- (2 )
-
- 1
- 2
Бата Бата менен эр көгөрөт, Жамгыр менен жер көгөрөт
#21 14 October 2011 - 10:14
ООМИИЙН
Жизнь не остановилась,
все вокруг живут, радуются жизни, веселятся, а я не знаю как мне себя вести.
#22 01 November 2013 - 13:35
Теңирим берген кок маиса,
Жаралган атам заманда.
Кутушот коктом майрамын,
Асманда жылдыз, ай, кун да.
Коктом, коктом, коктом,
Куттук биз сени салайга.
Тенирим берген кок маиса,
Кок менен жердик корку бул.
Көйкөлгөн тоого корк берген,
Кызгалдак, каакым коп болгон.
Коктом, коктом, коктом,
Теңир кок берген кок байса,
Келе кор бизге тезирээк.
Жер айрылып кок чыксын,
Желин айрылып сут чыксын.
Угулсун коктон кулдурок,
Коктом, коктом, коктом,
Келе кор бизге жел, коктон.
Тенирим берген кок байса,
Коп куттурбой бизге кел.
Кош огузун шаймандайт,
Баба дыйкан уроон сээп,
Коктом, коктом, коктом,
Келе кор бизге жел, коктон.
Тенир кок берген кок байса,
Дыйкандарга эгин бер,
Малчыларга толун бер,
Кампа толо дан болсун,
Короо толо мал болсун.
Мал кармаган бай болсун,
Арбын айран, мол болсун.
Кымыран кымыз коп болсун,
Мал атасы Малабай,
Элге майлуу сут берсин.
Ойсул ата, ой Камбар,
Элге шыбат, куч берсин.
Камбар ата балдары,
Кара курттай жайнасын.
Чычаң ата, ай муйуз,
Чолпон ата, кумпа баян,
Солто мерген, черте баян,
Жамаатына жар болсун.
Адам ата балдары,
Акыл менен иш кылсын.
Үрөөн сээп, мал багып,
Эмгек менен кун корсун.
Кайыптарды сыйласын,
Чер токойду кыйратып,
Кайың, талды кыйбасын.
Ой-тоодогу кайберен,
Ойрондолуп ийбесин,
Кок тенир жар болсун,
Бейилдери оңолуп,
Касташкандар токтолсун.
Согушкандар жоголсун,
Ымандары оңолуп,
Каниет кылса баарына,
Кайыр берсин кобуроок,
Жетим, жесир, карыпка.
Өкүмчүлүк кылбасын,
Карыларын урматтап,
Кичүүлөрүн сыйласын.
Узун болсун өмүрү,
Оорубасын, оңолсун,
Учуктары узарып.
Бала күтсүн, бар болсун.
Кылган ишин жактырып,
Коко тенир колдосун. Оомийин !
Жаралган атам заманда.
Кутушот коктом майрамын,
Асманда жылдыз, ай, кун да.
Коктом, коктом, коктом,
Куттук биз сени салайга.
Тенирим берген кок маиса,
Кок менен жердик корку бул.
Көйкөлгөн тоого корк берген,
Кызгалдак, каакым коп болгон.
Коктом, коктом, коктом,
Теңир кок берген кок байса,
Келе кор бизге тезирээк.
Жер айрылып кок чыксын,
Желин айрылып сут чыксын.
Угулсун коктон кулдурок,
Коктом, коктом, коктом,
Келе кор бизге жел, коктон.
Тенирим берген кок байса,
Коп куттурбой бизге кел.
Кош огузун шаймандайт,
Баба дыйкан уроон сээп,
Коктом, коктом, коктом,
Келе кор бизге жел, коктон.
Тенир кок берген кок байса,
Дыйкандарга эгин бер,
Малчыларга толун бер,
Кампа толо дан болсун,
Короо толо мал болсун.
Мал кармаган бай болсун,
Арбын айран, мол болсун.
Кымыран кымыз коп болсун,
Мал атасы Малабай,
Элге майлуу сут берсин.
Ойсул ата, ой Камбар,
Элге шыбат, куч берсин.
Камбар ата балдары,
Кара курттай жайнасын.
Чычаң ата, ай муйуз,
Чолпон ата, кумпа баян,
Солто мерген, черте баян,
Жамаатына жар болсун.
Адам ата балдары,
Акыл менен иш кылсын.
