Супер-Инфо
super.kg
видео
Учурдун эң көйгөйлү
ү маселелердин бири болгон диний агымдар тууралуу окурмандарга маалымат берүүнү
ылайык көрдүм.
Кыргыз Республикасынын Конституциясында дин менен мамлекет ажыратылып дин тутуу эркиндиги боюнча закон кабыл алынган күндөн баштап мамлекетибизге салттык эмес (не традиционный) диний агымдар кирип келе баштады. Совет бийлиги учурунда калк арасында жүргүзү
лүп келген атеисттик саясаттын токтоосу менен бирге диний баалуулуктарына суусап турган карапайым калк сырттан кирген агымдар жөнүндө
көп маалыматка ээ болбостон эле аларга кире баштады. Орто Азия географиясынын салттык мазхабы же диний ишеними болгон Ислам аалымлары Абу Ханива менен Матуридинин окууларына карама-каршы келген багыттагы диний агымдардын пайда болуусу өлкөнү
н диний чөйрөсү
ндө башаламандыктардын чыгуусуна себеп болду. Учурда да көптөгө
н диний агымдар жана уюмдар өлкөдө
иш-аракеттерин жүргүзү
п келе жатат. Ошол агымдар жана уюмдар тууралуу илимий маалымат берүүнү
туура көрдүм Айта кетүүчү
нерсе, бул макалаларымда эч кайсыл мазхаб же агымдын тарабын тутпастан, жамандабастан тарыхый окуялар жана илимий изилдөө
лөрдүн негизинде маалымат берүүгө
аракет кылам. Комментарий жазбооңуздарды өтүнө
м, талкуулоо үчүн башка тема ачып ошол жакка жазсаңыздар абдан кубанаар элем. урматым менен Ислам Агымдары Тарыхы боюнча докторант (PhD) Кыргызшаа
Ислам агымдары тууралуу кыскача баяндама Комментарий жазбашыңарды өтүнөм!
#1 24 March 2010 - 02:47
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 828
- 09 December 07
- : 08 Jun 2014 17:56
- Жынысы:Белгисиз
#2 27 March 2010 - 05:29
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 828
- 09 December 07
- : 08 Jun 2014 17:56
- Жынысы:Белгисиз
1. ХАРИЖИЛИК
Харижилик мазхабынын аталышы тууралуу
Арап тилинде "харижи" сөзү бир нерседен ажыраган, бир нерсеге каршы чыккан, көчүп жүргөн, баш ийбей көтөрү лүшкө чыгып позициясын позициясын өзгөрткө н ж.б. маанилерге келген "хуруж" сөзүнө н келет.
Термин катары Ислам аалымдары "адамдардан, Аз. Алиден, чындыктан жана динден алыстагандар" маанисинде колдонушат. Ал эми Харижилердин адабияттарында "Алла жолунда согушуп жатып өлтүрү лгөндү ктөрү үчүн өздөрү н Аллага атагандар жана бейиш үчүн өздөрү н Аллага саткандар" маанисинде колдонулат.
Ислам тарыхындагы саясий окуялардын негизинде так талашуу маселесинен улам келип чыккан, мусулмандардын арасындагы согуштарды көрүү гө болот. Алардын бирөө Али менен Муавийенин ортосундагы болгон Сыффин согушу. Ислам халифаттыгына Али халифа (башчы) болуп шайланганда, ошол учурда азыркы Сирия жана анын айланасын башкарып турган Муавийе Алиге баш ийбей жыйынтыгында 657-658-жылы Сыффин делген жерде эки тарап согушкан. Муавийе жеңиле баштаган учурда аскерлери найзаларынын учуна Курандын барактарын илип алышып, согушту токтотуу менен бирге калыстарды шайлап маселени чечүүгө чакырышкан. Али кабыл кылбай согушууну кааласа да кээ бир адамдар Аллахтын китебине каршы согуша албайбыз, Курандын аяттары жазылган баракты көтөргө н адамды өлтүрө албайбыз деп, Алини каршы тараптын сунушун кабыл алууга мажбурлашкан. Али макул болуп, эки тараптын башчылары калыс шайлоо үчүн кеңешмеге чогулган учурда, Алини калыс шайлоого мажбурлаган адамдар "Өкү мдү бир гана Аллах берет" деп кайрадан каршы чыгышып, Алинин аскерлеринден 12 000 ге жакын адам согуш талаасын таштап Харура делген жерге кетишкен. Ошол окуя менен бирге Харижилик мазхабы пайда боло баштаган.
Харижийлер өздөрү нүн зордук зомбулук иш-аракеттери менен менен тарыхта калышкан. Алар башка диндегилер менен соугшкан эмес, өздөрү нүн көз карашына каршы чыккан мусулмандарды аял эркек жаш бала дебей баарын аяосуз өлтүрү п турушкан. Диний көз караштарын өзгөртү үнүн ордуна өлүмдү тандап алышкан. Өздөрү н Аллахтын эң сүйкүмдү ү пенделери деп эсептешкен.
Көптө гөн башаландыктарды чыгарып турган Харижилер кээ бир диний жана коомдук маселелерде өз ара төрт топко бөлүнү шкөн. 1-Эзаарика, 2-Нежедат, 3-Суфриййа, 4-Салебиййа. Булардын арасынан күнүбү згө чейин Эзаарика агымынан чыккан Ибазиййе агымы келди. Калгандары жок болуп кетишкен.
Ибазиййа, аталышын Абдуллах ибн Ибаз аль-Муррии ат-Тамимии нин атынан алат. Харижилик мазхабынын агымдары арасынан бир гана Ибазиййа өздөрү нө таандык теологиялык система кыла алышты. Ибазиййанын бир өзгөчө лүгү күч колдонуу, зордук-зомбулук кылуу ж.б. көз караштарын өзгөрткө ндүгүндө . Ибазиййа агымы учурда Оман, Хадрамут, Ливия, Тунис, Занзибар ж.б. кээ бир Африка өлкөлө рүнүн кээ бир аймактарында таралган. Оман мамлекетин 1972-жылындан бери Ибазиййа мазхабындагы Кабус ибн Саид башкарып келет. Негизинен Омандын башкаруу бийлиги бул үй-бүлө нүн колуна 1749-жылы өткөн. Омандагы 1992-жылкы санак боюнча 1 500 000 (бир жарым миллион) калктын 40-45 пайызы Ибазиилер. Жогоруда аты аталган аймактарда мынчалык көп эмес. Ал эми бүткүл дүйнө жүзүндө 2-3 миллиондун тегерегинде Ибазий бар.
Харижилик мазхабынын аталышы тууралуу
Арап тилинде "харижи" сөзү бир нерседен ажыраган, бир нерсеге каршы чыккан, көчүп жүргөн, баш ийбей көтөрү лүшкө чыгып позициясын позициясын өзгөрткө н ж.б. маанилерге келген "хуруж" сөзүнө н келет.
Термин катары Ислам аалымдары "адамдардан, Аз. Алиден, чындыктан жана динден алыстагандар" маанисинде колдонушат. Ал эми Харижилердин адабияттарында "Алла жолунда согушуп жатып өлтүрү лгөндү ктөрү үчүн өздөрү н Аллага атагандар жана бейиш үчүн өздөрү н Аллага саткандар" маанисинде колдонулат.
