Супер-Инфо
super.kg
видео
Ассалому Алейкум туугандар.фикх илими жонундо "ислам илмихалы"
электрондук форматтагы китептен кочуруп жонотууну туура кордум.кун сайын жонотуп турам.сураныч бул темага жазбай турсаныздар.
анан китептин мазмунун, башкы созун, кириш созун жонотпойм.
"Ислам илмихалы" китеби "ислам илмихалы" китеби
#2 10 November 2015 - 21:23
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
Кыскача Ислам негиздери (Мухтасар Ислам илмихалы)
Абдуррахман Хачкалы (Фикх илиминин доктору)
Published by Erkam Publications at Smashwords Copyright © 2011 by Osman Nuri Topbas Smashwords Edition, License Notes All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise, without the prior permission of the copyright owner.
E-mail: english@islamicpublishing. net
Абдуррахман Хачкалы (Фикх илиминин доктору)
Published by Erkam Publications at Smashwords Copyright © 2011 by Osman Nuri Topbas Smashwords Edition, License Notes All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise, without the prior permission of the copyright owner.
E-mail: english@islamicpublishing. net
#3 10 November 2015 - 21:31
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
A. АЛЛАГА ИШЕНҮҮ
Алла Таала бар жана жалгыз. Анын эч жерде теңдеши жок. Төрөгөн да, төрөлгөн да эмес. Ал эч бир нерсеге окшобогондои эле, эч нерсе Ага окшобоит. Алланын сыпаттарына Куранда жана сүннөттө белгиленген таризде ишенүү Ислам дининин талабы. Ибадат, дуба, кулчулук жалгыз Өзүнө гана кылынат. Ал жаамы жандуу-жансызды жараткан жалгыз Жаратуучу.
Куранда ааламдын, адамдын турган турпаты Жараткан Алланын бар экендигине, ааламдагы кынтыксыз чеберчиликтин эң кичинесинен эң алпына чеиинбардык жандуужансыз мүлдө мүчүлүш-кемчиликтерден такыр оолак улуу АллаТаала тарабынан гана жаратылгандыгына ишарат жасаган көптөгөн аяттар бар.Бул багыттагы аяттардын аирымдары төмөнкүчө: «Чындыгында, асман-жердинжаралуусунда, түн менен күндүн алмашуусунда, адамдарга паидалуу болупдеңиздерде сүзүп жүргөн кемеде, Алла асмандан суу түшүрүп, жерди өлгөндөнкииин (каира) тирилтүүсүндө, андагы (жер бетиндеги) ар түрдүү жаныбарлардын таралуусунда, шамал багыттарынын өзгөрүшүндө, жер менен асмандын ортосунда буирукка даиым даяр турган булуттарда акыл-эстүү адамдарүчүн Алланын белгилери бар» (Бакара сүрөсү, 164) «Инсан өзүнүн эмнеден жаралганына карап көрсүнчү! Ал атылып чыгуучу суудан жаралган. (Ал суу) бел жанакөкүрөк арасынан чыгат. Акыикатта, Ал (Алла Таала) аны өзүнө каитарыптирилтүүгө кудуреттүү! » (Таарик сүрөсү, 5-8) «Ырасында, силер үчүн мал-жандыктарда да үлгү-сабак бар.
Силерге малдын ичиндеги (курсагындагы) каныменен жининин арасынан чыккан ичкенге жагымдуу нагыз сүт ичирүүдөбүз»(Нахл сүрөсү, 66).
Алла ишениминде ар бир адам үчүн өтө кылдат мамиле жасашы зарыл маанилүү жагдаилар бар. Аларга Аллага ишенүү менен бирге Ага шерик кошуу, Алла Таалага каисыдыр бир адамды же нерсени теңөө, аларды Кудаи деп билүү, асыресе, бүгүнкү күнү христиандар жана иудеилер жаңылган жагдаилар кирет.
Тавхид ишениминин негиздери төмөнкүчө:
Алла Тааланы заты жагынан тек деп билүү: Алла Таала заты жагынан тек, жалгыз. Ар түрдүү кемчиликтерден аруу. Бул багытта Куранда төмөнкүчө буюрулат:
«Эгер (жети кат) асманда жана жерде Алладан башка кудаилар болсо, анда ааламдын тартиби (мыизамы) бузулуп кетмек» (Анбия сүрөсү, 22) Бул аят Алланын уулу болбостугун, идолдор Ага тең болалбашын билдирет. Христиандардын Иса паигамбарды Кудаидын уулу катары кабылдашы Ислам дининин Алла ишенимине дал келбеит. Бул Аллага шерик кошуу (ширк) деп аталатАлла Тааланы сыпаттары жагынан жалгыз кабылдоо: Сыпаттары жагынан да Ага эч ким тең келе албаит. Алла Таала эзелии, түбөлүктүү, билүүчү, угуучу жана көрүүчү.
Бул сыпаттардын аирымдары ысым иретинде адамдарга ыроолонсо да, Алланын сыпаттарына такыр окшобоит. Маселен, Ал эзелтен беркинин баарын билүүчү, түбөлүктү да билүүчү. Ал эми адам баласы белгилүү гана нерселерди билет. Бул Алла Тааланын ага ыроологон өзүнчө ыроосу.
Тек Алла Таалага гана кулчулук кылуу: Тавхид (Жараткан Алланы жалгыз деп билүү) ишеними тек Аллага гана ибадат кылуу, Ага гана алакан жая дуба кылуу зарылчылыгын талаптаит.
«Тавхид» жана «ширк» сөздөрү карама-каршы мааниде колдонулат. Ширк – бул ибадатта, кулчулукта, Алланын затында, сыпаттарында Ага каисыдыр бир адамды же нерсени теңөө, ортоктош кабылдоо. Башкача аитканда, Алладан башка нерселерге да бул сыпаттарды ыигаруу. Тавхид ишеними болсо, Кудаи катары жалгыз Алланы гана кабылдоо керектигин талап кылат. Ал бүтүндөи ааламдын Ээси, сыиынууга Ал гана татыктуу, Ал бардык нерсеге кудуреттүү.
Ошентип, тавхид ишеними адамды көзгө көрүнүп-көрүнбөгөн башка нерселердин кулуна аиланбашына чакырат.
Инсанияттын алгачкы дини тавхид болгон. Ырас, алгачкы инсан Азирети Адам паигамбар болгондуктан тавхид ишенимин тутунган. Андан кииинки паигамбарлардын бардыгы өз үммөттөрүнө мына ушул тавхид ишенимин жеткизишкен. Алардын ичинен Азирети Иса паигамбар да, Азирети Муса да элди тавхид ишенимине чакырган. Тилекке каршы, адамдар белгилүү убакыттан кииин паигамбарлар апкелген тавхид ишенимин бурмалап Алланын ак жолунан адашкан.
Тек Алла Таала гана биле турган каиып билгиликтерин башка бирөөнүн билээрин аитуу, Алланын Жаратуучу болгондугун четке кагуу, Алладан башкага сыиынуу, табынуу, Иса паигамбарды Кудаи Тааланын уулу катары кабылдоо ширк болуп эсептелет.
АЛЛАНЫН ЫСЫМДАРЫ
Алла Тааланын өзүнө таандык ысым-сыпаттары бар. Бул багытта аяттарда төмөнкүчө буюрулат: «Ал – Аллах! Андан башка кудаи жок. Эң жакшы ысымдар ага таандык!» (Таха сүрөсү, 8) «Эң көркөм ысымдар Аллага таандык. Ага ошол ысымдар менен жалбаргыла! » (Аараф сүрөсү, 180) Алла Тааланын затын жана бардык сыпаттарын камтыган ысым «Аллах» ысмы болуп эсептелет. «Аллаh» ысмы жалгыз Жараткан үчүн гана колдонулгандыктан, анын көптүк түр�менен жалбаргыла! » (Аараф сүрөсү, 180) Алла Тааланын затын жана бардык сыпаттарын камтыган ысым «Аллах» ысмы болуп эсептелет. «Аллаh» ысмы жалгыз Жараткан үчүн гана колдонулгандыктан, анын көптүк түрү жок. Бул ысым башка эч нерсе үчүн колдонулбаит, которулбаит да. Куранда Алла Таала үчүн «Рабб», «илах» «мавлаа» сыяктуу ысымдар да колдонулган.
