Супер-Инфо
super.kg
видео
Кендирбай ажы, мындай киреше кирип турган убакта такыр мүнөзүн өзгөртөт. Бала кыял, ачык чырай, бал тилдүү болуп кетет. Алдынан ким учураса, ошону менен кош колдоп көрүшөт. Көңүлүн көтөрө турган жылуу жумшак сөздөр менен эркелетип, таманына май төшөп сүйлөшөт. Үйүнө келгендерди алпейлеп каршы алып, төргө өткөзүп «илаппай, илаппай» лап турат.
Ошентип ажымдын шыбагасы, телегейдин барынан тегеренип келип кире берет. Ичтен, тыштан кирген киреше менен ажынын салдырган кампасы жык толот. Андан ашкандарын балдарынын үйлөрүнө, мечиттин бир бурчуна солойт. Булардан да артып бара жатса, коңшуларын чакырып алып, өзүнүн колу менен таратып берет. Бекер оокат, бекер тамак өзүнөн өзү эле камдалып, жыйылат. Насыясы жан кыйнабай, тер агызбай табылгандыгынан Ажымдан ырыстуу киши жок.
— Кудай берейин деген кулуна, белен кылат жолуна,— деп куранын окуп, теспесин жүз кайтара тартып, зикирин айтып жата берет. Тиккен үйү, жаңы, жыгачы казактан алынган. Үй-бүлө бейиш жыргалында,
үстү-баштары бүтүн. Ичкен-жеген,
куунаган-жыргагандан башка убайым тартар иш жок. Кол жоорутуп, бел талдырып кыла турган жумуш боло койбойт.
Ушул кереметтүү Кендирбай ажынын кызына, наркы-бар Макең куда түшмөк болду. Жуучулар келип, кыздын кеп- келбетин, сын-сыпатын көрүп, жактырышты,
бир дубандагы жакшылардын далайынын алды саналган ажы менен Мамырбай түбөлүк куда-сөөк болушмак. Мамырбай, кызына жуучу жиберип, күйөө болууга тилегенин укканда зле ажым жумула түштү.
— Кудай кошкон куда, пайгамбар кошкон дос болот. Мамырбайдан жакшы күйөөнү дүнүйөнү төрт айланам десең да таба албайсың. Кызды бергендей жерге бериш керек,— деп ажым, келген жуучулардын көңүлүн тапты. Аларды ардактап каршы алып, колдо бардын баары менен сыйлады. Жаркырап жайнап олтуруп, баатырдын сөзүн угуп, жан-алы
"Эрксиз күндөрдө" чыгармасы Повест
#21 08 June 2015 - 12:03
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1224
- 22 July 14
- : 28 Feb 2022 18:11
- Жынысы:Белгисиз
- Калаасы:Ош
#22 08 June 2015 - 12:05
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1224
- 22 July 14
- : 28 Feb 2022 18:11
- Жынысы:Белгисиз
- Калаасы:Ош
калбай кубанды. Өздөрүнүн талапташ, тилектеш экендиктерин айтып, ниеттеринин тууралыгын баяндап өттү.
—Баатырга айткыла, мен ыраазы—кудай ыраазы. Баатырдан кыз эмес, андан чоңду да аябаймын. Эки «жаш» тилектерине жетип, мурааттары кабыл болсун. Усуп, Зулайкадай болуп өмүр сүрүшсүн! ..— деп күн мурун ак батасын берип, алаканын жайды.
Кебез байлап келип, куда түшө турган күндү дайындашып, келген жуучулар кайта жөнөштү. Ажынын мынчалык ардактап, урмат кылып, колго көтөрүп узатканына төбөлөрү көккө жетти:
— «Жакшынын шарапаты, жамандын кесепети» де-ген ырас да. Жакшыдан-жакшы, жамандан сасык кеп чыгат. Көрдүңбү жарыктыктын ускалуулугун? !..
Эшикте чыкроон ойноп, денени диркиретет. Ачык аяз күзгү түндүн асманында жылдыздар жымыйышат. Ко- роодогу чыйрыккан малдар көк буу чыгарып бир-бирине Ж- Ш тартып сүйөнүшөт. Ыраактагы айылдан үргөн иттердин үнү алда кайда барып жоголот. Карарган булуттар алда качан таралган. Асман чайыттай ачык. Шамалдар баштагыдан басаңчалай түшкөн. Караңгы талаада боз үйлөрдүн жылчыктарынан чыккан оттор бир өчүп, бир күйүп жылтылдашат. Ээлигип, ээ-жаа бербей толкуп алган, көл шуулдайт, гүүлдөйт... Жардан-жарга кагылып, ыргыйт... чектен чыгып жерди каптагысы, суу мемен кошо мөңкүгүсү келет...
Жыпар, Кендирбайдын бирден-бир көрөр көз кызы.
Өз жанынан артык, катын-балдарынан ысык көргөн чолпону.
Турмушундагы эрмеги, эркеси. Өмүрүнүн өбөксүз күндөрүндөгү көңүл ачары.
Эриксиз турмуштун ээлиткени менен Кендирбай жолдон жазды... Күнү менен айындай көргөн Жыпарын кадыр, наам үчүн курман кылууга ыраазы болду...
Айдын он бешиндей болуп калкыган, жайнаган турмуш мезгилсиз бүттү... караңгы, өңү суук, чала өлүк кучагына
—Баатырга айткыла, мен ыраазы—кудай ыраазы. Баатырдан кыз эмес, андан чоңду да аябаймын. Эки «жаш» тилектерине жетип, мурааттары кабыл болсун. Усуп, Зулайкадай болуп өмүр сүрүшсүн! ..— деп күн мурун ак батасын берип, алаканын жайды.
Кебез байлап келип, куда түшө турган күндү дайындашып, келген жуучулар кайта жөнөштү. Ажынын мынчалык ардактап, урмат кылып, колго көтөрүп узатканына төбөлөрү көккө жетти:
— «Жакшынын шарапаты, жамандын кесепети» де-ген ырас да. Жакшыдан-жакшы, жамандан сасык кеп чыгат. Көрдүңбү жарыктыктын ускалуулугун? !..
Эшикте чыкроон ойноп, денени диркиретет. Ачык аяз күзгү түндүн асманында жылдыздар жымыйышат. Ко- роодогу чыйрыккан малдар көк буу чыгарып бир-бирине Ж- Ш тартып сүйөнүшөт. Ыраактагы айылдан үргөн иттердин үнү алда кайда барып жоголот. Карарган булуттар алда качан таралган. Асман чайыттай ачык. Шамалдар баштагыдан басаңчалай түшкөн. Караңгы талаада боз үйлөрдүн жылчыктарынан чыккан оттор бир өчүп, бир күйүп жылтылдашат. Ээлигип, ээ-жаа бербей толкуп алган, көл шуулдайт, гүүлдөйт... Жардан-жарга кагылып, ыргыйт... чектен чыгып жерди каптагысы, суу мемен кошо мөңкүгүсү келет...
Жыпар, Кендирбайдын бирден-бир көрөр көз кызы.
Өз жанынан артык, катын-балдарынан ысык көргөн чолпону.
Турмушундагы эрмеги, эркеси. Өмүрүнүн өбөксүз күндөрүндөгү көңүл ачары.
Эриксиз турмуштун ээлиткени менен Кендирбай жолдон жазды... Күнү менен айындай көргөн Жыпарын кадыр, наам үчүн курман кылууга ыраазы болду...
Айдын он бешиндей болуп калкыган, жайнаган турмуш мезгилсиз бүттү... караңгы, өңү суук, чала өлүк кучагына
#23 08 June 2015 - 12:05
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1224
- 22 July 14
- : 28 Feb 2022 18:11
- Жынысы:Белгисиз
- Калаасы:Ош
киргизди... анын эзилишине, жаштык кызыгын. Жаштык жыргалын көрбөй өтүүнө себепчи болду, ошого сүйүндү.
Атыр жыты буркурап, гүл-гүл жайнап келе жаткан гүлдү керимсел сокту. Убактысыз тамырына балта чабылды... Анын мезгилсиз солуруна жол ачты... атыр жыттуу, үлбүрөгөн гүл үзүлдү...
Жыпар табият кучагына эми гана аяк баскан. Тур-муштун эриксиз элирткени, ысык-суугу менен жаңыдан гана таанышкан. Турмуштун толкуну, олку-солкулугуна эми гана үйүр алган. Жарык дүнүйөгө жаңыдан бут шилтеген күнөөсүз жандардын бирөө... Эми, эриксиз эрге кетмек... Эриксиз буйлаланган жан, түбөлүк жанын кыйнап, зордук- зомбулук көрмөк. Азат турмуш, зркич күн көрүү мүмкүн эмес. Жаны-дили жат, жалынсыз, отсуз жат жүрөккө, жаш
жүрөгүн такамак... жарык дүнүйөдө жашоо кызыгы ме-нен тепкен, эңсеген жүрөгү өчмөк.
Эркин, азат турмуштан ажырап, колу-буту байла-нып, түбөлүк капаска тыгылмак.
Кече эле бүтүн дүнүйөсүнөн, мал-башынан артык ко- рүнгөн Жыпар, бүтхүл жаратылышты, бүткүл жапггыгы менен абышканын алкымында жем болмок...
Неге мындай?.. Же турмуштун заңы түбөлүккө ушундай чийилгениби? !..
Мамырбайга берүү тууралуу Жыпарга бир сөз айтып, бир ооз ыраазылык алган жок. Сатылган малдан бетер кол кагылышты да койду.
Мамырбай суратыптыр дегенде тебетейин көккө ыр- гытчудай болуп сүйүндү Кендирбай.
«Кыз деген буйлалаган төө, кайда жетелесең бара берет» деп ташбоордук кылды. Жыпардын ыраазы эместигине кенедей этибар кылбады.
Чынында, Кендирбайга, Жыпардын ыраазылыгын сүйүп сүйбөгөндүгүнүн сокур тыйынча кереги жок. Атасы, тууган
Атыр жыты буркурап, гүл-гүл жайнап келе жаткан гүлдү керимсел сокту. Убактысыз тамырына балта чабылды... Анын мезгилсиз солуруна жол ачты... атыр жыттуу, үлбүрөгөн гүл үзүлдү...
Жыпар табият кучагына эми гана аяк баскан. Тур-муштун эриксиз элирткени, ысык-суугу менен жаңыдан гана таанышкан. Турмуштун толкуну, олку-солкулугуна эми гана үйүр алган. Жарык дүнүйөгө жаңыдан бут шилтеген күнөөсүз жандардын бирөө... Эми, эриксиз эрге кетмек... Эриксиз буйлаланган жан, түбөлүк жанын кыйнап, зордук- зомбулук көрмөк. Азат турмуш, зркич күн көрүү мүмкүн эмес. Жаны-дили жат, жалынсыз, отсуз жат жүрөккө, жаш
жүрөгүн такамак... жарык дүнүйөдө жашоо кызыгы ме-нен тепкен, эңсеген жүрөгү өчмөк.
Эркин, азат турмуштан ажырап, колу-буту байла-нып, түбөлүк капаска тыгылмак.
Кече эле бүтүн дүнүйөсүнөн, мал-башынан артык ко- рүнгөн Жыпар, бүтхүл жаратылышты, бүткүл жапггыгы менен абышканын алкымында жем болмок...