Ислам тарыхындагы саясий окуялардын негизинде так талашуу маселесинен улам келип чыккан, мусулмандардын арасындагы согуштарды көрүү гө болот. Алардын бирөө Али менен Муавийенин ортосундагы болгон Сыффин согушу. Ислам халифаттыгына Али халифа (башчы) болуп шайланганда, ошол учурда азыркы Сирия жана анын айланасын башкарып турган Муавийе Алиге баш ийбей жыйынтыгында 657-658-жылы Сыффин делген жерде эки тарап согушкан. Муавийе жеңиле баштаган учурда аскерлери найзаларынын учуна Курандын барактарын илип алышып, согушту токтотуу менен бирге калыстарды шайлап маселени чечүүгө чакырышкан. Али кабыл кылбай согушууну кааласа да кээ бир адамдар Аллахтын китебине каршы согуша албайбыз, Курандын аяттары жазылган баракты көтөргө н адамды өлтүрө албайбыз деп, Алини каршы тараптын сунушун кабыл алууга мажбурлашкан. Али макул болуп, эки тараптын башчылары калыс шайлоо үчүн кеңешмеге чогулган учурда, Алини калыс шайлоого мажбурлаган адамдар "Өкү мдү бир гана Аллах берет" деп кайрадан каршы чыгышып, Алинин аскерлеринден 12 000 ге жакын адам согуш талаасын таштап Харура делген жерге кетишкен. Ошол окуя менен бирге Харижилик мазхабы пайда боло баштаган.
Харижийлер өздөрү нүн зордук зомбулук иш-аракеттери менен менен тарыхта калышкан. Алар башка диндегилер менен соугшкан эмес, өздөрү нүн көз карашына каршы чыккан мусулмандарды аял эркек жаш бала дебей баарын аяосуз өлтүрү п турушкан. Диний көз караштарын өзгөртү үнүн ордуна өлүмдү тандап алышкан. Өздөрү н Аллахтын эң сүйкүмдү ү пенделери деп эсептешкен.
Көптө гөн башаландыктарды чыгарып турган Харижилер кээ бир диний жана коомдук маселелерде өз ара төрт топко бөлүнү шкөн. 1-Эзаарика, 2-Нежедат, 3-Суфриййа, 4-Салебиййа. Булардын арасынан күнүбү згө чейин Эзаарика агымынан чыккан Ибазиййе агымы келди. Калгандары жок болуп кетишкен.
Ибазиййа, аталышын Абдуллах ибн Ибаз аль-Муррии ат-Тамимии нин атынан алат. Харижилик мазхабынын агымдары арасынан бир гана Ибазиййа өздөрү нө таандык теологиялык система кыла алышты. Ибазиййанын бир өзгөчө лүгү күч колдонуу, зордук-зомбулук кылуу ж.б. көз караштарын өзгөрткө ндүгүндө . Ибазиййа агымы учурда Оман, Хадрамут, Ливия, Тунис, Занзибар ж.б. кээ бир Африка өлкөлө рүнүн кээ бир аймактарында таралган. Оман мамлекетин 1972-жылындан бери Ибазиййа мазхабындагы Кабус ибн Саид башкарып келет. Негизинен Омандын башкаруу бийлиги бул үй-бүлө нүн колуна 1749-жылы өткөн. Омандагы 1992-жылкы санак боюнча 1 500 000 (бир жарым миллион) калктын 40-45 пайызы Ибазиилер. Жогоруда аты аталган аймактарда мынчалык көп эмес. Ал эми бүткүл дүйнө жүзүндө 2-3 миллиондун тегерегинде Ибазий бар.
#3 07 April 2010 - 04:13
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 828
- 09 December 07
- : 08 Jun 2014 17:56
- Жынысы:Белгисиз
Урматту форумчулар,
сайттын иштебей жатканына байланыштуу жооп жаза албаганым үчүн кечирим сурайм, убакыттын да тардыгынан улам азыр да жаза албадым. Кийинки жумага чейин дагы бир агым туураалуу кеңири маалымат даярдап сайтка койом.
#4 10 January 2012 - 12:12
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 950
- 23 May 11
- : 04 Sep 2024 03:48
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:Earth
Ошентип арадан жылдар өттү.)
Бүгүн - калган өмүрүңдүн биринчи күнү.
... Кайра ойлонуп көрдүм. Акыркы күнүң болуп калышы да мүмкүн.
... Кайра ойлонуп көрдүм. Акыркы күнүң болуп калышы да мүмкүн.
#5 10 January 2012 - 19:32
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 828
- 09 December 07
- : 08 Jun 2014 17:56
- Жынысы:Белгисиз
#6 11 July 2012 - 00:57
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 359
- 14 May 12
- : 10 May 2021 04:35
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:Бишкек
Ислам Агымдары тууралуу Маалымат
!!
!!!
بسم الله الرحمن الرحيم
Далилдер менен келди Муштахиддердин китептержонундо айтылып алардын туура эмесэкиндигине далилдер келди.Куран адамдын акылына кайрылып пикирин жанафитратын ойготту.Ааламдын тартиптери жана андагы тактыктар жонундоайтты. Алымдар ыйман жана якынга жетуу учун окум чыгарды.Акыл менен динди биртууган кылды.Курани Карим бардык диний акыйдалардын энеси болупэсептелет. Анткени ушул акыйдага ар бир мусулман ишенуусу зарыл.Кимде ким ушулакыйданы чанса ал каафыр болот.анткени Курани Каримде Аллахтын кемчиликсизэкендиги далилденген. Пайгамбарлардын баардыгын элдерди туура жолгобаштоо учун жана алардын жашоосун ондоо учун жонотулгондугу жонундо келет.Аллахбаардыгынан бийик турат.
Усман р.а.нун убагында фитналарбашталды. Анткени башка дин окулдору Ислам динин кабыл ала баштады.Аларлынарасында кээ бироосу куулук менен келип,элдин арасында бузкулук менентаратты. Абдуллах бин Саба деген киши мусулмандардын арасында кумон нерселерди тарата баштады.Ал жердемусулман Аалымдары аларга жооп беришти.Ошентип Ислам Ааалымдары пайда болобаштады.
Соз Илиминин Пайда болушу
Аббасиддердин доорунда акыйдамаселесинде изилдоолор кобойобаштаган. Абб...... Са..... пайгамбарлар тараган.Булар ар кайсы нерселерди чыгарды.Сахабалардын Пагамбарыбыздын убагында мындай нерселерболгон эмес. Ошентип Илму Калам келип чыкты.Соз илиминин келиип чыгуусунп бир нече себептер бар эле.Алички жана Сырткы себептер.1) Ички Себеп-Курани Карим Элдерди тавхидгечакырды. Силердин туура эмес деген нерсе менен мусулман менен диндердинортосунда талаш тартыш болду Бул ИчкиСебеп.
2- Умавийлердиндоору бутоор чакта Бани Умаййа деген коомдор чыккан.Ошол учурдагы адамдар башкаргандыгы учун Умавий коому дакалган.40х. жылдан 132 х. Жылгачейин окум сургон.Баардык ачылыштар болуп Мусулмандар тынчып калган убакта ар кайсы агымдар келип алар каршы ойлор мененкирген.
3-Саясиймаселелердин карама каршылыгы динийкаршылыкка алып клген.Саясий партиялар озунчо диний агымболуп окум суро баштаган. Алардын арасынан Имам алипартиясы келип ошолордон Шиялар келип чыккан.Шияларга каршыХоваариждер болушту.Мусулмандар талашып тартышпаш керек деген учунчу Муржиаларкелип чыкты.
2)Сырткысебеп1- .Ачылыштардан кийин Исламга кирген Яхудий Насроний Дахрийлер болуп алар да оз ойлорун тануулап келген.2.Исламдын ичинен чыкканМуьтазила булар Ислам динин коргойбуздеп баардык Ислам шаарларында болгон.Оздорунун ойлорун туура деп башкалардыкынтуура эмес деген. Яхудий Насронийлер философияны колдонуп ошону Муьтазилаларга окуткан. Динди коргооучун акылга таянышкан.3- Ошол убактаадамдардын философияга болгон муктаждыгы келип чыккан.Алар аны окупуйронушту. Ким бизге кумон нерсе айтса биз ага жооп беришибизкерек деп ошол себептен Илму Калам келипчыккан.