Үрөөн сээп, мал багып,
Эмгек менен кун корсун.
Кайыптарды сыйласын,
Чер токойду кыйратып,
Кайың, талды кыйбасын.
Ой-тоодогу кайберен,
Ойрондолуп ийбесин,
Кок тенир жар болсун,
Бейилдери оңолуп,
Касташкандар токтолсун.
Согушкандар жоголсун,
Ымандары оңолуп,
Каниет кылса баарына,
Кайыр берсин кобуроок,
Жетим, жесир, карыпка.
Өкүмчүлүк кылбасын,
Карыларын урматтап,
Кичүүлөрүн сыйласын.
Узун болсун өмүрү,
Оорубасын, оңолсун,
Учуктары узарып.
Бала күтсүн, бар болсун.
Кылган ишин жактырып,
Коко тенир колдосун. Оомийин !
Жарашып келген бир элес, жарашып кайра бир келбес, жамалым жайнап турганда, Жалгыздык мага тен эмес. Арзышып келген бир элес, атайын кайра бир келбес, ажарым арбып турганда, АЛ адам мага тен эмес.
#23 01 November 2013 - 13:37
Балага арналган баталар.
Өмүрдүн уландысын, укумтукумдун жалгоочусу болгон баланы чоңойтууда, багууда кыргыздар өзүнчө бир улуттук түстөгү бала багуу маданиятын калыптандырган. Балага бүт эле бардыгын арноого даяр турган атаэненин оозунан балага эң бийиктиктеги ак тилек создор куюлушуп чыккандан болок, бала туулгандан баштап эле түрдүү ыңгайда маараке өткөрүп, элден бата алып берүү, бата менен баланы узак өмүрлүү, бакдөөлөттүү кылуунун аракетин жасаган. Балага арналган баталар баланын дили, дени, адамкерчилиги таза болуусун тилеп, ал ак тилек сөздөрдү бала «ьща» деп жерге түшкөндөн баштап эле кулагына айта баштаган. Бул бата создор балага тилеген курулай эле тилек болбой, баланы тарбиялоодо, кандай адам болуусу жөнүндөгү эң күчтүү сабак боло берген. Алып айтсак, балага арналган батада дайыма: «акылэстүү, элине керек уул болсун! Кедейге кайрымдуу, тууганга сүйкүмдүү бол!» деп оозантса, «бала эне сүтүн акта, киндик каның тамган жерди сыйла» дегенге окшош Мекен сүйөр, эл сүйөрлүк таалим создор бата менен перзенттин кулагына кирип турган. Батадагы нускалуу сөздөр аркылуу перзенттер өзүнүн акыл, эсин тузөп, жүрүмтурумун жөнгө сала баштаган. Жаш балага арналган баталар дегенде биз бобок туулгандан баштап тушамышын кыйганга чейинки болгон убакыттагы бөбөктөргө арнап откоргон каада менен кошо берилген олуттуу баталарды шарттуу түрдө атадык. Анын негизгилери төмөнкүлөр.
«Киндик кесүү батасы». Кыргызда «жетемди эмес, жерден алганымды тартам» деген создон улам, бала торолгондо киндик кесип, ороп алганды ото кастарлуу иш катары билгенин көрөбүз. Киндик эне биринчилерден болуп «сүйүнчүлөөчү» болот. Атаэнесинен сүйүнчү алат. Ким киндигин кессе, ал ошол бөбөктүн «киндик энеси» аталат да, баланын дагы бир айта жүрөр, өмүр бою урматтар энеси болуп жүрөт.
Киндикти кесүү баланын кийинки кайрат мунөзүнүн кандай болушун белгилейт деген түшүнүк боюнча, кыргыздар киндик кесүүчү адамды ичи ак, сырты кайраттуулардан тандаган. Киндик кесе турган аспап да катуу, сүрлүү болгон. Илгерки кыргыз балдарынын киндигин муз менен кесип, муздай тунук, анын суугундай кайраттуу болуусун ырымдаган. «Муз менен киндигин кескен кыргыз эли тууштуу элбиз» деп жүрөт. Ошого кыргыз киндик кескенде жен эле кеспей, ак бата айтып кескен. Соз касиети баланын киндик каны менен бирге денесине кирип, батада айтылган ак сөздөрдөгүдөй адам болуусун көксөгөн.
