[16:22, 03.07.2015]
- (2 )
-
- 1
- 2
Тоо чабалекейи.
#4 05 July 2015 - 08:05
Эмне мынча тан калдын? Чарба дегени колхоз, совхоз. Совхозго жиберишти...
. Озум кааладым,- мойнун толгоп оодо жакты карады Сагын.
-Жакшы бекен?
Сагын кулду да уурту менен ийнин тез козгоп алды. Билбейм анысын. Жакшы болсо да, жаман болсо да жогорудан ушундай чечишти. "Озум кааладым" дегеничи? Мунун да сыры бар. Ал элетте иштегенди каалады. Эл арасында, кадимки карапайым адамдардын ичинде жашап коргусу келди. Романтика эмес. Элдин салт-санаасына кызыккан этнограф,тилине жомок, тамсилдерине кызыккан филолог, чыгармасына материал жыйнаган жазуучу да эмес. Болгону, катардагы бир коммунист. Чарбаны калыбына келтируу мезгилинде жайнап чыккан романдардын каармандарынан болоюн, деген нээти да жок. Экоонун урпойушусундо бир кеп бар.
Окуусун бутоор алдынды Гулайым менен Зерени Москвага чакыртып алды. Корсун, эби келип турганда коруп калсын. Кыздын эсинде туболук сакталат. Гулайым болсо, мурла элестетип жургондорун анкап-чанкап корот, кызыгына батат, конулундо баармандык, ыраазылык пайда болот, жашоо кумары арта тушот. Ананчы, ынгайлуу мейманкана, кино-театры, аял заты кыя отпогон, туркум буюмга толгон зор дукондору, кызыктуу музейлери, таптаза кочолору менен асман тирегенуйлору терен таасир алуунун булагы эмеспи! Бул бардык эле адамдарды куру калтырбайт да. Азыр, Гулайым мына ушул таасирлердин тымызын тушамышын чече албай олтурат. Анын оюнда, Сагын укмуштуу бийиктен кулады да, талп этип элетке тушту. Ошол бийиктик учун канчалык куч-кубат кетпеди! Акыры келип элетке турто салышты. Гулайымдын кирбини ушуну тушундурот. Анын журогундо тымызын бунт жатат. Балким ал, жанар тоо оозунан аткып чыгуучу балкыган ысык таш, топурак. Аткып бурксо, уй-булоодогу алаамат! Ар кандай унчукпас аялда ушул ондуу кыйратуучу жашыруун куч бар. Адатта, Гулайымдын табияты назик, кээде ачык-айрым, козунун кычыгынан чачырай тараган майда бырыштарын ашкерелей кулуп, кимди да болсо бир серпип алаар чамасы бар. Туштук аялдарына таандык кара чач, кара кирпик, жылмая карап, жылуулук бере билген суйкумдуу аял. Паласта чоголоп отурат. Куйоосунун ынгайсыз абалда экенин да тушунот. Аял тушунбойт эмес, каалаганы болбой жатат деш керек. Шаар турмушу жашаганга ынгайлуу, анан дагы, мынчалык окуп келген сон, айталык жакшыраак бир кызматка чегилбегени кандай?
-Жакшы бекен?
Сагын кулду да уурту менен ийнин тез козгоп алды. Билбейм анысын. Жакшы болсо да, жаман болсо да жогорудан ушундай чечишти. "Озум кааладым" дегеничи? Мунун да сыры бар. Ал элетте иштегенди каалады. Эл арасында, кадимки карапайым адамдардын ичинде жашап коргусу келди. Романтика эмес. Элдин салт-санаасына кызыккан этнограф,тилине жомок, тамсилдерине кызыккан филолог, чыгармасына материал жыйнаган жазуучу да эмес. Болгону, катардагы бир коммунист. Чарбаны калыбына келтируу мезгилинде жайнап чыккан романдардын каармандарынан болоюн, деген нээти да жок. Экоонун урпойушусундо бир кеп бар.
Окуусун бутоор алдынды Гулайым менен Зерени Москвага чакыртып алды. Корсун, эби келип турганда коруп калсын. Кыздын эсинде туболук сакталат. Гулайым болсо, мурла элестетип жургондорун анкап-чанкап корот, кызыгына батат, конулундо баармандык, ыраазылык пайда болот, жашоо кумары арта тушот. Ананчы, ынгайлуу мейманкана, кино-театры, аял заты кыя отпогон, туркум буюмга толгон зор дукондору, кызыктуу музейлери, таптаза кочолору менен асман тирегенуйлору терен таасир алуунун булагы эмеспи! Бул бардык эле адамдарды куру калтырбайт да. Азыр, Гулайым мына ушул таасирлердин тымызын тушамышын чече албай олтурат. Анын оюнда, Сагын укмуштуу бийиктен кулады да, талп этип элетке тушту. Ошол бийиктик учун канчалык куч-кубат кетпеди! Акыры келип элетке турто салышты. Гулайымдын кирбини ушуну тушундурот. Анын журогундо тымызын бунт жатат. Балким ал, жанар тоо оозунан аткып чыгуучу балкыган ысык таш, топурак. Аткып бурксо, уй-булоодогу алаамат! Ар кандай унчукпас аялда ушул ондуу кыйратуучу жашыруун куч бар. Адатта, Гулайымдын табияты назик, кээде ачык-айрым, козунун кычыгынан чачырай тараган майда бырыштарын ашкерелей кулуп, кимди да болсо бир серпип алаар чамасы бар. Туштук аялдарына таандык кара чач, кара кирпик, жылмая карап, жылуулук бере билген суйкумдуу аял. Паласта чоголоп отурат. Куйоосунун ынгайсыз абалда экенин да тушунот. Аял тушунбойт эмес, каалаганы болбой жатат деш керек. Шаар турмушу жашаганга ынгайлуу, анан дагы, мынчалык окуп келген сон, айталык жакшыраак бир кызматка чегилбегени кандай?
#5 05 July 2015 - 08:50
-Шаарда, Ош областында ылайыктуу кызмат бар ондонот.- Сагын салмактуу болууга аракеттенип,
жай тушундурду.
-Бирок, элибиздин кобу айылдарда жашай тургандыгын эскердим. Кагаз, формалдуу создор, жону жок керсейуулордон зеригип буттум.... Эмне мынча тиктедин? Бери учаарда айтпадым беле?
Гулайымга кокус жан киргенсиди:
-Колхозго парторг болом дегениндиби?
Сагын сынай карап калды.-Ооба!
- Тамашалагансып, кулуп айтпадын беле. Кызык эле болгон экен! Мында чонураак туугандарын болсо, Фрунзеге эле алып калмак да...
-Чонураак тууганымдын жоктугуна абдан ыраазымын!
-Элдин баары эле чон жерде иштоого умтулуп жатпайбы. Тааныбаган чет колхоздун эмнеси жакшы.
- Колхоз эмес, совхоз-з....
Озунду бас, Сагын. Гулайымга ачууланба. Анын конулу назик. Башкалардан да ошону кутот. Эгер орой мамиле кылсан, анда анын даарысы да оройлук. Кутконунду аласын да, коксон сууй тушот. Ал сени ээрчуго тийиш. Карачы, жанатан бери чын тогунуно жете албай паласта монтойуп отуруп. Анын журогундо сенин, озунун Зеренин жана турмушунардын тагдыры чечиле элек жатат. Ал аны толкундантат, бул жаманбы?
- Азыр айыл жакшы,- деди Сагын токтоо тушундурууго отуп,- мурдакыдан алда канча озгоргон. Дагы жакшырта тушуу керек.... Курста окуп билгендерим, элдин томонку катмаарына баруума туртку берди. Бул жанылык деле эмес. Сен буга капаланба! Азык- тулугун жонуна танып, геологдор деле элсиз тоо-ташты кезип, айлап-жылдап журушпойбу. Эгер....кыскасы, шаарга келмектен оной эч нерсе жок, биз учун...