Ислам агымдарынын пайда болушу
3 негизги Агым пайда болгон Алар:
1- Шиялар
2- Ховаариждер
3- Муржиалар
Ирак олкосунунБасра шаары агымларлын борбору болгон.Коптогон жамаатттар пайда болду.Алардынбашында Жахл бин Савфан болуп аны ээрчигендер Жабария деп аталып калышты.Аларкаалоо жок деген буларга каршы чыккандары каалоо бар дешкен.Нагбат Жуханийдеген кишиКодария деген.
Мусулмандардын акыйдасы чын ыклас Куранменен ганатушундургон. Хасан Басритуура акыйданы тушундурду. Васл бин Атоо Муьтазила агымына кирип алардын башчысыболуп калды.Хижрийдин 2 кылымдын аягы 3 кылымдын башында Абу МансурМатрудий акыйданы туурала тузупчыкты. Ошентип Матрудий жамааты болуп калды. Абу Хасан Ал Ашьари деген чыгып бул Муьтазилалардын мусулманАалымдарынын айткандарына туура келип Ашьари жамааты болуп калды.Ушул экижамаатты Ахли Сунна вал Жамаат келип чыкты.
Меккенин ачылышынан кийин Ислам дининекирген адамдар Ислама чейин Яхудий,Насроний, Дахрий ж.б.у.с. ар кандай диндердеболушкан. Алар жаны диндин кейпин кийип алыпэски диндеринин ойлорун алыска чыгарышкан.
Ислам фиркаларынын бириозгочо Муьтазила карама каршылыкты кайтарууну жана динди коргоону биринчи орунга койгон.Ислам шаарлары баардыкойлордун (фиркалардын) мекени болгон жана ар бир фирка оздорунун ойлорун туурадеп табышып башкалардын ойлорун туура эмес деп эсептешууго аракет кылаарэле.Яхудий Насронийлер философия менен куралданышып аларга ким кол салышса куралга салыштырып аны менен коргонууга кучу жетиши учунМуьтазилага уйротушкон.
ИсламФиркаларынын Пайда болушу.
ХалифалыкМусулмандардын талашы кучогон маселеси болгон.Бул талаш тартыш Исламмий чонфиркалардан тузулгон 3 фирка болгон.
1- Шия Алар Пайгамбар с.а.в.дын олумунон кийинкиХалифалыкка Али бин Аби Тоолиб деп ойлошот.
2- Ховаариждер Алар Куран менен окум чыгарууга макулболбогондор жана Али р.анун башчылыгына каршы болгондор.
3- Муржиалар Алар Халифалыкты жаман корушкондор. Экитоптон болунушуп Аллах окумун кийинкиге койгондор.
Мусулмандар Фатхул Маккага жеткен убактабашка диндердин копчулугу Исламга киришип Жаны диндин кейпин кийип алышыпмурдагы дин ээлеринин тузгон ой пикирлерин ачыкка чыгара башташкан.Ирак жанаатап айтканда Басра шаары дин ишенимдерижана дин негиздеринин мекени болгон.
Андан кийин бир жамаат чыгып (тузулуп) Инсандын каалоосу кабыл албаган бирнерселерди айтышып диндин негиздеринин ичиндеги карама каршылыктарды чыгарды.Ошол жамааттын башында Софваандынуулу Шахм болгон Жабария фиркасына кайткан..Инсандык каалоонун эркиндиги мененайтышкан башка жамаат тузулгондой эле озунон ээрчуучулордон тузулгондойэлеЖбария фиркасы болгон.Андан кийин Шухбий чиркоосуно жетекчимин деп айтууменен Усодария Тайпасы да онукту.
Ар бирфирка озунчо тузулуп идеялык бузукулуктун так ортосунда ыкластуулардын ичинен Басралык Хасандын башчылыгында Мусулмандардын акыйдасына Ыйык Курандын жолуна каратып ошонун негизинде тузулгон жамаат чыккан. Анынкалтырган талаш тартышы озунун окуучусу Атоонун уулу менен Муьтазила фиркасынын тузуму менен болгон талаш ал Озунун куноосуно тообокылбай олгон чон куноолордун окуму жонундо болгон.Бул окуяхижраттын 2 кылымынын башында болгон.
3 кылымдын аягында 4 кылымдын акырында АбуМансур туура эмес акыйдалардын ээлерине(туура эмес экендигин) кайтаруу менен алектенип (тынчсызданып) озунун ээрчуучулору менен бирге Матрудий Фиркасын тузгон.
Имам Абу Хасан Ал Ашьари ачыкка чыккандай элеозунун Муьтазила Фиркасынан ажыраганынжарыя кылган..Бул Ураандын тобу (фиркасы)ачыкка чыгып Мухаддистердин жана Факихтердин Мусулман Уламалары Белгилуу Уламаларынын ой пикирлерине далкелген жаны башталыштарды (жол жобону) тушундурду.
Бул экитоптон АХЛИ СУННОТ ВАЛ ЖАМААТы тузулгон.Ошол себептен чындыгында бул топтордун чыгуусу эки нерседен улам келипчыккан. 1-Халифалык талаш тартыш 2-Негиздер боюнча болгон талаш тартыш.
Ислам агымдарынынэн эскилеринен болуп булардын тупкулугу ой ээлеринен болушкан.Булар ПайгамбарС. А.В. уй булоосу озгочо болуш керек деп айтышып,баарынан биринчи ПайгамбарС. А.В.дын уй булоосу туруш керек дейт.Халифалыкка Пайгамбар С.А.В.дан кийинтуугандарынан болуш керек.Пайгамбар С.А.В.дын туугандарынын арасынан Алир.р.а.болуш керек эле деген ойдо болушкан.
Алардынмазхабынын жарыя болуусу Усман р.а.доорунун акыр чегинде болгон..Ал эми Алир.а. халифалык доорунда онугуп,алар Али р.а. орду Исламда озгочо орунга ээ деген создорду таратабашташкан.
Ушавийлердиндоору келгенде алар зулум чегишип элдердин оюу Алинин балдары шейит кеттидешкен. Ошентип бул масхаб жайылып аны ээрчигендер да кобойо баштаган.
Алардын принциптери жана эрежелери.
1)Албетте Имамчылык жалпы элдердин пайдасыначечилген нерсе эмес.Элдер кимди тандасаошол болот дешкен.Бул Имамчылык диндин бир рукуну болуп эсептелет жана исламэрежелеринин бирине кирет дешкен.Ошондуктан Пайгамбар С.А.В. жон эле таштапкоюп кетуусу дурус эмес.Балким Пайгамбар С.А.В. озунон кийинки имамды дайындапкетуусу керек ал дайындалган имам чон кичине куноолордон кечирилген болуусу керек дешкен.
2)Пайгамбар С.А.В. Алини халифалыкка хадисменен дайындап кеткен дешип,азыркыга чейин божомолдоп келе жатышат.Бирок биздинхадис аалымдары андай хадистерди угуп коргон эмес.Ушундан баштап аларды васия деген пикир пайда болгон.Алини васиядеп аташып аны Пайгамбар С.А.В. хадис менен белгилеген эмес дешет.
Али озунонкийинкилерди да осуят кылып калтырган дешет. Ошондой эле ар бир имамозунон кийин осуят кылып калтырат дейт.
3)Булар айтат АлиПайгамбар С.А.В.дан кийин адамдардын бул дуйнодо да акыретте даэн жакшысы дешет.Кимде ким Алиге каршы чыгып ага согуш жарыяласа ал Алланындушманы болот дейт.Бирок чын дилинен тообо кылышса анда ал Алланындушманы болбойт дейт. Шиялар биртурдуу болгон эмес.Ото аша чапканы жана ортомчусу болгон.Ортомчулары башка сахабаларга душмандык кылгандары бар.Аларды Фаасых Каафыр дебестен ошолордун кимисиимамчылыкка татыктуу болсо ошол имам болуш керек деп моюнга алышкан.АларПайгамбар С.А.В. менен Алинин ортосундагы айырма болгону Пайгамбар С.А.В.гавахий гана тушкон дешет.Алиге башка адамдарга берилбеген сыпаттарды беришет.Отоаша чапкандары болсо Кее бири Алиде Кудайдын сыпаттары бар дешет.Кээ бири АллахАлиге оз сыпатын берген дешет.Ар имамдын рухун Аллах озу берген дешет.Бир имамолсо экинчисине ошол сыпаттары отот деген ойдо болушкан.