Киндик кескенде айтылуучу батанын негизги мазмунун ээлерден, пирлерден бөбөккө узак өмүр тилөө, бөбөккө ак дил, элине жарамдуу адам болушту каалоо создору болгон. Киндик кескенде батаны киндик кесүүчү, же жанындагы төрөтүүчү киндик кесип жаткан кездин алдында айтып, анан киндик кескен.
«Оозантуу батасы». Мейли жылдын кайсыл мезгили болбосун, бойкат аял бар үйдөн эң кур дегенде туула турган балага арнап каткан чойчок карын сары май болбой койбойт. «Сары майдай сактоо» деген ушундан калгандыр. Бала төрөлөрү менен биртике убакыт откондон соң баланы оозантат. Баланы оозантуу оной жумуш болбойт. Баланы оозантчу ургаачы сөзсүз ошол айылдын кадырманы, агарыпкөгөргөн, бакдөөлөтү көрүнүп турган, баланын келечегине ото ак жолтойлук көрсөтө турган болушу талап этилет. Көзү суук, ач коздор бала оозанткан жерге жолотулбайт. Бала сары май менен оозантылат. Сары май кыргызда. «дары» сыяктуу улуу. Келечеги майлуусүттүү болсун, жумуруна жук болуп, түбөлүккө топуктуу болсун дегени экен. Сары май баланын ичин тазартып, май туңгактаса балага жакканы, ичегиси майланганы, ичи катпаганы экен. Андан ары эмчек ээмп кете берет.
Өмүрдүн уландысын, укумтукумдун жалгоочусу болгон баланы чоңойтууда, багууда кыргыздар өзүнчө бир улуттук түстөгү бала багуу маданиятын калыптандырган. Балага бүт эле бардыгын арноого даяр турган атаэненин оозунан балага эң бийиктиктеги ак тилек создор куюлушуп чыккандан болок, бала туулгандан баштап эле түрдүү ыңгайда маараке өткөрүп, элден бата алып берүү, бата менен баланы узак өмүрлүү, бакдөөлөттүү кылуунун аракетин жасаган. Балага арналган баталар баланын дили, дени, адамкерчилиги таза болуусун тилеп, ал ак тилек сөздөрдү бала «ьща» деп жерге түшкөндөн баштап эле кулагына айта баштаган. Бул бата создор балага тилеген курулай эле тилек болбой, баланы тарбиялоодо, кандай адам болуусу жөнүндөгү эң күчтүү сабак боло берген. Алып айтсак, балага арналган батада дайыма: «акылэстүү, элине керек уул болсун! Кедейге кайрымдуу, тууганга сүйкүмдүү бол!» деп оозантса, «бала эне сүтүн акта, киндик каның тамган жерди сыйла» дегенге окшош Мекен сүйөр, эл сүйөрлүк таалим создор бата менен перзенттин кулагына кирип турган. Батадагы нускалуу сөздөр аркылуу перзенттер өзүнүн акыл, эсин тузөп, жүрүмтурумун жөнгө сала баштаган. Жаш балага арналган баталар дегенде биз бобок туулгандан баштап тушамышын кыйганга чейинки болгон убакыттагы бөбөктөргө арнап откоргон каада менен кошо берилген олуттуу баталарды шарттуу түрдө атадык. Анын негизгилери төмөнкүлөр.
«Киндик кесүү батасы». Кыргызда «жетемди эмес, жерден алганымды тартам» деген создон улам, бала торолгондо киндик кесип, ороп алганды ото кастарлуу иш катары билгенин көрөбүз. Киндик эне биринчилерден болуп «сүйүнчүлөөчү» болот. Атаэнесинен сүйүнчү алат. Ким киндигин кессе, ал ошол бөбөктүн «киндик энеси» аталат да, баланын дагы бир айта жүрөр, өмүр бою урматтар энеси болуп жүрөт.
Киндикти кесүү баланын кийинки кайрат мунөзүнүн кандай болушун белгилейт деген түшүнүк боюнча, кыргыздар киндик кесүүчү адамды ичи ак, сырты кайраттуулардан тандаган. Киндик кесе турган аспап да катуу, сүрлүү болгон. Илгерки кыргыз балдарынын киндигин муз менен кесип, муздай тунук, анын суугундай кайраттуу болуусун ырымдаган. «Муз менен киндигин кескен кыргыз эли тууштуу элбиз» деп жүрөт. Ошого кыргыз киндик кескенде жен эле кеспей, ак бата айтып кескен. Соз касиети баланын киндик каны менен бирге денесине кирип, батада айтылган ак сөздөрдөгүдөй адам болуусун көксөгөн.