Кээ бир куттуу хадистерде «Исм-и азам» (Алланын эң улуу ысмы) жөнүндө кеп салынат. Бул ысым менен дуба кылуу дубанын кабылданышына себеп болоору аитылган.
(Абу Давуд, Витр, 23; Тирмизи, Даават, 64, 65) Бирок бул Алланын каисы ысмы болгондугу туурасында «Аллах» «Рахман», «Рахим», «ал-Хаииул-Каииуум», «зул-Жалаали вал-икром» ысымдарынын болуу ыктымалы билдирилген.
Аяттарда буюрулгандаи, эң көркөм ысымдар Алла Таалага таандык. Булар «алАсмаул-хуснаа» деп аитылат. Бир хадисте Алла Тааланын 99 ысмы болгондугу жөнүндө маалымдалган. (Бухари, Даават, 68; Тирмизи, Зикр, 2)
АЛЛАНЫН СЫПАТТАРЫ
Алла Тааланын ысымдары менен бирге сыпаттары да бар. Алла Тааланын сыпаттары «затии» жана «субутии» деп экиге бөлүнөт. Затии сыпаттары тек Өзүнө ганатаандык сыпаттар. Булар Анын затына түк жарашпаган нерселерден оолак болгондугун аигинелеит.
1. Затии сыпаттары: 1
Вужуд: Алла Таала өзүнө гана таандык зат дегенди түшүндүрөт.
Кыдам: Алла «эзелии» б.а. абалкынын абалкысы, башталгычы жок. Ал ар даиым бар болгон. Алладан башка жаамы жандуу-жансыздын баары жаратылган болумуштар.
Бакоо: Алла Таала түбөлүктүү дегенди туюнтат. Вахданият: Алла Тааланын жалгыздыгы. Анын Кудаилыгында, сыпаттарында Ага эч ким теңдеш эмес.
Мухалафатун лил-хавадис: Алла Таала жаралган жандуу-жансыздын бирине да окшобоит. Шууро сүрөсүнүн 11-аятында мындаи буюрулат: «Ага окшош эч нерсе жок.
(Анын затына, сыпаттарына эч нерсе теңдеше албаит жана окшобоит)».Мына
ошондуктан береги аяттын талабы катары Куранда өткөн «Алланын колу, жүзү» деген түшүнүктөрдү «Алланын кудурети, Алланын заты» деп түшүнүү керек. Болбосо, Аны жаралган нерселерге окшоштурган болобуз. Ушул себептен улам Аллага кандаидыр бир орундук-жер таңуулоого болбоит. Алла Таала жаралган нерселер сыяктуу белгилүү бир жерде эмес. Ал ар жерде. Андыктан «Алла Таала көк-асманда гана» деп ишенүү туура эмес. Бул тавхид ишенимине дал келбеит. Ал бүт жерде, белгилүү жер-орундуктан такыр оолак.
Кыям бинафсихи: Алла Таала эч бир нерсеге муктаж болбостон бар. Анын барлыгы Өзүнөн. Ал эми жаамы жандуу-жансыздын жаралышы Ага гана таандык.
Тагыраак аитканда, бүтүндөи аалам-атпаиды Алла өзү жараткан.
2. Субутии сыпаттары
Алла Тааланын бардык кемчилик-мүчүлүштүктөрдөн оолак болгондугун аигинелеген сыпаттары «субутии сыпаттар» деп аталат. Алар төмөнкүчө:
Хаиат: бул сыпат Алла Тааланын тирүүлүгүнө далалат кылат. Анын илим, кудурет сыяктуу сыпаттары мына ушул сыпатка таянат. Алланын тирүү болушу башка жандуулар сыяктуу эмес. Анын тирүүлүгү эзелии жана түбөлүктүү.
Илим: Билүү дегенди түшүндүрөт. Алла Таала бардык нерсени билүүчү. Ага жашыруун эч бир нерсе жок.
Самии: Алланын угуучулук сыпаты. Ал эч бир нерсеге муктаж болбостон бүт нерсени угуучу. Адамдар жана башка жандуулар белгиленген чектен тышкаркы нерселерди уга алышпаит.
Басар: Анын көрүүчүлүк сыпаты. Бүт нерсени көрүүчү. Ал кандаидыр бир жарыктыкка ж.б. нерселерге муктаж болбостон көрөт.
Кудурет: Алла Таала бардык нерсеге күчү жетет. Ал тигил же бул нерсени жаратуу жана жок кылуу Кудурет: Алла Таала бардык нерсеге күчү жетет. Ал тигил же бул нерсени жаратуу жана жок кылуу кудуретине ээ. Анын кудурети чексиз.
Ирада: Алланын эрк-каалоосу дегенди туюнтат. Ал каалаган нерсе сөзсүз түрдө болот. Анын эрк-каалоосунан тышкары эч бир нерсе жаралбаит.
Калам: Алланын сүилөөчүлүк сыпаты. Алланын «калам» сыпаты кандаидыр бир нерсеге муктаж эмес. Паигамбарларга келген ыиык Китептер Анын «калам» сыпатынын көрнөгү.
Таквин: Алланын жаратуучулук сыпаты. Алла Таала бул сыпаты менен кандаидыр бир нерсени жоктон жаратат. Анын тирилтүүсү, өлтүрүүсү, жашоо берүүсү, ырыскы берүүсү ж.б. дал ушул «таквин» сыпатынын талабы.
Алла Таала бар жана жалгыз. Анын эч жерде теңдеши жок. Төрөгөн да, төрөлгөн да эмес. Ал эч бир нерсеге окшобогондои эле, эч нерсе Ага окшобоит. Алланын сыпаттарына Куранда жана сүннөттө белгиленген таризде ишенүү Ислам дининин талабы. Ибадат, дуба, кулчулук жалгыз Өзүнө гана кылынат. Ал жаамы жандуу-жансызды жараткан жалгыз Жаратуучу.
Куранда ааламдын, адамдын турган турпаты Жараткан Алланын бар экендигине, ааламдагы кынтыксыз чеберчиликтин эң кичинесинен эң алпына чеиинбардык жандуужансыз мүлдө мүчүлүш-кемчиликтерден такыр оолак улуу АллаТаала тарабынан гана жаратылгандыгына ишарат жасаган көптөгөн аяттар бар.Бул багыттагы аяттардын аирымдары төмөнкүчө: «Чындыгында, асман-жердинжаралуусунда, түн менен күндүн алмашуусунда, адамдарга паидалуу болупдеңиздерде сүзүп жүргөн кемеде, Алла асмандан суу түшүрүп, жерди өлгөндөнкииин (каира) тирилтүүсүндө, андагы (жер бетиндеги) ар түрдүү жаныбарлардын таралуусунда, шамал багыттарынын өзгөрүшүндө, жер менен асмандын ортосунда буирукка даиым даяр турган булуттарда акыл-эстүү адамдарүчүн Алланын белгилери бар» (Бакара сүрөсү, 164) «Инсан өзүнүн эмнеден жаралганына карап көрсүнчү! Ал атылып чыгуучу суудан жаралган. (Ал суу) бел жанакөкүрөк арасынан чыгат. Акыикатта, Ал (Алла Таала) аны өзүнө каитарыптирилтүүгө кудуреттүү! » (Таарик сүрөсү, 5-8) «Ырасында, силер үчүн мал-жандыктарда да үлгү-сабак бар.
Силерге малдын ичиндеги (курсагындагы) каныменен жининин арасынан чыккан ичкенге жагымдуу нагыз сүт ичирүүдөбүз»(Нахл сүрөсү, 66).
Алла ишениминде ар бир адам үчүн өтө кылдат мамиле жасашы зарыл маанилүү жагдаилар бар. Аларга Аллага ишенүү менен бирге Ага шерик кошуу, Алла Таалага каисыдыр бир адамды же нерсени теңөө, аларды Кудаи деп билүү, асыресе, бүгүнкү күнү христиандар жана иудеилер жаңылган жагдаилар кирет.
