
- Супер-активист
-
- Тартип бузгандар
- 2515
- 05 May 13
- : 14 Jul 2014 14:05
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:планета Mars
<br />"Кара тешик" тууралуу да тээ илгери гезиттен окуган элем. Ал тешиктин түбү көрүнбөгөн,
жана адамдын жанын кейитээрлик коркунучтуу үндөр чыгып турган. Аны тозоктун эшиги дешкен.Кара тешик чоңойгондон чоңоюп, түбү кызыл болуп көрүнөт имиш.<br />
Сиз дагы жоо жомокко тушуп албадынызбы?
Барга көппө - Жок го чөкпө
#66 15 February 2014 - 11:16
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 8229
- 25 February 13
- : 10 Feb 2025 14:40
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Кереметтүү жерде.
Сиз дагы жоо жомокко тушуп албадынызбы?
/>/>
/>/>Ой, мен тээ илгери гезиттен окугам. Дагы жазат элем унутуп жатам. Жөө жомок болгудай оюман чыгарсам бир жөн
Никогда не путай мой характер с моим отношением.
Мой характер зависит от меня, а мое отношение - от твоего поведения.
#67 15 February 2014 - 11:23
- Супер-активист
-
- Тартип бузгандар
- 2515
- 05 May 13
- : 14 Jul 2014 14:05
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:планета Mars
<br />Ой, мен тээ илгери гезиттен окугам. Дагы жазат элем унутуп жатам. Жөө жомок болгудай оюман чыгарсам бир жөн<img src='http://www.super.
kg/superstan/public/style_emoticons/
default/smile.gif'
class='bbc_emoticon'
alt='' /><br />
' /><br />
Барга көппө - Жок го чөкпө
#68 15 February 2014 - 12:47
- Супер-активист
-
- Тартип бузгандар
- 2080
- 05 July 13
- : 05 Mar 2015 01:00
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:планета Кыргызстан
Галактика
Жылдыздар жымындаганбулутсуз карангы түндө бүткүласманды курчап тургансыган тилкени көрүүгө болот. Аны кыргыздар илгертен эле "Саманчынын жолу" деп атаган. Азыр анытелескопмененкараганда "Саманчынын жолу" күңүрт жарык чыгарган көп сандаган жылдызчалардан туруп, куралсыз көзгө алар туташ жарыктай көрүнөт." Саманчынын жолу" галактикасы" Саманчынын жолу" жылдыздардын зор системасы - Галактикага кирген жылдыздардын негизги тобу. Жерден көрүнүүчү башка жылдыздар,Күн жана биз жашаган Жерпланетасы да Саманчынын жолу галактикасына таандык.Саманчынын жолу башка элдерде Сүттүү жол, Асмандарыясы деп да аталат. Бул сөз байыркыгректердин“galaxias”– сүттүү айлампа деген сөзүнөн келип чыккан.Саманчынын жолу спираль түрүндөгү галактикалардын бири. Жашы болжолдорго караганда, 12800-13600миллион жылдардын тегерегинде. Галактика жылдыздардан жана жылдыздар аралык заттар: чаң жанагаздардан турат. Чаң жана газдар жылдыздардын арасындагы боштукту толуктайт. Галактиканын бир башынан экинчи башына жарык жылынын эсеби менен 100 000 жылда жетүүгө болот (жарыктын ылдамдыгы 299 792 458 м/с түзөт).Башкача айтканда, галактиканын бир башынан чыккан жарык экинчи башына 100 000 жылда жетет. Галактика орточо эсеп менен 200миллиард жылдызды өз кучагына камтыйт. Тактап айтканда, галактика ири жылдыздар системасы болуп саналат. Күн болсо жылдыздардын бири. Көпчүлүк жылдыздардын чоңдугу Күндүн чоңдугундай. Тагыраак айтканда, диаметри 1 390 000 чакырым. Кээ бир жылдыздар Күндөн 100 эсе чоң болсо, кээ бирлери 300 эсе чоңдук кылат. Жылдыздар жаралат жана өлүшөт. Жылдыз канчалык чоң болсо, ошончолук өмүрү кыска. Себеби күчтүү жарылууга туш болушат.Күн орточо өлчөмдөгү жылдыз. Аны 9планетаайланып жүрөт.Жылдыздар бири-биринен ар кандай алыстыкта жайгашкан жана бетиндеги температурага жараша өңдөрү ар башка. Ак-көгүш өңдөгү жылдыздар эң ысык жылдыздар болуп эсептелет. Ал эми кызыл жылдыздар муздак жылдыздардын катарына кирет.Жылдыздар арасында ар түрдүүчө топтошуп жайгашкандары кездешет. Мисалы, жылдыздар сейрек жайгашкан топтомдо 50дөн 2000 жылдызга чейин болот. Булар адатта жаш жана чоң жылдыздар. Ал эмишарсымал топтошкондордун курамында бир нече миллион жылдыз болот. Алардын көбүн картаң жылдыздар түзөт.Күн системасы Галактиканын четирээк жагында жайгашкан. Галактиканын борборунда болсогалактика ядросун түүзүчү бири-бирине тыгыз жайгашкан дээрлик шар түрүндөгү топ жылдыздар бар.Бардык жылдыздар Галактиканын ядросунун тегерегинде айланат; Күнда өз планеталары менен бирге галактика ядросун 220 млн жылда толук айланып чыгат. Бул эн зор убакыт аралыгыгалактикалык жылдеп аталат. Күн өзү пайда болгондон бери галактиканы орточо эсеп менен 30 жолу айланып чыкты деген маалымат бар.Башка галактикалардын борборлору жаркырап турса, биздин Саманчынын жолунун борбору тескерисинче жаркырабайт. Изилдөөлөргө караганда, борбордук бөлүктө кара көңдөй жайгашкан. Ал абдан бекем тыгыздыкка жана мыкты тартылуу күчүнө ээ. Андыктан андан жарык да суурулуп чыга албайт. Башкача айтканда, Жердин тыгыздыгын кара көңдөйдүн тыгыздыгына окшоштуруу үчүн Жерди ширеңкенин көлөмүнө чейин кысуу керектелет. Изилдөөлөргө караганда, борбордогу чоң кара көңдөйдүн тегерегинде майда кара көңдөйлөр жана жаштары 2 миллиард жылды түзгөн картаң жылдыздар айланып жүрүшөт. Асман материялары кара көңдөйгө сорулганда майда бөлүктөргө бөлүнүп, күчтүүнурданууну чыгарышат. Кара көңдөй боюнча божомолдор абдан көп. Анткени ал изилденип бүтө элек.Галактиканын курамында жылдыздардан башка майдакосмостук чаң менен газдан турган эбегейсиз зор суюк булуттар да бар. Алар чаң жана газ тумандуулугу деп аталат. Галактиканын көп эле жылдыздарын планеталар айланып жүрүшү ыктымал, бирок азыркы телескоптор менен да аларды көрүүгө мүмкүн эмес.Болжолдуу түрдө галактиканын көйнөктүн жеңине окшогон спиралдуу 4 бөлүгү бар. Ал бөлүктөр сандаган жаңы жылдыздардан, чаңдар менен газдардан турат. Чаңдар жана газдарболсо жаңы жылдыздардын пайда болушун шарттайт. Демек, галактиканын жеңге окшош бөлүктөрү жаш жылдыздардын мекени десек жарашчудай. Башка галактикалар Ааламдагы 25 галактика Жергиликтүү системага кирет. Алардын бири биздин Саманчынын жолу. 25 галактика өз ара тартылуу күчү менен тартылышып турат. Жергиликтүү системага кирбеген галактикалардын саны изилдөөлөр жүргүзүлгөн сайын өсүүдө. Болжолго караганда, алардын саны учурда 200 миллиондон ашат.Ааламдагы биздин галактикадан башка галактикалар Жерден караганда кичинекей тумандуу так болуп гана көрүнөт. Галактикалардын жарыкшооласы бизге миллиондогон жылдарда, ал эми эн алыскы галактикалардан – миллиардаган жылдарда араң жетет. Галактиканын кээ бир планеталарында космоскорадиосигналжибере ала турган акыл-эстүү жандар болушу мүмкүн. Азыр окумуштуулар кубаттуу радиотелескоптор менен башка планетада жашоочулардын сигналын кармоого аракет кылып жатышат. Бирок азырынча мындан эч натыйжа чыга элек.Сырткы көрүнүшү бонча галактиктер жалпысынан эллипстик, спираль жана туура эмес формада болуп үчкө бөлүнөт.Эллипстик галактиктер түрдүү формадагы кысылыштарга ээ болуп эллипсоид формасын алат. Ал галактиктер зор жана кидиктер түрүндө Ааламдан кездешип, бардык галактиктердин 1/4 үлүшүн түзөт. Бул галактиктер жалпы түзүлүшү бонча эң жөнөкөй. Жылдыздардын жайланышы анын борборунан алыстаган сайын саны бонча азая берет.Спиралдык галактиктержалпы галактиктердин өтө көп санын түзөт. Буга биздин Галактика жана Андромеда (М 31) гиганттумандуулугу кирет. Андромеда куралсыз көз менен көрүнгөн аз сандагы галактиктердин ичинен эң жакшы байкалган галактиктердин бири. Спиралдык галактиктер күн массасынын 109–1012 сындагы массасын түзөт.Туура эмес галактиктердинборборунда ядросу жок болуп, анын түзүлүшүндөгү иреттүү законченемдүүлүктү аныктоо өтө кыйын. Жер шарынын түш.жарым шарында жашаган адамдар куралданбаган көз менен туура эмес галактиктердин катарына кирген Чоң жана Кичи Магеллан булутчаларын көрө алышат. Алар биздин Галактиканын жандоочулары болуп саналышат.Магеллан булутчаларынын массасы жана өлчөмү биздин Галактикага салыштырганда алда канча кичине. Ааламда эллипстик, спираль жана туура эмес формадагы галактиктерден башка да галактиктер болушу мүмкүн. Алсак, алардын бири өз ара аракеттешүүчү галактиктер. Алар көпчүлүк учурда бири бирине жакын жайгашып, жарык чыгаруучуматерия«көпүрө» аркылуу байланышып, бири экинчисине кирип да турат.Галактика жок болушу мүмкүнбү? Астрономдордун болжолуна таянсак,Саманчынын жолу 5 миллиард жылдан кийин өлүмгө учурайт. Анткени биздин галактика убакыт өткөн сайын Андромеда тумандуулугу деп аталган галактикага жакындап баратат. Акырында Саманчынын жолун аталган галактика жутуп алат.