Киндик кескенде айтылуучу батанын негизги мазмунун ээлерден, пирлерден бөбөккө узак өмүр тилөө, бөбөккө ак дил, элине жарамдуу адам болушту каалоо создору болгон. Киндик кескенде батаны киндик кесүүчү, же жанындагы төрөтүүчү киндик кесип жаткан кездин алдында айтып, анан киндик кескен.
«Оозантуу батасы». Мейли жылдын кайсыл мезгили болбосун, бойкат аял бар үйдөн эң кур дегенде туула турган балага арнап каткан чойчок карын сары май болбой койбойт. «Сары майдай сактоо» деген ушундан калгандыр. Бала төрөлөрү менен биртике убакыт откондон соң баланы оозантат. Баланы оозантуу оной жумуш болбойт. Баланы оозантчу ургаачы сөзсүз ошол айылдын кадырманы, агарыпкөгөргөн, бакдөөлөтү көрүнүп турган, баланын келечегине ото ак жолтойлук көрсөтө турган болушу талап этилет. Көзү суук, ач коздор бала оозанткан жерге жолотулбайт. Бала сары май менен оозантылат. Сары май кыргызда. «дары» сыяктуу улуу. Келечеги майлуусүттүү болсун, жумуруна жук болуп, түбөлүккө топуктуу болсун дегени экен. Сары май баланын ичин тазартып, май туңгактаса балага жакканы, ичегиси майланганы, ичи катпаганы экен. Андан ары эмчек ээмп кете берет.
Жарашып келген бир элес, жарашып кайра бир келбес, жамалым жайнап турганда, Жалгыздык мага тен эмес. Арзышып келген бир элес, атайын кайра бир келбес, ажарым арбып турганда, АЛ адам мага тен эмес.
#24 01 November 2013 - 13:38
Дыйкандын батасы.
Конур салкын жел келет,
Жер жылымдап, кар эрип.
Кош эмчеги тырсыят,
Кыз толукшуп бой керип.
Жерден келет жел кабар,
Тал, теректер когоруп,
Уйкуда жандар ойгонот.
Өлбөстүккө кун коруп,
«Мезгил келди чачкын» —
дейт, Чечте үрөөн ун салып.
Күңгүрөнөт чыгыш жак,
Жеңгенсийт жаз кыш айды.
Амач карма дегенсийт,
Албан талаа дыйканды.
Кокту бузат кок бука,
Амал айкын кабарлап.
Жер кулагы жети кат,
Жер иштеткен адамзат.
Жерден кабар алышар,
Жер эмгекти кадырлайт.
Жер куураса алаамат,
Жер кулагы жети кат,
Жер иштеткен адамзат.
Калайыкка дан керек,
Аппак кундой нан керек,
Амач карма, жер айда,
Ай талааны чиймелеп.
Арпа, буудай дан айда,
Сулуу, нокот, таруу айда.
Конок, зыгыр кошо айда,
Ак жугору, май айда,
Дарбыз, коон дагы айда,
Кан, калемпир, кара мурч,
Сарымсак, сабиз калтырба.
Дагы айтарым дагы бар,
Албан дыйкан угуп ал.
Эгин экпей арык чап,
Ашуун болсун эгиниң,
Тоонун тунук суусун бак,
Жер кулагы жети кат,
Жер иштеткен адамзат.
Өрттөй болсун өгүзүң,
Өткүр болсун амачың,
Алас болсун аштыгьщ,
Уста пири Дөөтү,
Амачыңды оңдосун.
Уйдун пири Ай мүйүз,
Амач тарткан күч кирсин.
Күн күркүрөп, жамгыр жаап,
Күлдүр ата колдосун.
Үн атасы Камбаркан,
Ай талаага күч чачсын.
Өнүп чыксын үрөөнүң,
Өсүп чыксын жүрөгүң.
Суу атасы Сулайман,
Коктон, жерден колдосун.
Жердин пири жел эле,
Кабыл алсын дилиңди.