Неге мындай?.. Же турмуштун заңы түбөлүккө ушундай чийилгениби? !..
Мамырбайга берүү тууралуу Жыпарга бир сөз айтып, бир ооз ыраазылык алган жок. Сатылган малдан бетер кол кагылышты да койду.
Мамырбай суратыптыр дегенде тебетейин көккө ыр- гытчудай болуп сүйүндү Кендирбай.
«Кыз деген буйлалаган төө, кайда жетелесең бара берет» деп ташбоордук кылды. Жыпардын ыраазы эместигине кенедей этибар кылбады.
Чынында, Кендирбайга, Жыпардын ыраазылыгын сүйүп сүйбөгөндүгүнүн сокур тыйынча кереги жок. Атасы, тууган
#24 10 June 2015 - 18:31
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1224
- 22 July 14
- : 28 Feb 2022 18:11
- Жынысы:Белгисиз
- Калаасы:Ош
энеси ыраазы болсо, келишсе, кызга акыл сшлуу келесоонун иши. Кызды тыштан сатуу эч ким, эч качан буза албай турган
заң. Айылдын бака-шака түшүп, кары көгү дебей камдан-ганы
ушул. Бут бутка тийбей, суукту суук билбей сарам-жалын жеп жатышканы—Жыпардын тагдырын чечүү болучу.
Жуучулар келип кеткени бир топ күн болду. Болжош-кон күн—бүгүн.
Кудалар бүгүн келип, сөйкө салышты.
Күүгүм киргенден тартып чоң үйдө жакшылар, коноктор, кужурашып, каткырыктары жер жарып жатат. Бул түндө эки жак тең курсант... жыргап, куунап, көңүлдөрү ачылып, жандары жай алып, жайылып жаткан кези. Бүгүн, Жыпардын эркин-азат турмушунан айрылып, капастын эшигине аяк баса турган күнү... бүгүн, күнөөсүз кирсиз көңүлдү кир баскан, жүрөктү азап деңизине таштай турган бакытсыз күнү.
Бул түн Жыпардын бир турмуштан, экинчи турмушка аяк шилтей турган түнү...
Түн аяз, асман ачык. Кара кочкул көктүн берметтери жылдыздар жерге себилчүдөй көрүнүшөт. Табият терең, катуу уйкуда. Талааны акырындап жымжырттык каптады. Жер жүзүн шумдуктуу терең сыр койнуна алды... бул түнкү ишке ачуусу келгенсип, шамал кайтадан кутурду.
Шамал басаңчалагандан бери каалгып токтоно албай турган көл, баштагыдан беш бетер толкунданды. Эрденинен чыгып кетүүчүдөй болуп чайпалды. Айылдыи четиндеги бир үйдүн ити созолонуп, шумдуктуу улуду... Кечетен бери жыгачтын бутактарынан ажырагысы келбей турган жалбырактар дирилдеп, шамалга кош убак болду.
Айылдын жаны, кара суунун жээгиндеги камыштар, алда кимге жалынгандай, алда кимден жардам сурагандай үн чыгарышты. Кутурган шамал зч нерсенин ырайына карабайт, колуна туура келгендердин баарын булкуп-булкуп, айдаганы- айдаган.
— Ууу... ууу... ууу...
заң. Айылдын бака-шака түшүп, кары көгү дебей камдан-ганы
ушул. Бут бутка тийбей, суукту суук билбей сарам-жалын жеп жатышканы—Жыпардын тагдырын чечүү болучу.
Жуучулар келип кеткени бир топ күн болду. Болжош-кон күн—бүгүн.
Кудалар бүгүн келип, сөйкө салышты.
Күүгүм киргенден тартып чоң үйдө жакшылар, коноктор, кужурашып, каткырыктары жер жарып жатат. Бул түндө эки жак тең курсант... жыргап, куунап, көңүлдөрү ачылып, жандары жай алып, жайылып жаткан кези. Бүгүн, Жыпардын эркин-азат турмушунан айрылып, капастын эшигине аяк баса турган күнү... бүгүн, күнөөсүз кирсиз көңүлдү кир баскан, жүрөктү азап деңизине таштай турган бакытсыз күнү.
Бул түн Жыпардын бир турмуштан, экинчи турмушка аяк шилтей турган түнү...
Түн аяз, асман ачык. Кара кочкул көктүн берметтери жылдыздар жерге себилчүдөй көрүнүшөт. Табият терең, катуу уйкуда. Талааны акырындап жымжырттык каптады. Жер жүзүн шумдуктуу терең сыр койнуна алды... бул түнкү ишке ачуусу келгенсип, шамал кайтадан кутурду.
Шамал басаңчалагандан бери каалгып токтоно албай турган көл, баштагыдан беш бетер толкунданды. Эрденинен чыгып кетүүчүдөй болуп чайпалды. Айылдыи четиндеги бир үйдүн ити созолонуп, шумдуктуу улуду... Кечетен бери жыгачтын бутактарынан ажырагысы келбей турган жалбырактар дирилдеп, шамалга кош убак болду.
Айылдын жаны, кара суунун жээгиндеги камыштар, алда кимге жалынгандай, алда кимден жардам сурагандай үн чыгарышты. Кутурган шамал зч нерсенин ырайына карабайт, колуна туура келгендердин баарын булкуп-булкуп, айдаганы- айдаган.
— Ууу... ууу... ууу...
#25 10 June 2015 - 18:42
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1224
- 22 July 14
- : 28 Feb 2022 18:11
- Жынысы:Белгисиз
- Калаасы:Ош
Асмандагы ажары суук ак булуттар ырылдады. Күн чыгышты карай сапырылышты.
Бирин-бири кубалап, тоо таяна беришти. Алтын нурларын дирилдетип тоо тоонун башын күн чалды. Мөңгүнүн кары, көк жалтаң музу күнгө чагылды, жаркырады. Асканын асман мелжиген төбөсү, булуттун кучагына кирди.
Кечетен бери алай-дүлөй түшүрүп, удургуган шамал да бүгүн шайман жок. Далайдын үрөйүн учуруп, үлдүрөткөн шамал басылды. Эркелеп, ойноктоп күн нуру жайылды. Кара көгүш тартып, көкүрөгүн керип, көл мелтиреди.
Жер жашарган, жашаган өңдөндү. Күчү кеткен күн нуруна төшүн жайып, күнөстөгөндөй көрүндү. Жерден ыраактап, нурунун күчү кетип бара жаткан күн да күлүңдөйт. Соңку күчүн жыйып, күчөнүп болсо да, жерди жылыткансыды. Турмуш кайта кайнады... аракет башталды.
Жер жүзүнө жаңы күч кирди. Күнүмдүк кыймыл кайта козголду.
Айылда камалып, камыгып жаткан элге жан кирди. Жүргөн-турган көбөйдү, түндүктөн чыккан түтүндөр жалкоолонуп, оор-салмак, типтик жогору көтөрүлдү. Туурдук, жабуудан көк буу чыгып, булоолонуп жатты. Суу болгон кийим-кечелер тышка чыгарылып, күнөс жерден орун алышты.
Карыялар үйлөрүнөн чыгышып, серепчилеп, теребелге көз салышты. Салмак аттап, кашаттын кырына чыгышты, тобосороок жер издеп, күнгө бет ала олтурушту. Өткөн өмүр, өткөк доорду айтышып, узак аңгемеге киришти.
Боз балдар, кыз-келиндер оокат артында. Ар кимдин өзүнө жараша иши бар. Мал тубарын жай башкалап жүргөндөрү андан көп.
Малдарына керектүү нерселерин камдап, кечке ка-мынып жатышат. Күндүн чайыттай ачылганына, шамал-дындургуйт. ... каткырат....ышкырат.
4 болум
Кун кыргыз бешим....
Кечетен бери алай-дүлөй түшүрүп, удургуган шамал да бүгүн шайман жок. Далайдын үрөйүн учуруп, үлдүрөткөн шамал басылды. Эркелеп, ойноктоп күн нуру жайылды. Кара көгүш тартып, көкүрөгүн керип, көл мелтиреди.
Жер жашарган, жашаган өңдөндү. Күчү кеткен күн нуруна төшүн жайып, күнөстөгөндөй көрүндү. Жерден ыраактап, нурунун күчү кетип бара жаткан күн да күлүңдөйт. Соңку күчүн жыйып, күчөнүп болсо да, жерди жылыткансыды. Турмуш кайта кайнады... аракет башталды.
Жер жүзүнө жаңы күч кирди. Күнүмдүк кыймыл кайта козголду.
Айылда камалып, камыгып жаткан элге жан кирди. Жүргөн-турган көбөйдү, түндүктөн чыккан түтүндөр жалкоолонуп, оор-салмак, типтик жогору көтөрүлдү. Туурдук, жабуудан көк буу чыгып, булоолонуп жатты. Суу болгон кийим-кечелер тышка чыгарылып, күнөс жерден орун алышты.
Карыялар үйлөрүнөн чыгышып, серепчилеп, теребелге көз салышты. Салмак аттап, кашаттын кырына чыгышты, тобосороок жер издеп, күнгө бет ала олтурушту. Өткөн өмүр, өткөк доорду айтышып, узак аңгемеге киришти.
Боз балдар, кыз-келиндер оокат артында. Ар кимдин өзүнө жараша иши бар. Мал тубарын жай башкалап жүргөндөрү андан көп.
Малдарына керектүү нерселерин камдап, кечке ка-мынып жатышат. Күндүн чайыттай ачылганына, шамал-дындургуйт. ... каткырат....ышкырат.
4 болум
Кун кыргыз бешим....
#26 10 June 2015 - 18:44
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1224
- 22 July 14
- : 28 Feb 2022 18:11
- Жынысы:Белгисиз
- Калаасы:Ош
басылганына зайыбы эркек туугандай сүйүнүштү. Көкүрөктөрүн голтуруп эркин дем алышты. Көңүлдөрүн көтөрүштү.
Жаштарда кам жок. Аларда тоодой күч, темирдей ийилгисиз кайрат.
Суук үйдө олтуруп үшүгөн, бүрүшкөн кемпирлерге да жан кирди. Этек жеңди кагып, от жээгинен турушту. Талпактарын сүйрөп, ийиктерин көтөрүп, короого жаба- лакташты. Күнөс жерге жалпая олтурушуп, түйдөк жүн- дөрүн ийришип, булар да узун соомотко жол ачышты.
Эче күкдөн берки шамалдан корголоп, жашынып жат-кан канаттуулар канаттарын кагып, таранып сыланыш-ты. Азык жем издеп канаттарын камчылап талаага жа-балакташты. Көлдүн жээгинде ачыккан ак чардактар чарылдашты. Шамалдан ыктанып, жүндөрүн үрпөйтүп, жүдөңкү тарт_кан малдар тумшуктарын көтөрүштү. Ке-рилип, чиренип, от издөөгө камынды.
Бардык жерде турмуш жаңырды. Баарыпа шылтоо табылды.
Кара суунун четиндеги чоң ак үйдөн эки кыз, бир келин чыкты. Салмак шилтеп, шашпай басып, көлдүн жээгине келишти. Көлдүн жээги кынкызыл кум, азыраак ымдашканы менен кишини булгагандай эмес. Эки-үч күн удаасы менен болгон шамал, кумду тоборсуткан.