Ховаариждер- бул Ислам агымдарынын арасындаэн катуусу.Оздорунун ишенимин жана оюнан кайтпаган абдан катуу озумчулдор ушулховариждер эле.Кандай гана коркунуч болбосун алар оз ойлорунан кайтпай коргопаларга каршы чыккандарга таш боордук,ырайымсыздык менен мамиле кылышатэле. Булардынкелип чыгуусу башкача айтканда ушул агымдын келип чыгуусу Хазрети Али менен Хазрети Муавиянынортосундагы талаш тартыштан болгон.чыгуусу Хазрети Али менен Хазрети Муавиянын ортосунда талаштан улам согуш чыгыпкеткен. Ортодо согуш башталып кишилер олуп баштаганда Муавия р.а. женилипкалышын билип Али р.а.дан Куран менен окум кылабыз деп айтса Али р.а.нун жанжокорлору каршы чыккан.Алар Жоок андай болушу мумкун эмес деп кабыл албайбыздешет. Ошентип Али р.а.Абу Муса Ал Ашарини озуно окул кылып дайындайт.Муавияр. а.Амр бин Аастты озуно окул орун басар кылып дайындайт.Кээ бир Али р.а.нунаскерлери Аллахтын Китеби менен окум чыгаруу бул туура эмес дешет Эгер АллахтынКитеби менен окум чыгарсан анда биздики туура эмес болуп калат го депОшондуктан биздики туура деп алар айткандарынан бекемдейт.Алар Имам Алиден сенката кеттин мен ката кеттим деп мойнуна алгын болбосо каафыр болуп каласын депталап кылышат.Ал эми Муавийлер окум бир гана Аллахтыкы, Аллахтын окумуно башийгин дешти.Алинин жан жокорлору Сен биздин оюбуз менен болгун алардын окумунобаш ийсен каафыр болосун дешти.Али р.а. алардын айткандарын аткарбай Аллахтын окумуно баш ийип Курандан окум чыгарат.
Алинин жан жокорлору чогулуп Кууфа шаарыначыгып кетишти.Алар Хааоура деген айылга барышып ошол жерде жашап калышты.Аларазыркыга чейин Хаарурия деп аталат.Дагы бир аты Ховаариждер да аталат.Алардынэки аты бар Алар Ховаариж деп аталышынын себеби Исламга жана Али р.а.га каршычыккандыгы учун.Ал эми Хааруурия деп аталышынын себеби Харуурия айылында жашапкалгандыгынан аталып калган.
Алардын принциптери: Абу Бакр Умар Усманр.лардын Халифалыктары башында туура болгон бирок кийинкиси туура эмес болуп калды.Себеби аларХалифалыкты оздору тапшырып бериши керек эле.Булар оздорунун туугандарына берипкойду деп Аларга каршы болушкан.Башында туура эле иштешкен деген ойдо болушкан.
Экинчиси- Алир.а.нун халифалыгы туура эле болгон бирок Аллахтын окумун кабыл алганга чейиндеген ойдо болушкан Андан кийинкиси туура эмес дешет.Себеби ага чейин оздоруАли р.а.нун жанында болушкан. Ошентипалар Али р.а.ну каафырга чыгарып коюшту.Оздору болунуп чыгып кетишти бирок оздору болунуп чыгыпкеткендерин билишпейт.
Учунчусу- ХалифалыккаМусулмандардын арасынан бироону тандоо ваажип болот дешкен.Дин иштериХалифалыкка келген адамдын мойнунда,эгер аны аткара албаса аны алып таштооваажип дешкен.
Тортунчу- Амал булыймандын бир болугу анткени амалын мененкорсотушун керек дешет.Ким Аллахка куноо иш кылдыбы ал каафыр болупкетет. Куноолордун баары чон куноо болуп эсептелинет деген ойдо болушкан.
Бешинчи- ИмамЗаалым болуп кетсе ага каршы чыгуу ваажип дешет.
Буларга Имам Али р.а. каршы согушкан алардыженген. Аны менен биргеликте Умавийлер менен да согушкан. Хижрийдин 3 кылымынынакырына чейин булар бутуп калган жок.Алардын бир гана тайпасы калган.Ал тайпаИбаазия тобу.Булар азыр Мароккодо бар.Булар Ховаариждерден чыккан озунчоагым. Булар Исламга жакыныраак болушкан.Азыркыга чейин окум суруп келе жатат.
Абу Бакрдынхалифалыгынын бекемдиги жана Умар Усман булардын Халифа болуусу эн биринчиээлик кылып турган иезгилде бекем болгон жана булар жумуштан алынып калган.АбуБакрдын р.а.жолун охгрткон убакта анын жакындары жетип анын жанына киргенубакта. Али р.а.нун халифалыгынын бекемдиги казы жумушуна орношконго чейин окум сургон.Бирок Казычылык ката кеткенубакта аны каафырга чыгаруучу адамдар жана окумчулор баардыгы каапыргачыгарышчу. Мусулмандардын башчылыгын тандоо эркин болушу керек. Мусулмандардынарасынан тандалып алынган Халифа Курайш уруусунан жана Ал кул болсун Аскерболсун. Мусулмандардын башчысы болгон Халифанын Укугу озунон озу чыгып кетуужана туура эмес окумдорду кылуусу.Анын милдети диндин буйруктарына толук башийуу жана кичипейилдик менен сыпайы мамиле кылуусу керек.Эгер диндинбуйруктарына толук баш ийбесе аны иштен алуу ваажип болот.Адамдын кылган амалыыймандын бир болугу.Анткени ыйман тастыктоо болот.Андан сон иш жузуно аткарууамал болот.Ар бир амалга куноо келтирген адам ал каафыр болот.Ал эмикуноолордун баары чон куноо болот.
Согушка чыгуумилдеттуу экендиги Заалым адамдарга жалпы чыгуу милдет экендиги жонундо айтат.Алар Шиялар сыяктуу сактануу жонундоайтпайт. Ал эми Шиялар сенинпадышан зулум кылган кундо дагы отура бересин дешет.Чындыгында ыйман шиялар мененсогушуп женип алышкан. Аббасид жана умавий жамааты менен согуш болгонсыяктуу. Имам Али аларды женип алган.Бул согуш хижраттын 3 кылымынын жарымыначейин барып бутту.Согушуп отуруп Аппак деген жамаат калды.Шам олкосундо мынаушул жамаат ховаариж жамаатттарынан тазараак жана динге жакыныраак келишет.
بسم الله الرحمن الرحيم
Далилдер менен келди Муштахиддердин китептержонундо айтылып алардын туура эмесэкиндигине далилдер келди.Куран адамдын акылына кайрылып пикирин жанафитратын ойготту.Ааламдын тартиптери жана андагы тактыктар жонундоайтты. Алымдар ыйман жана якынга жетуу учун окум чыгарды.Акыл менен динди биртууган кылды.Курани Карим бардык диний акыйдалардын энеси болупэсептелет. Анткени ушул акыйдага ар бир мусулман ишенуусу зарыл.Кимде ким ушулакыйданы чанса ал каафыр болот.анткени Курани Каримде Аллахтын кемчиликсизэкендиги далилденген. Пайгамбарлардын баардыгын элдерди туура жолгобаштоо учун жана алардын жашоосун ондоо учун жонотулгондугу жонундо келет.Аллахбаардыгынан бийик турат.