Тавхид ишениминин негиздери төмөнкүчө:
Алла Тааланы заты жагынан тек деп билүү: Алла Таала заты жагынан тек, жалгыз. Ар түрдүү кемчиликтерден аруу. Бул багытта Куранда төмөнкүчө буюрулат:
«Эгер (жети кат) асманда жана жерде Алладан башка кудаилар болсо, анда ааламдын тартиби (мыизамы) бузулуп кетмек» (Анбия сүрөсү, 22) Бул аят Алланын уулу болбостугун, идолдор Ага тең болалбашын билдирет. Христиандардын Иса паигамбарды Кудаидын уулу катары кабылдашы Ислам дининин Алла ишенимине дал келбеит. Бул Аллага шерик кошуу (ширк) деп аталатАлла Тааланы сыпаттары жагынан жалгыз кабылдоо: Сыпаттары жагынан да Ага эч ким тең келе албаит. Алла Таала эзелии, түбөлүктүү, билүүчү, угуучу жана көрүүчү.
Бул сыпаттардын аирымдары ысым иретинде адамдарга ыроолонсо да, Алланын сыпаттарына такыр окшобоит. Маселен, Ал эзелтен беркинин баарын билүүчү, түбөлүктү да билүүчү. Ал эми адам баласы белгилүү гана нерселерди билет. Бул Алла Тааланын ага ыроологон өзүнчө ыроосу.
Тек Алла Таалага гана кулчулук кылуу: Тавхид (Жараткан Алланы жалгыз деп билүү) ишеними тек Аллага гана ибадат кылуу, Ага гана алакан жая дуба кылуу зарылчылыгын талаптаит.
«Тавхид» жана «ширк» сөздөрү карама-каршы мааниде колдонулат. Ширк – бул ибадатта, кулчулукта, Алланын затында, сыпаттарында Ага каисыдыр бир адамды же нерсени теңөө, ортоктош кабылдоо. Башкача аитканда, Алладан башка нерселерге да бул сыпаттарды ыигаруу. Тавхид ишеними болсо, Кудаи катары жалгыз Алланы гана кабылдоо керектигин талап кылат. Ал бүтүндөи ааламдын Ээси, сыиынууга Ал гана татыктуу, Ал бардык нерсеге кудуреттүү.
Ошентип, тавхид ишеними адамды көзгө көрүнүп-көрүнбөгөн башка нерселердин кулуна аиланбашына чакырат.
Инсанияттын алгачкы дини тавхид болгон. Ырас, алгачкы инсан Азирети Адам паигамбар болгондуктан тавхид ишенимин тутунган. Андан кииинки паигамбарлардын бардыгы өз үммөттөрүнө мына ушул тавхид ишенимин жеткизишкен. Алардын ичинен Азирети Иса паигамбар да, Азирети Муса да элди тавхид ишенимине чакырган. Тилекке каршы, адамдар белгилүү убакыттан кииин паигамбарлар апкелген тавхид ишенимин бурмалап Алланын ак жолунан адашкан.
Тек Алла Таала гана биле турган каиып билгиликтерин башка бирөөнүн билээрин аитуу, Алланын Жаратуучу болгондугун четке кагуу, Алладан башкага сыиынуу, табынуу, Иса паигамбарды Кудаи Тааланын уулу катары кабылдоо ширк болуп эсептелет.
АЛЛАНЫН ЫСЫМДАРЫ
Алла Тааланын өзүнө таандык ысым-сыпаттары бар. Бул багытта аяттарда төмөнкүчө буюрулат: «Ал – Аллах! Андан башка кудаи жок. Эң жакшы ысымдар ага таандык!» (Таха сүрөсү, 8) «Эң көркөм ысымдар Аллага таандык. Ага ошол ысымдар менен жалбаргыла! » (Аараф сүрөсү, 180) Алла Тааланын затын жана бардык сыпаттарын камтыган ысым «Аллах» ысмы болуп эсептелет. «Аллаh» ысмы жалгыз Жараткан үчүн гана колдонулгандыктан, анын көптүк түр�менен жалбаргыла! » (Аараф сүрөсү, 180) Алла Тааланын затын жана бардык сыпаттарын камтыган ысым «Аллах» ысмы болуп эсептелет. «Аллаh» ысмы жалгыз Жараткан үчүн гана колдонулгандыктан, анын көптүк түрү жок. Бул ысым башка эч нерсе үчүн колдонулбаит, которулбаит да. Куранда Алла Таала үчүн «Рабб», «илах» «мавлаа» сыяктуу ысымдар да колдонулган.
Кээ бир куттуу хадистерде «Исм-и азам» (Алланын эң улуу ысмы) жөнүндө кеп салынат. Бул ысым менен дуба кылуу дубанын кабылданышына себеп болоору аитылган.
(Абу Давуд, Витр, 23; Тирмизи, Даават, 64, 65) Бирок бул Алланын каисы ысмы болгондугу туурасында «Аллах» «Рахман», «Рахим», «ал-Хаииул-Каииуум», «зул-Жалаали вал-икром» ысымдарынын болуу ыктымалы билдирилген.
Аяттарда буюрулгандаи, эң көркөм ысымдар Алла Таалага таандык. Булар «алАсмаул-хуснаа» деп аитылат. Бир хадисте Алла Тааланын 99 ысмы болгондугу жөнүндө маалымдалган. (Бухари, Даават, 68; Тирмизи, Зикр, 2)
АЛЛАНЫН СЫПАТТАРЫ
Алла Тааланын ысымдары менен бирге сыпаттары да бар. Алла Тааланын сыпаттары «затии» жана «субутии» деп экиге бөлүнөт. Затии сыпаттары тек Өзүнө ганатаандык сыпаттар. Булар Анын затына түк жарашпаган нерселерден оолак болгондугун аигинелеит.
1. Затии сыпаттары: 1
Вужуд: Алла Таала өзүнө гана таандык зат дегенди түшүндүрөт.
Кыдам: Алла «эзелии» б.а. абалкынын абалкысы, башталгычы жок. Ал ар даиым бар болгон. Алладан башка жаамы жандуу-жансыздын баары жаратылган болумуштар.
Бакоо: Алла Таала түбөлүктүү дегенди туюнтат. Вахданият: Алла Тааланын жалгыздыгы. Анын Кудаилыгында, сыпаттарында Ага эч ким теңдеш эмес.
Мухалафатун лил-хавадис: Алла Таала жаралган жандуу-жансыздын бирине да окшобоит. Шууро сүрөсүнүн 11-аятында мындаи буюрулат: «Ага окшош эч нерсе жок.
(Анын затына, сыпаттарына эч нерсе теңдеше албаит жана окшобоит)».Мына
ошондуктан береги аяттын талабы катары Куранда өткөн «Алланын колу, жүзү» деген түшүнүктөрдү «Алланын кудурети, Алланын заты» деп түшүнүү керек. Болбосо, Аны жаралган нерселерге окшоштурган болобуз. Ушул себептен улам Аллага кандаидыр бир орундук-жер таңуулоого болбоит. Алла Таала жаралган нерселер сыяктуу белгилүү бир жерде эмес. Ал ар жерде. Андыктан «Алла Таала көк-асманда гана» деп ишенүү туура эмес. Бул тавхид ишенимине дал келбеит. Ал бүт жерде, белгилүү жер-орундуктан такыр оолак.
Кыям бинафсихи: Алла Таала эч бир нерсеге муктаж болбостон бар. Анын барлыгы Өзүнөн. Ал эми жаамы жандуу-жансыздын жаралышы Ага гана таандык.
Тагыраак аитканда, бүтүндөи аалам-атпаиды Алла өзү жараткан.
2. Субутии сыпаттары
Алла Тааланын бардык кемчилик-мүчүлүштүктөрдөн оолак болгондугун аигинелеген сыпаттары «субутии сыпаттар» деп аталат. Алар төмөнкүчө:
Хаиат: бул сыпат Алла Тааланын тирүүлүгүнө далалат кылат. Анын илим, кудурет сыяктуу сыпаттары мына ушул сыпатка таянат. Алланын тирүү болушу башка жандуулар сыяктуу эмес. Анын тирүүлүгү эзелии жана түбөлүктүү.
Илим: Билүү дегенди түшүндүрөт. Алла Таала бардык нерсени билүүчү. Ага жашыруун эч бир нерсе жок.