Келип олтурушкан эки кыздын бирөө кара тору, арык чырай, орто бойлуу, 15—16 жаштарда, үстү башы бүтүн, кабагы жарык.
Келин сепкил жүздүү, өңү саргыч, томолок беттүү ээрди түйрүгүрөөк. Чоң даки элечекчен, баркыт кемзелчен. Үчүнчүсү — Жыпар.
Башында кере карыш кундуз кармаган кызыл тука-ба тыштуу тебетей. Үстүндө кытай тубарынан тиккен ак көйнөк, жашыл тукаба бешмант. Көкүрөгүнө бермет, шуру, седеп, күмүш тумар тагынган. Бутунда чүмүш зым менен саймалаган кепич, намыркен маасы.
Жаштарда кам жок. Аларда тоодой күч, темирдей ийилгисиз кайрат.
Суук үйдө олтуруп үшүгөн, бүрүшкөн кемпирлерге да жан кирди. Этек жеңди кагып, от жээгинен турушту. Талпактарын сүйрөп, ийиктерин көтөрүп, короого жаба- лакташты. Күнөс жерге жалпая олтурушуп, түйдөк жүн- дөрүн ийришип, булар да узун соомотко жол ачышты.
Эче күкдөн берки шамалдан корголоп, жашынып жат-кан канаттуулар канаттарын кагып, таранып сыланыш-ты. Азык жем издеп канаттарын камчылап талаага жа-балакташты. Көлдүн жээгинде ачыккан ак чардактар чарылдашты. Шамалдан ыктанып, жүндөрүн үрпөйтүп, жүдөңкү тарт_кан малдар тумшуктарын көтөрүштү. Ке-рилип, чиренип, от издөөгө камынды.
Бардык жерде турмуш жаңырды. Баарыпа шылтоо табылды.
Кара суунун четиндеги чоң ак үйдөн эки кыз, бир келин чыкты. Салмак шилтеп, шашпай басып, көлдүн жээгине келишти. Көлдүн жээги кынкызыл кум, азыраак ымдашканы менен кишини булгагандай эмес. Эки-үч күн удаасы менен болгон шамал, кумду тоборсуткан.
Келип олтурушкан эки кыздын бирөө кара тору, арык чырай, орто бойлуу, 15—16 жаштарда, үстү башы бүтүн, кабагы жарык.
Келин сепкил жүздүү, өңү саргыч, томолок беттүү ээрди түйрүгүрөөк. Чоң даки элечекчен, баркыт кемзелчен. Үчүнчүсү — Жыпар.
Башында кере карыш кундуз кармаган кызыл тука-ба тыштуу тебетей. Үстүндө кытай тубарынан тиккен ак көйнөк, жашыл тукаба бешмант. Көкүрөгүнө бермет, шуру, седеп, күмүш тумар тагынган. Бутунда чүмүш зым менен саймалаган кепич, намыркен маасы.
#27 10 June 2015 - 18:45
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1224
- 22 July 14
- : 28 Feb 2022 18:11
- Жынысы:Белгисиз
- Калаасы:Ош
Мала кызыл жүздүү. Жаңы аткан таңдай маңдайы жарык. Ачык чырай, кыр мурун. Чийилген кара каштуу, оймок ооз. Ойчон, кылгырган, кой көздүү. Ачылган кызыл гүлдөй үлбүрөгөн эки эрди, тал чыбыктай бураң бели анын далай- далайдан сөөгү таза экенин билдирет.
Жыпар бүгүн ойчон, муңайыңкы. Кой көзү, кийикти- киндей муңдуу, жалынычтуу. Баскан-турганынан өзгөчө бир жаңылык, өзгөрүү сезилет. Жолдоштору күлкүлүу кеп айтса күлөр, күлмөксөн болуп, жалдырайт... ою тар-коо, көңүлсүз...
Аркы четине көз жетпеген терең көл, эчтеме көрбөгөндөй тим жатат. Эч кайда, эч кандай өзгөрүш болбо-гондой, эчтемени сезбегендей мелтирейт. Көл терең чуң-кур. Анын ичинде эмнелер жок дейсиң?.. Анда да турмуш кайнайт, анда да өзүнчө дүнүйө бар. Бул турмушка, бул дүнүйөгө окшобойт.
«Анда тынччылык... азат, эркин... мындакы зомбулук, адилетсиздик анда жок, анда дүнүйө кең, турмуш эркин...»— дейт Жыпардын жаш жүрөгү. Жыпардын ою чубалат. Кыялы ыраакта, ыраакта жолоочулайт. Ошол көлдүн түбүндөгү дүнүйөгө баргысы, ошол турмушта тургусу, жашагысы келет... жүрөк чиркин дегдейт... ой күлүк жүгүрөт, сай таппайт...
Мына бул, сөйкө салып кеткенден кийин, Жыпардын оюна түшкөн биринчи ой.
Үчөө тең көлдүн суусунун четине келип токтошту. Жыпар олтуруп, кичинекей, татынакай колдорун көлгө малды. Муздак суудан ичиркенип колун кайра тартты. Бир аз туруп кайта салды. Көлдүн эги-чеги жок ыраактыгына карап терең, таттуу ойго чумулду... берки экөө Жыпардын оюна орток болгонсуп тымызын бо-лушту...
Жыпар, эрке турмуш ичинде өстү. Жакшы тарбия менен тарбияланды. Ошондуктан эл ичинде барыктуу, кадырлуу, сүйкүмдүү бала болду. Сылык мунөздүү, тат-туу тили менен улуу-жашты дебей өзүнө каратты. Ким болсо, а болсун барына тегиз, барына бирдей мамиле кылычу. Жылуу сөздүү, сыпаа кылыктуу, жанга жагым-дуу Жыпар, ким болбосун
Жыпар бүгүн ойчон, муңайыңкы. Кой көзү, кийикти- киндей муңдуу, жалынычтуу. Баскан-турганынан өзгөчө бир жаңылык, өзгөрүү сезилет. Жолдоштору күлкүлүу кеп айтса күлөр, күлмөксөн болуп, жалдырайт... ою тар-коо, көңүлсүз...
Аркы четине көз жетпеген терең көл, эчтеме көрбөгөндөй тим жатат. Эч кайда, эч кандай өзгөрүш болбо-гондой, эчтемени сезбегендей мелтирейт. Көл терең чуң-кур. Анын ичинде эмнелер жок дейсиң?.. Анда да турмуш кайнайт, анда да өзүнчө дүнүйө бар. Бул турмушка, бул дүнүйөгө окшобойт.
«Анда тынччылык... азат, эркин... мындакы зомбулук, адилетсиздик анда жок, анда дүнүйө кең, турмуш эркин...»— дейт Жыпардын жаш жүрөгү. Жыпардын ою чубалат. Кыялы ыраакта, ыраакта жолоочулайт. Ошол көлдүн түбүндөгү дүнүйөгө баргысы, ошол турмушта тургусу, жашагысы келет... жүрөк чиркин дегдейт... ой күлүк жүгүрөт, сай таппайт...
Мына бул, сөйкө салып кеткенден кийин, Жыпардын оюна түшкөн биринчи ой.
Үчөө тең көлдүн суусунун четине келип токтошту. Жыпар олтуруп, кичинекей, татынакай колдорун көлгө малды. Муздак суудан ичиркенип колун кайра тартты. Бир аз туруп кайта салды. Көлдүн эги-чеги жок ыраактыгына карап терең, таттуу ойго чумулду... берки экөө Жыпардын оюна орток болгонсуп тымызын бо-лушту...
Жыпар, эрке турмуш ичинде өстү. Жакшы тарбия менен тарбияланды. Ошондуктан эл ичинде барыктуу, кадырлуу, сүйкүмдүү бала болду. Сылык мунөздүү, тат-туу тили менен улуу-жашты дебей өзүнө каратты. Ким болсо, а болсун барына тегиз, барына бирдей мамиле кылычу. Жылуу сөздүү, сыпаа кылыктуу, жанга жагым-дуу Жыпар, ким болбосун
#28 10 June 2015 - 18:46
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1224
- 22 July 14
- : 28 Feb 2022 18:11
- Жынысы:Белгисиз
- Калаасы:Ош
дароо өзүнө тарта турган. Ошондуктан коңшу-колоң,
айыл апанын баары:
— Баланын асылы. Кандай ырыстуу немеге кез келер экен, бир көргөнкиши менен качаңкы таанышынан бетер сүйлөшөт. Бой көтөрүү, жакшынын кызындай болуп чүй- рүлүүнү түк билбейт. Бечара ырыстуу, кешиктүү болсун!.. Мындай бала чандан туулбаса туулбайт,—деп жат-кан- турган сайын көп кыла турган.
Жыпар жети жашынан тартып атасынан окуду. Далай китептерди окуп түшүндү. Кат таанып, жазып калды. Кийинчерээк калаадан өлөң китептер саттырып алып, ошолорду көбүрөөк окуду. Эс тартып, бой жетип калган убагында өлөң китептерден көбүрөөк даам таба турган болду. Китептердин ичинде учурай турган «Ашык, маашук» сөздөрдү көп түшүнчү эмес. Бирок божомолдоп, көз алдына бирдеме келтире Турган. Бара-бара бул сөздөргө кызыксына баштады. Түбүнөн чечип, жигин ажыраткысы келди. Бул сөздөрдүн жашырын сырын ачууга тырышты.
Жүрө-бара айылдагы теңтуш кыздар менен сүйлөшүп, бул сырдын да түйүнүн табышты. Көптөн бери издеген, жоготкон эмеси колуиа тийди. Өзү да ошол «Ашык, арзуу» деген ширин ой, таттуу кыял менен убара болду. Китептерде баштан аяк учурай турган бул табышмакты, бул сырды күнү түнү ойлонду. Ич күйдүргөн кыштын узун түндөрүндө ары- бери оонап ойлоду, издеди. Мындай убактарда таң атканча уктабай, кирпик какпай чыга турга«.
Бул сыр, Жыпардын жүрөгүнүн эң терең түпкү жер- леринен орун алды. Жашырынып жаткан бул сыр бара-бара күчөдү, чоңойду. Жыпарды билинбеген терең ой толкуну курчап алды. Барган сайын «ойлонуу», «муңаюу» деген жоруктар арта баштады. Бул жашырын күч, дайыны жок издөөнү күндөн күнгө жүрөгүнөн кеңирээк, көбүрөөк орун алды, ичин Тырмап, кытыгылай турган болду.
«Арзуу», «Арзышууну» билди. Кош, анын мааниси эмне? Жыпар ошону чече албады.
— Баланын асылы. Кандай ырыстуу немеге кез келер экен, бир көргөнкиши менен качаңкы таанышынан бетер сүйлөшөт. Бой көтөрүү, жакшынын кызындай болуп чүй- рүлүүнү түк билбейт. Бечара ырыстуу, кешиктүү болсун!.. Мындай бала чандан туулбаса туулбайт,—деп жат-кан- турган сайын көп кыла турган.