Усман р.а.нун убагында фитналарбашталды. Анткени башка дин окулдору Ислам динин кабыл ала баштады.Аларлынарасында кээ бироосу куулук менен келип,элдин арасында бузкулук менентаратты. Абдуллах бин Саба деген киши мусулмандардын арасында кумон нерселерди тарата баштады.Ал жердемусулман Аалымдары аларга жооп беришти.Ошентип Ислам Ааалымдары пайда болобаштады.
Соз Илиминин Пайда болушу
Аббасиддердин доорунда акыйдамаселесинде изилдоолор кобойобаштаган. Абб...... Са..... пайгамбарлар тараган.Булар ар кайсы нерселерди чыгарды.Сахабалардын Пагамбарыбыздын убагында мындай нерселерболгон эмес. Ошентип Илму Калам келип чыкты.Соз илиминин келиип чыгуусунп бир нече себептер бар эле.Алички жана Сырткы себептер.1) Ички Себеп-Курани Карим Элдерди тавхидгечакырды. Силердин туура эмес деген нерсе менен мусулман менен диндердинортосунда талаш тартыш болду Бул ИчкиСебеп.
2- Умавийлердиндоору бутоор чакта Бани Умаййа деген коомдор чыккан.Ошол учурдагы адамдар башкаргандыгы учун Умавий коому дакалган.40х. жылдан 132 х. Жылгачейин окум сургон.Баардык ачылыштар болуп Мусулмандар тынчып калган убакта ар кайсы агымдар келип алар каршы ойлор мененкирген.
3-Саясиймаселелердин карама каршылыгы динийкаршылыкка алып клген.Саясий партиялар озунчо диний агымболуп окум суро баштаган. Алардын арасынан Имам алипартиясы келип ошолордон Шиялар келип чыккан.Шияларга каршыХоваариждер болушту.Мусулмандар талашып тартышпаш керек деген учунчу Муржиаларкелип чыкты.
2)Сырткысебеп1- .Ачылыштардан кийин Исламга кирген Яхудий Насроний Дахрийлер болуп алар да оз ойлорун тануулап келген.2.Исламдын ичинен чыкканМуьтазила булар Ислам динин коргойбуздеп баардык Ислам шаарларында болгон.Оздорунун ойлорун туура деп башкалардыкынтуура эмес деген. Яхудий Насронийлер философияны колдонуп ошону Муьтазилаларга окуткан. Динди коргооучун акылга таянышкан.3- Ошол убактаадамдардын философияга болгон муктаждыгы келип чыккан.Алар аны окупуйронушту. Ким бизге кумон нерсе айтса биз ага жооп беришибизкерек деп ошол себептен Илму Калам келипчыккан.
Ислам агымдарынын пайда болушу
3 негизги Агым пайда болгон Алар:
1- Шиялар
2- Ховаариждер
3- Муржиалар
Ирак олкосунунБасра шаары агымларлын борбору болгон.Коптогон жамаатттар пайда болду.Алардынбашында Жахл бин Савфан болуп аны ээрчигендер Жабария деп аталып калышты.Аларкаалоо жок деген буларга каршы чыккандары каалоо бар дешкен.Нагбат Жуханийдеген кишиКодария деген.
Мусулмандардын акыйдасы чын ыклас Куранменен ганатушундургон. Хасан Басритуура акыйданы тушундурду. Васл бин Атоо Муьтазила агымына кирип алардын башчысыболуп калды.Хижрийдин 2 кылымдын аягы 3 кылымдын башында Абу МансурМатрудий акыйданы туурала тузупчыкты. Ошентип Матрудий жамааты болуп калды. Абу Хасан Ал Ашьари деген чыгып бул Муьтазилалардын мусулманАалымдарынын айткандарына туура келип Ашьари жамааты болуп калды.Ушул экижамаатты Ахли Сунна вал Жамаат келип чыкты.
Меккенин ачылышынан кийин Ислам дининекирген адамдар Ислама чейин Яхудий,Насроний, Дахрий ж.б.у.с. ар кандай диндердеболушкан. Алар жаны диндин кейпин кийип алыпэски диндеринин ойлорун алыска чыгарышкан.
Ислам фиркаларынын бириозгочо Муьтазила карама каршылыкты кайтарууну жана динди коргоону биринчи орунга койгон.Ислам шаарлары баардыкойлордун (фиркалардын) мекени болгон жана ар бир фирка оздорунун ойлорун туурадеп табышып башкалардын ойлорун туура эмес деп эсептешууго аракет кылаарэле.Яхудий Насронийлер философия менен куралданышып аларга ким кол салышса куралга салыштырып аны менен коргонууга кучу жетиши учунМуьтазилага уйротушкон.
ИсламФиркаларынын Пайда болушу.
ХалифалыкМусулмандардын талашы кучогон маселеси болгон.Бул талаш тартыш Исламмий чонфиркалардан тузулгон 3 фирка болгон.
1- Шия Алар Пайгамбар с.а.в.дын олумунон кийинкиХалифалыкка Али бин Аби Тоолиб деп ойлошот.
2- Ховаариждер Алар Куран менен окум чыгарууга макулболбогондор жана Али р.анун башчылыгына каршы болгондор.
3- Муржиалар Алар Халифалыкты жаман корушкондор. Экитоптон болунушуп Аллах окумун кийинкиге койгондор.
Мусулмандар Фатхул Маккага жеткен убактабашка диндердин копчулугу Исламга киришип Жаны диндин кейпин кийип алышыпмурдагы дин ээлеринин тузгон ой пикирлерин ачыкка чыгара башташкан.Ирак жанаатап айтканда Басра шаары дин ишенимдерижана дин негиздеринин мекени болгон.
Андан кийин бир жамаат чыгып (тузулуп) Инсандын каалоосу кабыл албаган бирнерселерди айтышып диндин негиздеринин ичиндеги карама каршылыктарды чыгарды.Ошол жамааттын башында Софваандынуулу Шахм болгон Жабария фиркасына кайткан..Инсандык каалоонун эркиндиги мененайтышкан башка жамаат тузулгондой эле озунон ээрчуучулордон тузулгондойэлеЖбария фиркасы болгон.Андан кийин Шухбий чиркоосуно жетекчимин деп айтууменен Усодария Тайпасы да онукту.
Ар бирфирка озунчо тузулуп идеялык бузукулуктун так ортосунда ыкластуулардын ичинен Басралык Хасандын башчылыгында Мусулмандардын акыйдасына Ыйык Курандын жолуна каратып ошонун негизинде тузулгон жамаат чыккан. Анынкалтырган талаш тартышы озунун окуучусу Атоонун уулу менен Муьтазила фиркасынын тузуму менен болгон талаш ал Озунун куноосуно тообокылбай олгон чон куноолордун окуму жонундо болгон.Бул окуяхижраттын 2 кылымынын башында болгон.
3 кылымдын аягында 4 кылымдын акырында АбуМансур туура эмес акыйдалардын ээлерине(туура эмес экендигин) кайтаруу менен алектенип (тынчсызданып) озунун ээрчуучулору менен бирге Матрудий Фиркасын тузгон.
Имам Абу Хасан Ал Ашьари ачыкка чыккандай элеозунун Муьтазила Фиркасынан ажыраганынжарыя кылган..Бул Ураандын тобу (фиркасы)ачыкка чыгып Мухаддистердин жана Факихтердин Мусулман Уламалары Белгилуу Уламаларынын ой пикирлерине далкелген жаны башталыштарды (жол жобону) тушундурду.
Бул экитоптон АХЛИ СУННОТ ВАЛ ЖАМААТы тузулгон.Ошол себептен чындыгында бул топтордун чыгуусу эки нерседен улам келипчыккан. 1-Халифалык талаш тартыш 2-Негиздер боюнча болгон талаш тартыш.