Гулайым кайрадан кыймылга келип, эбаак аарчыган телевизордун буттарын кайрадан аарчый баштады. Сагын созун улады:
- Сенин ден соолугуна да карадым. Айылдын абасы таза. Колдо арашан да бар.
-Мен шаарга конуп алыпмын,- деди да андан ары Гулайым кыйлага эч нерсе деген жок.
Жакшы соз- ар качан журоктогу соз. Атам замандан бери эле аялдар эркектердин бийлигинде болуп келген. Азыр романдарда эмес, кино-театрларда эмес элибизде, чыныгы турмушта ошондой.
Гулайымга кокус жан киргенсиди:
-Колхозго парторг болом дегениндиби?
Сагын сынай карап калды.-Ооба!
- Тамашалагансып, кулуп айтпадын беле. Кызык эле болгон экен! Мында чонураак туугандарын болсо, Фрунзеге эле алып калмак да...
-Чонураак тууганымдын жоктугуна абдан ыраазымын!
-Элдин баары эле чон жерде иштоого умтулуп жатпайбы. Тааныбаган чет колхоздун эмнеси жакшы.
- Колхоз эмес, совхоз-з....
Озунду бас, Сагын. Гулайымга ачууланба. Анын конулу назик. Башкалардан да ошону кутот. Эгер орой мамиле кылсан, анда анын даарысы да оройлук. Кутконунду аласын да, коксон сууй тушот. Ал сени ээрчуго тийиш. Карачы, жанатан бери чын тогунуно жете албай паласта монтойуп отуруп. Анын журогундо сенин, озунун Зеренин жана турмушунардын тагдыры чечиле элек жатат. Ал аны толкундантат, бул жаманбы?
- Азыр айыл жакшы,- деди Сагын токтоо тушундурууго отуп,- мурдакыдан алда канча озгоргон. Дагы жакшырта тушуу керек.... Курста окуп билгендерим, элдин томонку катмаарына баруума туртку берди. Бул жанылык деле эмес. Сен буга капаланба! Азык- тулугун жонуна танып, геологдор деле элсиз тоо-ташты кезип, айлап-жылдап журушпойбу. Эгер....кыскасы, шаарга келмектен оной эч нерсе жок, биз учун...
Гулайым кайрадан кыймылга келип, эбаак аарчыган телевизордун буттарын кайрадан аарчый баштады. Сагын созун улады:
- Сенин ден соолугуна да карадым. Айылдын абасы таза. Колдо арашан да бар.
-Мен шаарга конуп алыпмын,- деди да андан ары Гулайым кыйлага эч нерсе деген жок.
Жакшы соз- ар качан журоктогу соз. Атам замандан бери эле аялдар эркектердин бийлигинде болуп келген. Азыр романдарда эмес, кино-театрларда эмес элибизде, чыныгы турмушта ошондой.
#6 05 July 2015 - 10:34
Эманципация-
али да оюбуздагы умут. Ага жетуу керек. Аялдар озунун каалоосун, оюн айтып талашууда. Миндеген жылдар бою курулган чептин урай баштаганы. Уратуу керек. Бирок, аялдар кобунчо оздорунун назиктигинен,
тымызын акыл менен аракеттенуусунон ажырагысы келбейт. Алар эркекке эркекче мамиле кылуу менен толук жене албастыгын,
женсе да эркектин ичинде бир будур калаарын, ысык суукта анысы баш которорун билишет. Ошон учун, эркекти аялдык назиктик, конумуш багынып беруучулук менен женууго, ал тугул, туткунга алууга болоорун терен тушунушот. Бул алардын женилбес тактикасы. Гулайым бул ыкманы озунун табиятындагы муноз катары пайдаланат.
Бул ага жашыруун программа!
Сагын ордунан туруп балкондун эшигин ачты. Кен дуйнонун бир узум салкын абасы уйго лап койду. Мына ушул чакан маневрден кийин гана тооук чечимин айтты ал:
-Мен эки кундон кийин кетем. Уй жайды дайындашым керек, даяр болгондо кочуп кетебиз,- Сагындын уну басмыртыраак жана чечкиндууроок чыккандай угулду Гулайымга. Аял катары этибар бербегенсиди. "Мейли, мага эми баары бир да!" дегенсиди. Анын чыныгы умуту башкада эле. Ал ой журокто думоктуу бойдон калды. Чечилээр бекен? Айтып калуу мумкундугу болоор бекен?
Сагын ордунан туруп балкондун эшигин ачты. Кен дуйнонун бир узум салкын абасы уйго лап койду. Мына ушул чакан маневрден кийин гана тооук чечимин айтты ал:
-Мен эки кундон кийин кетем. Уй жайды дайындашым керек, даяр болгондо кочуп кетебиз,- Сагындын уну басмыртыраак жана чечкиндууроок чыккандай угулду Гулайымга. Аял катары этибар бербегенсиди. "Мейли, мага эми баары бир да!" дегенсиди. Анын чыныгы умуту башкада эле. Ал ой журокто думоктуу бойдон калды. Чечилээр бекен? Айтып калуу мумкундугу болоор бекен?
#7 05 July 2015 - 14:55
-Кайра барып документтеримди алышым керек. Бирдемен жокпу? Ах, баса, тамак жасап жатпады беле. Гулайым ордунан туруп колундагысын терезеге таштады да Зерени ээрчитип ашканага бет алды. Эмне учундур эшиктен кызын чыгарып жатып, кайрылып Сагынды бир карап отту. Куйоосу азыркы туркунда,анын оюнча, бир мекеменин начальнигиндей сезилди. Анысы жараштыбы, ал жонундо ойлогон жок Гулайым.
Сагынга бир аз ойлонуп алууга озунон озу мумкундук туула кеткенсиди. Жалгыз уйдо манжалары менен ийиндерин куушура кармап, ары бери баса баштады. Амалсыз кетип жатат. Балким, Гулайымдыкы дурус чыгаар. Окууга жоноордо фабриканын парткомунун секретары Геннадий Ефимович: мен сен келээрде пенсияга кетем. Меники жетет. Келип ордумду ээле дебеди беле. Мына ээледим, жакшы ээледим. Совхоз, элет, кудай сакта-а! Ким билиптир алардын кандай экенин. Парторг эмне иштейт? Совхоздун директору чарбанын экономикалык абалына шай бардык ишти буйрук менен башкарат. Партком буйрук бере албайт. Кенеш берет. Уюштуруу, угут-насаат, албетте взнос чогултуу... Кутпогон коп нерселер бар да. Курсташтын бири Тянь-Шанга кетти. Ал кубанганынан Айылда жашоо жыргал. Озун бий, озун кан!.... дебедиби. Кантип ушундай болсун? Ушул заманда бийликти, байлыкты энсешип, анысы орундалса, улуу максаты чечилгендей сезилгендер жокпу? Бу да озунчо кызык!
Сагынга бир аз ойлонуп алууга озунон озу мумкундук туула кеткенсиди. Жалгыз уйдо манжалары менен ийиндерин куушура кармап, ары бери баса баштады. Амалсыз кетип жатат. Балким, Гулайымдыкы дурус чыгаар. Окууга жоноордо фабриканын парткомунун секретары Геннадий Ефимович: мен сен келээрде пенсияга кетем. Меники жетет. Келип ордумду ээле дебеди беле. Мына ээледим, жакшы ээледим. Совхоз, элет, кудай сакта-а! Ким билиптир алардын кандай экенин. Парторг эмне иштейт? Совхоздун директору чарбанын экономикалык абалына шай бардык ишти буйрук менен башкарат. Партком буйрук бере албайт. Кенеш берет. Уюштуруу, угут-насаат, албетте взнос чогултуу... Кутпогон коп нерселер бар да. Курсташтын бири Тянь-Шанга кетти. Ал кубанганынан Айылда жашоо жыргал. Озун бий, озун кан!.... дебедиби. Кантип ушундай болсун? Ушул заманда бийликти, байлыкты энсешип, анысы орундалса, улуу максаты чечилгендей сезилгендер жокпу? Бу да озунчо кызык!