Жылдыздар жымындаганбулутсуз карангы түндө бүткүласманды курчап тургансыган тилкени көрүүгө болот. Аны кыргыздар илгертен эле "Саманчынын жолу" деп атаган. Азыр анытелескопмененкараганда "Саманчынын жолу" күңүрт жарык чыгарган көп сандаган жылдызчалардан туруп, куралсыз көзгө алар туташ жарыктай көрүнөт." Саманчынын жолу" галактикасы" Саманчынын жолу" жылдыздардын зор системасы - Галактикага кирген жылдыздардын негизги тобу. Жерден көрүнүүчү башка жылдыздар,Күн жана биз жашаган Жерпланетасы да Саманчынын жолу галактикасына таандык.Саманчынын жолу башка элдерде Сүттүү жол, Асмандарыясы деп да аталат. Бул сөз байыркыгректердин“galaxias”– сүттүү айлампа деген сөзүнөн келип чыккан.Саманчынын жолу спираль түрүндөгү галактикалардын бири. Жашы болжолдорго караганда, 12800-13600миллион жылдардын тегерегинде. Галактика жылдыздардан жана жылдыздар аралык заттар: чаң жанагаздардан турат. Чаң жана газдар жылдыздардын арасындагы боштукту толуктайт. Галактиканын бир башынан экинчи башына жарык жылынын эсеби менен 100 000 жылда жетүүгө болот (жарыктын ылдамдыгы 299 792 458 м/с түзөт).Башкача айтканда, галактиканын бир башынан чыккан жарык экинчи башына 100 000 жылда жетет. Галактика орточо эсеп менен 200миллиард жылдызды өз кучагына камтыйт. Тактап айтканда, галактика ири жылдыздар системасы болуп саналат. Күн болсо жылдыздардын бири. Көпчүлүк жылдыздардын чоңдугу Күндүн чоңдугундай. Тагыраак айтканда, диаметри 1 390 000 чакырым. Кээ бир жылдыздар Күндөн 100 эсе чоң болсо, кээ бирлери 300 эсе чоңдук кылат. Жылдыздар жаралат жана өлүшөт. Жылдыз канчалык чоң болсо, ошончолук өмүрү кыска. Себеби күчтүү жарылууга туш болушат.Күн орточо өлчөмдөгү жылдыз. Аны 9планетаайланып жүрөт.Жылдыздар бири-биринен ар кандай алыстыкта жайгашкан жана бетиндеги температурага жараша өңдөрү ар башка. Ак-көгүш өңдөгү жылдыздар эң ысык жылдыздар болуп эсептелет. Ал эми кызыл жылдыздар муздак жылдыздардын катарына кирет.Жылдыздар арасында ар түрдүүчө топтошуп жайгашкандары кездешет. Мисалы, жылдыздар сейрек жайгашкан топтомдо 50дөн 2000 жылдызга чейин болот. Булар адатта жаш жана чоң жылдыздар. Ал эмишарсымал топтошкондордун курамында бир нече миллион жылдыз болот. Алардын көбүн картаң жылдыздар түзөт.Күн системасы Галактиканын четирээк жагында жайгашкан. Галактиканын борборунда болсогалактика ядросун түүзүчү бири-бирине тыгыз жайгашкан дээрлик шар түрүндөгү топ жылдыздар бар.Бардык жылдыздар Галактиканын ядросунун тегерегинде айланат; Күнда өз планеталары менен бирге галактика ядросун 220 млн жылда толук айланып чыгат. Бул эн зор убакыт аралыгыгалактикалык жылдеп аталат. Күн өзү пайда болгондон бери галактиканы орточо эсеп менен 30 жолу айланып чыкты деген маалымат бар.Башка галактикалардын борборлору жаркырап турса, биздин Саманчынын жолунун борбору тескерисинче жаркырабайт. Изилдөөлөргө караганда, борбордук бөлүктө кара көңдөй жайгашкан. Ал абдан бекем тыгыздыкка жана мыкты тартылуу күчүнө ээ. Андыктан андан жарык да суурулуп чыга албайт. Башкача айтканда, Жердин тыгыздыгын кара көңдөйдүн тыгыздыгына окшоштуруу үчүн Жерди ширеңкенин көлөмүнө чейин кысуу керектелет. Изилдөөлөргө караганда, борбордогу чоң кара көңдөйдүн тегерегинде майда кара көңдөйлөр жана жаштары 2 миллиард жылды түзгөн картаң жылдыздар айланып жүрүшөт. Асман материялары кара көңдөйгө сорулганда майда бөлүктөргө бөлүнүп, күчтүүнурданууну чыгарышат. Кара көңдөй боюнча божомолдор абдан көп. Анткени ал изилденип бүтө элек.Галактиканын курамында жылдыздардан башка майдакосмостук чаң менен газдан турган эбегейсиз зор суюк булуттар да бар. Алар чаң жана газ тумандуулугу деп аталат. Галактиканын көп эле жылдыздарын планеталар айланып жүрүшү ыктымал, бирок азыркы телескоптор менен да аларды көрүүгө мүмкүн эмес.Болжолдуу түрдө галактиканын көйнөктүн жеңине окшогон спиралдуу 4 бөлүгү бар. Ал бөлүктөр сандаган жаңы жылдыздардан, чаңдар менен газдардан турат. Чаңдар жана газдарболсо жаңы жылдыздардын пайда болушун шарттайт. Демек, галактиканын жеңге окшош бөлүктөрү жаш жылдыздардын мекени десек жарашчудай. Башка галактикалар Ааламдагы 25 галактика Жергиликтүү системага кирет. Алардын бири биздин Саманчынын жолу. 25 галактика өз ара тартылуу күчү менен тартылышып турат. Жергиликтүү системага кирбеген галактикалардын саны изилдөөлөр жүргүзүлгөн сайын өсүүдө. Болжолго караганда, алардын саны учурда 200 миллиондон ашат.Ааламдагы биздин галактикадан башка галактикалар Жерден караганда кичинекей тумандуу так болуп гана көрүнөт. Галактикалардын жарыкшооласы бизге миллиондогон жылдарда, ал эми эн алыскы галактикалардан – миллиардаган жылдарда араң жетет. Галактиканын кээ бир планеталарында космоскорадиосигналжибере ала турган акыл-эстүү жандар болушу мүмкүн. Азыр окумуштуулар кубаттуу радиотелескоптор менен башка планетада жашоочулардын сигналын кармоого аракет кылып жатышат. Бирок азырынча мындан эч натыйжа чыга элек.Сырткы көрүнүшү бонча галактиктер жалпысынан эллипстик, спираль жана туура эмес формада болуп үчкө бөлүнөт.Эллипстик галактиктер түрдүү формадагы кысылыштарга ээ болуп эллипсоид формасын алат. Ал галактиктер зор жана кидиктер түрүндө Ааламдан кездешип, бардык галактиктердин 1/4 үлүшүн түзөт. Бул галактиктер жалпы түзүлүшү бонча эң жөнөкөй. Жылдыздардын жайланышы анын борборунан алыстаган сайын саны бонча азая берет.Спиралдык галактиктержалпы галактиктердин өтө көп санын түзөт. Буга биздин Галактика жана Андромеда (М 31) гиганттумандуулугу кирет. Андромеда куралсыз көз менен көрүнгөн аз сандагы галактиктердин ичинен эң жакшы байкалган галактиктердин бири. Спиралдык галактиктер күн массасынын 109–1012 сындагы массасын түзөт.Туура эмес галактиктердинборборунда ядросу жок болуп, анын түзүлүшүндөгү иреттүү законченемдүүлүктү аныктоо өтө кыйын. Жер шарынын түш.жарым шарында жашаган адамдар куралданбаган көз менен туура эмес галактиктердин катарына кирген Чоң жана Кичи Магеллан булутчаларын көрө алышат. Алар биздин Галактиканын жандоочулары болуп саналышат.Магеллан булутчаларынын массасы жана өлчөмү биздин Галактикага салыштырганда алда канча кичине. Ааламда эллипстик, спираль жана туура эмес формадагы галактиктерден башка да галактиктер болушу мүмкүн. Алсак, алардын бири өз ара аракеттешүүчү галактиктер. Алар көпчүлүк учурда бири бирине жакын жайгашып, жарык чыгаруучуматерия«көпүрө» аркылуу байланышып, бири экинчисине кирип да турат.Галактика жок болушу мүмкүнбү? Астрономдордун болжолуна таянсак,Саманчынын жолу 5 миллиард жылдан кийин өлүмгө учурайт. Анткени биздин галактика убакыт өткөн сайын Андромеда тумандуулугу деп аталган галактикага жакындап баратат. Акырында Саманчынын жолун аталган галактика жутуп алат.
Кай жерде болбо, ар дайым, ар качан, туболукко журогумдо жашайсын.
#69 15 February 2014 - 12:52
- Супер-активист
-
- Тартип бузгандар
- 2080
- 05 July 13
- : 05 Mar 2015 01:00
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:планета Кыргызстан
Галактика
Жылдыздар жымындаганбулутсуз карангы түндө бүткүласманды курчап тургансыган тилкени көрүүгө болот. Аны кыргыздар илгертен эле "Саманчынын жолу" деп атаган. Азыр анытелескопмененкараганда "Саманчынын жолу" күңүрт жарык чыгарган көп сандаган жылдызчалардан туруп, куралсыз көзгө алар туташ жарыктай көрүнөт." Саманчынын жолу" галактикасы" Саманчынын жолу" жылдыздардын зор системасы - Галактикага кирген жылдыздардын негизги тобу. Жерден көрүнүүчү башка жылдыздар,Күн жана биз жашаган Жерпланетасы да Саманчынын жолу галактикасына таандык.Саманчынын жолу башка элдерде Сүттүү жол, Асмандарыясы деп да аталат. Бул сөз байыркыгректердин“galaxias”– сүттүү айлампа деген сөзүнөн келип чыккан.Саманчынын жолу спираль түрүндөгү галактикалардын бири. Жашы болжолдорго караганда, 12800-13600миллион жылдардын тегерегинде. Галактика жылдыздардан жана жылдыздар аралык заттар: чаң жанагаздардан турат. Чаң жана газдар жылдыздардын арасындагы боштукту толуктайт. Галактиканын бир башынан экинчи башына жарык жылынын эсеби менен 100 000 жылда жетүүгө болот (жарыктын ылдамдыгы 299 792 458 м/с түзөт).Башкача айтканда, галактиканын бир башынан чыккан жарык экинчи башына 100 000 жылда жетет. Галактика орточо эсеп менен 200миллиард жылдызды өз кучагына камтыйт. Тактап айтканда, галактика ири жылдыздар системасы болуп саналат. Күн болсо жылдыздардын бири. Көпчүлүк жылдыздардын чоңдугу Күндүн чоңдугундай. Тагыраак айтканда, диаметри 1 390 000 чакырым. Кээ бир жылдыздар Күндөн 100 эсе чоң болсо, кээ бирлери 300 эсе чоңдук кылат. Жылдыздар жаралат жана өлүшөт. Жылдыз канчалык чоң болсо, ошончолук өмүрү кыска. Себеби күчтүү жарылууга туш болушат.Күн орточо өлчөмдөгү жылдыз. Аны 9планетаайланып жүрөт.Жылдыздар бири-биринен ар кандай алыстыкта жайгашкан жана бетиндеги температурага жараша өңдөрү ар башка. Ак-көгүш өңдөгү жылдыздар эң ысык жылдыздар болуп эсептелет. Ал эми кызыл жылдыздар муздак жылдыздардын катарына кирет.Жылдыздар арасында ар түрдүүчө топтошуп жайгашкандары кездешет. Мисалы, жылдыздар сейрек жайгашкан топтомдо 50дөн 2000 жылдызга чейин болот. Булар адатта жаш жана чоң жылдыздар. Ал эмишарсымал топтошкондордун курамында бир нече миллион жылдыз болот. Алардын көбүн картаң жылдыздар түзөт.Күн системасы Галактиканын четирээк жагында жайгашкан. Галактиканын борборунда болсогалактика ядросун түүзүчү бири-бирине тыгыз жайгашкан дээрлик шар түрүндөгү топ жылдыздар бар.Бардык жылдыздар Галактиканын ядросунун тегерегинде айланат; Күнда өз планеталары менен бирге галактика ядросун 220 млн жылда толук айланып чыгат. Бул эн зор убакыт аралыгыгалактикалык жылдеп аталат. Күн өзү пайда болгондон бери галактиканы орточо эсеп менен 30 жолу айланып чыкты деген маалымат бар.Башка галактикалардын борборлору жаркырап турса, биздин Саманчынын жолунун борбору тескерисинче жаркырабайт. Изилдөөлөргө караганда, борбордук бөлүктө кара көңдөй жайгашкан. Ал абдан бекем тыгыздыкка жана мыкты тартылуу күчүнө ээ. Андыктан андан жарык да суурулуп чыга албайт. Башкача айтканда, Жердин тыгыздыгын кара көңдөйдүн тыгыздыгына окшоштуруу үчүн Жерди ширеңкенин көлөмүнө чейин кысуу керектелет. Изилдөөлөргө караганда, борбордогу чоң кара көңдөйдүн тегерегинде майда кара көңдөйлөр жана жаштары 2 миллиард жылды түзгөн картаң жылдыздар айланып жүрүшөт. Асман материялары кара көңдөйгө сорулганда майда бөлүктөргө бөлүнүп, күчтүүнурданууну чыгарышат. Кара көңдөй боюнча божомолдор абдан көп. Анткени ал изилденип бүтө элек.Галактиканын курамында жылдыздардан башка майдакосмостук чаң менен газдан турган эбегейсиз зор суюк булуттар да бар. Алар чаң жана газ тумандуулугу деп аталат. Галактиканын көп эле жылдыздарын планеталар айланып жүрүшү ыктымал, бирок азыркы телескоптор менен да аларды көрүүгө мүмкүн эмес.Болжолдуу түрдө галактиканын көйнөктүн жеңине окшогон спиралдуу 4 бөлүгү бар. Ал бөлүктөр сандаган жаңы жылдыздардан, чаңдар менен газдардан турат. Чаңдар жана газдарболсо жаңы жылдыздардын пайда болушун шарттайт. Демек, галактиканын жеңге окшош бөлүктөрү жаш жылдыздардын мекени десек жарашчудай. Башка галактикалар Ааламдагы 25 галактика Жергиликтүү системага кирет. Алардын бири биздин Саманчынын жолу. 25 галактика өз ара тартылуу күчү менен тартылышып турат. Жергиликтүү системага кирбеген галактикалардын саны изилдөөлөр жүргүзүлгөн сайын өсүүдө. Болжолго караганда, алардын саны учурда 200 миллиондон ашат.Ааламдагы биздин галактикадан башка галактикалар Жерден караганда кичинекей тумандуу так болуп гана көрүнөт. Галактикалардын жарыкшооласы бизге миллиондогон жылдарда, ал эми эн алыскы галактикалардан – миллиардаган жылдарда араң жетет. Галактиканын кээ бир планеталарында космоскорадиосигналжибере ала турган акыл-эстүү жандар болушу мүмкүн. Азыр окумуштуулар кубаттуу радиотелескоптор менен башка планетада жашоочулардын сигналын кармоого аракет кылып жатышат. Бирок азырынча мындан эч натыйжа чыга элек.Сырткы көрүнүшү бонча галактиктер жалпысынан эллипстик, спираль жана туура эмес формада болуп үчкө бөлүнөт.Эллипстик галактиктер түрдүү формадагы кысылыштарга ээ болуп эллипсоид формасын алат. Ал галактиктер зор жана кидиктер түрүндө Ааламдан кездешип, бардык галактиктердин 1/4 үлүшүн түзөт. Бул галактиктер жалпы түзүлүшү бонча эң жөнөкөй. Жылдыздардын жайланышы анын борборунан алыстаган сайын саны бонча азая берет.Спиралдык галактиктержалпы галактиктердин өтө көп санын түзөт. Буга биздин Галактика жана Андромеда (М 31) гиганттумандуулугу кирет. Андромеда куралсыз көз менен көрүнгөн аз сандагы галактиктердин ичинен эң жакшы байкалган галактиктердин бири. Спиралдык галактиктер күн массасынын 109–1012 сындагы массасын түзөт.Туура эмес галактиктердинборборунда ядросу жок болуп, анын түзүлүшүндөгү иреттүү законченемдүүлүктү аныктоо өтө кыйын. Жер шарынын түш.жарым шарында жашаган адамдар куралданбаган көз менен туура эмес галактиктердин катарына кирген Чоң жана Кичи Магеллан булутчаларын көрө алышат. Алар биздин Галактиканын жандоочулары болуп саналышат.Магеллан булутчаларынын массасы жана өлчөмү биздин Галактикага салыштырганда алда канча кичине. Ааламда эллипстик, спираль жана туура эмес формадагы галактиктерден башка да галактиктер болушу мүмкүн. Алсак, алардын бири өз ара аракеттешүүчү галактиктер. Алар көпчүлүк учурда бири бирине жакын жайгашып, жарык чыгаруучуматерия«көпүрө» аркылуу байланышып, бири экинчисине кирип да турат.Галактика жок болушу мүмкүнбү? Астрономдордун болжолуна таянсак,Саманчынын жолу 5 миллиард жылдан кийин өлүмгө учурайт. Анткени биздин галактика убакыт өткөн сайын Андромеда тумандуулугу деп аталган галактикага жакындап баратат. Акырында Саманчынын жолун аталган галактика жутуп алат.