Жел атасы Желкайып,
Булут айдап буулуксун.
Дыйкан терин чуурутуп,
Ободон жамгыр куюлтуп.
Күндүн пири Кун теңир,
Суу менен бирге нур берсин.
Жарык берсин, жан берсин,
Чычкан пири Чие ата,
Жамаатына жар кылсын.
Ийин казып, жер коолоп,
Жер кыртышын жумшартсын. Жерге түшкөн үрөөнүң,
Жети күндө жарылсын.
Майсалары узарсын,
Умай эне ак чачсын.
Үркөр ата тогошуп,
Алас болсун эгиниң,
Көкө теңир жар болсун,
Кызыр ата даарысын.
Умай эне дем берсин,
Күч өгүзүң кош болсун,
Куткон коктом куш болсун. Оомийин !
Конур салкын жел келет,
Жер жылымдап, кар эрип.
Кош эмчеги тырсыят,
Кыз толукшуп бой керип.
Жерден келет жел кабар,
Тал, теректер когоруп,
Уйкуда жандар ойгонот.
Өлбөстүккө кун коруп,
«Мезгил келди чачкын» —
дейт, Чечте үрөөн ун салып.
Күңгүрөнөт чыгыш жак,
Жеңгенсийт жаз кыш айды.
Амач карма дегенсийт,
Албан талаа дыйканды.
Кокту бузат кок бука,
Амал айкын кабарлап.
Жер кулагы жети кат,
Жер иштеткен адамзат.
Жерден кабар алышар,
Жер эмгекти кадырлайт.
Жер куураса алаамат,
Жер кулагы жети кат,
Жер иштеткен адамзат.
Калайыкка дан керек,
Аппак кундой нан керек,
Амач карма, жер айда,
Ай талааны чиймелеп.
Арпа, буудай дан айда,
Сулуу, нокот, таруу айда.
Конок, зыгыр кошо айда,
Ак жугору, май айда,
Дарбыз, коон дагы айда,
Кан, калемпир, кара мурч,
Сарымсак, сабиз калтырба.
Дагы айтарым дагы бар,
Албан дыйкан угуп ал.
Эгин экпей арык чап,
Ашуун болсун эгиниң,
Тоонун тунук суусун бак,
Жер кулагы жети кат,
Жер иштеткен адамзат.
Өрттөй болсун өгүзүң,
Өткүр болсун амачың,
Алас болсун аштыгьщ,
Уста пири Дөөтү,
Амачыңды оңдосун.
Уйдун пири Ай мүйүз,
Амач тарткан күч кирсин.
Күн күркүрөп, жамгыр жаап,
Күлдүр ата колдосун.
Үн атасы Камбаркан,
Ай талаага күч чачсын.
Өнүп чыксын үрөөнүң,
Өсүп чыксын жүрөгүң.
Суу атасы Сулайман,
Коктон, жерден колдосун.
Жердин пири жел эле,
Кабыл алсын дилиңди.
Жел атасы Желкайып,
Булут айдап буулуксун.
Дыйкан терин чуурутуп,
Ободон жамгыр куюлтуп.
Күндүн пири Кун теңир,
Суу менен бирге нур берсин.
Жарык берсин, жан берсин,
Чычкан пири Чие ата,
Жамаатына жар кылсын.
Ийин казып, жер коолоп,
Жер кыртышын жумшартсын. Жерге түшкөн үрөөнүң,
Жети күндө жарылсын.
Майсалары узарсын,
Умай эне ак чачсын.
Үркөр ата тогошуп,
Алас болсун эгиниң,
Көкө теңир жар болсун,
Кызыр ата даарысын.
Умай эне дем берсин,
Күч өгүзүң кош болсун,
Куткон коктом куш болсун. Оомийин !
Жарашып келген бир элес, жарашып кайра бир келбес, жамалым жайнап турганда, Жалгыздык мага тен эмес. Арзышып келген бир элес, атайын кайра бир келбес, ажарым арбып турганда, АЛ адам мага тен эмес.
#25 02 November 2013 - 23:25
Мен анча ишенбедим. Баары эле интернеттен кочуруп жазгандайго.
..Чын чынына келгенде азыркы жаштардын алакан жайып,"оомийин"
деп бата кылышты билбегендери бар. Албетте бул окунучтуу!