#8 06 July 2015 - 08:19
-Папа, тамак ичсин дейт,-деди Зере чуркап жетип. Сагын Зерени ойсуз тиктеп турду да:
-Журу кызым,- деди акыры,- бул дуйнодо эки "А", эки "Б" дан откон чон азгырык жок экен!
Ашканага папасын жетелей кирген Зере кулундоп мамасына баяндады:
-Папам эки "а ", эки-и "б " дейт.
Гулайым атасы менен кызынын созуно тушуно бербей суроолу карады. Озу болсо тамак куюп жатты.
-Ойлоп корсом дуйнодогу бардык кызыктыруучу нерселер а жана б менен башталат экен. Тамгалардын катарында да алар эн баш жагында турушат. Ушуну бир изилдесе....
Ушундай бол, Сагын, серпил! Соз журок ачкычы. Дагы суйлой туш. Ортодо тушунулбогон эч нерсе калбоого тийиш.
- Кана а менен башталган жакшы нерселер кайсы, тапкылачы?
Гулайым табышмакка конул буруп:
-Акча, алтын, атак.... акак,- деп санай баштады.
-Мына сен озун кымбат сезилген нерселерди айтасын. Мен да а менен башталган бир канча нерсенин атын атаар элем. -Гулайым акырын жылмайып, Сагынга кыя карап койду. Татына коз ирмем ото чыкты. Сагын кызына карап,- Зере сен айтчы а менен башталган жакшы нерселер кайсы?
Зере чутуройо ойлонду да?
-Арех....-деди.
Гулайым менен Сагын каткырып кулуп жиберишти.
Коз ирмем- убакыт кыпыны. Баарын экинчи орунга калтыра алды. Унуттурду. Коз ирмем туюмунун аткыган жанар тоосу. Алдыдагы жакшылык менен жамандык, ары кетсе олум менен омурдун ажырымы коз ирмемде чечилиши мумкун. Гулайым Сагынды жайдары узатып калды.
Кечке жуук керектуу документтерин алып келди. Гулайымдын алдына жайып таштады аны. Озун элетке барууга мажбурлаган кагаздарды Гулайым колунун учу менен чебердей ачып карады. Окумуш да болду.
-"Мин булак"- совхоздун аты бекен?- сурады ал коймолжун ун катып,-Коммунизм, Кызыл туу же Большевик болсо керек деп ойлодум эле.
Жылмая суйлоду Сагын:
-Мал совхозу. Эт, сут, жун берет.
Гулайым улутуна башын ийкеди.
- Окончательно буткон тура!- Башын которуп балкон жакты ойсуз карап койду.
-Журу кызым,- деди акыры,- бул дуйнодо эки "А", эки "Б" дан откон чон азгырык жок экен!
Ашканага папасын жетелей кирген Зере кулундоп мамасына баяндады:
-Папам эки "а ", эки-и "б " дейт.
Гулайым атасы менен кызынын созуно тушуно бербей суроолу карады. Озу болсо тамак куюп жатты.
-Ойлоп корсом дуйнодогу бардык кызыктыруучу нерселер а жана б менен башталат экен. Тамгалардын катарында да алар эн баш жагында турушат. Ушуну бир изилдесе....
Ушундай бол, Сагын, серпил! Соз журок ачкычы. Дагы суйлой туш. Ортодо тушунулбогон эч нерсе калбоого тийиш.
- Кана а менен башталган жакшы нерселер кайсы, тапкылачы?
Гулайым табышмакка конул буруп:
-Акча, алтын, атак.... акак,- деп санай баштады.
-Мына сен озун кымбат сезилген нерселерди айтасын. Мен да а менен башталган бир канча нерсенин атын атаар элем. -Гулайым акырын жылмайып, Сагынга кыя карап койду. Татына коз ирмем ото чыкты. Сагын кызына карап,- Зере сен айтчы а менен башталган жакшы нерселер кайсы?
Зере чутуройо ойлонду да?
-Арех....-деди.
Гулайым менен Сагын каткырып кулуп жиберишти.
Коз ирмем- убакыт кыпыны. Баарын экинчи орунга калтыра алды. Унуттурду. Коз ирмем туюмунун аткыган жанар тоосу. Алдыдагы жакшылык менен жамандык, ары кетсе олум менен омурдун ажырымы коз ирмемде чечилиши мумкун. Гулайым Сагынды жайдары узатып калды.
Кечке жуук керектуу документтерин алып келди. Гулайымдын алдына жайып таштады аны. Озун элетке барууга мажбурлаган кагаздарды Гулайым колунун учу менен чебердей ачып карады. Окумуш да болду.
-"Мин булак"- совхоздун аты бекен?- сурады ал коймолжун ун катып,-Коммунизм, Кызыл туу же Большевик болсо керек деп ойлодум эле.
Жылмая суйлоду Сагын:
-Мал совхозу. Эт, сут, жун берет.
Гулайым улутуна башын ийкеди.
- Окончательно буткон тура!- Башын которуп балкон жакты ойсуз карап койду.
#9 06 July 2015 - 09:25
Адамдар башкалардын,
асыресе озунун тагдыры менен ойнобостугу керек. Адам озу учун да, башкалар учун да жооптуу. Кызмат шарты боюнча болсо да элетке баргысы келбеген,бирок айласыз кетип жаткан аялда нааразылыктын тымызын урону кантип жок болсун? Бии кун болбосо бир куну ал урон жанданып, тамырын кылтыйтып, анан барып озу корунот. Женил-желпи "биригуу " Сагынды ыраазы кылалбайт. Ошон учун ал думоктуу иштин каканагын жарып таштагысы, урунттуу жерде онуп чыкпастыгын колго келтиргиси келет. Мындан башка айла да жок. Муну соп-соо адамды ооруга каршы эмдоо менен бирдей дешибиз керек! -Сагын алдын ала баарын айтканым жок. Иштин натыйжасы ушул болду. Эми...
-Болоору болду да,- Гулайым созду болуп жиберди,- Акчылануу кимибизге жарашканы турат!
-Анда мен жанылыштымбы?
-Жакшы билесин да озун. Аны терип тепчип...
- Айт, табышмактатпай?
- Зере конок уйго барчы шкафта...
-Азыр... Анда, телевизор кором.
Жок. Шкафта "Викан" турат, алып ойно.
Кызы ыкшоо чыгып бара жатканда Гулайым сумсая улутунду. Аялынын кейпин коруп, жакшы, жакшы баштама,-деп ойлоно кетти Сагын,-Эн сонун!
-Айта бер,и, менин ким экенимен баштайсын да, жоролго боюнча.
Гулайым ызалана тушконсуду:
-Сен кишисин, бир кызы, аялы бар уй-булонун кожоюнусун. Ойлогон оюнду кишиге бербеген бир фанатиксин!
-Камикадземин! -деди Сагын дагы тырмай тушкусу келип.
- Дагыбы, дагы айтайынбы?.. . Озуно бир тыйын пайдасы жок ишке акыл-эсинди жумшайсын. Курулай суйлоп, аны чын деп тушунгон бир байкушсун...
"Кудай сактай кор"!
Колун чекесине коюп отурган Сагын оодо болду.