Жылдыздар жымындаганбулутсуз карангы түндө бүткүласманды курчап тургансыган тилкени көрүүгө болот. Аны кыргыздар илгертен эле "Саманчынын жолу" деп атаган. Азыр анытелескопмененкараганда "Саманчынын жолу" күңүрт жарык чыгарган көп сандаган жылдызчалардан туруп, куралсыз көзгө алар туташ жарыктай көрүнөт." Саманчынын жолу" галактикасы" Саманчынын жолу" жылдыздардын зор системасы - Галактикага кирген жылдыздардын негизги тобу. Жерден көрүнүүчү башка жылдыздар,Күн жана биз жашаган Жерпланетасы да Саманчынын жолу галактикасына таандык.Саманчынын жолу башка элдерде Сүттүү жол, Асмандарыясы деп да аталат. Бул сөз байыркыгректердин“galaxias”– сүттүү айлампа деген сөзүнөн келип чыккан.Саманчынын жолу спираль түрүндөгү галактикалардын бири. Жашы болжолдорго караганда, 12800-13600миллион жылдардын тегерегинде. Галактика жылдыздардан жана жылдыздар аралык заттар: чаң жанагаздардан турат. Чаң жана газдар жылдыздардын арасындагы боштукту толуктайт. Галактиканын бир башынан экинчи башына жарык жылынын эсеби менен 100 000 жылда жетүүгө болот (жарыктын ылдамдыгы 299 792 458 м/с түзөт).Башкача айтканда, галактиканын бир башынан чыккан жарык экинчи башына 100 000 жылда жетет. Галактика орточо эсеп менен 200миллиард жылдызды өз кучагына камтыйт. Тактап айтканда, галактика ири жылдыздар системасы болуп саналат. Күн болсо жылдыздардын бири. Көпчүлүк жылдыздардын чоңдугу Күндүн чоңдугундай. Тагыраак айтканда, диаметри 1 390 000 чакырым. Кээ бир жылдыздар Күндөн 100 эсе чоң болсо, кээ бирлери 300 эсе чоңдук кылат. Жылдыздар жаралат жана өлүшөт. Жылдыз канчалык чоң болсо, ошончолук өмүрү кыска. Себеби күчтүү жарылууга туш болушат.Күн орточо өлчөмдөгү жылдыз. Аны 9планетаайланып жүрөт.Жылдыздар бири-биринен ар кандай алыстыкта жайгашкан жана бетиндеги температурага жараша өңдөрү ар башка. Ак-көгүш өңдөгү жылдыздар эң ысык жылдыздар болуп эсептелет. Ал эми кызыл жылдыздар муздак жылдыздардын катарына кирет.Жылдыздар арасында ар түрдүүчө топтошуп жайгашкандары кездешет. Мисалы, жылдыздар сейрек жайгашкан топтомдо 50дөн 2000 жылдызга чейин болот. Булар адатта жаш жана чоң жылдыздар. Ал эмишарсымал топтошкондордун курамында бир нече миллион жылдыз болот. Алардын көбүн картаң жылдыздар түзөт.Күн системасы Галактиканын четирээк жагында жайгашкан. Галактиканын борборунда болсогалактика ядросун түүзүчү бири-бирине тыгыз жайгашкан дээрлик шар түрүндөгү топ жылдыздар бар.Бардык жылдыздар Галактиканын ядросунун тегерегинде айланат; Күнда өз планеталары менен бирге галактика ядросун 220 млн жылда толук айланып чыгат. Бул эн зор убакыт аралыгыгалактикалык жылдеп аталат. Күн өзү пайда болгондон бери галактиканы орточо эсеп менен 30 жолу айланып чыкты деген маалымат бар.Башка галактикалардын борборлору жаркырап турса, биздин Саманчынын жолунун борбору тескерисинче жаркырабайт. Изилдөөлөргө караганда, борбордук бөлүктө кара көңдөй жайгашкан. Ал абдан бекем тыгыздыкка жана мыкты тартылуу күчүнө ээ. Андыктан андан жарык да суурулуп чыга албайт. Башкача айтканда, Жердин тыгыздыгын кара көңдөйдүн тыгыздыгына окшоштуруу үчүн Жерди ширеңкенин көлөмүнө чейин кысуу керектелет. Изилдөөлөргө караганда, борбордогу чоң кара көңдөйдүн тегерегинде майда кара көңдөйлөр жана жаштары 2 миллиард жылды түзгөн картаң жылдыздар айланып жүрүшөт. Асман материялары кара көңдөйгө сорулганда майда бөлүктөргө бөлүнүп, күчтүүнурданууну чыгарышат. Кара көңдөй боюнча божомолдор абдан көп. Анткени ал изилденип бүтө элек.Галактиканын курамында жылдыздардан башка майдакосмостук чаң менен газдан турган эбегейсиз зор суюк булуттар да бар. Алар чаң жана газ тумандуулугу деп аталат. Галактиканын көп эле жылдыздарын планеталар айланып жүрүшү ыктымал, бирок азыркы телескоптор менен да аларды көрүүгө мүмкүн эмес.Болжолдуу түрдө галактиканын көйнөктүн жеңине окшогон спиралдуу 4 бөлүгү бар. Ал бөлүктөр сандаган жаңы жылдыздардан, чаңдар менен газдардан турат. Чаңдар жана газдарболсо жаңы жылдыздардын пайда болушун шарттайт. Демек, галактиканын жеңге окшош бөлүктөрү жаш жылдыздардын мекени десек жарашчудай. Башка галактикалар Ааламдагы 25 галактика Жергиликтүү системага кирет. Алардын бири биздин Саманчынын жолу. 25 галактика өз ара тартылуу күчү менен тартылышып турат. Жергиликтүү системага кирбеген галактикалардын саны изилдөөлөр жүргүзүлгөн сайын өсүүдө. Болжолго караганда, алардын саны учурда 200 миллиондон ашат.Ааламдагы биздин галактикадан башка галактикалар Жерден караганда кичинекей тумандуу так болуп гана көрүнөт. Галактикалардын жарыкшооласы бизге миллиондогон жылдарда, ал эми эн алыскы галактикалардан – миллиардаган жылдарда араң жетет. Галактиканын кээ бир планеталарында космоскорадиосигналжибере ала турган акыл-эстүү жандар болушу мүмкүн. Азыр окумуштуулар кубаттуу радиотелескоптор менен башка планетада жашоочулардын сигналын кармоого аракет кылып жатышат. Бирок азырынча мындан эч натыйжа чыга элек.Сырткы көрүнүшү бонча галактиктер жалпысынан эллипстик, спираль жана туура эмес формада болуп үчкө бөлүнөт.Эллипстик галактиктер түрдүү формадагы кысылыштарга ээ болуп эллипсоид формасын алат. Ал галактиктер зор жана кидиктер түрүндө Ааламдан кездешип, бардык галактиктердин 1/4 үлүшүн түзөт. Бул галактиктер жалпы түзүлүшү бонча эң жөнөкөй. Жылдыздардын жайланышы анын борборунан алыстаган сайын саны бонча азая берет.Спиралдык галактиктержалпы галактиктердин өтө көп санын түзөт. Буга биздин Галактика жана Андромеда (М 31) гиганттумандуулугу кирет. Андромеда куралсыз көз менен көрүнгөн аз сандагы галактиктердин ичинен эң жакшы байкалган галактиктердин бири. Спиралдык галактиктер күн массасынын 109–1012 сындагы массасын түзөт.Туура эмес галактиктердинборборунда ядросу жок болуп, анын түзүлүшүндөгү иреттүү законченемдүүлүктү аныктоо өтө кыйын. Жер шарынын түш.жарым шарында жашаган адамдар куралданбаган көз менен туура эмес галактиктердин катарына кирген Чоң жана Кичи Магеллан булутчаларын көрө алышат. Алар биздин Галактиканын жандоочулары болуп саналышат.Магеллан булутчаларынын массасы жана өлчөмү биздин Галактикага салыштырганда алда канча кичине. Ааламда эллипстик, спираль жана туура эмес формадагы галактиктерден башка да галактиктер болушу мүмкүн. Алсак, алардын бири өз ара аракеттешүүчү галактиктер. Алар көпчүлүк учурда бири бирине жакын жайгашып, жарык чыгаруучуматерия«көпүрө» аркылуу байланышып, бири экинчисине кирип да турат.Галактика жок болушу мүмкүнбү? Астрономдордун болжолуна таянсак,Саманчынын жолу 5 миллиард жылдан кийин өлүмгө учурайт. Анткени биздин галактика убакыт өткөн сайын Андромеда тумандуулугу деп аталган галактикага жакындап баратат. Акырында Саманчынын жолун аталган галактика жутуп алат.
Кай жерде болбо, ар дайым, ар качан, туболукко журогумдо жашайсын.
#70 15 February 2014 - 14:07
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 8229
- 25 February 13
- : 10 Feb 2025 14:40
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Кереметтүү жерде.
Бир копиясын өчүрүп койчу, узарып кетиптир.
Никогда не путай мой характер с моим отношением.
Мой характер зависит от меня, а мое отношение - от твоего поведения.
#71 15 February 2014 - 14:31
- Супер-активист
-
- Тартип бузгандар
- 2080
- 05 July 13
- : 05 Mar 2015 01:00
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:планета Кыргызстан
ЖанарТоо(Вулкан)
Байыркы заманда табигаттын ар бир кубулушу кандайдыр бир уламыштардын башаты болгон. Гректер үчүн мына ошол кубулуштардын коркунучтуусу да, каардуусу да тиги дүйнөнүн кудайы Аид тарабынан адамдарга жаза катары ыргытылган оттор болгон. Ал эми байыркы римдиктер үчүнВулкано деген от кудайы каарданганда жер жарылып, оттор атырылган. Учурда, илим бул кубулуштун чыныгы жүзүн ачып, аны Жараткандын табигатка байлаганбир сыры экендигин далилдеди. Ошол эле учурда жанар тоовулкандеген аты калып, ал эми бул кубулушту изилдеген илим –вулканологиядеп аталып калды.Жер тууралуу маалыматЖер шарыОт ыргыткан кубулушту карап көрүүдөн мурун анын табигатын түшүнүп алуу максатында жер тууралуу маалымат алуу туура болот. Миллиондогон жылдар бою жерде гиозондук катмар,магниттик талаа пайда болуп, жердин ички түзүлүшү да акырындап калыптанган. Ал бир нече катмардан турат: тышкы катмар, үстүнкүмантия, мантия, тышкыядро, ички ядро. Жердин кыртышы– катуу катмарынын үстүнкү бөлүгү. Алокеандык жана континенталдык болуп экиге бөлүнөт.Континентте кыртыш 6 км ден 30-50 км ге чейин кетет.Мантия– Жердин массасынын 67 % ын, ал эми көлөмүнүн болжол менен 83 % ын түзөт. Ал жердин кыртышынан 5-70 км тереңдикте башталат да, 2900 км ге чейин, б.а. ядро менен чектешкен жерге чейинки аралыкты камтыйт. Жердин чок ортосунда – ядро болот.Ядромагматүрүндөгү эриген зат болотда, анын температурасы 7000 К ге чейин, ал эми басымы 360 ГПа га жетет. Жанар тоолордун негизги очогу ошол мантия болуп эсептелет.Жанар тоонун келип чыгуу теорияларыЖанар тоонун аракетке келүү себебиТеориялар менен илимий тажрыйбалардын натыйжасында жер кыртышынын астындагы магманын барэкендиги тастыкталганда, жанар тоолордун табигаты түшүнүктүү болгон.Жанар тоо– бул, жер кыртышын түзгөн тектердин аракетинен улам басым алдында болгон магманын сыртка атылып чыгышы.Магманын аракетинен улам энергиялык чыңалуу болот да, акырындап отуруп ал чегине жеткенде тышка карай жол издей баштайт. Ошентип, көпкө «уктаган»жанар тоолор атылып чыгат. Көптөгөн вулканологдордун айтуусуна караганда, жанар тоонун аракетке келишинин ички себептерине таасир эткен тышкы себептер да бар. Алар – ар кандай асман телолорунун салыштырмалуу жакындап келишинен улам жердин тартылуу күчүнө таасир этиши, жеболбосо,Күндө болуп өткөн кубулуштардын таасири. Күндүн массасы жердин массасынан 330 000 эсе чоң болгондуктан, андагы болуп өткөн кубулуштар жердин ички катмарындагы процесстерге өз таасирин тийгизет: Күндүн активдүүлүгү күчтүү электромагниттик нурданууларды чыгарат да, ал жердин магниттик талаасына таасир этип, кубаттуу магниттик бороондорду пайда кылат.Жердин айланасында бороондогон магниттик талаа өз кезегинде анын өз огунда айлануусуна таасир этет да, анын кыртышына физикалык жактан күч келет, б.а. жердин катмарындагытоо тектердин, плиталардын, гидросферанын, атмосферанын таасирленишине алыпкелет. Жердин ичкитектоникалык катмарынын сырткы күчтүн таасири менен деформацияланышы жана ички басымдын көбөйүшү, жер кыртышында кубаттуу толкундарды пайда кылат да жанар тоонун аракетке келүүсүнө себепболот. Натыйжада жер титирейт. Айрым учурда тескерисинче, жер титирөөдөн улам жанар тоолор аракетке келип, атылып чыгат.