Ислам агымдарынынэн эскилеринен болуп булардын тупкулугу ой ээлеринен болушкан.Булар ПайгамбарС. А.В. уй булоосу озгочо болуш керек деп айтышып,баарынан биринчи ПайгамбарС. А.В.дын уй булоосу туруш керек дейт.Халифалыкка Пайгамбар С.А.В.дан кийинтуугандарынан болуш керек.Пайгамбар С.А.В.дын туугандарынын арасынан Алир.р.а.болуш керек эле деген ойдо болушкан.
Алардынмазхабынын жарыя болуусу Усман р.а.доорунун акыр чегинде болгон..Ал эми Алир.а. халифалык доорунда онугуп,алар Али р.а. орду Исламда озгочо орунга ээ деген создорду таратабашташкан.
Ушавийлердиндоору келгенде алар зулум чегишип элдердин оюу Алинин балдары шейит кеттидешкен. Ошентип бул масхаб жайылып аны ээрчигендер да кобойо баштаган.
Алардын принциптери жана эрежелери.
1)Албетте Имамчылык жалпы элдердин пайдасыначечилген нерсе эмес.Элдер кимди тандасаошол болот дешкен.Бул Имамчылык диндин бир рукуну болуп эсептелет жана исламэрежелеринин бирине кирет дешкен.Ошондуктан Пайгамбар С.А.В. жон эле таштапкоюп кетуусу дурус эмес.Балким Пайгамбар С.А.В. озунон кийинки имамды дайындапкетуусу керек ал дайындалган имам чон кичине куноолордон кечирилген болуусу керек дешкен.
2)Пайгамбар С.А.В. Алини халифалыкка хадисменен дайындап кеткен дешип,азыркыга чейин божомолдоп келе жатышат.Бирок биздинхадис аалымдары андай хадистерди угуп коргон эмес.Ушундан баштап аларды васия деген пикир пайда болгон.Алини васиядеп аташып аны Пайгамбар С.А.В. хадис менен белгилеген эмес дешет.
Али озунонкийинкилерди да осуят кылып калтырган дешет. Ошондой эле ар бир имамозунон кийин осуят кылып калтырат дейт.
3)Булар айтат АлиПайгамбар С.А.В.дан кийин адамдардын бул дуйнодо да акыретте даэн жакшысы дешет.Кимде ким Алиге каршы чыгып ага согуш жарыяласа ал Алланындушманы болот дейт.Бирок чын дилинен тообо кылышса анда ал Алланындушманы болбойт дейт. Шиялар биртурдуу болгон эмес.Ото аша чапканы жана ортомчусу болгон.Ортомчулары башка сахабаларга душмандык кылгандары бар.Аларды Фаасых Каафыр дебестен ошолордун кимисиимамчылыкка татыктуу болсо ошол имам болуш керек деп моюнга алышкан.АларПайгамбар С.А.В. менен Алинин ортосундагы айырма болгону Пайгамбар С.А.В.гавахий гана тушкон дешет.Алиге башка адамдарга берилбеген сыпаттарды беришет.Отоаша чапкандары болсо Кее бири Алиде Кудайдын сыпаттары бар дешет.Кээ бири АллахАлиге оз сыпатын берген дешет.Ар имамдын рухун Аллах озу берген дешет.Бир имамолсо экинчисине ошол сыпаттары отот деген ойдо болушкан.
Ховаариждер- бул Ислам агымдарынын арасындаэн катуусу.Оздорунун ишенимин жана оюнан кайтпаган абдан катуу озумчулдор ушулховариждер эле.Кандай гана коркунуч болбосун алар оз ойлорунан кайтпай коргопаларга каршы чыккандарга таш боордук,ырайымсыздык менен мамиле кылышатэле. Булардынкелип чыгуусу башкача айтканда ушул агымдын келип чыгуусу Хазрети Али менен Хазрети Муавиянынортосундагы талаш тартыштан болгон.чыгуусу Хазрети Али менен Хазрети Муавиянын ортосунда талаштан улам согуш чыгыпкеткен. Ортодо согуш башталып кишилер олуп баштаганда Муавия р.а. женилипкалышын билип Али р.а.дан Куран менен окум кылабыз деп айтса Али р.а.нун жанжокорлору каршы чыккан.Алар Жоок андай болушу мумкун эмес деп кабыл албайбыздешет. Ошентип Али р.а.Абу Муса Ал Ашарини озуно окул кылып дайындайт.Муавияр. а.Амр бин Аастты озуно окул орун басар кылып дайындайт.Кээ бир Али р.а.нунаскерлери Аллахтын Китеби менен окум чыгаруу бул туура эмес дешет Эгер АллахтынКитеби менен окум чыгарсан анда биздики туура эмес болуп калат го депОшондуктан биздики туура деп алар айткандарынан бекемдейт.Алар Имам Алиден сенката кеттин мен ката кеттим деп мойнуна алгын болбосо каафыр болуп каласын депталап кылышат.Ал эми Муавийлер окум бир гана Аллахтыкы, Аллахтын окумуно башийгин дешти.Алинин жан жокорлору Сен биздин оюбуз менен болгун алардын окумунобаш ийсен каафыр болосун дешти.Али р.а. алардын айткандарын аткарбай Аллахтын окумуно баш ийип Курандан окум чыгарат.
Алинин жан жокорлору чогулуп Кууфа шаарыначыгып кетишти.Алар Хааоура деген айылга барышып ошол жерде жашап калышты.Аларазыркыга чейин Хаарурия деп аталат.Дагы бир аты Ховаариждер да аталат.Алардынэки аты бар Алар Ховаариж деп аталышынын себеби Исламга жана Али р.а.га каршычыккандыгы учун.Ал эми Хааруурия деп аталышынын себеби Харуурия айылында жашапкалгандыгынан аталып калган.
Алардын принциптери: Абу Бакр Умар Усманр.лардын Халифалыктары башында туура болгон бирок кийинкиси туура эмес болуп калды.Себеби аларХалифалыкты оздору тапшырып бериши керек эле.Булар оздорунун туугандарына берипкойду деп Аларга каршы болушкан.Башында туура эле иштешкен деген ойдо болушкан.
Экинчиси- Алир.а.нун халифалыгы туура эле болгон бирок Аллахтын окумун кабыл алганга чейиндеген ойдо болушкан Андан кийинкиси туура эмес дешет.Себеби ага чейин оздоруАли р.а.нун жанында болушкан. Ошентипалар Али р.а.ну каафырга чыгарып коюшту.Оздору болунуп чыгып кетишти бирок оздору болунуп чыгыпкеткендерин билишпейт.
Учунчусу- ХалифалыккаМусулмандардын арасынан бироону тандоо ваажип болот дешкен.Дин иштериХалифалыкка келген адамдын мойнунда,эгер аны аткара албаса аны алып таштооваажип дешкен.
Тортунчу- Амал булыймандын бир болугу анткени амалын мененкорсотушун керек дешет.Ким Аллахка куноо иш кылдыбы ал каафыр болупкетет. Куноолордун баары чон куноо болуп эсептелинет деген ойдо болушкан.
Бешинчи- ИмамЗаалым болуп кетсе ага каршы чыгуу ваажип дешет.
Буларга Имам Али р.а. каршы согушкан алардыженген. Аны менен биргеликте Умавийлер менен да согушкан. Хижрийдин 3 кылымынынакырына чейин булар бутуп калган жок.Алардын бир гана тайпасы калган.Ал тайпаИбаазия тобу.Булар азыр Мароккодо бар.Булар Ховаариждерден чыккан озунчоагым. Булар Исламга жакыныраак болушкан.Азыркыга чейин окум суруп келе жатат.