Жыпар жети жашынан тартып атасынан окуду. Далай китептерди окуп түшүндү. Кат таанып, жазып калды. Кийинчерээк калаадан өлөң китептер саттырып алып, ошолорду көбүрөөк окуду. Эс тартып, бой жетип калган убагында өлөң китептерден көбүрөөк даам таба турган болду. Китептердин ичинде учурай турган «Ашык, маашук» сөздөрдү көп түшүнчү эмес. Бирок божомолдоп, көз алдына бирдеме келтире Турган. Бара-бара бул сөздөргө кызыксына баштады. Түбүнөн чечип, жигин ажыраткысы келди. Бул сөздөрдүн жашырын сырын ачууга тырышты.
Жүрө-бара айылдагы теңтуш кыздар менен сүйлөшүп, бул сырдын да түйүнүн табышты. Көптөн бери издеген, жоготкон эмеси колуиа тийди. Өзү да ошол «Ашык, арзуу» деген ширин ой, таттуу кыял менен убара болду. Китептерде баштан аяк учурай турган бул табышмакты, бул сырды күнү түнү ойлонду. Ич күйдүргөн кыштын узун түндөрүндө ары- бери оонап ойлоду, издеди. Мындай убактарда таң атканча уктабай, кирпик какпай чыга турга«.
Бул сыр, Жыпардын жүрөгүнүн эң терең түпкү жер- леринен орун алды. Жашырынып жаткан бул сыр бара-бара күчөдү, чоңойду. Жыпарды билинбеген терең ой толкуну курчап алды. Барган сайын «ойлонуу», «муңаюу» деген жоруктар арта баштады. Бул жашырын күч, дайыны жок издөөнү күндөн күнгө жүрөгүнөн кеңирээк, көбүрөөк орун алды, ичин Тырмап, кытыгылай турган болду.
«Арзуу», «Арзышууну» билди. Кош, анын мааниси эмне? Жыпар ошону чече албады.
#29 14 June 2015 - 02:00
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1224
- 22 July 14
- : 28 Feb 2022 18:11
- Жынысы:Белгисиз
- Калаасы:Ош
Жыпар көп айылчылабай турган. Ажымдын ары-бери жүрө берүүнү сүйө бербей турган ит оорусу бар.
— Кыз кишинин айылма-айыл шалпылдап жүргөну абийир болбойт. Андан көрө китеп оку. Иш кыл, маший- неңди тик!..— деп кагып коймойлору бар. Ата болгондои кийин көңүлү калбасын, деп Жыпар да үйдөн ыраакка көп баспайт. Бирок жаш жүрөк теңтуштарын көргөндө элеп- желеп болуп токтогусу келбейт. Ошо кыз келиндер менен бирге жүргүсү, ойногусу келет. Башкалардын үйүн турмушун көрүүгө кызыгат. Атасы үйдө жок убак-тарда энесинен суранат. Энеси көңүлү жумшак, жоош.
— Кызым элдикинен кембекен? Жыпашымын ойноп- күлбөй турган эмне жөнү бар,—деп ойлонот.
Кызынын башынан сылап, маңдайынан өөп,— адептүү, уяттуу бол, кызым! Элдин көзүнчө каткырып күлбө, көп кыйшалаңдаба. .. уят болот...— деп акыл айтып эшикке чыгып узатып кала турган.
Жыпар, чоочун айылга барганда, энеси айткан сөздөрдү эсинен чыгарчу эмес. Бирок айылдардагы жигиттерге көзү түшчү. Бирөөнү көрүп, көзүнө көзү учурайт. Жүрөгү дүпүлдөй, эти ымыр-чымыр болуп, бүткөн бою дирилдейт. Денеси бир ысып, бир суу-нат. Эмне кыларын, өзүн кайда коёрун билбей эндирейт. Бети чымырап, албырып, <кызылдык жүгүрүп, муңдуу көздөрү ого бетер кылгырат.
Айылга барган сайын, жигит көрүнгөн сайын ушундай оңойсуздук көңүлсүздүккө дуушар боло турган.
Арып-талып, эч деме түшүнө албай үйүнө кайтат. Азыраак олтуруп эс алгандан кийин көргөндөрү эсине түшөт. Катар- катар тизилип, көз алдынан өтө баштайт. Боюн балкытып, денесин ысылы-суукту кылган эмне? Ойлоңот... ичинен сыздайт. Бирок аны өзү да жакшылап билбейт, учу- кыйырына чыга албастан, ичинен терең жумшак күрсүнүп коёт. Жыпардын барган сайын жүрүш-турушу өзгөрдү. Мүнөзү
кылыгы башка жакка оой баштады. Бул өзгөрүштү,
— Кыз кишинин айылма-айыл шалпылдап жүргөну абийир болбойт. Андан көрө китеп оку. Иш кыл, маший- неңди тик!..— деп кагып коймойлору бар. Ата болгондои кийин көңүлү калбасын, деп Жыпар да үйдөн ыраакка көп баспайт. Бирок жаш жүрөк теңтуштарын көргөндө элеп- желеп болуп токтогусу келбейт. Ошо кыз келиндер менен бирге жүргүсү, ойногусу келет. Башкалардын үйүн турмушун көрүүгө кызыгат. Атасы үйдө жок убак-тарда энесинен суранат. Энеси көңүлү жумшак, жоош.
— Кызым элдикинен кембекен? Жыпашымын ойноп- күлбөй турган эмне жөнү бар,—деп ойлонот.
Кызынын башынан сылап, маңдайынан өөп,— адептүү, уяттуу бол, кызым! Элдин көзүнчө каткырып күлбө, көп кыйшалаңдаба. .. уят болот...— деп акыл айтып эшикке чыгып узатып кала турган.
Жыпар, чоочун айылга барганда, энеси айткан сөздөрдү эсинен чыгарчу эмес. Бирок айылдардагы жигиттерге көзү түшчү. Бирөөнү көрүп, көзүнө көзү учурайт. Жүрөгү дүпүлдөй, эти ымыр-чымыр болуп, бүткөн бою дирилдейт. Денеси бир ысып, бир суу-нат. Эмне кыларын, өзүн кайда коёрун билбей эндирейт. Бети чымырап, албырып, <кызылдык жүгүрүп, муңдуу көздөрү ого бетер кылгырат.
Айылга барган сайын, жигит көрүнгөн сайын ушундай оңойсуздук көңүлсүздүккө дуушар боло турган.
Арып-талып, эч деме түшүнө албай үйүнө кайтат. Азыраак олтуруп эс алгандан кийин көргөндөрү эсине түшөт. Катар- катар тизилип, көз алдынан өтө баштайт. Боюн балкытып, денесин ысылы-суукту кылган эмне? Ойлоңот... ичинен сыздайт. Бирок аны өзү да жакшылап билбейт, учу- кыйырына чыга албастан, ичинен терең жумшак күрсүнүп коёт. Жыпардын барган сайын жүрүш-турушу өзгөрдү. Мүнөзү
кылыгы башка жакка оой баштады. Бул өзгөрүштү,
#30 14 June 2015 - 02:01
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1224
- 22 July 14
- : 28 Feb 2022 18:11
- Жынысы:Белгисиз
- Калаасы:Ош
алмашылгандай өзү да сезген .жок. Аны сезген, билген жалгыз жүрөгү, көңүлү болду.
«Арзуу», «Арзуу»... мааниси чечилбеди. Көңүлдү бөлдү; санааны сансыз жакка таратты.
Бул сыр көңүлдү бөлгөн, жанды кыйнаган боюнча калабы, же тышка чыгабы? ал «Арзышуу» деген эмне? Кимдерге насып болот?.. мыпа муну Жыпар таба албады, анын учуна чыга албады.
Ажы энеси, Жыпардын өзгөргөнүн сезгендей көрүнөт. Анын жүрүш-турушуна этибар кылышат. Бирок Жыпар оңойлук менен аларга сыр бербейт, жашырат... жашырат...
Күн түн алмак-салмак өтүп турду. Айлар бир кетилип, бир толуп, отуз күнүн санап, артка таштап жатты. Жыпардын ою эсинен чыкпады. Ал ичинде жаткан түйүндү тышына чыгаргысы, аны көргүсү келди. Бирок дарт бар, дарман жок... көрүү мүмкүн эмес. Жыпар «аны издеди»... Аны көктөн, жерден кыдырып... элден журттан күттү... камыкты... зарыкты. Күткөн, күзөткөн «аны» табууга мүмкүн болбоду.
«Ал» — «махаббат» жок нерсе!..
«Махаббат — бош кыял. Түндө кергөн түш. Айлуу жарык түндөгү алдамчы көлөкө. Жайкы таң атар алдынан соккон сыдырым, жаш, суюк көңүлдүн учкуну...» — деди, Жыпардын эң сонку ою. Махаббатты, чыныгы махаббатты келечек үмүт айырбаш кылды.
— Үмүт бар, махаббат жок,— деди.
Жыпар, айлап, жылдап көңүлүн бөлгөн, сарсанаа, убара кылган оюн «жокко» чыгарды. Камыккан, зарык-кан көңүлүн тынчытты. Жанын жай алдырып, жубанды, ичинен тынды. Кайтадан баштагы калыбына, баштагы кыялына кайтты. Жүрөктүн түбүндө орногон дартты тышка чыгарып таштады.
«Өз-взүнө ишенүү — мына адамдын турмуш жолун-дагы заңы ушул» деди.
Кургак жугумсуз кыялдан ыраак качты. Анын тур- мушунда жаңы пикир, жаңы өзгөрүш калкып чыкты.
«Арзуу», «Арзуу»... мааниси чечилбеди. Көңүлдү бөлдү; санааны сансыз жакка таратты.
Бул сыр көңүлдү бөлгөн, жанды кыйнаган боюнча калабы, же тышка чыгабы? ал «Арзышуу» деген эмне? Кимдерге насып болот?.. мыпа муну Жыпар таба албады, анын учуна чыга албады.
Ажы энеси, Жыпардын өзгөргөнүн сезгендей көрүнөт. Анын жүрүш-турушуна этибар кылышат. Бирок Жыпар оңойлук менен аларга сыр бербейт, жашырат... жашырат...
Күн түн алмак-салмак өтүп турду. Айлар бир кетилип, бир толуп, отуз күнүн санап, артка таштап жатты. Жыпардын ою эсинен чыкпады. Ал ичинде жаткан түйүндү тышына чыгаргысы, аны көргүсү келди. Бирок дарт бар, дарман жок... көрүү мүмкүн эмес. Жыпар «аны издеди»... Аны көктөн, жерден кыдырып... элден журттан күттү... камыкты... зарыкты. Күткөн, күзөткөн «аны» табууга мүмкүн болбоду.
«Ал» — «махаббат» жок нерсе!..
«Махаббат — бош кыял. Түндө кергөн түш. Айлуу жарык түндөгү алдамчы көлөкө. Жайкы таң атар алдынан соккон сыдырым, жаш, суюк көңүлдүн учкуну...» — деди, Жыпардын эң сонку ою. Махаббатты, чыныгы махаббатты келечек үмүт айырбаш кылды.
— Үмүт бар, махаббат жок,— деди.
Жыпар, айлап, жылдап көңүлүн бөлгөн, сарсанаа, убара кылган оюн «жокко» чыгарды. Камыккан, зарык-кан көңүлүн тынчытты. Жанын жай алдырып, жубанды, ичинен тынды. Кайтадан баштагы калыбына, баштагы кыялына кайтты. Жүрөктүн түбүндө орногон дартты тышка чыгарып таштады.
«Өз-взүнө ишенүү — мына адамдын турмуш жолун-дагы заңы ушул» деди.