-Мени да, озунду да жакшы тушундуро баштадын!
-Кудай сенден созду аяган эмес да,-Гулайым бурк этти.
-Кудайым менден баарын аяган эмес.
-Эл учун эмес, адамдар азыр озу учун да жакшыраак иштей албай журбойбу, апенде!
-Ым-м,- деди Сагын,- корсо кудай сенден да созду аяган эмес экен!
-Таалим алдым да. Бул сенден мин жолу уккан создор. -Сагын аргасыз кулуп томон карады.
Атайын бкрилген устомдук Гулайымды бир аз жибиткенсиди. Аялдарда мээрим,аеочулук басым. Кокус ал сезим болоор-болбос нерседен козголуп калса, жарык дуйно андан бетер жаркырай тушот. Куйоосунун "женилип" калганы Гулайымдын мээримин козгоду окшойт. Ондонуп отурду да жылуу ырай менен карап койду. Аял бечаралар наристесине арнаган мээримин куйоосунон аяп коргонбу? Булар копко унчугушпай калышты. Которулгон чан тунсун, аба тазарсын. Бороон чапкынсыз, чан тозонсуз уй, булоо болмок беле.
- Эми ойлонумуш болбой эле кой,-Гулайым кулду,- азилдедим. Сеники изги нээт. Кайда барсак да бардык. - Сагындын саал ак аралаган саамайына алаканын тийгизди ал. Сагын болсо, билегинен кармап жаагына суйкой келип алаканына жылуу эриндерин такады...
Коомдук клетка деп аталган ар бир уй-булоонун озунчо тарыхы болот. Сагын жогору билимдуу коммунист, Гулайым болсо, сегизди гана буткон карапайым аял...
-Болоору болду да,- Гулайым созду болуп жиберди,- Акчылануу кимибизге жарашканы турат!
-Анда мен жанылыштымбы?
-Жакшы билесин да озун. Аны терип тепчип...
- Айт, табышмактатпай?
- Зере конок уйго барчы шкафта...
-Азыр... Анда, телевизор кором.
Жок. Шкафта "Викан" турат, алып ойно.
Кызы ыкшоо чыгып бара жатканда Гулайым сумсая улутунду. Аялынын кейпин коруп, жакшы, жакшы баштама,-деп ойлоно кетти Сагын,-Эн сонун!
-Айта бер,и, менин ким экенимен баштайсын да, жоролго боюнча.
Гулайым ызалана тушконсуду:
-Сен кишисин, бир кызы, аялы бар уй-булонун кожоюнусун. Ойлогон оюнду кишиге бербеген бир фанатиксин!
-Камикадземин! -деди Сагын дагы тырмай тушкусу келип.
- Дагыбы, дагы айтайынбы?.. . Озуно бир тыйын пайдасы жок ишке акыл-эсинди жумшайсын. Курулай суйлоп, аны чын деп тушунгон бир байкушсун...
"Кудай сактай кор"!
Колун чекесине коюп отурган Сагын оодо болду.
-Мени да, озунду да жакшы тушундуро баштадын!
-Кудай сенден созду аяган эмес да,-Гулайым бурк этти.
-Кудайым менден баарын аяган эмес.
-Эл учун эмес, адамдар азыр озу учун да жакшыраак иштей албай журбойбу, апенде!
-Ым-м,- деди Сагын,- корсо кудай сенден да созду аяган эмес экен!
-Таалим алдым да. Бул сенден мин жолу уккан создор. -Сагын аргасыз кулуп томон карады.
Атайын бкрилген устомдук Гулайымды бир аз жибиткенсиди. Аялдарда мээрим,аеочулук басым. Кокус ал сезим болоор-болбос нерседен козголуп калса, жарык дуйно андан бетер жаркырай тушот. Куйоосунун "женилип" калганы Гулайымдын мээримин козгоду окшойт. Ондонуп отурду да жылуу ырай менен карап койду. Аял бечаралар наристесине арнаган мээримин куйоосунон аяп коргонбу? Булар копко унчугушпай калышты. Которулгон чан тунсун, аба тазарсын. Бороон чапкынсыз, чан тозонсуз уй, булоо болмок беле.
- Эми ойлонумуш болбой эле кой,-Гулайым кулду,- азилдедим. Сеники изги нээт. Кайда барсак да бардык. - Сагындын саал ак аралаган саамайына алаканын тийгизди ал. Сагын болсо, билегинен кармап жаагына суйкой келип алаканына жылуу эриндерин такады...
Коомдук клетка деп аталган ар бир уй-булоонун озунчо тарыхы болот. Сагын жогору билимдуу коммунист, Гулайым болсо, сегизди гана буткон карапайым аял...
#10 06 July 2015 - 10:29
* * *
Бир мин тогуз жуз элуу учунчу жылы, апрель айынын акыркы кундору. Жаш жигит коомго кадам шилтеп, студенттик омурун аяктады. Бул мезгилде музыкантар аткаралбас жаштыктын куусу болот. Караса, бардык нерсе оной. Балким ошондой чыгаар. Бирок, аткара келе, туйшугун тарта баштаганда андай башташат. Жаштардын чыйыры кобунчо ушул. "Эмнеси бар экен? " деп ойлонууга салынган идишибиз женил сезимдерге шыкалган болучу. Дагы бир нерсе алаканда. Айталык, кокурокко сыйбаган жакшы ойлорду ааламга кантип таратабыз? Андай жокторго аны кантип беребиз? "Андайы жоктор" арабызда бар эмеспи. Колго кармалган нерсе болсо бир кеп. Жашоонун философиясы кимдерди кызыктырбаган. Ар нерсеге философиялык маани берууго кимдер умтулбады. Муну жаап жашырууга, ичте сактоого болбойт. Чон аудиторияны энсоо да башталат. Демек, бир гана нерсе жардамга келиши мумкун. Бирисиз бири жашай албаган эгиз нерсе бар. Ал эзелтен маалым, сезим менен поэзия. Студенттик чакта кыпындай чымыны болсо, ал чымын тегеренип учуп, кундур-тундур айланы кетире берет. Мына, Сагын да жалгыз калганында анын азабын терендете ой жугуртуп, ий, кагазды озуно тартып колуна калемин кармады. Кызык адегенде эле анын чиймеленген саптарына суйуунун жыты анкып чыга келди...
Бир мин тогуз жуз элуу учунчу жылы, апрель айынын акыркы кундору. Жаш жигит коомго кадам шилтеп, студенттик омурун аяктады. Бул мезгилде музыкантар аткаралбас жаштыктын куусу болот. Караса, бардык нерсе оной. Балким ошондой чыгаар. Бирок, аткара келе, туйшугун тарта баштаганда андай башташат. Жаштардын чыйыры кобунчо ушул. "Эмнеси бар экен? " деп ойлонууга салынган идишибиз женил сезимдерге шыкалган болучу. Дагы бир нерсе алаканда. Айталык, кокурокко сыйбаган жакшы ойлорду ааламга кантип таратабыз? Андай жокторго аны кантип беребиз? "Андайы жоктор" арабызда бар эмеспи. Колго кармалган нерсе болсо бир кеп. Жашоонун философиясы кимдерди кызыктырбаган. Ар нерсеге философиялык маани берууго кимдер умтулбады. Муну жаап жашырууга, ичте сактоого болбойт. Чон аудиторияны энсоо да башталат. Демек, бир гана нерсе жардамга келиши мумкун. Бирисиз бири жашай албаган эгиз нерсе бар. Ал эзелтен маалым, сезим менен поэзия. Студенттик чакта кыпындай чымыны болсо, ал чымын тегеренип учуп, кундур-тундур айланы кетире берет. Мына, Сагын да жалгыз калганында анын азабын терендете ой жугуртуп, ий, кагазды озуно тартып колуна калемин кармады. Кызык адегенде эле анын чиймеленген саптарына суйуунун жыты анкып чыга келди...