Абу Бакрдынхалифалыгынын бекемдиги жана Умар Усман булардын Халифа болуусу эн биринчиээлик кылып турган иезгилде бекем болгон жана булар жумуштан алынып калган.АбуБакрдын р.а.жолун охгрткон убакта анын жакындары жетип анын жанына киргенубакта. Али р.а.нун халифалыгынын бекемдиги казы жумушуна орношконго чейин окум сургон.Бирок Казычылык ката кеткенубакта аны каафырга чыгаруучу адамдар жана окумчулор баардыгы каапыргачыгарышчу. Мусулмандардын башчылыгын тандоо эркин болушу керек. Мусулмандардынарасынан тандалып алынган Халифа Курайш уруусунан жана Ал кул болсун Аскерболсун. Мусулмандардын башчысы болгон Халифанын Укугу озунон озу чыгып кетуужана туура эмес окумдорду кылуусу.Анын милдети диндин буйруктарына толук башийуу жана кичипейилдик менен сыпайы мамиле кылуусу керек.Эгер диндинбуйруктарына толук баш ийбесе аны иштен алуу ваажип болот.Адамдын кылган амалыыймандын бир болугу.Анткени ыйман тастыктоо болот.Андан сон иш жузуно аткарууамал болот.Ар бир амалга куноо келтирген адам ал каафыр болот.Ал эмикуноолордун баары чон куноо болот.
Согушка чыгуумилдеттуу экендиги Заалым адамдарга жалпы чыгуу милдет экендиги жонундо айтат.Алар Шиялар сыяктуу сактануу жонундоайтпайт. Ал эми Шиялар сенинпадышан зулум кылган кундо дагы отура бересин дешет.Чындыгында ыйман шиялар мененсогушуп женип алышкан. Аббасид жана умавий жамааты менен согуш болгонсыяктуу. Имам Али аларды женип алган.Бул согуш хижраттын 3 кылымынын жарымыначейин барып бутту.Согушуп отуруп Аппак деген жамаат калды.Шам олкосундо мынаушул жамаат ховаариж жамаатттарынан тазараак жана динге жакыныраак келишет.
Жараткан Аллахка чексиз Мактоолор болсун!!!!!
#7 11 July 2012 - 01:00
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 359
- 14 May 12
- : 10 May 2021 04:35
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:Бишкек
Уландысы
Алмаржиу Четке кагылган.
Алинин жанжокорлору окумдон алынып калганы себептуу Ховаариж жана Шия болуп 2 жамааткаболунду. Ховаариждер Алини пайгамбар да Сахабада эмес деп танышат.Усман р.а.нуХалифа болгондо танышат.Ал эми Абу Бакрды Шиялардын ичинен айткандары дабар.Абу Бакрды ал сахаба эмес жана Умар Усман р.а.ларды дагы танат.Булардынтарабын жактагандарды да танышат. Ховаариж жана Шиялар Умавийдин окумдарлыгын да танышып аларганаалат айтышат.Умавийлер Мусулмандарды желектердин астында чогулуп калган калкдеп элестетишет. Падышанын астына куч менен келип калып эле баш ийип калганадамдар деп билишет.Ошол себептен Ал маржиа дегендер качан гана бузукулукачыкка чыкканга чейин сахабалардын жамааты талашып тартышуусун жаман корушту.Абу Бакрдын Халифалыгындаболгон да болбогон да дебейбиз деп орто жолго тушуп алышты.кимиси Ачыкка чыксаошону ээрчийбиз деп.Булар урушуп жаткан эки жамааттын ортосуна кирип кетуудоноздорун тыйышты.Алардын ортосундагы талаш тартышты Аллахка тапшырышты. Мына ошолАллахка тапшырганы себептуу булар Ортодогулар деп аталып калышты.
Муьтазила жана Кодария
Негизги талаштартыштар Васил бин Атоонун устазы Хасан Басри менен чон куноо окумдорундоболгон ошол чон куноо ээси Муьтазилалар кундордун биринде Хасан Басрининсабагында олтурган Васил бин Атоо да олтурган болчуу.Бир киши Хасан Басригекирип ОО диндин Имамаы заманыбызда бир жамаат чыгып чон куноо ээлерин каафырлыкка чыгарыпжатат. Алар ховаариждер дагы бир жамаат алардын окумдорун кайтарышып Куноо ыйманга зыян тийгизбейт каафырлыкменен ибадат пайда бербегендей эле Кунооыйманга таасирин тийгизбейт. Муржиалар Хасан Басри жиберууудон мурда ойлонуп, ошондо Васил Бин Атоо айты:Мен чонкуноо ээлери чыныгы момун же чыныгыкаафыр деп айталбайм.Балким алар каафырдык менен момундуктун ортосунда депайтты.Андан кийин ал мечиттен чыгып ушулмазхабты бекемдешти. Хасан Басри айтты Васил экообуз болундук мына ушул талаш тартыштар Муьтазила деп аталып калууга себепболгон. Васил хижрийдин 80 жылы Мадинада торолгон. Хижрийдин 131 жылы олгон.Ушулталаш тартыш Басрада болгон.Анын мазхабтары Иракта жайылган.Кээ бир Бани Умаййауруусу да ушул мазхабты кармашкан.кээ бир Аббасий хулафаларыишенгендейишенген. Аббасиддердин доорунда эки медресе болгон.Бироосу Басрада Экинчиси Багдадда.Ушул эки медресенинортосунда коптогон маселер боюнча талаш тартыштар болгон.Изилдоожолдору боюнча баардык окумдор акылменен болгон. Аларга Исламдан чон пайдабар эле.Себеби алар бузуку акыйдаээлерин жана башка дин ээлерине жалгандалил дер менен кучотушкон. .Бирок Муьтазила тарптан кээ бир ойлору озгочо фикх жана хадис уммотторунонболгон. Аббасид хулафаларынын жардамы менен болгон.Муьтазилалар башка диндегиМухаддис жана факихтери оздорунун динине аябай мээнет менен киргизуугомажбурлашкан.
1)Ыктыярсыздыкмаселеси- адамдарды жалкоолонууга амал кылууну(эмгектенууну)таштоого жанатагдырга таянып алууга чакырат.
2)Аллахтынсыпаттарын бекемдеген аяттарды тафсирлоодогу адашуулар.Бул тафсирлерде курангажана маанилерин тушунууго карата коркунуч бар. Копчулук Аалымдар алардыкаапырлар деп окум чыгарышканы чындык.
3) Алар Курандыжаратылды деп айтуу Аллахтын Кылам деген сыпатын кайтаруу болот.
4) Аллахты таанууакыл менен таануунун жана ыйманкелтируунун зарылдыгы.
5) Аллахтыкоруунун четке кагуунунсебеби- окшоштуруунун келип чыгуусу(салыштыруунун Жана ой жугуртуунун келип чыгуусу)
6) Бейиш элдерианын жыргалчылыктары менен рахаттанып болгондон кийин,ал эми тозок элдериандагы от азаптары менен жазаланып болгондон кийин ал экоосунун тугонуп калуусутуууралуу айтылган.копчулук уламалар эки нерседен улам аларга (ошентипайткандарга)жооп иретинде айтышкан.
مبادئ المعتزلة
1- Аллахты Акыл менентаануунун ваажиптиги.
2- Маьаний сыпатын кайтаруу жана Куранды Жаралгандеп табуу.
3- Аллахты дене менен корууну жана алтытараптан тыят.
4- Жакшы соз да жаман соз даАллахтан болот.
5- Аллах жамандыкты эмес Жакшылыкты гана каалайт.
6- Адам жумушту оз каалоосу жана оз кучу мененкылат жана Аллах ага куч кубат берет.
7- Убаданын же коркутуунунишке ашуусунун жана Элчилердинжонотулусуунун ваажиптиги.
8- Чон куноону бир орун мененэкинчи орундун ортосунда аткарса ага шафаат жок.
9- Жакшылыкка чакырыпжамандыктан тыйуунун ваажиптиги.
Алмаржиу Четке кагылган.