Кургак жугумсуз кыялдан ыраак качты. Анын тур- мушунда жаңы пикир, жаңы өзгөрүш калкып чыкты.
#31 14 June 2015 - 02:02
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1224
- 22 July 14
- : 28 Feb 2022 18:11
- Жынысы:Белгисиз
- Калаасы:Ош
Көңүлүн бөлүп жарым эс кылган ойдон кутулду. Көпөлөккө окшоп камсыз, кайгысыз турууга, өз-өзүнө бекем убада берди. Ушул жашырын азаптан кутулганына,
караңгы түнү жарык болгондой сүйүндү. Таза, кирсиз көңүлү кубанды...
Турмуш дөңгөлөгү тегеренип келип, бир жерде түбөлүк токтоп калбайт. Ал жаңыдан тегеренет.
Жыл өткөндөн кийин Жыпардын турмушу да тегеренди, өзгөрдү. Күтпөгөн жерден жолун өзгөртүп жи-берди, ойлобогон жерден болгон бир окуя, башка жакка бурду. Жыпардын бүткүл жаратылышы, бардыгы өзгөрдү. Ойлонгон ою, курган пландары жемирилди, өз өзүнө берген убадасы көз ачып жумганча жок болду. Турмуш Жыпарды жеңди! Махаббат учкундары кебелбестен келип, анын таксыз жүрөгүнө конду. Кирсиз көңүлүн кебелтпей туруп орун алды. Жаш жүрөк кызуу, эпкиндүү боюнча колго түштү.
Махаббат учкундары, учкун боюнча калбады. Барган сайын өрчүдү, өндү. Ич күйдүрүп, чок жалаткан жалынга айланды. Күндөп, айлап эмес, сааттап жандырды. Саргарып, санаалата турган санаага айланды. Сагынып-сагынып, жаш төгө турган оор күндөргө учуратты.
Жалгыздыктан, көңүлсүздүктөн узун түндөрдө убара тартты. Үзүлүп-үзүлүп жалгыз «ал» үчүн жалбарды, жалынды... жалгыз «аны» тиледи... жүргөн турганда «ал» ар качан маңдайында турат. Кайда барса да бирге ээрчип жүргөндөй көрүнөт, «ал» Жыпар үчүн бүткүл жанынан, канынан кымбат көрүндү.
Жыпар «аны» сүйдү... тиледи... күттү!..
Шооласы билинген, жарыгы түшкөн махаббат дар-тын тартууну каалады. Көз ирмеп, кирлик какпай, узун күндөн жаДап, караңгы түндү күттү... ошону каалады... элдйн опур- топурунан, ызы-чуусунан боюн оолак алды. Оюн күлкүлөрүнөн жададй... жалгыздыкты, тынччылык-ты тиледи...
Эрйиндик, теңдик, азаттыкты сүйдү...
Турмуш дөңгөлөгү тегеренип келип, бир жерде түбөлүк токтоп калбайт. Ал жаңыдан тегеренет.
Жыл өткөндөн кийин Жыпардын турмушу да тегеренди, өзгөрдү. Күтпөгөн жерден жолун өзгөртүп жи-берди, ойлобогон жерден болгон бир окуя, башка жакка бурду. Жыпардын бүткүл жаратылышы, бардыгы өзгөрдү. Ойлонгон ою, курган пландары жемирилди, өз өзүнө берген убадасы көз ачып жумганча жок болду. Турмуш Жыпарды жеңди! Махаббат учкундары кебелбестен келип, анын таксыз жүрөгүнө конду. Кирсиз көңүлүн кебелтпей туруп орун алды. Жаш жүрөк кызуу, эпкиндүү боюнча колго түштү.
Махаббат учкундары, учкун боюнча калбады. Барган сайын өрчүдү, өндү. Ич күйдүрүп, чок жалаткан жалынга айланды. Күндөп, айлап эмес, сааттап жандырды. Саргарып, санаалата турган санаага айланды. Сагынып-сагынып, жаш төгө турган оор күндөргө учуратты.
Жалгыздыктан, көңүлсүздүктөн узун түндөрдө убара тартты. Үзүлүп-үзүлүп жалгыз «ал» үчүн жалбарды, жалынды... жалгыз «аны» тиледи... жүргөн турганда «ал» ар качан маңдайында турат. Кайда барса да бирге ээрчип жүргөндөй көрүнөт, «ал» Жыпар үчүн бүткүл жанынан, канынан кымбат көрүндү.
Жыпар «аны» сүйдү... тиледи... күттү!..
Шооласы билинген, жарыгы түшкөн махаббат дар-тын тартууну каалады. Көз ирмеп, кирлик какпай, узун күндөн жаДап, караңгы түндү күттү... ошону каалады... элдйн опур- топурунан, ызы-чуусунан боюн оолак алды. Оюн күлкүлөрүнөн жададй... жалгыздыкты, тынччылык-ты тиледи...
Эрйиндик, теңдик, азаттыкты сүйдү...
#32 14 June 2015 - 02:03
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1224
- 22 July 14
- : 28 Feb 2022 18:11
- Жынысы:Белгисиз
- Калаасы:Ош
Жакында эле, жаны-дили жат Мамырбай куда болду. Өмүрүндө бир мертебе өңүн көрбөгөн, сырын билбеген
кимдир бирөөгө багыштанды. Эркиндик, теңдик көрө ал-бай буту-колу тушалды. Жаш өмүр, жапан талаада жал-гыз калган эчкидей жалдырап, маарап өтөбү?..
Бул ырас элеби?.. баягы күлгөн-жымыйган турмуш кана?.. баягы шооласы түшкөн махаббат кайда?..
Ылдыйлап бара жаткан күн күчү кеткен соңку нур-ларын жиберди. Жылга, коктуларды бозоруңку көлөкө каптады. Мөңгүнүн башында күндүн соңку нурлары бийлешти. Капчыгайдан жаканы карай, өзөн бойлоп жел аргы жүрдү. Камыштар шуудурашыбыраак, бир бири менен шыбырдашты. Суунун үстү жыбырап, электенип, күзгүдөй жалтыраган тегиздикти кубалай баштады, тен-тек балыктар андан-мындан ыргып, оюн, салышты.
Көйкөлгөн көлүм мунарып, Үстүндө булут кубарып, Карындашым кара көз, Карайсың мынча буралып. Көл терең, дүлөй, сөз укпайт, Сыр айтпа, асты муңайып!.. —деп алдырдан коюн айдап желе жаткан койчу созуп ырдап жиберди. Анын ыры тодкунданыл келип көлдүн үстундө шаңтырады.
— Жүрү, кыз, кетели!.. үйдөгүлөр «Кайда кетишти?» — деп издеп жүрүшпөсүн. Бир топ олтуруп калдык. Күн да батып бара жатат...
Жыпар селт этип чочуп кетти. Оюна кылт этип,— «Мея эми канетем?!. ал кантет?!». .. деген баятадан берки ойлоп олтурган оюнун жыйынтыгы түштү.
Күндүн батып бара жатканын көрүп, соңку май ча-багын алып калууга шашылган ак чардак да:
«Канетет?.. Канетем?..» — деп чарылдап, соңку күчүн жыйып, сууга атылып тийип кайта атып чыкты.
Ак чардактын үнү Жыпарга таасир кылды. Көзүнө жаш келди. Көлдүн салкын, таза суусу менен Жыпар бетин жууду... күүгүм түшүп, караңгылык калдайып жуурканын жаба баштады...
кимдир бирөөгө багыштанды. Эркиндик, теңдик көрө ал-бай буту-колу тушалды. Жаш өмүр, жапан талаада жал-гыз калган эчкидей жалдырап, маарап өтөбү?..
Бул ырас элеби?.. баягы күлгөн-жымыйган турмуш кана?.. баягы шооласы түшкөн махаббат кайда?..
Ылдыйлап бара жаткан күн күчү кеткен соңку нур-ларын жиберди. Жылга, коктуларды бозоруңку көлөкө каптады. Мөңгүнүн башында күндүн соңку нурлары бийлешти. Капчыгайдан жаканы карай, өзөн бойлоп жел аргы жүрдү. Камыштар шуудурашыбыраак, бир бири менен шыбырдашты. Суунун үстү жыбырап, электенип, күзгүдөй жалтыраган тегиздикти кубалай баштады, тен-тек балыктар андан-мындан ыргып, оюн, салышты.
Көйкөлгөн көлүм мунарып, Үстүндө булут кубарып, Карындашым кара көз, Карайсың мынча буралып. Көл терең, дүлөй, сөз укпайт, Сыр айтпа, асты муңайып!.. —деп алдырдан коюн айдап желе жаткан койчу созуп ырдап жиберди. Анын ыры тодкунданыл келип көлдүн үстундө шаңтырады.
— Жүрү, кыз, кетели!.. үйдөгүлөр «Кайда кетишти?» — деп издеп жүрүшпөсүн. Бир топ олтуруп калдык. Күн да батып бара жатат...
Жыпар селт этип чочуп кетти. Оюна кылт этип,— «Мея эми канетем?!. ал кантет?!». .. деген баятадан берки ойлоп олтурган оюнун жыйынтыгы түштү.
Күндүн батып бара жатканын көрүп, соңку май ча-багын алып калууга шашылган ак чардак да:
«Канетет?.. Канетем?..» — деп чарылдап, соңку күчүн жыйып, сууга атылып тийип кайта атып чыкты.
Ак чардактын үнү Жыпарга таасир кылды. Көзүнө жаш келди. Көлдүн салкын, таза суусу менен Жыпар бетин жууду... күүгүм түшүп, караңгылык калдайып жуурканын жаба баштады...
#33 14 June 2015 - 02:05
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1224
- 22 July 14
- : 28 Feb 2022 18:11
- Жынысы:Белгисиз
- Калаасы:Ош
Былтыркы жайда ажылардыкы «Ж» жайлоосуна чыккан.
Күн себелеп жаап өтгү. Жайлоонун көркү ачылды. Көк шибер жаандан кийинки сыдырым менен теңселди. Түрдүү түстөгү гүлдөр жабалактап, жайлоону атыр жыты менен буркуратты. Чөпкө тамган тамчылар көз жашындай мөлтүрөп, жерге себилди. Көк кашка, тунук суулу будактар шылдырап, таштан-ташка секирип, төмөн карай кулашты. Көккө карай жарышып, бирине би-ри эр-егишкен карагайлар «маслийкатты» айтып шоолдошту.
Жайлоонун ичи кишенешкен, тебишкен жылкынын үнүнөн бошободу. Кой-козулар маарашып, чапты жүз кайра жаңыртты. Уй-музоолор мөөрөп саандын маалы болгонун кабар кылышты. Белден келген бетегени ара-лап, ойдо>н- тосго чаап, шүүдүрүмдө жылкычылар үзөн-гү-үзөнгүдөн суу болушту. Иттердин үнү зоого кагылып, кош жаңырык чыгарды. Кымыран- сүт бышырылып, са-бага куюлду. Бишкектин бышканы, сүгтүн чайкллганы жалпы кымкуутка кошулду.
Бадалдан кийик бакырып, балдарын түне.ккэ чакыр-ды. Күн бою үңкүрдө жатып зериккен түнкү каракчы ка-рышкыр тумшугун көтөрүп, созолонтул улуду. Аттана турган убактын, олжого чыгар мезгклдин жеткенин жсл-дошторуна билдирди.