Жанар тоолордун түзүлүшү Суу астындагы жанар тоо Жанар тоо түзүлүшү, формасы жана атылып чыгышы боюнча бири-биринен айырмаланат, бирок, жалпысынан алганда, анын баары, магма атылып чыккан тышкы геологиялык түзүлүш катары сыпатталат. Жанар тоолорду жердин борборун карай жол ачкан терезе деп коюшат. Биринчи магматикалык очок 60-100 км тереңдиктеастеносфералык катмарда болот. Андан кийинжер кыртышынан 20-30 км тереңдикте экинчи магматикалыкочок орун алат. Мына ушул очок жанар тоонун башатын түзөт. Жердин борборундагы басым атмосферадагы басымга караганда 3 млн эсе көп. Ал эми магманын жогорку катмарында түп жагына караганда басым аз болот. Кандайдырбир себептерден улам жердин төмөнкү катмарында жер кыртышын көздөй кеткен бир жарака пайда болгондо, ал жердеги басым ошол замат азаят да, оттуу суюктукка айланган магма жогору көздөй умтулат. Газдарга каныккан магма 1000 °Сге чейин кайнап чыгат да, ал жараканы улам чоңойтуп жогору карай кете берет. Атылып чыгып, жолундагы бардык нерсени күйгүзүп, төмөн карай аккан массаны лава дейт. Лаваменен кошо асмангауулуу газдар, күйгөн таштар,көмүр кычкыл газы, суу буусу кошо атылып чыгат. Ошондой эле, калың туман сыңары жанар тоодон чыккан күл жогору көтөрүлөт. Мындай күл көмүр, жыгачтын күйгөндөгү күлүнөн башка болот. Күлдөрдөн жана газдардан калың туман пайда болот. Шамал аркылуу тараганда күндүн бети көрүнбөй, караңгы болот. Кадимкидей чагылган чагылып, күн күркүрөйт. Айрым учурда атылып чыккан газдар караңгыда 40-50 км гечейин көрүнгөн от устунун пайда кылат. Жүздөгөн тонна күл бир канча километрге чейинки жерди каптап калат. Жанар тоонун атылып чыгуусун коштогон зат (майда бөлүкчөлөр) асманга чыкканда абадан муздап, майда жеңил таштарга айланат. Айрым учурда аларды шамал айдап кетет да, жанар тоо атылган жерден бир топ алыс аралыктарга алып барып таш жамгыр болуп жаап түшөт. Кээде жанар тоо тегиз жерден атылып чыгат. Мындай учурда атылып чыккан лава акырындап муздап, ошол жерге жанар тоонун пайдубалын пайда кылып калат. Акырындап бул дөңсөөлөр өсүп отуруп, кадимкижанар тоолор пайда болот. Жогоруда айтылгандай, жанар тоолордун аракеттенүүсүнөн улам жердин терең катмарындагы тектоникалык массалардын (плиталардын) урап-талкалануусу болот. Литосфералык плиталардын бөлүнгөн жана бириккен жерлери– ар кандай жер титирөөлөрдүн жана жанар тоолордун аракетке келүүчү активдүү жери. Бул аймактар миңдеген километрлерге созулган жердин сейсмикалык зоналарын түзөт. Көпчүлүк жанар тоолор жана жер титирөөлөр ушундай аймактарда жайгашкан:Тынч океандын, Атлантика океанынын жана Жер Ортолук деңизинин жээктери. Курамындагы заттар Лава Жанар тоолордон чыккан заттарды катуу, суюк жана газдар деп бөлүшөт. Көпчүлүк учурда биринчи газдар атылып чыгат, андан кийин жарылуудан талкаланып майдаланган тоо тектери жана таштар учуп, соңунда магма лава түрүндө агып чыгат. Газдын курамы негизинен 50-85% суу буусунан, 10% дан ашыгыкөмүр кычкыл газынан, калганы күкүрт,суутек, жана башка газдардан турат. Лава кратерден чыккан учурда 700-1200 градус Сельций температурага жетет да 1-2 м/с ылдамдыкта эриген металл сыңары абалда агып чыгат. Айрым учурда ылдамдыгы 8 м/с га жетет. 1977-жылы 10-январдаНьира- Гонго вулканынан (Заир) өтө суюк лава агып чыгып, суу сымал 60 км/саат ылдамдыкта төмөн карай багыт алган. Бир сааттын ичинде 20 млн. м3 лава агып чыккан. Лава агымынын узундугу 1-120 км, туурасы 500м, ал эми калыңдыгы 25-30 м ге чейин жетет. Бир суткада 10-20 миң тонналава бүркүп чыгарган вулкандарда бар. Бардык жанар тоолордун жылдык бөлүп чыгарган массасы болжол менен 3 млрд. тонна болот. Муздап калган, башкача айтканда, катуу абалга келген лаванын курамында кремний диоксиди,алюминийдин, темир,магний, натрийжана [кальций]]дин оксиди жана суу болот. Лаванын муздашы менен эриген массанын бир бөлүгү микроскопикалык криссталлдарды камтыган вулкандык айнекти пайда кылат. Жанар тоолордун түрлөрү Кракатау Жанар тоосу Жанар тоолордун активдүүлүгүнө жараша аракеттеги, шарттуу өчкөн жана өчкөн деп үчкө бөлүшөт. Аракеттеги жанар тоо – качандыр бир кезде аракетке келген, бирок толук токтоп, өчүп калбаган мезгилмезгили менен кыймылга келип турган жанар тоолор. Шарттуу өчкөн – көп убакыт бою аракетке келбеген, бирок, аракетке келиши мүмкүн болгон жанар тоолор. Ал эми өчкөндөрдүн катарына кайрадан аракетке келиши күмөн болгон жанар тоолор кирет. Ошол эле учурда жанар тоолордун аракетте болгон мезгили тууралуу окумуштуулар арасында так аныктама жок, себеби, анын аракети бир нече жылдан бир нече миллиондогон жылдарга созулат. Ал эми пайда болушуна карата моногендик (бир гана жолу аракетке келгенден улам пайда болгон) жана полигендик ( көп жолу аракетке келгенден пайда болгон) деп бөлүшөт.Жайгашкан жери боюнча: кургактыктагы, суу алдындагы жана муз алдындагы болуп бөлүнөт. Учурда суу астындагы жана кургактыкта дүйнө жүзү боюнча бир жарым миңден ашык активдүү жанар тоолор бар. Активдүү жанартоолор сейсмикалык жанатектоникалык активдүү аймактардаболгондуктан, ал жерде ар дайым жер титирөөлөр, жердеги жаракалар аркылуу уу газдардын бөлүнүп чыгышы болуп турат.Смитсонианов Институтунун берген маалыматтарына караганда, ар жылы орто эсеп менен 60-70 жанар тоо атылып чыгып турат. Дайыма активдүү болуп турган жанар тоолордун катарына Килауэажана Стромболикирет. Мындан тышкары, рельефтин башка түрү да кездешет. Ал магманын газдардын эсебинен көтөрүлүп, бирок басымдын жетишсиздигинен атылып чыкпай калган тайпак тоолор. Мындай түзүлүштөрдү вулканотектоникалык тайпак тоолор деп аташат.Ири жанар тоолор жана алардын натыйжалары Учууга жараксыз абалга келген учак1883-жылы 27-августта Индонезиядагы Яважана Суматрааралдарынын арасында Кракатау жанар тоосу ойгонгон. Жанар тоонун атырылып чыгуусунан пайда болгон цунами толкуну 30 метр бийиктикке жетип, 163 кыштакты талкалап, 36 380 адамдын өмүрүн алып кеткен. Жарылуусунун үнү жанар тоодон 4800км алыс аралыкта угулган. Кызарып күйгөн чоктор 55 км бийиктикке учкан. Мындай жыйынтыкты алуу үчүн 20 орточо көлөмдөгү атом бомбасын бир убакта жардыруу керек эле. Жанар тоодогу жарылуулар бир нече термоядердик бомбаны жардырганга тете болот. Ал эми абага аралашып, шамал айдап кеткен күл-таштар 10 күндөн кийин 5330 км алыстыкка жаап түшкөн. Ал эми 1927-жылкы атылып чыгуусу анын жанына дагы бир жанар тоо аралдын пайда кылган. Аны «Анак Кракатау» (Кракатаунун баласы) деп атап коюшкан..Жанар тоодон чыккан күл каптаган аймак Кракатаунун атылышынан 4 саат өткөндөн кийин 4776 км алыс аралыктагы Родригес аралынан дагы бир жанар тоо атылып чыккан. Вулканологдордун айтуусуна караганда, андан чыккан үн же шарынын 1/10 аймагына угулганБул жарылуу СССРде сыналган эң кубаттуу суутек бомбасынан 26 эсе катуу, бирок Санорин жанар тоона 3 эсе төмөн болгон Индонезиянын Сумбава аралында 1815-жылы апрель айындаТамбора жанар тоосунын атылуусу 150-180 км3 көлөмдөгү күлдү чыгарган. Салыштыруу иретинде алып карасак, [Санторин жанар тоосу]]нан 60-65 км3, Кракатау жанар тоосунан болсо 20 км3 көлөмдөгү күл чыккан. Бул жанар тоо дагы бир рекорду менен белгилүү. Бул табигый кырсыктан жана андан кийинки ачкачылыктан тарыхта эң көп жоготуу катары катталган: 92 000 адам бул жашоо менен кош айтышкан.Кракатау жанар тоосуболсо 36 000 адамдын өмүрүн алган. А температура 2,5 градуска төмөндөп, бул деңгээлде жыл бою сакталып турган. 1986-жылдын жай айы да суук болуп, «жай болбогон жыл» аталып калган.Кызыктуу фактылар Күн системасындагы эң чоң жанар тоонун көрүнүшү —Олимп, сүрөт2004Биздин замандын 130-жылы атылып чыкканТаупо вулканынын рекордун ушул убакка чейин жаңырткан жанартоо болгон эмес. Ал 30 млрд. тонна таштанды чыгарган да, 16000 км2 жерди басып калган. Атылып чыккан заткратерден 200 км алыстыкка чейин жеткен. Ал эми эң узак аралыкка агып жеткен лава 1783-жылы Исландиянын түштүк чыгыш жагындагы Лаки жанар тоосунан атылып чыккан. Ал эриген масса 65-70 км ге чейин агып барган.Эң чоң жанар тоо катары аты чыккан жанар тооГавай аралында жайгашкан Мауна-Лоа. Анын бийиктиги 4170м, узундугу 120 км, туурасы 50 км болот. Сыйымдуулугу 42 500 км3 болсо, анын 8 пайызы сууастына туура келет. Эң бийик жанар тоо катары Аргентина аймагында Анды тоолорунда 6690м бийиктикте орун алган Аконгагуа жанар тоосунайтса болот. Иоспутнигиндеги жанар тоонун аракетке келиши Эң жаш жанар тоо аралы азырынча өз алдынча атка ээ боло элек. Жалпысынан Хаапаи аралдарына кирет. Бул жанар тоо аралы 1995-жылдын 6-июнунда «жарык дүйнөгө келген». Ал бийик жери 40 м, жалпы аймагы 5 га жерди ээлейт.Эң чоң жанар тоо Мауна Лоа Гавай аралында жайгашкан. 1843-жылдан баштап 33 жолу аракетке келип, 1984-жылы тынчып калган. Жанар тоо деңиз деңгээлинен 4 км жогоруда орун алганы менен анын негизи деңиздин түбүндө 4 км тереңдикте жайгашкан. Азыркы учурда 1500 дөн ашык жанар тоо активдүү деп эсептелет. Алардын көпчүлүгү Индонезияда орун алган. Алардын ичинен эң активдүүсү Гавай архипелагында жайгашкан Киалуэа жанар тоосу. Ал 1983-жылдан баштап азырга чейин токтой элек. Жер шарынан башка планеталарда дажанар тоолордун бар экендиги аныкталган. Алгачкылардан болупСатурндун Ио спутнигинде табылган.Ошондой эле Энцелад спутнигинде аракеттеги жанар тоонун бар экендигин окумуштуулар тастыкташкан. Мындан тышкары,НептундунТритондеген спутнигинде да аракеттеги жанар тоолор бар экендиги далилденген. Аракетке келген жанар тоолорXXI кылым*.2011 -ж. 12-июнь — Набро жанар тоосу, Эритреямамлекети*. 2011 -ж. 5- июнь —Пуйеуэжанар тоосу, Чилимамлекети*. 2011 -ж. 21- май — Гримсвотн жанар тоосу, Исландияаралы*. 2011 -ж. 3 -январь —Этнажанар тоосу, Сицилиичыгыш жээк*.2010 -ж. 26- октябрь — Мерапи жанар тоосу ,Индонезия, Ява аралы*.2010 -ж., 21- март — Эйяфьятлайокудль жанар тоосу, ИсландияаралыXX кылым*.2000 -ж. декабрь, Попокатепетль жанар тоосу, Мексика*.1997 -ж. 30 -июнь, Попокатепетль жанар тоосу, Мексика*.1991 -ж. 10-15 июнь, Пинатубо жанар тоосу, Лусон аралы, Филиппин,*.1985 -ж. 14-16 ноябрь, Невадо-дель- Руис жанар тоосу, Колумбия*.1982- ж. 29 -март, Эль-Чичон жанартоосу, Мексика,*.1980 -ж. 18 -май,Сент-Хеленсжанар тоосу, АКШ,Вашингтон штаты*.1951 -ж. 21 -январь, Ламингтонжанар тоосу,Жаңы Гвинея*.1944 -ж. июнь, Парикутинжанар тоосу, Мексика,*.1944 -ж. март, Везувийжанар тоосу, Италия,*.1931 -ж. 13-28 декабрь, Мерапи жанар тоосу, Индонезия,Ява аралы*.1911 -ж. 30- январь — Тааль жанартоосу, Филиппины,*. 1902 -ж., 24- октябрь —Санта-Марияжанар тоосу, Гватемала,*. 1902 -ж., 8 -май —Мон-Пележанартоосу, Мартиникааралы Ири жанар тоолор Жанар тоонун аттары Жайгашкан жери Бийиктиги, мАймагыОхос- дель-Саладо Чили Анды тоолору6893Түштүк Америка Льюльяйльяко Чили Анды тоолору 6725 Түштүк Америка Сан-Педро Борбордук Анды тоолору6159Түштүк Америка Котопахи Экваториалдык Анды тоолору 5897 Түштүк Америка Килиманджаро Масаи бөксө тоолору 5895 Африка Мисти Борбордук Анды тоолору5821Түштүк Америка Орисаба Мексика тайпак тоосу 5700 Түндүк жана Борбордук Америка Эльбрус Түндүк Кавказ 5642 Европа Попокатепетль Мексика тайпак тоосу5455Түндүк жана Борбордук Америка Сангай Экваториалдык Анды тоолору 5230 Түштүк АмерикаТолима Түндүк-Батыш Анды тоосу 5215 Түштүк Америка Ключевска жанар тоосу Камчатка жарым аралы 5000 Азия Рейнир Кордильерлер 4392 Түндүк жана Борбордук АмерикаТахумулько Борбордук Америка 4217 Түндүк жана Борбордук Америка Мауна-ЛоаГавай аралдары 4169 Австралия жана Океания Камерун Массив Камерун 4100 Африка Эрджинс Анатолий тайпак тоосу, Суматра аралы 3916 Азия Керинчи Суматра аралы 3805 Азия Эребус Росса аралы 3794 Антарктида Фудзи Хонсю аралы 3776АзияТейде Канар аралдары 3718 Африка Семеру Ява аралдары 3676 Азия Ичин жанар тоосу Камчатка жарым аралы 3621 Азия Кроноцк жанар тоосу Камчатка жарым аралы 3528 Азия Коряк жанар тоосу Камчатка жарым аралы 3456 Азия Этна Сицилия аралы 3340 Европа Шивелуч Камчатка жарым аралы 3283 Азия Лассен-ПикКордильерлер3187 Түндүк жана Борбордук Америка ЛьяймаТүштүк Анды3060 Түштүк Америка Апо Минданао аралы2954 Азия Руапеху Жаңы Зеландия2796 Австралия жана Океания Пэктусан Корей жарым аралы 2750 Азия Авачин жанар тоосу Камчатка жарым аралы 2741 Азия Алаид Куриль аралдары 2339 Азия Катмай Аляска жарым аралы 2047 Түндүк жана Борбордук АмерикаТятя Куриль аралдары 1819 Азия Гекла Исландия аралы 1491 Европа Монтань-Пеле Мартиника аралы 1397 Түндүк жана Борбордук Америка Везувий Апеннин жарым аралы 1277 Европа Стром боли Липарск аралдары 926 Европа Кракатау Зонд кысыгы 813