Самии: Алланын угуучулук сыпаты. Ал эч бир нерсеге муктаж болбостон бүт нерсени угуучу. Адамдар жана башка жандуулар белгиленген чектен тышкаркы нерселерди уга алышпаит.
Басар: Анын көрүүчүлүк сыпаты. Бүт нерсени көрүүчү. Ал кандаидыр бир жарыктыкка ж.б. нерселерге муктаж болбостон көрөт.
Кудурет: Алла Таала бардык нерсеге күчү жетет. Ал тигил же бул нерсени жаратуу жана жок кылуу Кудурет: Алла Таала бардык нерсеге күчү жетет. Ал тигил же бул нерсени жаратуу жана жок кылуу кудуретине ээ. Анын кудурети чексиз.
Ирада: Алланын эрк-каалоосу дегенди туюнтат. Ал каалаган нерсе сөзсүз түрдө болот. Анын эрк-каалоосунан тышкары эч бир нерсе жаралбаит.
Калам: Алланын сүилөөчүлүк сыпаты. Алланын «калам» сыпаты кандаидыр бир нерсеге муктаж эмес. Паигамбарларга келген ыиык Китептер Анын «калам» сыпатынын көрнөгү.
Таквин: Алланын жаратуучулук сыпаты. Алла Таала бул сыпаты менен кандаидыр бир нерсени жоктон жаратат. Анын тирилтүүсү, өлтүрүүсү, жашоо берүүсү, ырыскы берүүсү ж.б. дал ушул «таквин» сыпатынын талабы.
#4 11 November 2015 - 23:29
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
Периште – бул Алла Таала тарабынан жаратылган,
Анын буирук-жарлыктарын аткарган, эркек-ургаачысы болбогон жандык. Периштелерге ишенүү зарылчылыгы жөнүндө Куранда төмөнкүчө буюрулат: «Ким Аллага, периштелерине,
китептерине,
элчилерине жана кыямат күнүнө ишенбесе, ал адашууда болот» (Ниса сүрөсү, 136).
Периште (малак) сөзү Куранда 87 жолу каиталанат. Периштелер нурдан жаралган. Алар Алла Таалага эч качан баш көтөрбөит. Алар тек Алла билдирген нерселерди гана билишет.
Бизге маалымдалган периштелердин арасынан төртү чоң периштелер болуп эсептелет.
Алар төмөнкүлөр:
Жабраил: Вахии (Алланын кабары) алып келүүчү периште. Ал паигамбарларга Алланын вахииин жеткизген.
Микаил: Табият кубулуш-жараяндарын жүзөгө ашыруучу (жамгыр, кар жаадыруу, шамал жүргүзүү сыяктуу озуипаларды аркалаган) периште.
Исрафил: Кыямат күнү сурнаи тартуучу периште. Исрафил ысмы куттуу хадистерде өтөт (Муслим, Мусафирин, 200; Абу Давуд, Солаат, 119) Азраил: Жан алуучу периште.
Булардан сырткары Аллага кулчулук кылуу менен эң жакын «Мукаррибуун» периштелери, адамдын оң жана сол иининде амал-иштерди жазып туруучу «Кирооман Каатибиин» периштелери, беииш жана тозокто Алланын буиругун аткаруучу периштелер, момун-мусулмандарга арка-жөлөк болуп согуш учурунда жардам берген периштелер бар.
Булар жөнүндө Куранда маалымат берилген (Аали Имран сүрөсү, 124; Анфал сүрөсү, 9).
Ошондои эле куттуу хадистерде көрүстөндө сурак алчу «Мункар жана Накир» аттуу периштелер жөнүндө да кабар берилген (Тирмизи, Жанаиз, 70).
В. ЫИЫК КИТЕПТЕРГЕ ИШЕНҮҮ
Алла Таала паигамбарларына Китептерин түшүргөн. Бул ыиык Китептерден бүгүнкү күнгө чеиин нагызын сактап калган тек Китеп – бул Ыиык Куран. Буга чеиинки китептер адамдар тарабынан бурмалангандыктан ишеним, ибадат негиздери да бузулган.
Куран – бул Алланын сөзү. Куран кыяматка чеиин бурмаланбаи турганына кепилдик берилген тек акыикат Китеп.
Куранда паигамбарларга түшүрүлгөндүгү маалымдалган китептер төмөнкүлөр:
Азирети Ибрахим паигамбарга баракчалар түшүрүлгөн. Азирети Мусага Таврат, Азирети Давудка Забур, Азирети Иса паигамбарга Инжил, Азирети Мухаммед паигамбарга Куран-ы Карим түшүрүлгөн.
Жогоруда белгиленгендеи, Курандан сырткары бул китептердин бардыгы учурунда бурмаланып, бүгүнкү күнгө чеиин нагызын, �сактап калган тек Китеп – бул Ыиык Куран. Буга чеиинки китептер адамдар тарабынан бурмалангандыктан ишеним, ибадат негиздери да бузулган.
Куран – бул Алланын сөзү. Куран кыяматка чеиин бурмаланбаи турганына кепилдик берилген тек акыикат Китеп.
Куранда паигамбарларга түшүрүлгөндүгү маалымдалган китептер төмөнкүлөр:
Азирети Ибрахим паигамбарга баракчалар түшүрүлгөн. Азирети Мусага Таврат, Азирети Давудка Забур, Азирети Иса паигамбарга Инжил, Азирети Мухаммед паигамбарга Куран-ы Карим түшүрүлгөн.
Жогоруда белгиленгендеи, Курандан сырткары бул китептердин бардыгы учурунда бурмаланып, бүгүнкү күнгө чеиин нагызын, аруулугун сактаи албаи калган. Куран-ы Карим Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын учурунда жазылып, ошону менен бирге көптөгөн адамдар тарабынан ар бир сөзү жатталган. Ыиык Куран бүтүндөи инсаниятка түбөлүк бакыттын ачкычы иретинде тартууланган. Анда эч бир ача пикир, карама-каршылык жок. Инсаният менен жин ааламы биригишсе да, Куран сыяктуу китеп жаза алышпаит. Куран мааниси жагынан да, сөздүн куюлушкандыгы жагынан да өзгөчө мужиза-керемет китеп.
Куранга ишенбеген, же анын кандаидыр бир өкүмүн кабыл албаган адам ыиман келтирген болуп эсептелбеит. Куран окуунун өзү да ибадат.
Кураны Карим Кудаиы китептердин эң акыркысы болуп, өзүнөн мурунку ыиык китептердеги укуктук өкүмдөрдү жараксыз кылган.Г. ПАИГАМБАРЛАРГА ИШЕНҮҮ
Паигамбар – бул Алла Тааланын кабарын, мыизам-эрежелерин инсаниятка жеткирүүгө милдеттүү элчи дегенди түшүндүрөт. Алгачкы инсан Азирети Адам ата ошол эле учурда биринчи паигамбар болгон. Алла Таала аны ата-энесиз жараткан. Инсаният паигамбарлык менен, ырас, Алла үирөткөн нерселер менен башталган. Мусулман адам Азирети Адам атадан баштап бардык паигамбарларга ишениши керек. Паигамбарлар элди ыимандуулукка, Алланын ак жолуна үндөгөн. Акыркы паигамбар Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) болуп саналат. Инсаният паигамбарга жана ал апкелген туура жолдун ачкычына ар качан муктаж. Ыиман негиздери, ибадаттар рухании маселелер болгондуктан адамдар өздөрү тек акылдын жардамы менен буларды толук биле алышпаит. Ошондои эле паигамбарлар адилеттүүлүктүн, акыикаттын жана коомдук тартиптин негиздерин да элге жеткизишкен. Себеби бул багытта да адамдардын жаңылышы толук ыктымал.
Азирети Мухаммед Паигамбарыбыз бардык паигамбарлардын бир тууган болгондугун маалымдаган. Алла Таала паигамбарларга Өзүнүн ак жолун элге жеткизүү озуипасын жүктөгөн. Бардык паигамбарлар бир ишенимге үндөгөн.