Ай тоодон кылайып, күлүңдөп жерге салам берди. Түздү, ойду, кырды тегиз күмүш нуруна чумдурду. Жылдыздар көрүнөөр көрүнмөкоөн болуп, айдан коругансып жыбырашты.
-Сарыбайдын кызынын күйөөсү кечээ келиптир. Бүгүн оюну болот экен. Оюнга Жыпарды ала кетелик деп келдик,— дешти айылдагы кыналышкан кыздар.
— Жыпар бара албайтко, ажы үйдө жок. Жыпар кетип калып, кечигибирээк калса ачуусу келет. Баланы-бейбаш
Күн себелеп жаап өтгү. Жайлоонун көркү ачылды. Көк шибер жаандан кийинки сыдырым менен теңселди. Түрдүү түстөгү гүлдөр жабалактап, жайлоону атыр жыты менен буркуратты. Чөпкө тамган тамчылар көз жашындай мөлтүрөп, жерге себилди. Көк кашка, тунук суулу будактар шылдырап, таштан-ташка секирип, төмөн карай кулашты. Көккө карай жарышып, бирине би-ри эр-егишкен карагайлар «маслийкатты» айтып шоолдошту.
Жайлоонун ичи кишенешкен, тебишкен жылкынын үнүнөн бошободу. Кой-козулар маарашып, чапты жүз кайра жаңыртты. Уй-музоолор мөөрөп саандын маалы болгонун кабар кылышты. Белден келген бетегени ара-лап, ойдо>н- тосго чаап, шүүдүрүмдө жылкычылар үзөн-гү-үзөнгүдөн суу болушту. Иттердин үнү зоого кагылып, кош жаңырык чыгарды. Кымыран- сүт бышырылып, са-бага куюлду. Бишкектин бышканы, сүгтүн чайкллганы жалпы кымкуутка кошулду.
Бадалдан кийик бакырып, балдарын түне.ккэ чакыр-ды. Күн бою үңкүрдө жатып зериккен түнкү каракчы ка-рышкыр тумшугун көтөрүп, созолонтул улуду. Аттана турган убактын, олжого чыгар мезгклдин жеткенин жсл-дошторуна билдирди.
Ай тоодон кылайып, күлүңдөп жерге салам берди. Түздү, ойду, кырды тегиз күмүш нуруна чумдурду. Жылдыздар көрүнөөр көрүнмөкоөн болуп, айдан коругансып жыбырашты.
-Сарыбайдын кызынын күйөөсү кечээ келиптир. Бүгүн оюну болот экен. Оюнга Жыпарды ала кетелик деп келдик,— дешти айылдагы кыналышкан кыздар.
— Жыпар бара албайтко, ажы үйдө жок. Жыпар кетип калып, кечигибирээк калса ачуусу келет. Баланы-бейбаш
#34 14 June 2015 - 02:15
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1224
- 22 July 14
- : 28 Feb 2022 18:11
- Жынысы:Белгисиз
- Калаасы:Ош
үйрөтөсүң, «андай бол, мындай бол» дегенди билбейсиң...
деп жаман көрөт,— деп Кулан байбиче шылтоо тапты. Жыпар, кыздарга көзүн ирмеп, амалдап жатат. Асылып сурасаңар эле жиберет, дегендей кылды.
Байбиченин ак көңүл, жумшактыгын билген, араң турган кыздар бир ооздон чыккандай жалынып, жалбарышып, этек- жеңден алышты:
— Эжеке, таажене, жеңеке... биз үчүн жнберсеңиз! элдин кыздарынын баары бая эле кетишти. Оюн башталып калгандыр... биз кечигип калбайлы... ажыкем урушпайт, этпейт. Калп зле өзүңүз шылтоолоп жатасыз... таажеңе... эжеке... жеңетай!..
Кулан байбиче туштуштан жаалаган кыздарга күлкүсү келип, «бырс» күлүп жиберди.
— Мейлиңерчи, чычаң аталар!.. кишинин жанын да коюшпайт декиреңдешип. ..— деп Жыпардын оюнга ба- рышына ыраазы болду. Жыпар кийинип, жасанып, кыздар менен бирге так секирип оюнга кетти.
Ай сүттөй аппак. Жогору көтөрүлүп, кыйгачтанып күлүмсүрөп жайлоого карап турат. Айдын шооласы менен кыздардын көкүрөктөрүндөгү бермет, седептери жылт-жылт этишет. Таза аба, серүүн желаргы көңүлде-рүн көтөрдү. «Тигилерди карагылачы» дегенсип жылдыздар жымыңдап, көз ирмешет.
Үйдүн ичи кыз-келин, бозойлор менен жык толгон. Жыпарлар баргандан кийин орун эптешүүгө туура келди. Орун тардыктан бир топ жигитти эшикке чыгарышып, Жыпарларга жай беришти. Жыпар киргенде жигиттердин баары да ага карап, суктанышты. Жабылган көзгө карай албай Жыпар жалтактап, уялып төмөн карады. Күйөө менен жолдошу экөө түртүшүп, Жыпарга тиктешти. Күйөө жанындагы колуктусуна кылчаңдады.
«Сонун куш экен, ээ...» деп далайы ичинен кымпыйып калышты.
Оюн башталды.
Байбиченин ак көңүл, жумшактыгын билген, араң турган кыздар бир ооздон чыккандай жалынып, жалбарышып, этек- жеңден алышты:
— Эжеке, таажене, жеңеке... биз үчүн жнберсеңиз! элдин кыздарынын баары бая эле кетишти. Оюн башталып калгандыр... биз кечигип калбайлы... ажыкем урушпайт, этпейт. Калп зле өзүңүз шылтоолоп жатасыз... таажеңе... эжеке... жеңетай!..
Кулан байбиче туштуштан жаалаган кыздарга күлкүсү келип, «бырс» күлүп жиберди.
— Мейлиңерчи, чычаң аталар!.. кишинин жанын да коюшпайт декиреңдешип. ..— деп Жыпардын оюнга ба- рышына ыраазы болду. Жыпар кийинип, жасанып, кыздар менен бирге так секирип оюнга кетти.
Ай сүттөй аппак. Жогору көтөрүлүп, кыйгачтанып күлүмсүрөп жайлоого карап турат. Айдын шооласы менен кыздардын көкүрөктөрүндөгү бермет, седептери жылт-жылт этишет. Таза аба, серүүн желаргы көңүлде-рүн көтөрдү. «Тигилерди карагылачы» дегенсип жылдыздар жымыңдап, көз ирмешет.
Үйдүн ичи кыз-келин, бозойлор менен жык толгон. Жыпарлар баргандан кийин орун эптешүүгө туура келди. Орун тардыктан бир топ жигитти эшикке чыгарышып, Жыпарларга жай беришти. Жыпар киргенде жигиттердин баары да ага карап, суктанышты. Жабылган көзгө карай албай Жыпар жалтактап, уялып төмөн карады. Күйөө менен жолдошу экөө түртүшүп, Жыпарга тиктешти. Күйөө жанындагы колуктусуна кылчаңдады.
«Сонун куш экен, ээ...» деп далайы ичинен кымпыйып калышты.
Оюн башталды.
#35 14 June 2015 - 02:16
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1224
- 22 July 14
- : 28 Feb 2022 18:11
- Жынысы:Белгисиз
- Калаасы:Ош
Кыз-келиндер,
жигиттер бир ыңгайланып,
орун алышты. Эзелден берки каада заң боюнча созолонгон күүгө салышты, бозой, селкилердин ички муң, ички сырлары жайлоону жайкады. Армандарын,
зарларын тышкг чыгарып, эркин дем алышты. Оюн кызыгандан кызыды. Кыз-келиндер кезекме- кезек токмок салууда. Жайлоо нун таза абасы, серүүн жели, зрке турмушунда зерик-кен бозойлор черлерин жазышты. Көптөн бери ичтерине жыйщалып, бук болуп келген муңдарын таркатышты.
Селкилердин көздөрү оттой балбылдады.
Эчен кылгыр-ган, жайнаган көздөр турмуш мастыгы менен убаралан-ды.
Беттерине кан жүгүрүп ырайлары ачылды. Көкүрөк бир көтөрүлүп, бир түшүп дем алуу ыкчамдады. Жан башка жерден жай алды. Күлүк санаа алда кайда — ыраакка карай учту.
Жаш көңүл, жаш жүрөктөр толкунданды. .. толгонду... Эчен жайдары кыялдуу өскөн селкилер кымырылып ордунан турат. Сыпаалык, чебердик менен көңүлү сүйгөн бозоюна токмок салат. Ордунан туруп, буралып иймен-генсип, жылмайып бозоюнун көзүнө көзүн түшүрөт. Бозойду калтыроо кайрат аралайт. Жүрөк чиркин дүпүлдөп, алап- желеп болуп, ала учкан ой таралгансып, көз ымыр-чымыр боло түшөт.
— Олтурган элге шылдың болбосом, таң калтырып алкыш алсам, көбүнчө маңдайымдагы селкиге жаксам, ааы да, өзүмдү да күртүкө тыкпасам,— деген ой далайдын дээринде бар. Эчен-эчен бозойлор ойлогон оюнун учуна чыгат. Далайды таң калтырып суктандырат, там-шандырат. Олтурган элдин көңүлүн өзүнө бурат. Кыз-келиндердин жылмайган көз карашына ээ болот. Далай-лар сүрдөйт. Тиги тоонун, бу тоонун башын бир оттоп, элге күлкү болот. Эмне деп баштарын, кандай алып жү-рөрүн билбей сандырактайт. Айткан өзү да, токмок сал-ган селки да кызарат, татарат. Ээленген, күүлөнгөя жаштар ого бетер өрттөйт, жан күйдүрөт. Жарага туз сепкендей кылып уулуу сөздөр менен жапалактап ортого алышат. Ыр билбеген, кокустан коңшу
Жаш көңүл, жаш жүрөктөр толкунданды. .. толгонду... Эчен жайдары кыялдуу өскөн селкилер кымырылып ордунан турат. Сыпаалык, чебердик менен көңүлү сүйгөн бозоюна токмок салат. Ордунан туруп, буралып иймен-генсип, жылмайып бозоюнун көзүнө көзүн түшүрөт. Бозойду калтыроо кайрат аралайт. Жүрөк чиркин дүпүлдөп, алап- желеп болуп, ала учкан ой таралгансып, көз ымыр-чымыр боло түшөт.
— Олтурган элге шылдың болбосом, таң калтырып алкыш алсам, көбүнчө маңдайымдагы селкиге жаксам, ааы да, өзүмдү да күртүкө тыкпасам,— деген ой далайдын дээринде бар. Эчен-эчен бозойлор ойлогон оюнун учуна чыгат. Далайды таң калтырып суктандырат, там-шандырат. Олтурган элдин көңүлүн өзүнө бурат. Кыз-келиндердин жылмайган көз карашына ээ болот. Далай-лар сүрдөйт. Тиги тоонун, бу тоонун башын бир оттоп, элге күлкү болот. Эмне деп баштарын, кандай алып жү-рөрүн билбей сандырактайт. Айткан өзү да, токмок сал-ган селки да кызарат, татарат. Ээленген, күүлөнгөя жаштар ого бетер өрттөйт, жан күйдүрөт. Жарага туз сепкендей кылып уулуу сөздөр менен жапалактап ортого алышат. Ыр билбеген, кокустан коңшу
#36 14 June 2015 - 02:17
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1224
- 22 July 14
- : 28 Feb 2022 18:11
- Жынысы:Белгисиз
- Калаасы:Ош
болуп калгандар-ды мөөрөтмөйүнчө тынышпайт, оюндун бүтүн кызыгы, бүтүн щиреси ушунда. Кезек жакындады.