Байыркы заманда табигаттын ар бир кубулушу кандайдыр бир уламыштардын башаты болгон. Гректер үчүн мына ошол кубулуштардын коркунучтуусу да, каардуусу да тиги дүйнөнүн кудайы Аид тарабынан адамдарга жаза катары ыргытылган оттор болгон. Ал эми байыркы римдиктер үчүнВулкано деген от кудайы каарданганда жер жарылып, оттор атырылган. Учурда, илим бул кубулуштун чыныгы жүзүн ачып, аны Жараткандын табигатка байлаганбир сыры экендигин далилдеди. Ошол эле учурда жанар тоовулкандеген аты калып, ал эми бул кубулушту изилдеген илим –вулканологиядеп аталып калды.Жер тууралуу маалыматЖер шарыОт ыргыткан кубулушту карап көрүүдөн мурун анын табигатын түшүнүп алуу максатында жер тууралуу маалымат алуу туура болот. Миллиондогон жылдар бою жерде гиозондук катмар,магниттик талаа пайда болуп, жердин ички түзүлүшү да акырындап калыптанган. Ал бир нече катмардан турат: тышкы катмар, үстүнкүмантия, мантия, тышкыядро, ички ядро. Жердин кыртышы– катуу катмарынын үстүнкү бөлүгү. Алокеандык жана континенталдык болуп экиге бөлүнөт.Континентте кыртыш 6 км ден 30-50 км ге чейин кетет.Мантия– Жердин массасынын 67 % ын, ал эми көлөмүнүн болжол менен 83 % ын түзөт. Ал жердин кыртышынан 5-70 км тереңдикте башталат да, 2900 км ге чейин, б.а. ядро менен чектешкен жерге чейинки аралыкты камтыйт. Жердин чок ортосунда – ядро болот.Ядромагматүрүндөгү эриген зат болотда, анын температурасы 7000 К ге чейин, ал эми басымы 360 ГПа га жетет. Жанар тоолордун негизги очогу ошол мантия болуп эсептелет.Жанар тоонун келип чыгуу теорияларыЖанар тоонун аракетке келүү себебиТеориялар менен илимий тажрыйбалардын натыйжасында жер кыртышынын астындагы магманын барэкендиги тастыкталганда, жанар тоолордун табигаты түшүнүктүү болгон.Жанар тоо– бул, жер кыртышын түзгөн тектердин аракетинен улам басым алдында болгон магманын сыртка атылып чыгышы.Магманын аракетинен улам энергиялык чыңалуу болот да, акырындап отуруп ал чегине жеткенде тышка карай жол издей баштайт. Ошентип, көпкө «уктаган»жанар тоолор атылып чыгат. Көптөгөн вулканологдордун айтуусуна караганда, жанар тоонун аракетке келишинин ички себептерине таасир эткен тышкы себептер да бар. Алар – ар кандай асман телолорунун салыштырмалуу жакындап келишинен улам жердин тартылуу күчүнө таасир этиши, жеболбосо,Күндө болуп өткөн кубулуштардын таасири. Күндүн массасы жердин массасынан 330 000 эсе чоң болгондуктан, андагы болуп өткөн кубулуштар жердин ички катмарындагы процесстерге өз таасирин тийгизет: Күндүн активдүүлүгү күчтүү электромагниттик нурданууларды чыгарат да, ал жердин магниттик талаасына таасир этип, кубаттуу магниттик бороондорду пайда кылат.Жердин айланасында бороондогон магниттик талаа өз кезегинде анын өз огунда айлануусуна таасир этет да, анын кыртышына физикалык жактан күч келет, б.а. жердин катмарындагытоо тектердин, плиталардын, гидросферанын, атмосферанын таасирленишине алыпкелет. Жердин ичкитектоникалык катмарынын сырткы күчтүн таасири менен деформацияланышы жана ички басымдын көбөйүшү, жер кыртышында кубаттуу толкундарды пайда кылат да жанар тоонун аракетке келүүсүнө себепболот. Натыйжада жер титирейт. Айрым учурда тескерисинче, жер титирөөдөн улам жанар тоолор аракетке келип, атылып чыгат.Жанар тоолордун түзүлүшү Суу астындагы жанар тоо Жанар тоо түзүлүшү, формасы жана атылып чыгышы боюнча бири-биринен айырмаланат, бирок, жалпысынан алганда, анын баары, магма атылып чыккан тышкы геологиялык түзүлүш катары сыпатталат. Жанар тоолорду жердин борборун карай жол ачкан терезе деп коюшат. Биринчи магматикалык очок 60-100 км тереңдиктеастеносфералык катмарда болот. Андан кийинжер кыртышынан 20-30 км тереңдикте экинчи магматикалыкочок орун алат. Мына ушул очок жанар тоонун башатын түзөт. Жердин борборундагы басым атмосферадагы басымга караганда 3 млн эсе көп. Ал эми магманын жогорку катмарында түп жагына караганда басым аз болот. Кандайдырбир себептерден улам жердин төмөнкү катмарында жер кыртышын көздөй кеткен бир жарака пайда болгондо, ал жердеги басым ошол замат азаят да, оттуу суюктукка айланган магма жогору көздөй умтулат. Газдарга каныккан магма 1000 °Сге чейин кайнап чыгат да, ал жараканы улам чоңойтуп жогору карай кете берет. Атылып чыгып, жолундагы бардык нерсени күйгүзүп, төмөн карай аккан массаны лава дейт. Лаваменен кошо асмангауулуу газдар, күйгөн таштар,көмүр кычкыл газы, суу буусу кошо атылып чыгат. Ошондой эле, калың туман сыңары жанар тоодон чыккан күл жогору көтөрүлөт. Мындай күл көмүр, жыгачтын күйгөндөгү күлүнөн башка болот. Күлдөрдөн жана газдардан калың туман пайда болот. Шамал аркылуу тараганда күндүн бети көрүнбөй, караңгы болот. Кадимкидей чагылган чагылып, күн күркүрөйт. Айрым учурда атылып чыккан газдар караңгыда 40-50 км гечейин көрүнгөн от устунун пайда кылат. Жүздөгөн тонна күл бир канча километрге чейинки жерди каптап калат. Жанар тоонун атылып чыгуусун коштогон зат (майда бөлүкчөлөр) асманга чыкканда абадан муздап, майда жеңил таштарга айланат. Айрым учурда аларды шамал айдап кетет да, жанар тоо атылган жерден бир топ алыс аралыктарга алып барып таш жамгыр болуп жаап түшөт. Кээде жанар тоо тегиз жерден атылып чыгат. Мындай учурда атылып чыккан лава акырындап муздап, ошол жерге жанар тоонун пайдубалын пайда кылып калат. Акырындап бул дөңсөөлөр өсүп отуруп, кадимкижанар тоолор пайда болот. Жогоруда айтылгандай, жанар тоолордун аракеттенүүсүнөн улам жердин терең катмарындагы тектоникалык массалардын (плиталардын) урап-талкалануусу болот. Литосфералык плиталардын бөлүнгөн жана бириккен жерлери– ар кандай жер титирөөлөрдүн жана жанар тоолордун аракетке келүүчү активдүү жери. Бул аймактар миңдеген километрлерге созулган жердин сейсмикалык зоналарын түзөт. Көпчүлүк жанар тоолор жана жер титирөөлөр ушундай аймактарда жайгашкан:Тынч океандын, Атлантика океанынын жана Жер Ортолук деңизинин жээктери. Курамындагы заттар Лава Жанар тоолордон чыккан заттарды катуу, суюк жана газдар деп бөлүшөт. Көпчүлүк учурда биринчи газдар атылып чыгат, андан кийин жарылуудан талкаланып майдаланган тоо тектери жана таштар учуп, соңунда магма лава түрүндө агып чыгат. Газдын курамы негизинен 50-85% суу буусунан, 10% дан ашыгыкөмүр кычкыл газынан, калганы күкүрт,суутек, жана башка газдардан турат. Лава кратерден чыккан учурда 700-1200 градус Сельций температурага жетет да 1-2 м/с ылдамдыкта эриген металл сыңары абалда агып чыгат. Айрым учурда ылдамдыгы 8 м/с га жетет. 1977-жылы 10-январдаНьира- Гонго вулканынан (Заир) өтө суюк лава агып чыгып, суу сымал 60 км/саат ылдамдыкта төмөн карай багыт алган. Бир сааттын ичинде 20 млн. м3 лава агып чыккан. Лава агымынын узундугу 1-120 км, туурасы 500м, ал эми калыңдыгы 25-30 м ге чейин жетет. Бир суткада 10-20 миң тонналава бүркүп чыгарган вулкандарда бар. Бардык жанар тоолордун жылдык бөлүп чыгарган массасы болжол менен 3 млрд. тонна болот. Муздап калган, башкача айтканда, катуу абалга келген лаванын курамында кремний диоксиди,алюминийдин, темир,магний, натрийжана [кальций]]дин оксиди жана суу болот. Лаванын муздашы менен эриген массанын бир бөлүгү микроскопикалык криссталлдарды камтыган вулкандык айнекти пайда кылат. Жанар тоолордун түрлөрү Кракатау Жанар тоосу Жанар тоолордун активдүүлүгүнө жараша аракеттеги, шарттуу өчкөн жана өчкөн деп үчкө бөлүшөт. Аракеттеги жанар тоо – качандыр бир кезде аракетке келген, бирок толук токтоп, өчүп калбаган мезгилмезгили менен кыймылга келип турган жанар тоолор. Шарттуу өчкөн – көп убакыт бою аракетке келбеген, бирок, аракетке келиши мүмкүн болгон жанар тоолор. Ал эми өчкөндөрдүн катарына кайрадан аракетке келиши күмөн болгон жанар тоолор кирет. Ошол эле учурда жанар тоолордун аракетте болгон мезгили тууралуу окумуштуулар арасында так аныктама жок, себеби, анын аракети бир нече жылдан бир нече миллиондогон жылдарга созулат. Ал эми пайда болушуна карата моногендик (бир гана жолу аракетке келгенден улам пайда болгон) жана полигендик ( көп жолу аракетке келгенден пайда болгон) деп бөлүшөт.Жайгашкан жери боюнча: кургактыктагы, суу алдындагы жана муз алдындагы болуп бөлүнөт. Учурда суу астындагы жана кургактыкта дүйнө жүзү боюнча бир жарым миңден ашык активдүү жанар тоолор бар. Активдүү жанартоолор сейсмикалык жанатектоникалык активдүү аймактардаболгондуктан, ал жерде ар дайым жер титирөөлөр, жердеги жаракалар аркылуу уу газдардын бөлүнүп чыгышы болуп турат.Смитсонианов Институтунун берген маалыматтарына караганда, ар жылы орто эсеп менен 60-70 жанар тоо атылып чыгып турат. Дайыма активдүү болуп турган жанар тоолордун катарына Килауэажана Стромболикирет. Мындан тышкары, рельефтин башка түрү да кездешет. Ал магманын газдардын эсебинен көтөрүлүп, бирок басымдын жетишсиздигинен атылып чыкпай калган тайпак тоолор. Мындай түзүлүштөрдү вулканотектоникалык тайпак тоолор деп аташат.Ири жанар тоолор жана алардын натыйжалары Учууга жараксыз абалга келген учак1883-жылы 27-августта Индонезиядагы Яважана Суматрааралдарынын арасында Кракатау жанар тоосу ойгонгон. Жанар тоонун атырылып чыгуусунан пайда болгон цунами толкуну 30 метр бийиктикке жетип, 163 кыштакты талкалап, 36 380 адамдын өмүрүн алып кеткен. Жарылуусунун үнү жанар тоодон 4800км алыс аралыкта угулган. Кызарып күйгөн чоктор 55 км бийиктикке учкан. Мындай жыйынтыкты алуу үчүн 20 орточо көлөмдөгү атом бомбасын бир убакта жардыруу керек эле. Жанар тоодогу жарылуулар бир нече термоядердик бомбаны жардырганга тете болот. Ал эми абага аралашып, шамал айдап кеткен күл-таштар 10 күндөн кийин 5330 км алыстыкка жаап түшкөн. Ал эми 1927-жылкы атылып чыгуусу анын жанына дагы бир жанар тоо аралдын пайда кылган. Аны «Анак Кракатау» (Кракатаунун баласы) деп атап коюшкан..Жанар тоодон чыккан күл каптаган аймак Кракатаунун атылышынан 4 саат өткөндөн кийин 4776 км алыс аралыктагы Родригес аралынан дагы бир жанар тоо атылып чыккан. Вулканологдордун айтуусуна караганда, андан чыккан үн же шарынын 1/10 аймагына угулганБул жарылуу СССРде сыналган эң кубаттуу суутек бомбасынан 26 эсе катуу, бирок Санорин жанар тоона 3 эсе төмөн болгон Индонезиянын Сумбава аралында 1815-жылы апрель айындаТамбора жанар тоосунын атылуусу 150-180 км3 көлөмдөгү күлдү чыгарган. Салыштыруу иретинде алып карасак, [Санторин жанар тоосу]]нан 60-65 км3, Кракатау жанар тоосунан болсо 20 км3 көлөмдөгү күл чыккан. Бул жанар тоо дагы бир рекорду менен белгилүү. Бул табигый кырсыктан жана андан кийинки ачкачылыктан тарыхта эң көп жоготуу катары катталган: 92 000 адам бул жашоо менен кош айтышкан.Кракатау жанар тоосуболсо 36 000 адамдын өмүрүн алган. А температура 2,5 градуска төмөндөп, бул деңгээлде жыл бою сакталып турган. 1986-жылдын жай айы да суук болуп, «жай болбогон жыл» аталып калган.Кызыктуу фактылар Күн системасындагы эң чоң жанар тоонун көрүнүшү —Олимп, сүрөт2004Биздин замандын 130-жылы атылып чыкканТаупо вулканынын рекордун ушул убакка чейин жаңырткан жанартоо болгон эмес. Ал 30 млрд. тонна таштанды чыгарган да, 16000 км2 жерди басып калган. Атылып чыккан заткратерден 200 км алыстыкка чейин жеткен. Ал эми эң узак аралыкка агып жеткен лава 1783-жылы Исландиянын түштүк чыгыш жагындагы Лаки жанар тоосунан атылып чыккан. Ал эриген масса 65-70 км ге чейин агып барган.Эң чоң жанар тоо катары аты чыккан жанар тооГавай аралында жайгашкан Мауна-Лоа. Анын бийиктиги 4170м, узундугу 120 км, туурасы 50 км болот. Сыйымдуулугу 42 500 км3 болсо, анын 8 пайызы сууастына туура келет. Эң бийик жанар тоо катары Аргентина аймагында Анды тоолорунда 6690м бийиктикте орун алган Аконгагуа жанар тоосунайтса болот. Иоспутнигиндеги жанар тоонун аракетке келиши Эң жаш жанар тоо аралы азырынча өз алдынча атка ээ боло элек. Жалпысынан Хаапаи аралдарына кирет. Бул жанар тоо аралы 1995-жылдын 6-июнунда «жарык дүйнөгө келген». Ал бийик жери 40 м, жалпы аймагы 5 га жерди ээлейт.Эң чоң жанар тоо Мауна Лоа Гавай аралында жайгашкан. 