#13 08 July 2015 - 08:30
Асманында жылдызы, кочолорундо электр шамы жайнаган тунку Фрунзе. Жупуну бирок таза кийинген кыз-жигит кочо бойлоп келе жатты. Кыз жигитин жакшы коргондуктон сол каруудан алып кынала тушкон. Эрте жаздын салкын туну ичиркентээр эмес. Кинофильм жонундо... жок, кыз мындай темага байланышсыз бир нерсени кокус эсине тушуро койду:
-Ырас эле, атамды "Сайран" ресторанына директор болосун дептир, кызык!
Жигит кызга энилди, кабар жаман эмес. Бирок:
-Омурумдо ресторанга кире элекмин,- мойнуна алды Сагын,- Жакшы болгону да...
Ананчы!кыз жигитинин билегинен кысып койду. Бир тыным унчукпай калышты булар.
-Ылайым азык-тулук министри болгусу бардыр!
Кыз бул созго ыраазылык билдирип, кынала тушту. Журушун акырындатты, анан экоо бир бутун караанга айлана кетишти. Кыз каада учун жигитинен боюн аярлап качырымыш болду. Бирок жигиттин ич-койнуна кирип кетууго даяр эле. Кош журок ун алыша кетти. Олум ажыратпаса буларды адам баласы ажырата албас...
Тымызын наар алышкан кыз-жигит бараар жерине тез эле жетип калгансыды. Дагы баса тушсок!бул ички тилек. Козголгон ички тилектин канчасы очпогон. Дагы бир аз басса, кыздын дарбазасына келишет. Булар канчалык акырын баспасын, дарбаза озу жылып жакындоодо. Дарбаза тубундо шыбышсыз кыймыл-кыз согончогун которо коет жигит бооруна тартат, жылуу эриндер аяр тийишип барып бейиштин жемиштеринен даам татышат. Карангы, эч ким жок,бирок шыбыш чыкпасын!
-Эртен шылдыратам, - деди жигит шыбырап.
Кыз, бар болгону телмире карайт. Андагы тымызын озумчулдук артык-баш кыймылга, созго жол бербейт. Кыйбастык сезимин басып, шилекейин билгизбей жутту.
Бул ак жуумал, мунозу жумшак, сезими назик кыз. Студентка. Дагы уч жылдан кийин врач болуп чыгат. Ал жигитин узатты.
Убадалуу куну институттан келээри менен телефондун чырылдашын кутту. Зарыкты. Сагын болсо, телефон чалган жок. Кыз дагы ынтызарлык, озунун чакан болмосуно келип жатканда гана басылды. Май майрамына даярдык жаш педагогду карыш жылдырбады. Чынын айтканда ишке алаксып, Марияны бирде эсине алса, бирде тап-такыр унутуп койду. Беш минуталык ашып кетсе, он минуталык убакыт чыгаралбаганына окунду. Ото кеч, тун ичинде чалууга болбойт, Мариянын атасы эл оозунда кежир абышка!- Куткон жылуулук ордуна суук керимсел журуп кетиши мумкун.
Анын эртеси, Сагын иштеген мектептин аянтында жайнап ачылган гулдой болуп Мария пайда болду. Издеп келиптир. Эмнегедир кыздын жузу нур жайнайт, конулдуу. Мариянын ушундай корунушун Сагын дайыма энсейт. Кызын коро койгон жигит эки жагын каранды. Озу тендуу мугалимдерди кезиктире албады. Алар Мариянын сулуулугун, издеп келгенин корсо кандай сонун болоор эле. Жигит кулачын жая чуркады. Бирок, кучактап калгысы келген жок. Жон эле кубанганынан кулачын жайыптыр. Козголо бергенде колу тийип,желимге чыланган бордун уну да тогулду. Окуучу кыздар ооздорун калкалашып, кулуп жиберишти. Алыстай берген жигит окуучу кыздарга кыйкырды:
-Эмне карап турасынар, анырайышып. Давай, аарчып-жууп жибергиле тигини!
Жигит колун гезитке аарчый кулундоп Марияга жакындады. Мария "тамаша" коруп аянттын четинде турган. Анын татынакай сымбаты жаш мугалимдердин сугун козгогучалык эле. Экоо ээрчишип кочо жакка кетишти.
- Бугун кечинде биздин уйго кел,- деди кыз кулундоп,-майрамга байланыштуу папам досторун чакырыптыр. Эки жолдошунду чакыр деди. Келесинби?
Кутулбогон чакыруу Сагындын журогун туйлатты, апкаарып да калды:
-Ырас эле, атамды "Сайран" ресторанына директор болосун дептир, кызык!
Жигит кызга энилди, кабар жаман эмес. Бирок:
-Омурумдо ресторанга кире элекмин,- мойнуна алды Сагын,- Жакшы болгону да...
Ананчы!кыз жигитинин билегинен кысып койду. Бир тыным унчукпай калышты булар.
-Ылайым азык-тулук министри болгусу бардыр!
Кыз бул созго ыраазылык билдирип, кынала тушту. Журушун акырындатты, анан экоо бир бутун караанга айлана кетишти. Кыз каада учун жигитинен боюн аярлап качырымыш болду. Бирок жигиттин ич-койнуна кирип кетууго даяр эле. Кош журок ун алыша кетти. Олум ажыратпаса буларды адам баласы ажырата албас...
Тымызын наар алышкан кыз-жигит бараар жерине тез эле жетип калгансыды. Дагы баса тушсок!бул ички тилек. Козголгон ички тилектин канчасы очпогон. Дагы бир аз басса, кыздын дарбазасына келишет. Булар канчалык акырын баспасын, дарбаза озу жылып жакындоодо. Дарбаза тубундо шыбышсыз кыймыл-кыз согончогун которо коет жигит бооруна тартат, жылуу эриндер аяр тийишип барып бейиштин жемиштеринен даам татышат. Карангы, эч ким жок,бирок шыбыш чыкпасын!
-Эртен шылдыратам, - деди жигит шыбырап.
Кыз, бар болгону телмире карайт. Андагы тымызын озумчулдук артык-баш кыймылга, созго жол бербейт. Кыйбастык сезимин басып, шилекейин билгизбей жутту.
Бул ак жуумал, мунозу жумшак, сезими назик кыз. Студентка. Дагы уч жылдан кийин врач болуп чыгат. Ал жигитин узатты.
Убадалуу куну институттан келээри менен телефондун чырылдашын кутту. Зарыкты. Сагын болсо, телефон чалган жок. Кыз дагы ынтызарлык, озунун чакан болмосуно келип жатканда гана басылды. Май майрамына даярдык жаш педагогду карыш жылдырбады. Чынын айтканда ишке алаксып, Марияны бирде эсине алса, бирде тап-такыр унутуп койду. Беш минуталык ашып кетсе, он минуталык убакыт чыгаралбаганына окунду. Ото кеч, тун ичинде чалууга болбойт, Мариянын атасы эл оозунда кежир абышка!- Куткон жылуулук ордуна суук керимсел журуп кетиши мумкун.
Анын эртеси, Сагын иштеген мектептин аянтында жайнап ачылган гулдой болуп Мария пайда болду. Издеп келиптир. Эмнегедир кыздын жузу нур жайнайт, конулдуу. Мариянын ушундай корунушун Сагын дайыма энсейт. Кызын коро койгон жигит эки жагын каранды. Озу тендуу мугалимдерди кезиктире албады. Алар Мариянын сулуулугун, издеп келгенин корсо кандай сонун болоор эле. Жигит кулачын жая чуркады. Бирок, кучактап калгысы келген жок. Жон эле кубанганынан кулачын жайыптыр. Козголо бергенде колу тийип,желимге чыланган бордун уну да тогулду. Окуучу кыздар ооздорун калкалашып, кулуп жиберишти. Алыстай берген жигит окуучу кыздарга кыйкырды:
-Эмне карап турасынар, анырайышып. Давай, аарчып-жууп жибергиле тигини!