Жыпардын жанында олтурган жолдошу ордунан туруп, арка жакта олтурган сары чийкил балага токмок салды. Токмокту алып, тамагын эки-үч жолу кырып алып теребелин карады. Бетине кан жүгүрдү, кайта бозорду, кайта кызарды, татарды... ошо бойдон талкан сугунган эмедей тим болду. Үйдө олтургандардын баары каткырып күлүп жиберишти. Эчен ачуу сөздөр ийнедей кадалды. Кыз ыза болгонунан эмне экенин билбестен күлгөн элге кошулуп, күлкүгө көмүлдү.
— Музоосун тапкыла, музоосун көрмөйүнчө унчук-пайт. — Сайгактар убагы боло элек... — Туз жалаткыла!
Деген заар сөздөр жамгырдай жаады. Жигит токмокту кармаган боюнча таштай катып калды. Көзү жашылданып ыза болуп, күлүп жаткан жаштарга карая ыржайган бойдон терең күрсүнүп кайра олтурду.
Жыпар мунун баарын көрүп олтурду. Баятадан бери ырдаган бир топ жигиттерди ичинен сынап өттү, жүрөктүн түпкү жеринен кайнап жалындап чыккан муңдарын укту, жаштык мастыгы, сүйүү кызыгы менен көңүлү толду, толкунданып- толкунданып жайлоону жаңыртып барып, алда кайда жоголгон муңдуу үн, боюн балкытты. Өзүн алда кайда ыраакта булуттар арасында жүргөндөй сезди. Өзүнүн бардыгын бир топко өстен чыгарып турду.
Ана, жигит эчен-эчен күүгө салып муңданат. Анын үнү сайраган булбулдун үнүндөй жагымдуу, муңдуу... бойду өритти, көңүлдү көтөрдү. Үнү менен кошо ээрчитип барып таштады. Жүрөк дегдейт... көңүл эмненидир издейт, жоктойт... Санаага-санаа кошулуп, сары адырды аша жөнөлөт.
Ана, жигит соңку оөзүн айтты. Эл дүбүр-дүбүр, ко-бур- кобур болуп толкундаңды. Жоосун жеңип, намысын кшуна алган эрдей көкүрөгүн көтөрүп жигит ордунан козголду, токмок салган селкинин жанына келип колун жайып,
1
Жыпардын жанында олтурган жолдошу ордунан туруп, арка жакта олтурган сары чийкил балага токмок салды. Токмокту алып, тамагын эки-үч жолу кырып алып теребелин карады. Бетине кан жүгүрдү, кайта бозорду, кайта кызарды, татарды... ошо бойдон талкан сугунган эмедей тим болду. Үйдө олтургандардын баары каткырып күлүп жиберишти. Эчен ачуу сөздөр ийнедей кадалды. Кыз ыза болгонунан эмне экенин билбестен күлгөн элге кошулуп, күлкүгө көмүлдү.
— Музоосун тапкыла, музоосун көрмөйүнчө унчук-пайт. — Сайгактар убагы боло элек... — Туз жалаткыла!
Деген заар сөздөр жамгырдай жаады. Жигит токмокту кармаган боюнча таштай катып калды. Көзү жашылданып ыза болуп, күлүп жаткан жаштарга карая ыржайган бойдон терең күрсүнүп кайра олтурду.
Жыпар мунун баарын көрүп олтурду. Баятадан бери ырдаган бир топ жигиттерди ичинен сынап өттү, жүрөктүн түпкү жеринен кайнап жалындап чыккан муңдарын укту, жаштык мастыгы, сүйүү кызыгы менен көңүлү толду, толкунданып- толкунданып жайлоону жаңыртып барып, алда кайда жоголгон муңдуу үн, боюн балкытты. Өзүн алда кайда ыраакта булуттар арасында жүргөндөй сезди. Өзүнүн бардыгын бир топко өстен чыгарып турду.
Ана, жигит эчен-эчен күүгө салып муңданат. Анын үнү сайраган булбулдун үнүндөй жагымдуу, муңдуу... бойду өритти, көңүлдү көтөрдү. Үнү менен кошо ээрчитип барып таштады. Жүрөк дегдейт... көңүл эмненидир издейт, жоктойт... Санаага-санаа кошулуп, сары адырды аша жөнөлөт.
Ана, жигит соңку оөзүн айтты. Эл дүбүр-дүбүр, ко-бур- кобур болуп толкундаңды. Жоосун жеңип, намысын кшуна алган эрдей көкүрөгүн көтөрүп жигит ордунан козголду, токмок салган селкинин жанына келип колун жайып,
1
#37 14 June 2015 - 02:18
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1224
- 22 July 14
- : 28 Feb 2022 18:11
- Жынысы:Белгисиз
- Калаасы:Ош
талпынган бүркүттөй болуп, көз жумланча күй-мөлдү. Жар көрүшүп, аманатын колуна кайта берди.
Жигит менен айкалыша бергенде, беттери албырып, муундары билинер-билинбес калтырап, турмуш мастыгы көздөрүнө чыгат. Изденген, коюлган көздөр дароо учурашып, дароо четке кагылат. Көкүрөккө көкүрөк акындаган сайын жүрөк дүпүлдөгүн күчөтөт. Жигит да, кыз да өз орундарына олтурушту. Мындай бозой, селкилердин оюндарында Жыпар далай болгон, далай жар көрүшкөн., Далай жигиттердин уңу менен термелген. Бирок ал бүгүн өзүн башкача сезет. Бүгүн турмушунда чоң бир өзгөрүш бодордой болуп, үрөгү алып учат. Болор-болбос эмеден сестенет. Азыры сары чийкил жигиттин ыза болгонуна абдан боору оруду. Аны аяды... дардаңдал күлүп ызалап жаткан- арды: «Эби жок, эси жок кур көөдөндөр» деп ойлоду. Ал жигитке токмок салган жанындагы жолдошун да аяды. Анын кызарганын, аяганын көрүп жаны ачыды.
«Ушунча элдин ичинде шагы сынды. Мизи кайтарылды»—деди жаш көңүлү.
Кылт этип өзүнө кезек келгени эсине түштү. Баятадан бери ойлоп олтурган ойлору алда кайда таралды. Көзү чайыттай ачылды. Олтурган бозойлорго карап, бирдеме тандагандай болду, дагы бир сыйыра карады. Олтургандарды сындап көзүнөн өткөрдү.
«Мен да тигилердей боз-ала болбогой элем...»
Деген шектүү ойдо келди. Баятадан кыз-келиндердей шылдыңдап, сөздү туурасынан тебе качып олтурган күйөө жолдош жигитке көзү түштү.
«Баятан бери кыз-келиндер ага эмне үчүн токмок салбады?.. же ал дагы жанакы жигиттейби? ..»
Дагы күйөө жолдош жигитке карады. Иманы ысык, жанга жакын көрүндү. Мурун көрүп, тааныбаса да көптөн берки сырдаштай көрүнүп кетти. Ишенген, үмүт кылган кишисиндей жакын өңдөндү.
Жигит менен айкалыша бергенде, беттери албырып, муундары билинер-билинбес калтырап, турмуш мастыгы көздөрүнө чыгат. Изденген, коюлган көздөр дароо учурашып, дароо четке кагылат. Көкүрөккө көкүрөк акындаган сайын жүрөк дүпүлдөгүн күчөтөт. Жигит да, кыз да өз орундарына олтурушту. Мындай бозой, селкилердин оюндарында Жыпар далай болгон, далай жар көрүшкөн., Далай жигиттердин уңу менен термелген. Бирок ал бүгүн өзүн башкача сезет. Бүгүн турмушунда чоң бир өзгөрүш бодордой болуп, үрөгү алып учат. Болор-болбос эмеден сестенет. Азыры сары чийкил жигиттин ыза болгонуна абдан боору оруду. Аны аяды... дардаңдал күлүп ызалап жаткан- арды: «Эби жок, эси жок кур көөдөндөр» деп ойлоду. Ал жигитке токмок салган жанындагы жолдошун да аяды. Анын кызарганын, аяганын көрүп жаны ачыды.
«Ушунча элдин ичинде шагы сынды. Мизи кайтарылды»—деди жаш көңүлү.
Кылт этип өзүнө кезек келгени эсине түштү. Баятадан бери ойлоп олтурган ойлору алда кайда таралды. Көзү чайыттай ачылды. Олтурган бозойлорго карап, бирдеме тандагандай болду, дагы бир сыйыра карады. Олтургандарды сындап көзүнөн өткөрдү.
«Мен да тигилердей боз-ала болбогой элем...»
Деген шектүү ойдо келди. Баятадан кыз-келиндердей шылдыңдап, сөздү туурасынан тебе качып олтурган күйөө жолдош жигитке көзү түштү.
«Баятан бери кыз-келиндер ага эмне үчүн токмок салбады?.. же ал дагы жанакы жигиттейби? ..»
Дагы күйөө жолдош жигитке карады. Иманы ысык, жанга жакын көрүндү. Мурун көрүп, тааныбаса да көптөн берки сырдаштай көрүнүп кетти. Ишенген, үмүт кылган кишисиндей жакын өңдөндү.
#38 14 June 2015 - 02:19
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1224
- 22 July 14
- : 28 Feb 2022 18:11
- Жынысы:Белгисиз
- Калаасы:Ош
«Турмуштун бүтүн көркү, кызыгы, жыргалы — бел байлап ишенүүдө» деп ошол жигитке чын ниети менен жазымышын тапшырды.
«Эмне болсо — болсун!..» деп ордунан турду. Жүрөгү ары-бери опкоолжуду. Иреңи кубулуп, ийменгенсиди. Бир азга дейре батына албай, кынжылды. Көздөгөн жигитине кылгырган карагат көздөрүн түшүрдү. Уялгансып, көзүнүн асты менен телмире карап илгери аттады,
Үйдө олтургандардын бары жымжырт. Үн жок. Жы- пардын кадыры, анын сулуулугу далайга маалым. Аны баарысы урматтап ызат кылышат. Адамгерчилигине, сылык мүнөзүнө кызыгышат.
«Кимге... кимге?..» дешет ар кимиси өз ичинен.
Жабылып ээн-жай кепке кирип кеткен күйөө жолдош да кымырына түштү. Азыраак таң калгандай болуп ил-гери аттаган Жыпарга карады... дагы бир, дагы бир адам... мына токмок күйөө жолдошко салынды. Бүткө» бою дүркүрөп, ысылы суукту боло түштү. Жыпардын жалдыраңкы тарткан көзүнө көзү туура келди. Көз алды ымыр-чымыр болуп электене түштү.