1843-жылдан баштап 33 жолу аракетке келип, 1984-жылы тынчып калган. Жанар тоо деңиз деңгээлинен 4 км жогоруда орун алганы менен анын негизи деңиздин түбүндө 4 км тереңдикте жайгашкан. Азыркы учурда 1500 дөн ашык жанар тоо активдүү деп эсептелет. Алардын көпчүлүгү Индонезияда орун алган. Алардын ичинен эң активдүүсү Гавай архипелагында жайгашкан Киалуэа жанар тоосу. Ал 1983-жылдан баштап азырга чейин токтой элек. Жер шарынан башка планеталарда дажанар тоолордун бар экендиги аныкталган. Алгачкылардан болупСатурндун Ио спутнигинде табылган.Ошондой эле Энцелад спутнигинде аракеттеги жанар тоонун бар экендигин окумуштуулар тастыкташкан. Мындан тышкары,НептундунТритондеген спутнигинде да аракеттеги жанар тоолор бар экендиги далилденген. Аракетке келген жанар тоолорXXI кылым*.2011 -ж. 12-июнь — Набро жанар тоосу, Эритреямамлекети*. 2011 -ж. 5- июнь —Пуйеуэжанар тоосу, Чилимамлекети*. 2011 -ж. 21- май — Гримсвотн жанар тоосу, Исландияаралы*. 2011 -ж. 3 -январь —Этнажанар тоосу, Сицилиичыгыш жээк*.2010 -ж. 26- октябрь — Мерапи жанар тоосу ,Индонезия, Ява аралы*.2010 -ж., 21- март — Эйяфьятлайокудль жанар тоосу, ИсландияаралыXX кылым*.2000 -ж. декабрь, Попокатепетль жанар тоосу, Мексика*.1997 -ж. 30 -июнь, Попокатепетль жанар тоосу, Мексика*.1991 -ж. 10-15 июнь, Пинатубо жанар тоосу, Лусон аралы, Филиппин,*.1985 -ж. 14-16 ноябрь, Невадо-дель- Руис жанар тоосу, Колумбия*.1982- ж. 29 -март, Эль-Чичон жанартоосу, Мексика,*.1980 -ж. 18 -май,Сент-Хеленсжанар тоосу, АКШ,Вашингтон штаты*.1951 -ж. 21 -январь, Ламингтонжанар тоосу,Жаңы Гвинея*.1944 -ж. июнь, Парикутинжанар тоосу, Мексика,*.1944 -ж. март, Везувийжанар тоосу, Италия,*.1931 -ж. 13-28 декабрь, Мерапи жанар тоосу, Индонезия,Ява аралы*.1911 -ж. 30- январь — Тааль жанартоосу, Филиппины,*. 1902 -ж., 24- октябрь —Санта-Марияжанар тоосу, Гватемала,*. 1902 -ж., 8 -май —Мон-Пележанартоосу, Мартиникааралы Ири жанар тоолор Жанар тоонун аттары Жайгашкан жери Бийиктиги, мАймагыОхос- дель-Саладо Чили Анды тоолору6893Түштүк Америка Льюльяйльяко Чили Анды тоолору 6725 Түштүк Америка Сан-Педро Борбордук Анды тоолору6159Түштүк Америка Котопахи Экваториалдык Анды тоолору 5897 Түштүк Америка Килиманджаро Масаи бөксө тоолору 5895 Африка Мисти Борбордук Анды тоолору5821Түштүк Америка Орисаба Мексика тайпак тоосу 5700 Түндүк жана Борбордук Америка Эльбрус Түндүк Кавказ 5642 Европа Попокатепетль Мексика тайпак тоосу5455Түндүк жана Борбордук Америка Сангай Экваториалдык Анды тоолору 5230 Түштүк АмерикаТолима Түндүк-Батыш Анды тоосу 5215 Түштүк Америка Ключевска жанар тоосу Камчатка жарым аралы 5000 Азия Рейнир Кордильерлер 4392 Түндүк жана Борбордук АмерикаТахумулько Борбордук Америка 4217 Түндүк жана Борбордук Америка Мауна-ЛоаГавай аралдары 4169 Австралия жана Океания Камерун Массив Камерун 4100 Африка Эрджинс Анатолий тайпак тоосу, Суматра аралы 3916 Азия Керинчи Суматра аралы 3805 Азия Эребус Росса аралы 3794 Антарктида Фудзи Хонсю аралы 3776АзияТейде Канар аралдары 3718 Африка Семеру Ява аралдары 3676 Азия Ичин жанар тоосу Камчатка жарым аралы 3621 Азия Кроноцк жанар тоосу Камчатка жарым аралы 3528 Азия Коряк жанар тоосу Камчатка жарым аралы 3456 Азия Этна Сицилия аралы 3340 Европа Шивелуч Камчатка жарым аралы 3283 Азия Лассен-ПикКордильерлер3187 Түндүк жана Борбордук Америка ЛьяймаТүштүк Анды3060 Түштүк Америка Апо Минданао аралы2954 Азия Руапеху Жаңы Зеландия2796 Австралия жана Океания Пэктусан Корей жарым аралы 2750 Азия Авачин жанар тоосу Камчатка жарым аралы 2741 Азия Алаид Куриль аралдары 2339 Азия Катмай Аляска жарым аралы 2047 Түндүк жана Борбордук АмерикаТятя Куриль аралдары 1819 Азия Гекла Исландия аралы 1491 Европа Монтань-Пеле Мартиника аралы 1397 Түндүк жана Борбордук Америка Везувий Апеннин жарым аралы 1277 Европа Стром боли Липарск аралдары 926 Европа Кракатау Зонд кысыгы 813
Кай жерде болбо, ар дайым, ар качан, туболукко журогумдо жашайсын.
#72 15 February 2014 - 15:07
- Активист
-
- Тартип бузгандар
- 646
- 05 November 13
- : 07 Jul 2014 00:55
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:Екатеринбург!
Жакшы,дагы алып кел жакшы маслыматтардан,
жанар тоо жөнүндөгү кызык экенго,бмрок түнюшүнүп жетиш татаалыраак экен.
#73 15 February 2014 - 15:50
- Супер-активист
-
- Тартип бузгандар
- 2080
- 05 July 13
- : 05 Mar 2015 01:00
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:планета Кыргызстан
БЕТ КАПТАРДЫН МИСТИКАЛЫК ААЛАМЫ
Жөнөкөй эле буюмдардын катарына кирген бет каптардын табышмактуу ааламы Кыялдарды ишке ашырган беткаптар Азыр биз бет каптарды карнавалдардын жана маскараддардын белгиси катары гана кабыл алабыз. Мындай кызыктуу майрамдарда тагылган бет каптар адамдардын кооз кийимдеринин көркүн ачып, аларды жомоктогу сулуу каармандарга айлантып коёт. Ар ким өзү тандаган бет каптын алдында жашырынган жүз ханзаада, ханыша, кан соргуч, каардуу пират жана башка каарман боло алат. Айтор, балачагынан элестеткен таттуу кыялдарын ишке ашыра алышат.Ооба, биз эбак эле бет каптарга олуттуу мамиле кылбай калганбыз жана алар биз үчүн оюн катары гана кабыл алынып келген. Бирок, “бөлөк жүз” аталган бет каптар алыскы жана ысык Африкада же сырдуу Японияда көңүл ачуучу боюм болуп эсептелбейт. Ал жактарда бет каптарга болгон мамиле такыр башка. Бет кап кийген боорукер шаман Биз бүгүн бөлмөлөрүбүздүн (жумушта, конок үйдө, жолугушуу жана конок бөлмөлөрүндө) дубалдарында илинип турган, музейлерде сакталган бет каптар тууралуу деги эмне билебиз? Албетте, алар тууралуу сөз кылганда дароо эле кара терилүү Африканын тургундары ысык аймакта, сапырылган кумда беттерин боёк алдында бекитип алып, чыныгы күлкүгө батып, өздөрүнүн бийин бийлеп жатышканын, жандарында боорукер шаман бет кап кийип алып, үнүн болушунча катуу чыгарып, кыйкырып, жамгырды чакырып жатканын элестетебиз. Анткени ырымчыл элдин бул жоруктары башкаларга дайыма кызыктуу болгон. Кооз спектакль Бирок биз жамгырды мындай жол менен чакыруу мүмкүн эмес экенин жана бул нерселер жөн гана кооз спектакль экенин билебиз. Шаман ырдап, бийлеп, секирип, бакырып жатып жамгырды чакырат. Ага кошулуп уруу да тынчып, үмүт кылып жамгырды күтүшөт. Эгер жамгыр бир айдан кийин жааса да, ал жөнгана кармалып калды деп шаманга ишенишет. Африка... Африка... Алар үчүн чөл бул эң сонун табышмактуу “ырчы кум” катары мүнөздөлгөн. Бет каптардын мааниси Шаман менен уруулар ишенип койгон оюнда шаман боорукер же сыйкырдуу эмес экени баарыбызга маалым. Бирок маскалар, бийлер, сыйынуулардын эч кандай зыяны жок. Биз бул жасалма буюмдар алар үчүн канчалык маанилүү, зарыл жана алардын жасалышы алар үчүн канчалык кыйынга тураарын билбейбиз. Бет каптардын жазасы Ар бир өзүн сыйлаган оймочу уста бет каптарды жөн эле жасап койбойт. Бет кап атайын аныкталган, белгилүү бир арбактын же өлгөн уруунун элесин жаратып, маңыздуу милдетти аткарышат. Аялдар жана балдар даяр боло элек бет капка тийгенге, керек болсо караганга акылары жок. Же болбосо алар өздөрүнүн сыйкырдуу күчүн жоготуп коюшат. Кээ бир урууларда даяр болгончо карап же кармап коюшса, мындай уятсыздыктары жана сыйлабагандыктары үчүн өлүм жазасы да каралган. Эгер алардын саясатка тиешеси бар болсо дагы баарыбир кандайдыр бир деңгээлде кул катары жазалашкан. Бет каптарга жанын берген шамандар Негизинен баардык бет каптар сыйкырдуу ырым-жырымдарда катышышат. Алар жамандыктарды, ооруларды алышат. Шамандар бет капты кийгенден кийин өздөрүнө эмес, туугандары жана уруулардын атынан кайрылып жаткан арбактарга толугу менен таандык болуп калышат. Коркунучтуу бет каптардын кызматыУруулар ортосундагы касташкан согуштарда аскерлер атайын коркунучтуу бет каптарды кийишкен. Анткени, алар мындай учурда душман арбактар алардын жүзүн эстеп калышпайт жана өч ала алышпайт деп ишенишкен. Ооздору ачылып, тиштери арсайган, көздөрү коркунучтуу бет каптар душманды коркутат деп ойлошкон. Иши кылып мындай ыкма менен аскерлер эле тажрыйба алышпастан, башкармалар да бул бет каптарды “келишим” ырым-жырымдарында да башка арбактардын кордуктарынан коргонуу үчүн колдонушкан. Алардын бул жоруктарын карап олтуруп, акылында жалаң арбактар жашап алгандай сезилет. Африка бет каптарынын мистикалык ааламы Маскаларды узак убакыт бою тагынуу ден соолукка абдан зыян келтирет жана бул нерсеге сырдуу күчтөр да каршы тура албайт. Африкалык шамандар да бул чындыкка каршы тура алышпайт. Көрсө Африканын баардык эле эли бет каптарды колдонушпаптыр. Негизинен бетти бекитүү салты Батыш Африканын элинин салты экен. Мозамбик менен Танзаниден бөлөк Чыгыш Африканын тургундары керек болсо таң калыштуу ырчы кумга байланыштуу ырым-жырымдык кыймылдар учурунда да бет каптарды тагынышкан эмес. Бет каптарды көмүү салтыКээ бир элдерде кылымдар боюөзүнүн сыйкырдуу милдетин аткарган эски бет каптарды сактап коюу салты бар. Африкалыктар ырымчыл адамдар болушкандыктан бет каптар аларга таарынып калбашы жана өздөрүнүн мурунку кожоюндарынан өч албашы үчүн бир топ ырым-жырымдарды ойлоп табышкан. Кожоюндар атайын арыкты казып, ага бет каптарын салып, жанына билерикти ага ыраазычылыгын билдирип, белек катары коюп коюшат жана аны көмөөрдө, “сен өз милдетиңди колуңдан келишинче аткардың, бирок азыр картайдың жана каза болдуң. Ошондуктан мен сени көмгөнгө аргасыз болуп жатам. Мен сага ыраазымын жана бул белекти ыйгарам. Муну кабыл алып кой жана мага зыян келтирбе” деп айтышат. Өлгөн адамдардын бет каптарыӨлгөн адамдарга жабылчу, көргө коюлуучу бет каптар да болот. Мындай бет каптардын көздөрүн, мурдун, оозун жакшылап калың кылып бекитишкен. Себеби, алар ачык болсо, “биздин ааламга кайрылып келип, туугандарын жана жакындарына конок болушу мүмкүн” деп ойлошкон. Сакчы бет каптарАл эми европалыктар коркунучтуу бет каптарды сакчыларга урууларды коркутуу үчүн тагып коюшкан адаттары бар. Кара терилүү адамдар эч убакта ак адамдардын салттык же ыйык же жөнөкөй гана акылга сыйган нерселерин колдонушкан эмес. Ал эми европалыктар бет каптарга абдан ишенген жана олуттуу мамиле жасаган африкалык арбактардын бет каптарын алып, короолоруна коркутуу үчүн илип койгону албетте аларга ыза жаратпай койбойт. Мындай учурда ырымчыл тургундар сакчы бет каптарды карабай гана өтүштөн башка аргалары жок.Табышмактуу динБатыш Африканын жапайы ишеничтери миссионерлердин католиктик ырым-жырымдары менен аралашып, бир чети жаш балдардын оюнуна окшошуп кеткен, башка жагынан караганда аны менен кезигишкендерге коркунуч туудурган табышмактуу жана акыл жеткис вуду дини түзүлгөн. Бул динге терең кирип, билгиси келген көптөгөн ак адамдар, өмүрү менен жооп беришкен. Бул табылга Гвинеяда бекемирээк бекилип калган. Сыйкырдуу бет каптар турмушта Африканын баардык аймагында сыйкырчылык адаттагы эле көрүнүш. Туземдиктер турмушта да аны үтүк же чаң соргучту кандай пайдаланса ошондой эле колдонушат. Бул бийлер, боёктор, дубалар канчалык деңгээлде таасирдүү же чын экенин билүү же айтуу кыйын. Бирок сактык дайыма ашыкча болбойт. Эгер үйдө африкалыктардын бет каптары боло турган болсо, кээ бир техника коопсуздугун колдонуу керек. Эч убакта табылган беткаптарды тагынып көрбөш керек. Анын үстүнө анда ар кандай инфекциялар болушу мүмкүн. Ошондой эле аны балдардын бөлмөсүндө, ашканада, уктоочу бөлмөгө илбеш керек. Эгер шарт болсо мындай жасалгаларды айнектесактаган жакшы.Өз жанын тапмайынча жамандык жасаган бет каптарУламыштар боюнча, атактуу жыгач фигуралар кара терилүү адамдарын туугандарынын жана душмандарынын арбактарынын белгиси болуп эсептелет экен.Гауанын жаны өзүнүн фигурасын тапмайынча жана ага жайгашмайынча ааламда узак убакыт жамандыктарды кылып жүрө бериши мүмкүн экен. Заманбап жашоодо бул бет каптарды арналган көптөгөн тасмалар жаралып келет.