Жигит колун гезитке аарчый кулундоп Марияга жакындады. Мария "тамаша" коруп аянттын четинде турган. Анын татынакай сымбаты жаш мугалимдердин сугун козгогучалык эле. Экоо ээрчишип кочо жакка кетишти.
- Бугун кечинде биздин уйго кел,- деди кыз кулундоп,-майрамга байланыштуу папам досторун чакырыптыр. Эки жолдошунду чакыр деди. Келесинби?
Кутулбогон чакыруу Сагындын журогун туйлатты, апкаарып да калды:
#14 08 July 2015 - 12:13
-Ой, мен кантип барам? Уят болуп журбосун, анын устуно-о... бир деме ала барыш керек болоор...
- Эч нерсенин кереги жок. Папам студенттердин турмушун билет. Эркингул да келем деди.
Сагын ойлоно калып бырс кулду:
-Кызык болду го, ал киши эмне дейт эми? Таанышууга туура келсе эмне деп айтам? Ыя?- Сагын озун куйоо бала катары ойлонду, ыззат урматымды булдуруп албайын деп шектенди. Ыйбаа качанда керек эмеспи.
-Курсташым деп коем. Папам меймандары менен болот. Биз озубузчо отурабыз...
-Мейли хирург деп коерсун. А саат канчада барышым керек?
-Алты жетилерде, бирок келбей койбо!-Мария келбей койбосун деп алдын ала таарынгансып кыныр карады.
Ошол куну кечинде Мариянын атасы "столун жууп" досторуна чакан той берди. Тою той дениз, экинчи бир жагынан ошол тойго деген даярдыктан кем болбогон дагы бир даярдык журуп жатты. Мария кайтып келгенден кийин жуунуп, чачын тарап, жупуну бирок жарашыктуу кийим кийди. Суйгон жигитин уйундо тосуп алаарда кыздардан откон элпек, баамчыл,кичи пейил жан болобу? Уйдогу ар бир буюмдун, корунуштун жигитине таасир этуусун каалайт. Болочок куйоо бала ушул сыйга татыктуу боло алаар бекен? Татыктуу болушун Мария чын журогунон каалайт,арзуу кылат.
Меймандар дегени... четинен тентушсунуп, эшиктен суйлой же каткыра кирип оздорун ченемсиз эркин сезишуудо. Анык сыр дана достору. Кобу меймандаш. Мария чакырган коноктордон Эркингул биринчи болуп келди. Студент кезде, чакырган жерден калуу чон жанылыштыктар катарына кирет. Мына, Сагын да дарбазада пайда болду. Кыймылы элпек, кийими таза. Кылык-жоругунан, унунон ичинде кыпындай арамдыгы жок, бардыгы тышында экендиги билинип турат.
Мария Эркингул, Сагын учоо короодон табышып уйруло тушушту. Уйго кире беришкенде, чыгып келе жаткан Мариянын атасы менен беттеше кетишти. Жашы элуудон ашып калган кыраакы, жатык адам корунду Сагынга. Анын жоон тулкусуна кийими да,соз аракети да жарашып турду.
-Келгиле,келгиле. .. И, таанышалы: Каримов Саты Каримович, бу досунардын атасы болом...
Эркингул тартына жылмайды да озун тааныштырды:
-Жаманова Эркингул, -ал башын саал кыйшайтты.
Каримов эми Сагынды карады.
-Тагаев Сагын, Мариянын курсташтарынан, - жигит апкаарып,мурдагы орус офицерлерин туурап башын ийип, шак кайра которду. Ал гезиттерге ырларынын жарыяланышына байланыштуу, таанымал акындардан озун кем ойлоочу эмес.
- Эч нерсенин кереги жок. Папам студенттердин турмушун билет. Эркингул да келем деди.
Сагын ойлоно калып бырс кулду:
-Кызык болду го, ал киши эмне дейт эми? Таанышууга туура келсе эмне деп айтам? Ыя?- Сагын озун куйоо бала катары ойлонду, ыззат урматымды булдуруп албайын деп шектенди. Ыйбаа качанда керек эмеспи.
-Курсташым деп коем. Папам меймандары менен болот. Биз озубузчо отурабыз...
-Мейли хирург деп коерсун. А саат канчада барышым керек?
-Алты жетилерде, бирок келбей койбо!-Мария келбей койбосун деп алдын ала таарынгансып кыныр карады.
Ошол куну кечинде Мариянын атасы "столун жууп" досторуна чакан той берди. Тою той дениз, экинчи бир жагынан ошол тойго деген даярдыктан кем болбогон дагы бир даярдык журуп жатты. Мария кайтып келгенден кийин жуунуп, чачын тарап, жупуну бирок жарашыктуу кийим кийди. Суйгон жигитин уйундо тосуп алаарда кыздардан откон элпек, баамчыл,кичи пейил жан болобу? Уйдогу ар бир буюмдун, корунуштун жигитине таасир этуусун каалайт. Болочок куйоо бала ушул сыйга татыктуу боло алаар бекен? Татыктуу болушун Мария чын журогунон каалайт,арзуу кылат.
Меймандар дегени... четинен тентушсунуп, эшиктен суйлой же каткыра кирип оздорун ченемсиз эркин сезишуудо. Анык сыр дана достору. Кобу меймандаш. Мария чакырган коноктордон Эркингул биринчи болуп келди. Студент кезде, чакырган жерден калуу чон жанылыштыктар катарына кирет. Мына, Сагын да дарбазада пайда болду. Кыймылы элпек, кийими таза. Кылык-жоругунан, унунон ичинде кыпындай арамдыгы жок, бардыгы тышында экендиги билинип турат.
Мария Эркингул, Сагын учоо короодон табышып уйруло тушушту. Уйго кире беришкенде, чыгып келе жаткан Мариянын атасы менен беттеше кетишти. Жашы элуудон ашып калган кыраакы, жатык адам корунду Сагынга. Анын жоон тулкусуна кийими да,соз аракети да жарашып турду.
-Келгиле,келгиле. .. И, таанышалы: Каримов Саты Каримович, бу досунардын атасы болом...
Эркингул тартына жылмайды да озун тааныштырды:
-Жаманова Эркингул, -ал башын саал кыйшайтты.
Каримов эми Сагынды карады.
-Тагаев Сагын, Мариянын курсташтарынан, - жигит апкаарып,мурдагы орус офицерлерин туурап башын ийип, шак кайра которду. Ал гезиттерге ырларынын жарыяланышына байланыштуу, таанымал акындардан озун кем ойлоочу эмес.
#17 11 July 2015 - 00:59
Аягына чыкканда мага айтып койгула бажалыста, ато куткон жаман.
Кудай буйруса баары жакшы болот!
#18 11 July 2015 - 10:54
-Жакшы, жакшы. Мари досторунду уйго башта, меймандар да келип бутойун деп калды..., -Ушул создорду айтты да Каримов жылмайган оозун жыйнабастан ашканага кирип кетти.
Тыкан жыйнаштырылган Мариянын болмосуно киришти жаштар. Тушуна килем тартылган никелденген керебет, тосмосуна жука койнок, жоолук арта салынган. Бурчта чакан китеп текчеси, жазуу столу, он жак дубалга такай коюлган гардероб. Козго жылуу. Сагын тамдагы суротторго, текчедеги киткптерге коз жугуртту. Эркингул бул болмодо мурда алда нече болгондуктан, озун ушул болмонун ээсинен кем сезинген жок. Ал тегерек коз, кичине мурун созмоор кыз эле.