Жыпардын атагын, кылык жоругун жанындакы тең- туштарынан угуп олтурган. Анын элге жайылган жакшы атып угуп, өзү да кубанган. Бирок ойлобогон, күтпөгөн жерден эле мындай боло коёрун сезген эмес. «Өлүп кө- рүпмүнбү» дегендей Жыпардын мындай капыстан кабы- ларына көзү жетпеген. Азыр сүрдөдү... чекесинен бир нече мончок тер да чыга түштү.
Олтурган аял-эркектердин баары Жыпар менен күйөө жолдошко карашты. Күйөө жолдош биринчи келген бала. Анын ал-жайы, сыры далай кишиге маалым эмес.
Жыпар олтуруп жатып дагы бир карап алды. Күйөө жолдош бирдемени эстегенсип азыраак ойлонуп турду.
Түгөнгүр, ырдап көрө элек элем. Үнүм жок... палан- пустан, деп койшолоктогонсуду. Муну уккан бозой-селкилер туш-туштан жабылып:
«Эмне болсо — болсун!..» деп ордунан турду. Жүрөгү ары-бери опкоолжуду. Иреңи кубулуп, ийменгенсиди. Бир азга дейре батына албай, кынжылды. Көздөгөн жигитине кылгырган карагат көздөрүн түшүрдү. Уялгансып, көзүнүн асты менен телмире карап илгери аттады,
Үйдө олтургандардын бары жымжырт. Үн жок. Жы- пардын кадыры, анын сулуулугу далайга маалым. Аны баарысы урматтап ызат кылышат. Адамгерчилигине, сылык мүнөзүнө кызыгышат.
«Кимге... кимге?..» дешет ар кимиси өз ичинен.
Жабылып ээн-жай кепке кирип кеткен күйөө жолдош да кымырына түштү. Азыраак таң калгандай болуп ил-гери аттаган Жыпарга карады... дагы бир, дагы бир адам... мына токмок күйөө жолдошко салынды. Бүткө» бою дүркүрөп, ысылы суукту боло түштү. Жыпардын жалдыраңкы тарткан көзүнө көзү туура келди. Көз алды ымыр-чымыр болуп электене түштү.
Жыпардын атагын, кылык жоругун жанындакы тең- туштарынан угуп олтурган. Анын элге жайылган жакшы атып угуп, өзү да кубанган. Бирок ойлобогон, күтпөгөн жерден эле мындай боло коёрун сезген эмес. «Өлүп кө- рүпмүнбү» дегендей Жыпардын мындай капыстан кабы- ларына көзү жетпеген. Азыр сүрдөдү... чекесинен бир нече мончок тер да чыга түштү.
Олтурган аял-эркектердин баары Жыпар менен күйөө жолдошко карашты. Күйөө жолдош биринчи келген бала. Анын ал-жайы, сыры далай кишиге маалым эмес.
Жыпар олтуруп жатып дагы бир карап алды. Күйөө жолдош бирдемени эстегенсип азыраак ойлонуп турду.
Түгөнгүр, ырдап көрө элек элем. Үнүм жок... палан- пустан, деп койшолоктогонсуду. Муну уккан бозой-селкилер туш-туштан жабылып:
#39 14 June 2015 - 02:20
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1224
- 22 July 14
- : 28 Feb 2022 18:11
- Жынысы:Белгисиз
- Калаасы:Ош
Айта бериңиз! Элдин баары үн тагынып жүргөн жок! — дешип ал-жайына коюшпады. Чыдабады... көңүл көтөрүлтөнсүп,
жүрөк илгери умтулду. Кайратты колго алып, өзүнүн бактысын бир сынап көрмөкчү болду. Ары-бери каранып, Жыпарга бир карап өттү.
— Айт... айт.Жунүш сени биз жакшы билебиз! Башкадан жашырып өлсөң!.. дешип бир топ бозойлор сүрөп жиберди.
— Жыпар да сизди билгенинен. ..— дешип келиндер кобурашты.
Жунуш көп маалката албады. Элдин сүрөөнү, түрт-күсү көбөйүп бара жатканын көрүп, макул болбоско чарасы жок. Тамагын кырып, эмнеден баштап жиберерин азыраак ойлоп алды. Жунуштун даярданганын көрүп, бирге туруп, бирге өсүп, сырдаш болгон күйөөнүн өңүнө кызыл жүгүрдү. Жунуштун, олтургандардын баарына сабак берерин ал жакшы билет. Жанында олтурган колуктусунун кулагына шыбырап, Жунуш жакты шилтеп, мактангансып алды. Жунуш баштады:
Жайлоонун башы жашылдан, Ай, жылдызы жашынган. Айдай сулуу, мун. көздүу, Жаралган кандай асылдан?! Армандамын кой көзүм, Таалышып албай башынан!..
Муңдуу, угумдуу коңур үн созолонду. Түнкү тынчтыкты жарып зоо жаңыртып, жүрөктүн эң ичке жерлерине барып кадалды. Мемиреп жаткан жайлоого жан киргендей болду. Айыл-ападагы олтурган карыялар кулак салышып, жаш чактарын зскеришти. Үйдүн тегереги зоокчулар менен толду. Жылчыктар жылдызданып көбөйдү.
Үйдө олтургандардын баары жылмайышты. Ар кимиси ыраазы болгон өңдөнүп бир-бирөөнө карай көз ирмешти. Кыз-келиндер муңайыңкы тартып, Жунуш жакка карап ыгырылышты. Элдин баарында Жунушка туугандык,
— Айт... айт.Жунүш сени биз жакшы билебиз! Башкадан жашырып өлсөң!.. дешип бир топ бозойлор сүрөп жиберди.
— Жыпар да сизди билгенинен. ..— дешип келиндер кобурашты.
Жунуш көп маалката албады. Элдин сүрөөнү, түрт-күсү көбөйүп бара жатканын көрүп, макул болбоско чарасы жок. Тамагын кырып, эмнеден баштап жиберерин азыраак ойлоп алды. Жунуштун даярданганын көрүп, бирге туруп, бирге өсүп, сырдаш болгон күйөөнүн өңүнө кызыл жүгүрдү. Жунуштун, олтургандардын баарына сабак берерин ал жакшы билет. Жанында олтурган колуктусунун кулагына шыбырап, Жунуш жакты шилтеп, мактангансып алды. Жунуш баштады:
Жайлоонун башы жашылдан, Ай, жылдызы жашынган. Айдай сулуу, мун. көздүу, Жаралган кандай асылдан?! Армандамын кой көзүм, Таалышып албай башынан!..
Муңдуу, угумдуу коңур үн созолонду. Түнкү тынчтыкты жарып зоо жаңыртып, жүрөктүн эң ичке жерлерине барып кадалды. Мемиреп жаткан жайлоого жан киргендей болду. Айыл-ападагы олтурган карыялар кулак салышып, жаш чактарын зскеришти. Үйдүн тегереги зоокчулар менен толду. Жылчыктар жылдызданып көбөйдү.
Үйдө олтургандардын баары жылмайышты. Ар кимиси ыраазы болгон өңдөнүп бир-бирөөнө карай көз ирмешти. Кыз-келиндер муңайыңкы тартып, Жунуш жакка карап ыгырылышты. Элдин баарында Жунушка туугандык,
#40 01 July 2015 - 16:08
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1224
- 22 July 14
- : 28 Feb 2022 18:11
- Жынысы:Белгисиз
- Калаасы:Ош
жакындык сезими тууду. Көңүлү ичке, назик сезимдүүлөр терең күрсүндү.
Жунуш созолонгондон созолонду. Ар түрдүү күүгө салып, элди артынан ээрчите сабалады.
Жаш жүрөктөр козголду... ойноду... туйлады... Айткан ыр, чыккан муң далайдын черин жазып, көңүлүн чайыттай ачты. Далайды ого бетер муңкандырып, терең ойго салды. Бош кыял, кургак ой далайдын көңүлүн көөлөдү...
Жыпар өз-өзүн унутту... алда кайдагы шыйкырдуу туман арасына кирип жоголду. Сүйүү — сүйүлүү сырларынын тентек кыялдары кымылдады. Көптөн бери күткөн, күзөткөн үмүтү каршы алдынан чыккандай болду. Караңгы булут астына кирип жашырынган чолпону жаркырап чыкканы ушу да. Турмуш чиркин эми күлдү, эми сырын чечти... изденген кыйналган жаш жүрөктүн оту дүрүлдөдү. Жалдыраган көздөрүнөн сүйүү учкундары чачырады, ичи-тышы элеп- желеп болуп, бою балкып та-мырларына жылуу кан жүгүрдү. Ичи-тышынын баары «сүйүү, сүйүлүү» үмүттөрү менен толду.
Жунуш, ырдаганы, ырдаган... кээде көтөрүп, кээде түшүрүп, как көңүлдүн каалаганындай кылып ырдады.
Жунуш созолонгон сайын Жыпарга башкача жан кирди. Анын үнү, күүсү— муңдуу, жагымдуу сезилди. Улам уккусу келип, жүрөгү алып учуп турду. Анын кирсиз, таксыз көкүрөгү үмүт кешик менен толду. Боло турган турмуш эркиндик, Жыпарды кучагына алды. Түпсүз-чексиз кыял дарыясына кирип сүзүп кетти...
Кайгысыз муңсуз көпөлөк, Гүлдөрду өпсө, бөпөлөп, Турмушту мактап кубаттап, Ойносо, учса көкөлөп: Биз да ойносок, кошулсак Айкалышып — экөөлөп!.. —
Жунуш созолонгондон созолонду. Ар түрдүү күүгө салып, элди артынан ээрчите сабалады.
Жаш жүрөктөр козголду... ойноду... туйлады... Айткан ыр, чыккан муң далайдын черин жазып, көңүлүн чайыттай ачты. Далайды ого бетер муңкандырып, терең ойго салды. Бош кыял, кургак ой далайдын көңүлүн көөлөдү...
Жыпар өз-өзүн унутту... алда кайдагы шыйкырдуу туман арасына кирип жоголду. Сүйүү — сүйүлүү сырларынын тентек кыялдары кымылдады. Көптөн бери күткөн, күзөткөн үмүтү каршы алдынан чыккандай болду. Караңгы булут астына кирип жашырынган чолпону жаркырап чыкканы ушу да. Турмуш чиркин эми күлдү, эми сырын чечти... изденген кыйналган жаш жүрөктүн оту дүрүлдөдү. Жалдыраган көздөрүнөн сүйүү учкундары чачырады, ичи-тышы элеп- желеп болуп, бою балкып та-мырларына жылуу кан жүгүрдү. Ичи-тышынын баары «сүйүү, сүйүлүү» үмүттөрү менен толду.
Жунуш, ырдаганы, ырдаган... кээде көтөрүп, кээде түшүрүп, как көңүлдүн каалаганындай кылып ырдады.
Жунуш созолонгон сайын Жыпарга башкача жан кирди. Анын үнү, күүсү— муңдуу, жагымдуу сезилди. Улам уккусу келип, жүрөгү алып учуп турду. Анын кирсиз, таксыз көкүрөгү үмүт кешик менен толду. Боло турган турмуш эркиндик, Жыпарды кучагына алды. Түпсүз-чексиз кыял дарыясына кирип сүзүп кетти...
Кайгысыз муңсуз көпөлөк, Гүлдөрду өпсө, бөпөлөп, Турмушту мактап кубаттап, Ойносо, учса көкөлөп: Биз да ойносок, кошулсак Айкалышып — экөөлөп!.. —