Жөнөкөй эле буюмдардын катарына кирген бет каптардын табышмактуу ааламы Кыялдарды ишке ашырган беткаптар Азыр биз бет каптарды карнавалдардын жана маскараддардын белгиси катары гана кабыл алабыз. Мындай кызыктуу майрамдарда тагылган бет каптар адамдардын кооз кийимдеринин көркүн ачып, аларды жомоктогу сулуу каармандарга айлантып коёт. Ар ким өзү тандаган бет каптын алдында жашырынган жүз ханзаада, ханыша, кан соргуч, каардуу пират жана башка каарман боло алат. Айтор, балачагынан элестеткен таттуу кыялдарын ишке ашыра алышат.Ооба, биз эбак эле бет каптарга олуттуу мамиле кылбай калганбыз жана алар биз үчүн оюн катары гана кабыл алынып келген. Бирок, “бөлөк жүз” аталган бет каптар алыскы жана ысык Африкада же сырдуу Японияда көңүл ачуучу боюм болуп эсептелбейт. Ал жактарда бет каптарга болгон мамиле такыр башка. Бет кап кийген боорукер шаман Биз бүгүн бөлмөлөрүбүздүн (жумушта, конок үйдө, жолугушуу жана конок бөлмөлөрүндө) дубалдарында илинип турган, музейлерде сакталган бет каптар тууралуу деги эмне билебиз? Албетте, алар тууралуу сөз кылганда дароо эле кара терилүү Африканын тургундары ысык аймакта, сапырылган кумда беттерин боёк алдында бекитип алып, чыныгы күлкүгө батып, өздөрүнүн бийин бийлеп жатышканын, жандарында боорукер шаман бет кап кийип алып, үнүн болушунча катуу чыгарып, кыйкырып, жамгырды чакырып жатканын элестетебиз. Анткени ырымчыл элдин бул жоруктары башкаларга дайыма кызыктуу болгон. Кооз спектакль Бирок биз жамгырды мындай жол менен чакыруу мүмкүн эмес экенин жана бул нерселер жөн гана кооз спектакль экенин билебиз. Шаман ырдап, бийлеп, секирип, бакырып жатып жамгырды чакырат. Ага кошулуп уруу да тынчып, үмүт кылып жамгырды күтүшөт. Эгер жамгыр бир айдан кийин жааса да, ал жөнгана кармалып калды деп шаманга ишенишет. Африка... Африка... Алар үчүн чөл бул эң сонун табышмактуу “ырчы кум” катары мүнөздөлгөн. Бет каптардын мааниси Шаман менен уруулар ишенип койгон оюнда шаман боорукер же сыйкырдуу эмес экени баарыбызга маалым. Бирок маскалар, бийлер, сыйынуулардын эч кандай зыяны жок. Биз бул жасалма буюмдар алар үчүн канчалык маанилүү, зарыл жана алардын жасалышы алар үчүн канчалык кыйынга тураарын билбейбиз. Бет каптардын жазасы Ар бир өзүн сыйлаган оймочу уста бет каптарды жөн эле жасап койбойт. Бет кап атайын аныкталган, белгилүү бир арбактын же өлгөн уруунун элесин жаратып, маңыздуу милдетти аткарышат. Аялдар жана балдар даяр боло элек бет капка тийгенге, керек болсо караганга акылары жок. Же болбосо алар өздөрүнүн сыйкырдуу күчүн жоготуп коюшат. Кээ бир урууларда даяр болгончо карап же кармап коюшса, мындай уятсыздыктары жана сыйлабагандыктары үчүн өлүм жазасы да каралган. Эгер алардын саясатка тиешеси бар болсо дагы баарыбир кандайдыр бир деңгээлде кул катары жазалашкан. Бет каптарга жанын берген шамандар Негизинен баардык бет каптар сыйкырдуу ырым-жырымдарда катышышат. Алар жамандыктарды, ооруларды алышат. Шамандар бет капты кийгенден кийин өздөрүнө эмес, туугандары жана уруулардын атынан кайрылып жаткан арбактарга толугу менен таандык болуп калышат. Коркунучтуу бет каптардын кызматыУруулар ортосундагы касташкан согуштарда аскерлер атайын коркунучтуу бет каптарды кийишкен. Анткени, алар мындай учурда душман арбактар алардын жүзүн эстеп калышпайт жана өч ала алышпайт деп ишенишкен. Ооздору ачылып, тиштери арсайган, көздөрү коркунучтуу бет каптар душманды коркутат деп ойлошкон. Иши кылып мындай ыкма менен аскерлер эле тажрыйба алышпастан, башкармалар да бул бет каптарды “келишим” ырым-жырымдарында да башка арбактардын кордуктарынан коргонуу үчүн колдонушкан. Алардын бул жоруктарын карап олтуруп, акылында жалаң арбактар жашап алгандай сезилет. Африка бет каптарынын мистикалык ааламы Маскаларды узак убакыт бою тагынуу ден соолукка абдан зыян келтирет жана бул нерсеге сырдуу күчтөр да каршы тура албайт. Африкалык шамандар да бул чындыкка каршы тура алышпайт. Көрсө Африканын баардык эле эли бет каптарды колдонушпаптыр. Негизинен бетти бекитүү салты Батыш Африканын элинин салты экен. Мозамбик менен Танзаниден бөлөк Чыгыш Африканын тургундары керек болсо таң калыштуу ырчы кумга байланыштуу ырым-жырымдык кыймылдар учурунда да бет каптарды тагынышкан эмес. Бет каптарды көмүү салтыКээ бир элдерде кылымдар боюөзүнүн сыйкырдуу милдетин аткарган эски бет каптарды сактап коюу салты бар. Африкалыктар ырымчыл адамдар болушкандыктан бет каптар аларга таарынып калбашы жана өздөрүнүн мурунку кожоюндарынан өч албашы үчүн бир топ ырым-жырымдарды ойлоп табышкан. Кожоюндар атайын арыкты казып, ага бет каптарын салып, жанына билерикти ага ыраазычылыгын билдирип, белек катары коюп коюшат жана аны көмөөрдө, “сен өз милдетиңди колуңдан келишинче аткардың, бирок азыр картайдың жана каза болдуң. Ошондуктан мен сени көмгөнгө аргасыз болуп жатам. Мен сага ыраазымын жана бул белекти ыйгарам. Муну кабыл алып кой жана мага зыян келтирбе” деп айтышат. Өлгөн адамдардын бет каптарыӨлгөн адамдарга жабылчу, көргө коюлуучу бет каптар да болот. Мындай бет каптардын көздөрүн, мурдун, оозун жакшылап калың кылып бекитишкен. Себеби, алар ачык болсо, “биздин ааламга кайрылып келип, туугандарын жана жакындарына конок болушу мүмкүн” деп ойлошкон. Сакчы бет каптарАл эми европалыктар коркунучтуу бет каптарды сакчыларга урууларды коркутуу үчүн тагып коюшкан адаттары бар. Кара терилүү адамдар эч убакта ак адамдардын салттык же ыйык же жөнөкөй гана акылга сыйган нерселерин колдонушкан эмес. Ал эми европалыктар бет каптарга абдан ишенген жана олуттуу мамиле жасаган африкалык арбактардын бет каптарын алып, короолоруна коркутуу үчүн илип койгону албетте аларга ыза жаратпай койбойт. Мындай учурда ырымчыл тургундар сакчы бет каптарды карабай гана өтүштөн башка аргалары жок.Табышмактуу динБатыш Африканын жапайы ишеничтери миссионерлердин католиктик ырым-жырымдары менен аралашып, бир чети жаш балдардын оюнуна окшошуп кеткен, башка жагынан караганда аны менен кезигишкендерге коркунуч туудурган табышмактуу жана акыл жеткис вуду дини түзүлгөн. Бул динге терең кирип, билгиси келген көптөгөн ак адамдар, өмүрү менен жооп беришкен. Бул табылга Гвинеяда бекемирээк бекилип калган. Сыйкырдуу бет каптар турмушта Африканын баардык аймагында сыйкырчылык адаттагы эле көрүнүш. Туземдиктер турмушта да аны үтүк же чаң соргучту кандай пайдаланса ошондой эле колдонушат. Бул бийлер, боёктор, дубалар канчалык деңгээлде таасирдүү же чын экенин билүү же айтуу кыйын. Бирок сактык дайыма ашыкча болбойт. Эгер үйдө африкалыктардын бет каптары боло турган болсо, кээ бир техника коопсуздугун колдонуу керек. Эч убакта табылган беткаптарды тагынып көрбөш керек. Анын үстүнө анда ар кандай инфекциялар болушу мүмкүн. Ошондой эле аны балдардын бөлмөсүндө, ашканада, уктоочу бөлмөгө илбеш керек. Эгер шарт болсо мындай жасалгаларды айнектесактаган жакшы.Өз жанын тапмайынча жамандык жасаган бет каптарУламыштар боюнча, атактуу жыгач фигуралар кара терилүү адамдарын туугандарынын жана душмандарынын арбактарынын белгиси болуп эсептелет экен.Гауанын жаны өзүнүн фигурасын тапмайынча жана ага жайгашмайынча ааламда узак убакыт жамандыктарды кылып жүрө бериши мүмкүн экен. Заманбап жашоодо бул бет каптарды арналган көптөгөн тасмалар жаралып келет.
Кай жерде болбо, ар дайым, ар качан, туболукко журогумдо жашайсын.
#74 15 February 2014 - 16:16
- Супер-активист
-
- Тартип бузгандар
- 2080
- 05 July 13
- : 05 Mar 2015 01:00
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:планета Кыргызстан
Өйдө аккан суу
Окумуштуулардын башын катырган, ал эми туристтер үчүн кызыктуу зыярат жерге айланган табышмактуу үч жол Израилде жайгашкан. Бул жолдорго суу төксө, суу табият мыйзамы боюнча дөндөн ылдый эмес, өйдө агат экен. Биринчи жол Бейт-Шемеша деген жерде, экинчиси Мегидо деп аталган дөңсөөдө, үчүнчүсү болсо Кедрон аттуу өрөөндө жайгашкан булар үч башка жактан келип, бир чоң кара жолго кошулушат.Табияттын тамашасыбы, айтор, үч жол тең таңкалыштуу сапаттарга ээ. Жолго машинаны токтотуп койсо, ал физикалык мыйзамга карабастан, өйдө карай жылат. Кадимки баскетбол тобу да тоону көздөй тоголонуп, анан күүлөнүп да кетет. Ар бири болжол менен 600 метрге созулган бул жолдорду атайын көрүү үчүн туристтер келишет. Алар жолго суу төгүп, анын өйдө карай агып жатканын көрүп аң-таң болушат.Окумуштуулар изилдөөлөрдү жүргүзгөн соң эч бир жыйынтыкка келе алышкан эмес. Алгач "Бул жөн гана көздүн жаңылыштыгы, чындыгында суу төмөн тарапты көздөй агып жатат" деп айткандар да чыккан. Бирок, мындай көз караш да туура эмес. Бул тууралуу адамдар: "Таңкала турган эч нерсе жок. Израилде бардыгытетири. Суулар да өйдө агат", - деп тамаша кылышат.
Окумуштуулардын башын катырган, ал эми туристтер үчүн кызыктуу зыярат жерге айланган табышмактуу үч жол Израилде жайгашкан. Бул жолдорго суу төксө, суу табият мыйзамы боюнча дөндөн ылдый эмес, өйдө агат экен. Биринчи жол Бейт-Шемеша деген жерде, экинчиси Мегидо деп аталган дөңсөөдө, үчүнчүсү болсо Кедрон аттуу өрөөндө жайгашкан булар үч башка жактан келип, бир чоң кара жолго кошулушат.Табияттын тамашасыбы, айтор, үч жол тең таңкалыштуу сапаттарга ээ. Жолго машинаны токтотуп койсо, ал физикалык мыйзамга карабастан, өйдө карай жылат. Кадимки баскетбол тобу да тоону көздөй тоголонуп, анан күүлөнүп да кетет. Ар бири болжол менен 600 метрге созулган бул жолдорду атайын көрүү үчүн туристтер келишет. Алар жолго суу төгүп, анын өйдө карай агып жатканын көрүп аң-таң болушат.Окумуштуулар изилдөөлөрдү жүргүзгөн соң эч бир жыйынтыкка келе алышкан эмес. Алгач "Бул жөн гана көздүн жаңылыштыгы, чындыгында суу төмөн тарапты көздөй агып жатат" деп айткандар да чыккан. Бирок, мындай көз караш да туура эмес. Бул тууралуу адамдар: "Таңкала турган эч нерсе жок. Израилде бардыгытетири. Суулар да өйдө агат", - деп тамаша кылышат.