Меймандар келип буткондо жаштар да кирип аралашты. Кыргыз орусу аралаш, ар кыл кийим кийген адамдар столду тегеректей отуруп, маекке киришиптир. Сталинград менен Берлин, Волга менен Эльба тез-тез оозго алынат. Согушка катышып тируу калган жоокер менен анчынын окшоштугу бар. Айта журушуп алар созмоор да болуп кетишет. Анан, жарымы тогун, жарымы чын, жанында турган киши жок, дегендей не бир кызык окуяларды куюлтуп айтууга маш келишет. Алсыздык, жанылышыштык, женилуу мындай жерлерде унут калат. Кулагынызды тошоп, чыдап уга беришиниз гана керек. Биринен бири откон эрдиктер...
Жаштар оздоруно конул бургандарга баштарын ийкешип амандашышты да, столдун эшик жак четинен орун алышты. Албетте,Сагын да, Эркингул да мындай адамдар менен конул ачышып, бир столдо олтурушкан эмес. Бардык нерсе Сагынга бийик, аздап корунганын сезди. Мындай жерде эмне кылуу керектигин билбейт. Жон эле отура беруу да ынгайсыз ондуу. Отургандар жектеп деле жатканы жок. Сагын учун бул кече зыр коюп ото чыкканы баарынан жакшы. Эркингул да озун эркин сезе албады. Анын устундо бул столдо башка аял жок эле. Эптеп чыгып кеткени жон. Мариянын энеси эчаак каза болгон. Каримов эркек досторун гана чакырган. Столдун аркы бурчунда отургандар шыбыраша калышып, бирдемени жашырып айтып, каткырып калышты. Эркингул ушуну гана кутуп отурган экен. Ордунан турду да ынтызарлана караган Сагынды жандап, эшикти коздой жоноду. Анын чыгып кеткенин баары эле байкамаксанга салышты. Ушундай болууга тийиш дегенсишет.
Пияз аралаш куурулган эт жыттанган ашканага кирип барды Эркингул... Ал жерде Елена Ивановна деген орус аял тамак бышырып, куйпондоп жургон. Жылмайып Эркингул менен амандашты. Бул уй-булоодо жашагандар- Мария, атасы дагы кичине эки иниси, анан бул Елена Ивановна. Каримов мурдагы кызматында жургондо командировкада коп болуучу. Мария уйдо болгондо инилерин карайт,окуусуна кеткенде болсо, балдарга Елена Ивановна коз болот. Жашы элуулорго келген бул аялдын жакын туугандарынан эч кимиси жок. Бардыгы фашистер тарабынан олтурулгон дешет. Ал ичип, алып кез-кез уй булоосун эстеп буркурап ыйлайт. Мариянын да коздорунон жаш кетет. Кобунчо Каримов башка жерге туноп калганда ушундай болот. Кантсе да уй-булодо Елена Ивановнага озгочо кам корулот. Анын айтуусу менен белине алжапкыч байланды Эркингул, анан тамак жасоого аралаша кетти.
Тыкан жыйнаштырылган Мариянын болмосуно киришти жаштар. Тушуна килем тартылган никелденген керебет, тосмосуна жука койнок, жоолук арта салынган. Бурчта чакан китеп текчеси, жазуу столу, он жак дубалга такай коюлган гардероб. Козго жылуу. Сагын тамдагы суротторго, текчедеги киткптерге коз жугуртту. Эркингул бул болмодо мурда алда нече болгондуктан, озун ушул болмонун ээсинен кем сезинген жок. Ал тегерек коз, кичине мурун созмоор кыз эле.
Меймандар келип буткондо жаштар да кирип аралашты. Кыргыз орусу аралаш, ар кыл кийим кийген адамдар столду тегеректей отуруп, маекке киришиптир. Сталинград менен Берлин, Волга менен Эльба тез-тез оозго алынат. Согушка катышып тируу калган жоокер менен анчынын окшоштугу бар. Айта журушуп алар созмоор да болуп кетишет. Анан, жарымы тогун, жарымы чын, жанында турган киши жок, дегендей не бир кызык окуяларды куюлтуп айтууга маш келишет. Алсыздык, жанылышыштык, женилуу мындай жерлерде унут калат. Кулагынызды тошоп, чыдап уга беришиниз гана керек. Биринен бири откон эрдиктер...
Жаштар оздоруно конул бургандарга баштарын ийкешип амандашышты да, столдун эшик жак четинен орун алышты. Албетте,Сагын да, Эркингул да мындай адамдар менен конул ачышып, бир столдо олтурушкан эмес. Бардык нерсе Сагынга бийик, аздап корунганын сезди. Мындай жерде эмне кылуу керектигин билбейт. Жон эле отура беруу да ынгайсыз ондуу. Отургандар жектеп деле жатканы жок. Сагын учун бул кече зыр коюп ото чыкканы баарынан жакшы. Эркингул да озун эркин сезе албады. Анын устундо бул столдо башка аял жок эле. Эптеп чыгып кеткени жон. Мариянын энеси эчаак каза болгон. Каримов эркек досторун гана чакырган. Столдун аркы бурчунда отургандар шыбыраша калышып, бирдемени жашырып айтып, каткырып калышты. Эркингул ушуну гана кутуп отурган экен. Ордунан турду да ынтызарлана караган Сагынды жандап, эшикти коздой жоноду. Анын чыгып кеткенин баары эле байкамаксанга салышты. Ушундай болууга тийиш дегенсишет.
Пияз аралаш куурулган эт жыттанган ашканага кирип барды Эркингул... Ал жерде Елена Ивановна деген орус аял тамак бышырып, куйпондоп жургон. Жылмайып Эркингул менен амандашты. Бул уй-булоодо жашагандар- Мария, атасы дагы кичине эки иниси, анан бул Елена Ивановна. Каримов мурдагы кызматында жургондо командировкада коп болуучу. Мария уйдо болгондо инилерин карайт,окуусуна кеткенде болсо, балдарга Елена Ивановна коз болот. Жашы элуулорго келген бул аялдын жакын туугандарынан эч кимиси жок. Бардыгы фашистер тарабынан олтурулгон дешет. Ал ичип, алып кез-кез уй булоосун эстеп буркурап ыйлайт. Мариянын да коздорунон жаш кетет. Кобунчо Каримов башка жерге туноп калганда ушундай болот. Кантсе да уй-булодо Елена Ивановнага озгочо кам корулот. Анын айтуусу менен белине алжапкыч байланды Эркингул, анан тамак жасоого аралаша кетти.
#19 11 July 2015 - 13:38
Мейманканадан кужулдогон ун, эркин каткырык угулат. Асыресе, жоон тулкулуу жаш майор соз бербей жаткансыйт.
Эркингулдун чыгып кетишине да ошо себеп болгон. Каримов да анын создорун муюп угат. Кыязы майордун создору баарына тиешелуу ондонот. Акыры,столдун ар бир бурчу озунчо гуулдой баштады. Келгендердин бир тобу Каримов ондуу бойдок экен, аялдар жонундогу кызыктуу создорун али да тугото албай жатышат. Атка женил,тайга чак бечаралар-ай!
Силерсиз омурдун да, маектин да кызыгы жок тура!