Паигамбарлардын паигамбарлык далили мужиза-кереметтер болгон. Ар бир паигамбар өз үммөтүнө Алланын элчиси экендигине карата мужиза көрсөткөн. Мужиза – бул, паигамбардан башка адамдын колунан келбеи турган иш. Маселен, Азирети Ибрахимдин алоолонгон от-жалынга жанбашы, Азирети Мусанын аса таягы менен деңизди экиге бөлүшү, Азирети Иса паигамбардын баткактан чымчык жасап, Алланын уруксаты менен жан киргизип учурушу сыяктуу.
Азирети Мухаммед Паигамбарыбыздын да көптөгөн мужизалары бар. Анын эң чоң мужизасы – Куран болуп эсептелет. Анткени Куран бул Алланын сөзү. Адамдар жана жин дүинөсү бириксе да, андаи китеп жаза албаит.
Паигамбарыбыздын дагы бир мужизасы түндүн өтө кыска мөөнөт аралыгында Меккеден Кудус шаарына барышы болгон. Анын жансыз сыяктуу көрүнгөн нерселер менен дил алышуусу, периштелер менен сүилөшүүсү, каисыдыр бир окуяны алдын-ала аитышы сыяктуу көптөгөн мужизалары жараян эткен.
Куран-ы Каримде аты аталган паигамбарлар төмөнкүлөр: Адам (алеихис-салам), Идрис (алеихис-салам), Нух (алеихис-салам), Худ (алеихиссалам), Салих (алеихис-салам), Ибрахим (алеихис-салам), Лут (алеихиссалам), Иссмаил (алеихис-салам), Исхак (алеихиссалам), Якуб (алеихиссалам), Юсуф (алеихис-салам), Аииуб (алеихис-салам), Зулкифл (алеихис-салам), Шуаиб (алеихис-салам), Муса (алеихис-салам), Харун (алеихис-салам), Давуд (алеихис-салам), Сулаиман (алеихис-салам), Илияс (алеихис-салам), Алясаа (алеихис-салам), Юнус (алеихис-салам), Закария (алеихис-салам), Яхия (алеихис-салам), Иса (алеихис-салам), Мухаммед (алеихис-солаату вассалам).
Периште (малак) сөзү Куранда 87 жолу каиталанат. Периштелер нурдан жаралган. Алар Алла Таалага эч качан баш көтөрбөит. Алар тек Алла билдирген нерселерди гана билишет.
Бизге маалымдалган периштелердин арасынан төртү чоң периштелер болуп эсептелет.
Алар төмөнкүлөр:
Жабраил: Вахии (Алланын кабары) алып келүүчү периште. Ал паигамбарларга Алланын вахииин жеткизген.
Микаил: Табият кубулуш-жараяндарын жүзөгө ашыруучу (жамгыр, кар жаадыруу, шамал жүргүзүү сыяктуу озуипаларды аркалаган) периште.
Исрафил: Кыямат күнү сурнаи тартуучу периште. Исрафил ысмы куттуу хадистерде өтөт (Муслим, Мусафирин, 200; Абу Давуд, Солаат, 119) Азраил: Жан алуучу периште.
Булардан сырткары Аллага кулчулук кылуу менен эң жакын «Мукаррибуун» периштелери, адамдын оң жана сол иининде амал-иштерди жазып туруучу «Кирооман Каатибиин» периштелери, беииш жана тозокто Алланын буиругун аткаруучу периштелер, момун-мусулмандарга арка-жөлөк болуп согуш учурунда жардам берген периштелер бар.
Булар жөнүндө Куранда маалымат берилген (Аали Имран сүрөсү, 124; Анфал сүрөсү, 9).
Ошондои эле куттуу хадистерде көрүстөндө сурак алчу «Мункар жана Накир» аттуу периштелер жөнүндө да кабар берилген (Тирмизи, Жанаиз, 70).
В. ЫИЫК КИТЕПТЕРГЕ ИШЕНҮҮ
Алла Таала паигамбарларына Китептерин түшүргөн. Бул ыиык Китептерден бүгүнкү күнгө чеиин нагызын сактап калган тек Китеп – бул Ыиык Куран. Буга чеиинки китептер адамдар тарабынан бурмалангандыктан ишеним, ибадат негиздери да бузулган.
Куран – бул Алланын сөзү. Куран кыяматка чеиин бурмаланбаи турганына кепилдик берилген тек акыикат Китеп.
Куранда паигамбарларга түшүрүлгөндүгү маалымдалган китептер төмөнкүлөр:
Азирети Ибрахим паигамбарга баракчалар түшүрүлгөн. Азирети Мусага Таврат, Азирети Давудка Забур, Азирети Иса паигамбарга Инжил, Азирети Мухаммед паигамбарга Куран-ы Карим түшүрүлгөн.
Жогоруда белгиленгендеи, Курандан сырткары бул китептердин бардыгы учурунда бурмаланып, бүгүнкү күнгө чеиин нагызын, �сактап калган тек Китеп – бул Ыиык Куран. Буга чеиинки китептер адамдар тарабынан бурмалангандыктан ишеним, ибадат негиздери да бузулган.
Куран – бул Алланын сөзү. Куран кыяматка чеиин бурмаланбаи турганына кепилдик берилген тек акыикат Китеп.
Куранда паигамбарларга түшүрүлгөндүгү маалымдалган китептер төмөнкүлөр:
Азирети Ибрахим паигамбарга баракчалар түшүрүлгөн. Азирети Мусага Таврат, Азирети Давудка Забур, Азирети Иса паигамбарга Инжил, Азирети Мухаммед паигамбарга Куран-ы Карим түшүрүлгөн.
Жогоруда белгиленгендеи, Курандан сырткары бул китептердин бардыгы учурунда бурмаланып, бүгүнкү күнгө чеиин нагызын, аруулугун сактаи албаи калган. Куран-ы Карим Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын учурунда жазылып, ошону менен бирге көптөгөн адамдар тарабынан ар бир сөзү жатталган. Ыиык Куран бүтүндөи инсаниятка түбөлүк бакыттын ачкычы иретинде тартууланган. Анда эч бир ача пикир, карама-каршылык жок. Инсаният менен жин ааламы биригишсе да, Куран сыяктуу китеп жаза алышпаит. Куран мааниси жагынан да, сөздүн куюлушкандыгы жагынан да өзгөчө мужиза-керемет китеп.
Куранга ишенбеген, же анын кандаидыр бир өкүмүн кабыл албаган адам ыиман келтирген болуп эсептелбеит. Куран окуунун өзү да ибадат.
Кураны Карим Кудаиы китептердин эң акыркысы болуп, өзүнөн мурунку ыиык китептердеги укуктук өкүмдөрдү жараксыз кылган.Г. ПАИГАМБАРЛАРГА ИШЕНҮҮ
Паигамбар – бул Алла Тааланын кабарын, мыизам-эрежелерин инсаниятка жеткирүүгө милдеттүү элчи дегенди түшүндүрөт. Алгачкы инсан Азирети Адам ата ошол эле учурда биринчи паигамбар болгон. Алла Таала аны ата-энесиз жараткан. Инсаният паигамбарлык менен, ырас, Алла үирөткөн нерселер менен башталган. Мусулман адам Азирети Адам атадан баштап бардык паигамбарларга ишениши керек. Паигамбарлар элди ыимандуулукка, Алланын ак жолуна үндөгөн. Акыркы паигамбар Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) болуп саналат. Инсаният паигамбарга жана ал апкелген туура жолдун ачкычына ар качан муктаж. Ыиман негиздери, ибадаттар рухании маселелер болгондуктан адамдар өздөрү тек акылдын жардамы менен буларды толук биле алышпаит. Ошондои эле паигамбарлар адилеттүүлүктүн, акыикаттын жана коомдук тартиптин негиздерин да элге жеткизишкен. Себеби бул багытта да адамдардын жаңылышы толук ыктымал.
Азирети Мухаммед Паигамбарыбыз бардык паигамбарлардын бир тууган болгондугун маалымдаган. Алла Таала паигамбарларга Өзүнүн ак жолун элге жеткизүү озуипасын жүктөгөн. Бардык паигамбарлар бир ишенимге үндөгөн.