Алинин жанжокорлору окумдон алынып калганы себептуу Ховаариж жана Шия болуп 2 жамааткаболунду. Ховаариждер Алини пайгамбар да Сахабада эмес деп танышат.Усман р.а.нуХалифа болгондо танышат.Ал эми Абу Бакрды Шиялардын ичинен айткандары дабар.Абу Бакрды ал сахаба эмес жана Умар Усман р.а.ларды дагы танат.Булардынтарабын жактагандарды да танышат. Ховаариж жана Шиялар Умавийдин окумдарлыгын да танышып аларганаалат айтышат.Умавийлер Мусулмандарды желектердин астында чогулуп калган калкдеп элестетишет. Падышанын астына куч менен келип калып эле баш ийип калганадамдар деп билишет.Ошол себептен Ал маржиа дегендер качан гана бузукулукачыкка чыкканга чейин сахабалардын жамааты талашып тартышуусун жаман корушту.Абу Бакрдын Халифалыгындаболгон да болбогон да дебейбиз деп орто жолго тушуп алышты.кимиси Ачыкка чыксаошону ээрчийбиз деп.Булар урушуп жаткан эки жамааттын ортосуна кирип кетуудоноздорун тыйышты.Алардын ортосундагы талаш тартышты Аллахка тапшырышты. Мына ошолАллахка тапшырганы себептуу булар Ортодогулар деп аталып калышты.
Муьтазила жана Кодария
Негизги талаштартыштар Васил бин Атоонун устазы Хасан Басри менен чон куноо окумдорундоболгон ошол чон куноо ээси Муьтазилалар кундордун биринде Хасан Басрининсабагында олтурган Васил бин Атоо да олтурган болчуу.Бир киши Хасан Басригекирип ОО диндин Имамаы заманыбызда бир жамаат чыгып чон куноо ээлерин каафырлыкка чыгарыпжатат. Алар ховаариждер дагы бир жамаат алардын окумдорун кайтарышып Куноо ыйманга зыян тийгизбейт каафырлыкменен ибадат пайда бербегендей эле Кунооыйманга таасирин тийгизбейт. Муржиалар Хасан Басри жиберууудон мурда ойлонуп, ошондо Васил Бин Атоо айты:Мен чонкуноо ээлери чыныгы момун же чыныгыкаафыр деп айталбайм.Балким алар каафырдык менен момундуктун ортосунда депайтты.Андан кийин ал мечиттен чыгып ушулмазхабты бекемдешти. Хасан Басри айтты Васил экообуз болундук мына ушул талаш тартыштар Муьтазила деп аталып калууга себепболгон. Васил хижрийдин 80 жылы Мадинада торолгон. Хижрийдин 131 жылы олгон.Ушулталаш тартыш Басрада болгон.Анын мазхабтары Иракта жайылган.Кээ бир Бани Умаййауруусу да ушул мазхабты кармашкан.кээ бир Аббасий хулафаларыишенгендейишенген. Аббасиддердин доорунда эки медресе болгон.Бироосу Басрада Экинчиси Багдадда.Ушул эки медресенинортосунда коптогон маселер боюнча талаш тартыштар болгон.Изилдоожолдору боюнча баардык окумдор акылменен болгон. Аларга Исламдан чон пайдабар эле.Себеби алар бузуку акыйдаээлерин жана башка дин ээлерине жалгандалил дер менен кучотушкон. .Бирок Муьтазила тарптан кээ бир ойлору озгочо фикх жана хадис уммотторунонболгон. Аббасид хулафаларынын жардамы менен болгон.Муьтазилалар башка диндегиМухаддис жана факихтери оздорунун динине аябай мээнет менен киргизуугомажбурлашкан.
1)Ыктыярсыздыкмаселеси- адамдарды жалкоолонууга амал кылууну(эмгектенууну)таштоого жанатагдырга таянып алууга чакырат.
2)Аллахтынсыпаттарын бекемдеген аяттарды тафсирлоодогу адашуулар.Бул тафсирлерде курангажана маанилерин тушунууго карата коркунуч бар. Копчулук Аалымдар алардыкаапырлар деп окум чыгарышканы чындык.
3) Алар Курандыжаратылды деп айтуу Аллахтын Кылам деген сыпатын кайтаруу болот.
4) Аллахты таанууакыл менен таануунун жана ыйманкелтируунун зарылдыгы.
5) Аллахтыкоруунун четке кагуунунсебеби- окшоштуруунун келип чыгуусу(салыштыруунун Жана ой жугуртуунун келип чыгуусу)
6) Бейиш элдерианын жыргалчылыктары менен рахаттанып болгондон кийин,ал эми тозок элдериандагы от азаптары менен жазаланып болгондон кийин ал экоосунун тугонуп калуусутуууралуу айтылган.копчулук уламалар эки нерседен улам аларга (ошентипайткандарга)жооп иретинде айтышкан.
مبادئ المعتزلة
1- Аллахты Акыл менентаануунун ваажиптиги.
2- Маьаний сыпатын кайтаруу жана Куранды Жаралгандеп табуу.
3- Аллахты дене менен корууну жана алтытараптан тыят.
4- Жакшы соз да жаман соз даАллахтан болот.
5- Аллах жамандыкты эмес Жакшылыкты гана каалайт.
6- Адам жумушту оз каалоосу жана оз кучу мененкылат жана Аллах ага куч кубат берет.
7- Убаданын же коркутуунунишке ашуусунун жана Элчилердинжонотулусуунун ваажиптиги.
8- Чон куноону бир орун мененэкинчи орундун ортосунда аткарса ага шафаат жок.
9- Жакшылыкка чакырыпжамандыктан тыйуунун ваажиптиги.
Жараткан Аллахка чексиз Мактоолор болсун!!!!!
#8 11 July 2012 - 01:03
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 359
- 14 May 12
- : 10 May 2021 04:35
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:Бишкек
Кызык...бул теманы бир "аалым"
модератор жаап салды эле, кайра ачылып калганына тан калдым...
Иншаллах Эч
жабылбайт!
!!!
Жараткан Аллахка чексиз Мактоолор болсун!!!!!
#9 05 July 2014 - 00:38
- Супер-активист
-
- Тартип бузгандар
- 3724
- 24 May 11
- : 20 Feb 2018 15:15
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:Бишкек
Тахавизм
Египеттеги туулган жери боюнча Имам Тахави катары белгилүү болгон имам Абу Жафар Ахмад бин Мухаммед хадистер жана фикх боюнча Ислам дүйнөсүндө көрүнүктүү кадырлуу аалымдарынын бири. Ал Абу Ханифа, Малик, Шафий жана Ханбал өңдүү имамдардын шакирттери жана шакирттеринин шакирттери эмгектенген доородо жашаган. Ошол мезгил хадис таануу жана Ислам укугу илимдеринин (фикх) гүлдөгөн мезгили болгон.
Ак ийилет, бирок сынбайт.
#10 05 July 2014 - 00:48
- Супер-активист
-
- Тартип бузгандар
- 3724
- 24 May 11
- : 20 Feb 2018 15:15
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:Бишкек
Имам Тахави ханафий мектебинин көрүнүктүү жактоочусу гана эмес, анын зор эоудициясынан жана үйрөнө билүү күчүнөн улам, ал мектептин көрүнүктүү аадымдарынын бири. Анын "Шарх Ма'ани аль-Ансар"
жана "Мушкиль аль-Ансар"
сыяктуу илимий монументалдык чыгармалары камтылган көлөмү боюнча энциклопедиялык эмгектер болуп саналат, бул эмгектер укук таануу (фикх) үйрөнүүчүлөрдү даярдоодо милдеттүү түрдө окутула турган эмгектер катары узак убакыттар бою пайдаланылган.
Аль-Акыда - бул ар качан мусулман адам эмнени билиши керектигин,
эмнеге ишениши керектигин жана ички дүйнөсү менен эмнеге жетиши керектигин санап көрсөткөн башкы текст.
Ак ийилет, бирок сынбайт.