Сагындын жанында, созго катышпаган бир жигит олтурат. Улам-улам айрысын салатка сайгылайт. Экоо тен ичтерине экиден жиберип алышкан. Сагын бир аз эргий баштады. Конулундокусун ортого коюп, каткырып жана кулдуруп жаткан кырдаал аны таасирлендирди. Аралашкысы келет. Бирок, эмне айтышы керек? Анын айткандары отургандардын дыкат-этибарын козгой алабы? Бул ага карангы. Улуу уйдогу кулсо кичуу уйдогу ырсаят, жон эле олтура берсинби же? Мынабул жанындагы жигит эмне суйлобойт? Сагын ондуу биринчи аралашып отурганы жок чыгаар. Жарытып угуп да жатканы жок. Сагын жанындагы "унчукпаска" обдула берип, кадимки кыргыздарча орой суроосунан бирди коюп калды. Ичин бирдеме кытыгылап, суйлоого мажбурлады:
-Сиз эмнеге мурчуясыз? Же жанынызда олтуруп калганым учун кейип жатасызбы?
Тиги шашып калды. Жылмая козголуп:
-Жон эле, ушундай олтурам,- Сагынды карады.
Нары токтоо, нары акылдуу коздор кирсиз конулун айкындай тушту,- Мен мурчуйганым жок да.
Сагындын жанында, созго катышпаган бир жигит олтурат. Улам-улам айрысын салатка сайгылайт. Экоо тен ичтерине экиден жиберип алышкан. Сагын бир аз эргий баштады. Конулундокусун ортого коюп, каткырып жана кулдуруп жаткан кырдаал аны таасирлендирди. Аралашкысы келет. Бирок, эмне айтышы керек? Анын айткандары отургандардын дыкат-этибарын козгой алабы? Бул ага карангы. Улуу уйдогу кулсо кичуу уйдогу ырсаят, жон эле олтура берсинби же? Мынабул жанындагы жигит эмне суйлобойт? Сагын ондуу биринчи аралашып отурганы жок чыгаар. Жарытып угуп да жатканы жок. Сагын жанындагы "унчукпаска" обдула берип, кадимки кыргыздарча орой суроосунан бирди коюп калды. Ичин бирдеме кытыгылап, суйлоого мажбурлады:
-Сиз эмнеге мурчуясыз? Же жанынызда олтуруп калганым учун кейип жатасызбы?
Тиги шашып калды. Жылмая козголуп:
-Жон эле, ушундай олтурам,- Сагынды карады.
Нары токтоо, нары акылдуу коздор кирсиз конулун айкындай тушту,- Мен мурчуйганым жок да.
#20 11 July 2015 - 15:18
Сагын кулуп азилин улады, иши кылып суйлошчу киши тапты да:
-Бадыран да жениз, суйлоп да олтурунуз. Баарына улгуросуз.
Тиги кашын кере ээрдин кыйшайтып башын чайкап алды. "Ар ким оз билгенинче олтурушу керек да!
-Бадырандын салаты,-Жигит созду оюнан оолак айтты. -Жакшы жасалыптыр. ..
-Анда, тигилер дуулдаша берсин, биз бадыран жейли? Тиги чын деп тушунду окшойт, бадыранга айрысын сайып калды.
-Сиздин жерге бадыран особу?-жылдырды Сагын.
-Осот, бадыран оспогон жер аз го.
-Жакшы,- деди Сагын салмак менен.- Сиз муну абыдан сагынган экенсиз.
Жо-о, уйдо деле бар. Жон эле жегим келди...
Соз менен кытыгылап эч нерсе чыгаралбады. Ой жолун болгур десе, бадыранынды жеп отура бер анда. Ушундай да киши болобу? Ордунан туруп жатып ойлоду Сагын. Ал Марияны бир нече кун корбой калгандай сезди озун. Бирок, анын ушул жерде бар экендигин да ойлоп журогу жылый тушту. Коргусу келип, уурданган кебете менен ал эшикке чыкты. Ашкананын ачык эшигинен коро койгон Мария тез эле жетип келди ага. Анын да жигитин коргусу келип кетиптир. Экоо Мариянын болмосуно киришти. Сагын чыракты жандырууга мумкундук бербей, ысык ашканада жука кийинген кызды бооруна басууга ашыкты. Эмне учундур ал кыздын бети-башынан чоло жер калтырбай опкулоп жатты...
-Бироо кирет, - кыз шыбырады.
Сагын ичи жалынга толуп кеткенсип, моокуму кана ушкуруп алды. Ыр жазаар беле азыр, бул эргуу тап-такыр башка эргуу! Эгер азыр ыр жазам десе,кыз таасиринин бийик толкундары менен алпурушуп, эч нерсе жазалбаган болоор эле. Болчусу кийин болууга тийиш.
-Папам сени тын бала корунот деди.
-Жакпай, жакпай каламбы деп ойлогом. Ары кетсе "тапан" деп калабы деп да чочуладым.
-Учообуз ушунда олтуралы,- Мария кубанып чыгып бара жатып чыракты жандыра кетти.
"Автономия" алган жаштардын тобу бир аздан кийин озунчо кызый тушту. Эркингул шайыр кыз болуп чыкты. Сагын элеп-желеп ортосунда кыздын созуно боору эзилгенче кулду. Озу соз баштап, кыздардын конулун бурган жок.
-Бадыран да жениз, суйлоп да олтурунуз. Баарына улгуросуз.
Тиги кашын кере ээрдин кыйшайтып башын чайкап алды. "Ар ким оз билгенинче олтурушу керек да!
-Бадырандын салаты,-Жигит созду оюнан оолак айтты. -Жакшы жасалыптыр. ..
-Анда, тигилер дуулдаша берсин, биз бадыран жейли? Тиги чын деп тушунду окшойт, бадыранга айрысын сайып калды.
-Сиздин жерге бадыран особу?-жылдырды Сагын.
-Осот, бадыран оспогон жер аз го.
-Жакшы,- деди Сагын салмак менен.- Сиз муну абыдан сагынган экенсиз.
Жо-о, уйдо деле бар. Жон эле жегим келди...
Соз менен кытыгылап эч нерсе чыгаралбады. Ой жолун болгур десе, бадыранынды жеп отура бер анда. Ушундай да киши болобу? Ордунан туруп жатып ойлоду Сагын. Ал Марияны бир нече кун корбой калгандай сезди озун. Бирок, анын ушул жерде бар экендигин да ойлоп журогу жылый тушту. Коргусу келип, уурданган кебете менен ал эшикке чыкты. Ашкананын ачык эшигинен коро койгон Мария тез эле жетип келди ага. Анын да жигитин коргусу келип кетиптир. Экоо Мариянын болмосуно киришти. Сагын чыракты жандырууга мумкундук бербей, ысык ашканада жука кийинген кызды бооруна басууга ашыкты. Эмне учундур ал кыздын бети-башынан чоло жер калтырбай опкулоп жатты...
-Бироо кирет, - кыз шыбырады.
Сагын ичи жалынга толуп кеткенсип, моокуму кана ушкуруп алды. Ыр жазаар беле азыр, бул эргуу тап-такыр башка эргуу! Эгер азыр ыр жазам десе,кыз таасиринин бийик толкундары менен алпурушуп, эч нерсе жазалбаган болоор эле. Болчусу кийин болууга тийиш.
-Папам сени тын бала корунот деди.
-Жакпай, жакпай каламбы деп ойлогом. Ары кетсе "тапан" деп калабы деп да чочуладым.
-Учообуз ушунда олтуралы,- Мария кубанып чыгып бара жатып чыракты жандыра кетти.
"Автономия" алган жаштардын тобу бир аздан кийин озунчо кызый тушту. Эркингул шайыр кыз болуп чыкты. Сагын элеп-желеп ортосунда кыздын созуно боору эзилгенче кулду. Озу соз баштап, кыздардын конулун бурган жок.
- (2 )
-
- 1
- 2

Супер-Инфо
super.kg
видео