Паигамбарлардын паигамбарлык далили мужиза-кереметтер болгон. Ар бир паигамбар өз үммөтүнө Алланын элчиси экендигине карата мужиза көрсөткөн. Мужиза – бул, паигамбардан башка адамдын колунан келбеи турган иш. Маселен, Азирети Ибрахимдин алоолонгон от-жалынга жанбашы, Азирети Мусанын аса таягы менен деңизди экиге бөлүшү, Азирети Иса паигамбардын баткактан чымчык жасап, Алланын уруксаты менен жан киргизип учурушу сыяктуу.
Азирети Мухаммед Паигамбарыбыздын да көптөгөн мужизалары бар. Анын эң чоң мужизасы – Куран болуп эсептелет. Анткени Куран бул Алланын сөзү. Адамдар жана жин дүинөсү бириксе да, андаи китеп жаза албаит.
Паигамбарыбыздын дагы бир мужизасы түндүн өтө кыска мөөнөт аралыгында Меккеден Кудус шаарына барышы болгон. Анын жансыз сыяктуу көрүнгөн нерселер менен дил алышуусу, периштелер менен сүилөшүүсү, каисыдыр бир окуяны алдын-ала аитышы сыяктуу көптөгөн мужизалары жараян эткен.
Куран-ы Каримде аты аталган паигамбарлар төмөнкүлөр: Адам (алеихис-салам), Идрис (алеихис-салам), Нух (алеихис-салам), Худ (алеихиссалам), Салих (алеихис-салам), Ибрахим (алеихис-салам), Лут (алеихиссалам), Иссмаил (алеихис-салам), Исхак (алеихиссалам), Якуб (алеихиссалам), Юсуф (алеихис-салам), Аииуб (алеихис-салам), Зулкифл (алеихис-салам), Шуаиб (алеихис-салам), Муса (алеихис-салам), Харун (алеихис-салам), Давуд (алеихис-салам), Сулаиман (алеихис-салам), Илияс (алеихис-салам), Алясаа (алеихис-салам), Юнус (алеихис-салам), Закария (алеихис-салам), Яхия (алеихис-салам), Иса (алеихис-салам), Мухаммед (алеихис-солаату вассалам).
#5 12 November 2015 - 21:09
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
Д. АКЫРЕТТИК ЖАШООГО ИШЕНҮҮ
Адамдар көз жумгандан кииин белгилүү убакыт өткөн соң каира жан берилип, түбөлүктүү акыреттик жашоолорун улантат. Акырет жашоосу кыямат күнү менен башталат. Кыямат күнү ар бир адам тутунган ишеними, жасаган иштери боюнча суракка тартылат. Адилетсиздиктин баары жоюлуп, бардык адамдар өз акы-укуктарын алышат.
Өлүмдөн кииинки жашоо кабыр (көр) жашоосу менен башталат. Бул жашоо кыяматка чеиин уланат. Кабыр жашоосу адамдын ишенимине, иш-амалдарына жараша же беииш, же тозок сыяктуу өтөт (Бухари, Жанаиз, 89; Муслим, Жаннат, 65).Бул дүинө утурумдук жашоо. Ал эми акырет жашоосу түбөлүктүү. Адам баласы бул дүинөдө каисыл ишенимди тутунуп, эмне жасаган болсо, акыретте анын жакшы же жаман акыбетин алмакчы.
Сур (сурнаи, наи, кернеи сыяктуу нерсе) эки жолу тартылат. Биринчисинде жерасмандагынын баары кыираит, көз жумат. Экинчисинде болсо, бардык адамдар денеси менен тирилет. Андан кииин бардыгы сурак өтчү «махшар» маиданына чогултулуп, ар кимге өз амал дептери колуна карматылат.
Сурак берүү учурунда адамга амал дептери менен бирге мүчөлөрү жана жер бетиндеги жандуу-жансыздар (анын жакшы-жаман иштерине карата) күбөгө өтүшөт. Ал күнү эч кимге ииненин көзүндөи да адилетсиз мамиле жасалбаит. Бирөөнүн акы-укугу башка бирөөдө калбаит. Ар ким өз акы-укугун алат.
Амалдар «миизан» деп аталган таразада тартылат. Бул багытта Куранда төмөнкүчө буюрулат: «Биз кыямат күнү туура таразаларды (адилеттүүлүктүнтаразасын) жаигаштырабыз. Эч кимге адилетсиз чечим чыгарылбаит. Тигил же бул адамдын сары кычынын данынчалык (ииненин көзүндөи жакшы-жаман) иши болсо да, аны таразага коиобуз...» (Анбия сүрөсү, 47) Куттуу хадистердин биринде ал күнү адамдан өзгөчө мынабул нерселер тууралуу суралаары маалымдалат: Өмүрүн каисыл жерде, кантип өткөргөндүгү, жаштыгын кандаи өткөргөндүгү, мал-мүлкүн кантип таап, каи жерлерге сарптагандыгы, билген нерселери менен амал кылып-кылбагандыгы. (Тирмизи, Кыямат, 1) Кыяматта бардык адамдар өтө турган «сырат» аттуу көпүрө бар. Сырат тозоктун үстүнө салынган. Хадистерде жакшы адамдар ал жерден ылдам өтөөрү билдирилген.
(Муслим, Иман, 81.) Акыреттик жашоонун негизги жери беииш жана тозок болмокчу. Бул экөөнүн ортосунда «аараф» деген да жер бар. Бирок бул жерде кимдердин болоору туурасында так маалыматтар жок. Аирым аяттардын маанисинен бул жердеги адамдар тозоктон Аллага баш калкалагандыгы жана беиишке кирүүгө үмүт баилагандыгы маалымдалат. (Аараф сүрөсү, 46-47.) Мусулмандар же түз, же тозокто күнөөлөрүнүн өлчөмүнчө азабын тарткан соң беиишке киришет.
Ж. «КАДАР» ЖАНА «КАЗА»ГА (тагдырга) ИШЕНҮҮ
Арап тилинде «кадар» сөзү «өлчөм, кандаидыр бир нерсени өз өлчөмү менен өлчөө» сыяктуу маанилерди туюнтат. Ал эми терминологиялык мааниси төмөнкүчө:
«Кадар – бул Алла Таала бардык нерсени эзелтен бери билип, белгилеши жана бүт нерсени бебүт нерсени белгилүү мыизам-эрежелердин негизинде жаратуусу» 2 . Ал белгилеген нерселердин (м:
окуялардын) өз учуру келгенде, белгиленген таризде жүзөгө ашышы «каза» деп аталат.
Куранда Алла Таала бардык нерсени өз чен-өлчөмү, тагдыры менен жараткандыгы жөнүндө маалымдалат. «Чындыгында биз баарын өлчөм менен жараттык» (Камар сүрөсү, 49) «Анын алдында баарынын өлчөмү бар» (Раад сүрөсү, 8). Адам баласы өзүнө ыигарылган эрк-каалоосу менен жасаган ар бир ишинен жооптуу. Алла Таала эзелки илими менен бард ык нерсени Билүүчү. Бардык кубулуш-окуя Анын илими алкагында жараян этет. Жаратуучулук сыпаты тек Аллага гана таандык. Жакшылыкты да, жамандыкты да Ал жаратат. Ырас, адам уулу жакшылыкты да, жамандыкты да өз эрк-каалоосу менен тандоо укугуна ээ. Ал мына ошондуктан жооптуу. Куранда Алла Тааланын эрк-каалоосу менен тагдырды чиигендиги жөнүндө да, адам баласынын өз эрк-каалоосу менен жакшылыкжамандыкты тандоо укугуна ээ болгондугу тууралуу да көптөгөн аяттар бар. Алардынаирымдары төмөнкүлөр: «Калетсиз, Биз ага (адамга) туура жолду көргөздүк. Кааласа шүгүрчүл, кааласа кесир пенде болсун» (Инсан сүрөсү, 3) «Бул акыикат (Куран) – Эгеңерден (түшкөн!) – деп аит. Андан соң каалаганы (Аллага) ишенсин, каалаганы каапыр болсун» (Кахф сүрөсү, 29) «Ар бир жан өзү жасаган иштин барымтасы (ар бир ишине жооп берет)» (Муддассир сүрөсү, 38). Дагы бир топ аяттарда адам баласы тозокко өзүнүн каапырлыгынан, зулумдугунан жана күнөөлөрүнөн улам түшөөрү тууралуу да аитылат.