Узаак уйкаштырып,
ыр сымал кылып жаттап отурбай жонеле чын дилден,оз созун менен дуба кылсанда жакшы болот.Мисалы:
Намаздан сон,Яа роббим Аллах, ушул окуган намазымдагы кетирген катачылыктарымды оз ырайымдуулугун менен кечирип,оз жолунда кабыл кыл! Ушул кунго чейинки билип жана,билбей кылып келген куноолорумду кечир! (Ата-энемдин,
досторумдун,
туугандарымдын)журогуно хидаят берип,омур бою озуно ибаадат кылып ото турган пенделерден кыл! Бей ажал олумдон,азаптуу корундон сакта! Арбир пендене адал ырыскы берекор!жана башка...Мен ушундай эле дуба кылам мисалы.
Лев и тигр сильнее волка, но волк не выступает в цирках...
#26 03 November 2013 - 09:54
Bata en negizi chyn jurokton aitylsa, chyn dilden tiet owol adamga. Kyrgyzdyn salty jakwy, uzak jolgo chyksan albette kop jawagan adamdardan batasyn alsan, jolun achyk bolot.
Жан дуйномо булук салып куйуктор,
Жалынынан кулго айланды умуттор.
Азабыма чыдабасан бош койдум,
Акыл калчап башка жанды суйуп кор.
Жалынынан кулго айланды умуттор.
Азабыма чыдабасан бош койдум,
Акыл калчап башка жанды суйуп кор.
#27 16 July 2014 - 09:32
Кыска-нуска,
маанилүү аз гана сөздөрдөн турган баталарды жазгылачы, көбүнө эле кереги тиетго деп ойлойм!
Жогоруда жазып кеткендер өтө эле тамашалуу экен!
Жогоруда жазып кеткендер өтө эле тамашалуу экен!
☆Дүйнөдө кымбат, өзүңсүң менин АПАКЕМ!☆
#30 16 July 2014 - 09:57
Мен анча ишенбедим. Баары эле интернеттен кочуруп жазгандайго.
..Чын чынына келгенде азыркы жаштардын алакан жайып,"оомийин"
деп бата кылышты билбегендери бар. Албетте бул окунучтуу!
Узаак уйкаштырып,
ыр сымал кылып жаттап отурбай жонеле чын дилден,оз созун менен дуба кылсанда жакшы болот.Мисалы:
Намаздан сон,Яа роббим Аллах, ушул окуган намазымдагы кетирген катачылыктарымды оз ырайымдуулугун менен кечирип,оз жолунда кабыл кыл! Ушул кунго чейинки билип жана,билбей кылып келген куноолорумду кечир! (Ата-энемдин,
досторумдун,
туугандарымдын)журогуно хидаят берип,омур бою озуно ибаадат кылып ото турган пенделерден кыл! Бей ажал олумдон,азаптуу корундон сакта! Арбир пендене адал ырыскы берекор!жана башка...Мен ушундай эле дуба кылам мисалы.
+ 5 Ушинтип чын дилинден бата кылса жакшы болот.
Сабырдын тубу- сары алтын! Сабыр пендени судуроп журуп Бейишке жеткирет.
#31 18 July 2014 - 20:32
Оа чынында уйкаштырып бири бирине жалгаштырып коркомдоонун кажети жок. Кыска жана нуска болсо. Албетте чын ыклас менен.
#33 28 July 2014 - 22:25
Чын журоктон айтылган бата кабыл болот.Ал эми ошол чын журоктон айтылган баталарды уйкаштырып алса эмнеге болбосун.Биз кечээ куну конок чакырганбыз,
кетип жатышканда,
бир аксакал коншубуз аябай сонун бата кылды.Сураганга убакыт болсо жазып коем го.
Я закрыла дверь в свое сердце и написала "ВХОДА НЕТ!". Но пришла Любовь и сказала просто: "Я не умею читать..."
#34 31 July 2014 - 10:42
Батанын маанисин,манызын жылдар отуп терен тушунуп келеатырым,
бата беруу же бата алуу кыргызымдын соокко синген улуу салттарынын бири экендиги менен сыймыктанам.
..уулдарыма бата жонундо терен тушунук беруудомун
- (2 )
-
- 1
- 2

Супер-Инфо
super.kg
видео


