Кай жерде болбо, ар дайым, ар качан, туболукко журогумдо жашайсын.
#75 15 February 2014 - 16:21
- Супер-активист
-
- Тартип бузгандар
- 2080
- 05 July 13
- : 05 Mar 2015 01:00
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:планета Кыргызстан
Саякатчы таштар
.
АКШнын Калифорния штатында атактуу "Өлүм өрөөнү" бар. Ал өрөөндү атактуу кылган көрүнүштөрдүн сыры чечиле элек. Андай көрүнүштөрдүн бири - саякатчы таштар. Өрөөндө илгери Рейстрэк - Плайя аттуу көл болгон. Убакыттын өтүшү менен ал көл кургап, түбү шор, туздуу жайыкка айланган. Жайыкта ар биринин салмагы 30 килограммга чейин жеткен чоң таштар жатат. Тагыраак айтканда, алар жатпайт, түшүнүксүз себептер менен жылып жүрүшөт.Аркасынан узундугу 30-60 метрге чейин жеткен издерди калтырып, бул таштар бир нече жыл бою бир орундан экинчи орунга көчүп жүрүшөт. Алардынжылып баратканын эч ким көргөн эмес жана таштар кайда, эмне максат менен бара жаткандарын ушул убакытка чейин негиздүү түрдө түшүндүрүп бере алган адам чыга элек.Көптөгөн окумуштуу, геологдордун көңүлүн бурган таштарга Карен, Марта,Шарп сыяктуу аял аттары коюлган. Бул таштардын эң чоңу Карен 350 килограмм. Ага карабастан Карен да бир нече жыл ичинде 120 метрлик жолду басып өткөн. "Таштардын жылышына жер титирөө, шамал, магниттик талаалар жана белгисиз сырдуу күчтөр себеп болот" деген божомолдор чыккан. Бирок, 350 килограммдык ташты ордунан жылдыруу үчүн аталган себептердин күчү жетпейт.Мисалы, жер титирөөдөн жылса, анда эмнеге кээ бир таштар жылып, кээси турган одунда кала берет? Ал эми себепкер шамал болсо, анда таштардын бир багытты көздөй эмес, ар тарапты көздөй жылуусу түшүнүксүз. Эмнеси болсода бул сырдуу саякатчы таштардын тили жок болгону өкүнтөт. Балким, таштар сүйлөгөндү да билишсе, кайда бараткандарын айтып беришмек...
.
АКШнын Калифорния штатында атактуу "Өлүм өрөөнү" бар. Ал өрөөндү атактуу кылган көрүнүштөрдүн сыры чечиле элек. Андай көрүнүштөрдүн бири - саякатчы таштар. Өрөөндө илгери Рейстрэк - Плайя аттуу көл болгон. Убакыттын өтүшү менен ал көл кургап, түбү шор, туздуу жайыкка айланган. Жайыкта ар биринин салмагы 30 килограммга чейин жеткен чоң таштар жатат. Тагыраак айтканда, алар жатпайт, түшүнүксүз себептер менен жылып жүрүшөт.Аркасынан узундугу 30-60 метрге чейин жеткен издерди калтырып, бул таштар бир нече жыл бою бир орундан экинчи орунга көчүп жүрүшөт. Алардынжылып баратканын эч ким көргөн эмес жана таштар кайда, эмне максат менен бара жаткандарын ушул убакытка чейин негиздүү түрдө түшүндүрүп бере алган адам чыга элек.Көптөгөн окумуштуу, геологдордун көңүлүн бурган таштарга Карен, Марта,Шарп сыяктуу аял аттары коюлган. Бул таштардын эң чоңу Карен 350 килограмм. Ага карабастан Карен да бир нече жыл ичинде 120 метрлик жолду басып өткөн. "Таштардын жылышына жер титирөө, шамал, магниттик талаалар жана белгисиз сырдуу күчтөр себеп болот" деген божомолдор чыккан. Бирок, 350 килограммдык ташты ордунан жылдыруу үчүн аталган себептердин күчү жетпейт.Мисалы, жер титирөөдөн жылса, анда эмнеге кээ бир таштар жылып, кээси турган одунда кала берет? Ал эми себепкер шамал болсо, анда таштардын бир багытты көздөй эмес, ар тарапты көздөй жылуусу түшүнүксүз. Эмнеси болсода бул сырдуу саякатчы таштардын тили жок болгону өкүнтөт. Балким, таштар сүйлөгөндү да билишсе, кайда бараткандарын айтып беришмек...
Кай жерде болбо, ар дайым, ар качан, туболукко журогумдо жашайсын.
#76 15 February 2014 - 16:28
- Супер-активист
-
- Тартип бузгандар
- 2080
- 05 July 13
- : 05 Mar 2015 01:00
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:планета Кыргызстан
Бермуд үч бурчтугу Жер шарындагы эң атактуу аномалдык аймактардын бири - Бермуд үч бурчтугу. Бул жерди салттуу түрдө планетабыздын эң таңкалыштуу жана эң коркунучтуу бөлүгү деп аташат. Бул жерде көптөгө учактар, кемелер кайып болушканы белгилүү. Бирок, себеби белгисиз. Атлантикадагы Флорида, Кубажана Бермуд аралдарынын ортосунда жайгашкан сырдуу аймакта акыркы 26 жылдын ичинде миңдеген кырсыктар болуп, он миңдеген адам каза тапкан. Таңкалыштуусу,
алардан бир да из калган эмес: адамдардын сөөктөрү, кеме, учактардын сыныктары изсиз жоголгон.Аталган аймак аркылуу авиа жана деңиз жолдору өтөт. 1945-жылы 4 америкалык аскер учагы "биз жолубузду жоготуп койдук", "компастар иштен чыкты", "катуу шамал болуп жатат", "туман каптады" сыяктуу билдирүүлөрдү жиберген соң алар менен болгон байланыш үзүлгөн. Учактардын артынан издөөгө чыккан куткаргыч учактар эч нерсе таппай кайтышкан. Башка окуяда сааттардын токтоп калышы жөнүндө да айтылат. Киши ташуучу авиалайнер сырдуу үч бурчтуктун үстүнөн учуп баратып, чаң сымал ак туманга кабылган.Болжолдуу 10 мүнөттөн кийин туман тарап кеткен. Бирок, учактагы бардык сааттар муруңку абалы боюнча калган (10 мүнөт муруңку убакытты көргөзүп турган). Бул - Бермуд үч бурчтугунун территориясында убакыт токтоп тураарынын далили. Америкалык "Ньюс" гезитининбеттерине Бермуд үч бурчтугу тууралуу дагы бир акылга сыйбас маалымат жазылган. Бул укмуштуу аймакты изилдөө максатында деңиз астында сүзүүчү кайык 70 метр тереңдикке түшкөн. Бир убакта кайыктын жүргүнчүлөрү жер титирөөнү сезишкен да, бир мүнөттүн ичинде бир нече жылга картайып кетишкен. Ал эми суу үстүнө чыкканда алар Индиокеанына келип калгандарын көрүшкөн. Албетте, бул маалымат туура деп табылган эмес. Бирок, аны жалган деп айткандар да жок.
Кай жерде болбо, ар дайым, ар качан, туболукко журогумдо жашайсын.
#77 15 February 2014 - 16:33
- Супер-активист
-
- Тартип бузгандар
- 2080
- 05 July 13
- : 05 Mar 2015 01:00
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:планета Кыргызстан
Үнсүз аймак
.
Үнсүз аймак Мексиканын Дуранго, Чиуауа жана Коауила штаттарынын кесилишкен жеринде Эл Пасо деген шаарча жайгашкан. Андан өтө алыс эмес жерде үнсүз акмак бар. Бул ээн талаада эч ким жашабайт. Себеби, мында белгисиз себептер менен сыналгылар, үналгылар тартпайт, уюлдук телефон иштебейт жана компас жебелери туура тарапты алмаштырып, "бийлеп" калат. Үнсүз аймак- адамга эч кызыгуу жаратпаган шор түздүк. Анда жандык дээрлик жок. Чанда гана шамал айдап бараткан камгактарды жана бирин-экин уулуу жыландарды кездештирүүгө болот. Түздүктүн эң кызыктуу өзгөчөлүгү - ал мындан миллион жылдар мурун космостон келип тушкөн метеориттерге бай. Ошол метеориттердин радиоактивдик нурланууларынын айынан үнсүз зонаны мекендеген айбанаттан да канчалык бир деңгээлде мутацияга дуушар болгон. Мисалы, эколог окумуштуулар мында дүйнөдөгү эң чоң ташбаканы табышкан. Анын көздөрү сары эле. Балким, бул күндөн сактануунун биржолу. Күн нурлары планетанын башка бөлүктөрүнө караганда үнсүз аймакка 30 пайызга көбүрөөк, күчтүүрөөктийери белгилүү.Үнсүз аймакта катталган эң популярдуу окуя - жергиликтүү археолог жубайлар Эрнесто менен Жозефина Диастардын башынан өткөн окуя. Алар сырдуу жерден таштарды чогултуу үчүн келишип, күтүлбөгөн жамгырда калышат да, айдап келген машинасы баткакка тыгылып калат. Бир убакта алдыдан экиузун бойлуу жигит көрүнөт. Сары плащчан экөө кол булгалап, жакындап келишкен. Жигиттер жарымынан баткакка сорулуп калган машинаны көз ирмемде түртүп чыгарышкан. Жубайлар машинадан чыгып, рахмат айталы дешсе, баягы жигиттерден дайын жок. Жозефина менен Эрнесто алардын өзгөчө нур чачып турган сулуу жүздөрүн эстеп калышкан.Мындан сырткары, бул аймакта диаметри 4-6 метрге жеткен тегерек формадагы издер, белгисиз күйүүчү майлардан калган тактар табылган. Муну окумуштуулар башка планетадан келген коноктордун калтырып кеткен"белектери" деп божомолдошот. Бул"белектер" жана алардын сүрөттөрү учурда Мексикаменен АКШнын илимий музейлеринде сакталып турат. Аймакка жакын жашаган тургундар дагы бир түшүнүксүз көрүнүш жөнүндө маалымат беришкен. Күн батып бараткан мезгилде тегерек жарык нурлар пайда болот. Алар тартипсиз ар тарапка учуп жүрө беришкендиктен, аларды "жинди оттор" деп атап коюшкан.
.
Үнсүз аймак Мексиканын Дуранго, Чиуауа жана Коауила штаттарынын кесилишкен жеринде Эл Пасо деген шаарча жайгашкан. Андан өтө алыс эмес жерде үнсүз акмак бар. Бул ээн талаада эч ким жашабайт. Себеби, мында белгисиз себептер менен сыналгылар, үналгылар тартпайт, уюлдук телефон иштебейт жана компас жебелери туура тарапты алмаштырып, "бийлеп" калат. Үнсүз аймак- адамга эч кызыгуу жаратпаган шор түздүк. Анда жандык дээрлик жок. Чанда гана шамал айдап бараткан камгактарды жана бирин-экин уулуу жыландарды кездештирүүгө болот. Түздүктүн эң кызыктуу өзгөчөлүгү - ал мындан миллион жылдар мурун космостон келип тушкөн метеориттерге бай. Ошол метеориттердин радиоактивдик нурланууларынын айынан үнсүз зонаны мекендеген айбанаттан да канчалык бир деңгээлде мутацияга дуушар болгон. Мисалы, эколог окумуштуулар мында дүйнөдөгү эң чоң ташбаканы табышкан. Анын көздөрү сары эле. Балким, бул күндөн сактануунун биржолу. Күн нурлары планетанын башка бөлүктөрүнө караганда үнсүз аймакка 30 пайызга көбүрөөк, күчтүүрөөктийери белгилүү.Үнсүз аймакта катталган эң популярдуу окуя - жергиликтүү археолог жубайлар Эрнесто менен Жозефина Диастардын башынан өткөн окуя. Алар сырдуу жерден таштарды чогултуу үчүн келишип, күтүлбөгөн жамгырда калышат да, айдап келген машинасы баткакка тыгылып калат. Бир убакта алдыдан экиузун бойлуу жигит көрүнөт. Сары плащчан экөө кол булгалап, жакындап келишкен. Жигиттер жарымынан баткакка сорулуп калган машинаны көз ирмемде түртүп чыгарышкан. Жубайлар машинадан чыгып, рахмат айталы дешсе, баягы жигиттерден дайын жок. Жозефина менен Эрнесто алардын өзгөчө нур чачып турган сулуу жүздөрүн эстеп калышкан.Мындан сырткары, бул аймакта диаметри 4-6 метрге жеткен тегерек формадагы издер, белгисиз күйүүчү майлардан калган тактар табылган. Муну окумуштуулар башка планетадан келген коноктордун калтырып кеткен"белектери" деп божомолдошот. Бул"белектер" жана алардын сүрөттөрү учурда Мексикаменен АКШнын илимий музейлеринде сакталып турат. Аймакка жакын жашаган тургундар дагы бир түшүнүксүз көрүнүш жөнүндө маалымат беришкен. Күн батып бараткан мезгилде тегерек жарык нурлар пайда болот. Алар тартипсиз ар тарапка учуп жүрө беришкендиктен, аларды "жинди оттор" деп атап коюшкан.
Кай жерде болбо, ар дайым, ар качан, туболукко журогумдо жашайсын.
#78 15 February 2014 - 16:41
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 8229
- 25 February 13
- : 10 Feb 2025 14:40
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Кереметтүү жерде.
Сары кылып жазбай эле койчу, көрүнбөй жатат.
Никогда не путай мой характер с моим отношением.
Мой характер зависит от меня, а мое отношение - от твоего поведения.
#79 15 February 2014 - 17:24
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1372
- 29 June 08
- : 26 Jan 2017 18:26
- Жынысы:Эркек
Тема менен байланыштуу бир маалымат суроо, 2004-жылы орусиянын астрофизиктери жер 100 жыл сайын күндөн 15см алыстап тураарын аныкташкан.
100 жыл сайын 15 сантиметрге алыстайт. Ошондо бул ачылыш эволюция теориясын кайра карап чыгууга түрткү болуп жатат. Эмне себептен экенин ким билет?
"Алладан кечирим сурагыла, аныгында Ал-кечирим Ээси!"
#80 15 February 2014 - 17:30
- Супер-активист
-
- Тартип бузгандар
- 2515
- 05 May 13
- : 14 Jul 2014 14:05
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:планета Mars
Тиги сары менен жазылганды,
башка тус менен повтор кылып коюнчу...
Барга көппө - Жок го чөкпө