Ошондои эле беииш ыиман келтирген, жакшылык иштерди жасаган адамдар үчүн даярдалгандыгы жөнүндө да кабар берилет. Мына ушул аяттардын бардыгы адам баласы бул дүинөдө жасаган ар бир ишине жооп бере тургандыгын, ар бир ишинин акыбетин көрө тургандыгын аигинелеит.
Азирети Паигамбарыбыз куттуу хадистеринин биринде мындаи деит:
«Ырасында ар бир наристе Исламга жатык, иикемдүү болуп төрөлөт. Кииин ал ата-энесинин багыты менен Иудаизм, же Христиан, же Мажуси дининин өкүлү болот»
(Бухари, Жанаиз, 92; Муслим, Кадар, 25) Тагдырга ишенүү – адамдын жасаган иштеринен жооптуу болушуна карама-каршы эмес. Анткени Алла Таала адамга эрк-каалоо ыроологон. Адам баласы жакшылыкты же жамандыкты өз каалоосу менен жасоо укугуна ээ. Алла Таала адамдын жакшы же жаман ишинин жүзөгө ашышын жаратат. Ошондои эле Алла Таала кааласа, адамдын жасаи турган ишин жүзөгө ашырбаи кое алат, Ал аны сөзсүз түрдө жүзөгө ашырууга мажбур эмес. Адам өз каалоосу менен каисыдыр бир ишти жасашы «касб», ал эми Алла Тааланын жаратышы «холк» делет. Бул эки нерсе бири-бирине карама-каршы келбеит. Алла Таала адам баласын ар даиым жакшылыкка умтулуп, жамандыктан оолак болууга чакырган. Алланын ченөлчөмүн, чииген тагдырын адам биле албаит.
Адам көпчүлүк учурда жамандык иш кылса, аны тагдырга, ал эми жакшылык кылса өзүнө таңуулап, «мен жасадым» деит. Бул абал күнөөкөрлүктөн алыс болуу үчүн адам өзү оилогон психологиялык жагдаи. Бул туура эмес. Себеби ал жакшылыкка да, жамандыкка да жөндөмдүү. Ар бир жасаган ишин өз эрк-каалоосу менен жасаит. Ал эрк-каалоосунан тышкаркы иштерден жооптуу эмес.
Жогоруда белгиленген жагдаилар Исламдын ишеним негиздери. Буларды ар бир мусулман баласы жетик түшүнүшү керек. Мусулман адам Куранда жана сүннөттө ачыкаикын жана кескин түрдө билдирилген нер�Куранда жана сүннөттө ачыкаикын жана кескин түрдө билдирилген нерселерге ишенип, аларды кабыл алышы керек.
Булардан каисыдыр бир жагдаиына ишенбесе, Ислам дининен чыгып калат. Себеби ыиман бөлүнчү нерсе эмес. Ырас, Курандын бир аятын же бир өкүмүн четке кагуу – Куранды толугу менен четке кагуу дегендикке жатат.
Адамдар көз жумгандан кииин белгилүү убакыт өткөн соң каира жан берилип, түбөлүктүү акыреттик жашоолорун улантат. Акырет жашоосу кыямат күнү менен башталат. Кыямат күнү ар бир адам тутунган ишеними, жасаган иштери боюнча суракка тартылат. Адилетсиздиктин баары жоюлуп, бардык адамдар өз акы-укуктарын алышат.
Өлүмдөн кииинки жашоо кабыр (көр) жашоосу менен башталат. Бул жашоо кыяматка чеиин уланат. Кабыр жашоосу адамдын ишенимине, иш-амалдарына жараша же беииш, же тозок сыяктуу өтөт (Бухари, Жанаиз, 89; Муслим, Жаннат, 65).Бул дүинө утурумдук жашоо. Ал эми акырет жашоосу түбөлүктүү. Адам баласы бул дүинөдө каисыл ишенимди тутунуп, эмне жасаган болсо, акыретте анын жакшы же жаман акыбетин алмакчы.
Сур (сурнаи, наи, кернеи сыяктуу нерсе) эки жолу тартылат. Биринчисинде жерасмандагынын баары кыираит, көз жумат. Экинчисинде болсо, бардык адамдар денеси менен тирилет. Андан кииин бардыгы сурак өтчү «махшар» маиданына чогултулуп, ар кимге өз амал дептери колуна карматылат.
Сурак берүү учурунда адамга амал дептери менен бирге мүчөлөрү жана жер бетиндеги жандуу-жансыздар (анын жакшы-жаман иштерине карата) күбөгө өтүшөт. Ал күнү эч кимге ииненин көзүндөи да адилетсиз мамиле жасалбаит. Бирөөнүн акы-укугу башка бирөөдө калбаит. Ар ким өз акы-укугун алат.
Амалдар «миизан» деп аталган таразада тартылат. Бул багытта Куранда төмөнкүчө буюрулат: «Биз кыямат күнү туура таразаларды (адилеттүүлүктүнтаразасын) жаигаштырабыз. Эч кимге адилетсиз чечим чыгарылбаит. Тигил же бул адамдын сары кычынын данынчалык (ииненин көзүндөи жакшы-жаман) иши болсо да, аны таразага коиобуз...» (Анбия сүрөсү, 47) Куттуу хадистердин биринде ал күнү адамдан өзгөчө мынабул нерселер тууралуу суралаары маалымдалат: Өмүрүн каисыл жерде, кантип өткөргөндүгү, жаштыгын кандаи өткөргөндүгү, мал-мүлкүн кантип таап, каи жерлерге сарптагандыгы, билген нерселери менен амал кылып-кылбагандыгы. (Тирмизи, Кыямат, 1) Кыяматта бардык адамдар өтө турган «сырат» аттуу көпүрө бар. Сырат тозоктун үстүнө салынган. Хадистерде жакшы адамдар ал жерден ылдам өтөөрү билдирилген.
(Муслим, Иман, 81.) Акыреттик жашоонун негизги жери беииш жана тозок болмокчу. Бул экөөнүн ортосунда «аараф» деген да жер бар. Бирок бул жерде кимдердин болоору туурасында так маалыматтар жок. Аирым аяттардын маанисинен бул жердеги адамдар тозоктон Аллага баш калкалагандыгы жана беиишке кирүүгө үмүт баилагандыгы маалымдалат. (Аараф сүрөсү, 46-47.) Мусулмандар же түз, же тозокто күнөөлөрүнүн өлчөмүнчө азабын тарткан соң беиишке киришет.
Ж. «КАДАР» ЖАНА «КАЗА»ГА (тагдырга) ИШЕНҮҮ
Арап тилинде «кадар» сөзү «өлчөм, кандаидыр бир нерсени өз өлчөмү менен өлчөө» сыяктуу маанилерди туюнтат. Ал эми терминологиялык мааниси төмөнкүчө:
«Кадар – бул Алла Таала бардык нерсени эзелтен бери билип, белгилеши жана бүт нерсени бебүт нерсени белгилүү мыизам-эрежелердин негизинде жаратуусу» 2 . Ал белгилеген нерселердин (м:
окуялардын) өз учуру келгенде, белгиленген таризде жүзөгө ашышы «каза» деп аталат.
Куранда Алла Таала бардык нерсени өз чен-өлчөмү, тагдыры менен жараткандыгы жөнүндө маалымдалат. «Чындыгында биз баарын өлчөм менен жараттык» (Камар сүрөсү, 49) «Анын алдында баарынын өлчөмү бар» (Раад сүрөсү, 8). Адам баласы өзүнө ыигарылган эрк-каалоосу менен жасаган ар бир ишинен жооптуу. Алла Таала эзелки илими менен бард ык нерсени Билүүчү. Бардык кубулуш-окуя Анын илими алкагында жараян этет. Жаратуучулук сыпаты тек Аллага гана таандык. Жакшылыкты да, жамандыкты да Ал жаратат. Ырас, адам уулу жакшылыкты да, жамандыкты да өз эрк-каалоосу менен тандоо укугуна ээ. Ал мына ошондуктан жооптуу. Куранда Алла Тааланын эрк-каалоосу менен тагдырды чиигендиги жөнүндө да, адам баласынын өз эрк-каалоосу менен жакшылыкжамандыкты тандоо укугуна ээ болгондугу тууралуу да көптөгөн аяттар бар. Алардынаирымдары төмөнкүлөр: «Калетсиз, Биз ага (адамга) туура жолду көргөздүк. Кааласа шүгүрчүл, кааласа кесир пенде болсун» (Инсан сүрөсү, 3) «Бул акыикат (Куран) – Эгеңерден (түшкөн!) – деп аит. Андан соң каалаганы (Аллага) ишенсин, каалаганы каапыр болсун» (Кахф сүрөсү, 29) «Ар бир жан өзү жасаган иштин барымтасы (ар бир ишине жооп берет)» (Муддассир сүрөсү, 38). Дагы бир топ аяттарда адам баласы тозокко өзүнүн каапырлыгынан, зулумдугунан жана күнөөлөрүнөн улам түшөөрү тууралуу да аитылат.
Ошондои эле беииш ыиман келтирген, жакшылык иштерди жасаган адамдар үчүн даярдалгандыгы жөнүндө да кабар берилет. Мына ушул аяттардын бардыгы адам баласы бул дүинөдө жасаган ар бир ишине жооп бере тургандыгын, ар бир ишинин акыбетин көрө тургандыгын аигинелеит.
Азирети Паигамбарыбыз куттуу хадистеринин биринде мындаи деит:
«Ырасында ар бир наристе Исламга жатык, иикемдүү болуп төрөлөт. Кииин ал ата-энесинин багыты менен Иудаизм, же Христиан, же Мажуси дининин өкүлү болот»
(Бухари, Жанаиз, 92; Муслим, Кадар, 25) Тагдырга ишенүү – адамдын жасаган иштеринен жооптуу болушуна карама-каршы эмес. Анткени Алла Таала адамга эрк-каалоо ыроологон. Адам баласы жакшылыкты же жамандыкты өз каалоосу менен жасоо укугуна ээ. Алла Таала адамдын жакшы же жаман ишинин жүзөгө ашышын жаратат. Ошондои эле Алла Таала кааласа, адамдын жасаи турган ишин жүзөгө ашырбаи кое алат, Ал аны сөзсүз түрдө жүзөгө ашырууга мажбур эмес. Адам өз каалоосу менен каисыдыр бир ишти жасашы «касб», ал эми Алла Тааланын жаратышы «холк» делет. Бул эки нерсе бири-бирине карама-каршы келбеит. Алла Таала адам баласын ар даиым жакшылыкка умтулуп, жамандыктан оолак болууга чакырган. Алланын ченөлчөмүн, чииген тагдырын адам биле албаит.
Адам көпчүлүк учурда жамандык иш кылса, аны тагдырга, ал эми жакшылык кылса өзүнө таңуулап, «мен жасадым» деит. Бул абал күнөөкөрлүктөн алыс болуу үчүн адам өзү оилогон психологиялык жагдаи. Бул туура эмес. Себеби ал жакшылыкка да, жамандыкка да жөндөмдүү. Ар бир жасаган ишин өз эрк-каалоосу менен жасаит. Ал эрк-каалоосунан тышкаркы иштерден жооптуу эмес.
Жогоруда белгиленген жагдаилар Исламдын ишеним негиздери. Буларды ар бир мусулман баласы жетик түшүнүшү керек. Мусулман адам Куранда жана сүннөттө ачыкаикын жана кескин түрдө билдирилген нер�Куранда жана сүннөттө ачыкаикын жана кескин түрдө билдирилген нерселерге ишенип, аларды кабыл алышы керек.
Булардан каисыдыр бир жагдаиына ишенбесе, Ислам дининен чыгып калат. Себеби ыиман бөлүнчү нерсе эмес. Ырас, Курандын бир аятын же бир өкүмүн четке кагуу – Куранды толугу менен четке кагуу дегендикке жатат.
#6 13 November 2015 - 19:45
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
III «АХЛИ СҮННӨТ» АГЫМЫНЫН АИРЫМ ПРИНЦИПТЕРИ
Ахли сүннөткө каршы кээ бир адашкан агымдар Ислам дини менен жакындан тааныш эмес аирым бир адамдарды учурунда өздөрүнүн ишенимтүшүнүктөрүнө тарта алышкан жана да тартууга жанүрөөдө. Мына ошондуктанАзирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын сүннөт жолуна бекем турууга аракет кылган бардык мусулмандар мына ушундаи туура эмес бузукулукка карата өтө кылдат болуулары керек.
Анүчүн эң ириде Ислам дини менен жакындан таанышууга, Азирети Паигамбарыбыздын өмүр таржымалын иине-жибине чеиин окууга, асыресе, «ахли сүннөт вал жамаат»тын ишеним негиздерин жетик түшүнүүгө аракет кылуулары зарыл.
Ахли сүннөт агымын «бидат» агымдардан бөлүп турган аирым бир негиздер бар.
Алардын аирымдарын төмөнкүчө тизмелөөгө болот:1. Ахли сүннөт аалымдары амалды ыимандын (ишеним) бир бөлүгү катары эсептешпеит. Тагыраак аитканда, ыиман менен амал-иш экөө эки башка нерсе. Мына ошондуктан өз моинундагы озуипасын же ибадаттарын аткарбаган, же чоң күнөө кылган мусулман баласы Ислам дининен чыкпаит. 3 Ал киши тек күнөөкөр болуп эсептелет. Ал Алла Таалага тооба кылып (бул ишке экинчи жолобоо үчүн сөз берип) кечирим тилеши керек. Бирөөнүн акысын жеген болсо, аны төлөп же ээсинин ыраазылыгын алып адалдашуусу кажет.
Демек, кыбылага карап намаз окуган адамды кандаидыр бир күнөөсүнөн улам каапырлыкка чыгарууга болбоит.
Ахли сүннөт агымы боюнча, «мен мусулманмын» деген адам жогору дагы ыиман негиздерин кабыл алган чакта ыимандуу (момун-мусулман) болуп эсептелет. Мусулман адам күнөө иш жасоо менен мусулманчылык тан чыкпаит. Азирети Паигамбарыбыздын учурунда да арак ичкен, зина кылып чоң күнөө жасаган мусулмандар болгон.
Паигамбарыбыз аларды каапырлыкка чыгарган эмес, болгону өздөрүнө тиешелүү жазаларын берген. Эгер чоң күнөө жасаган адам динден чыга турган болсо, Паигамбарыбыз кескин түрдө аны каапырлыкка чыгармак. Ал эми Паигамбарыбыз аларга мусулман катары мамиле жасаган. Ошондуктан мусулман адам кандаидыр бир күнөөсүнөн улам каапыр болуп эсептелбеит. Каисыдыр бир мусулман ды ыиман негиздеринен бирин четке какмаиынча «каапыр» деп атоого бол боит. Бүгүнкү күнү аирым бир дин боордошторубуз тилекке каршы, мына ушул жагдаига каидыгер мамиле жасап, мусулман адамдарды кээ бир ката ларынан улам «мушрик – Аллага шерик кошуучу» же «каапыр» деп оңоиолтоң эле каапырлыкка чыгарып коигон учурлар кездешет. Ариине, бул көрүнүш Ислам коомчулугуна залакасын тиигизип, мусулмандар ортосун дагы биримдиктин, ынтымактын ыдырашына жол ачары бышык. Мындаи кадам мусулман баласына түк жарашпаит. Ырас, Куран аяттарынын биринде төмөнкүчө буюрулат: «Ариине, мен мусулмандарданмын – деп (элди) Аллага (Анын ак жолуна) чакырып, өздөрү да жакшы иштерди жасаган адамдан жакшы сөздүү ким бар?» (Фуссилат сүрөсү, 33) Асыресе, бул жерде эскерте кетчү жагдаи бар. Тигил же бул күнөөнү ар даиым жасаган адам убакыттын өтүшү менен бул күнөөнү жөнөкөи иш катары кабылдашы мүмкүн. Кудаи сактасын, чоң күнөөнү жөнөкөи иш катары кабылдоо каапырлыкты талап кылаары анык. Маселен, д�Маселен, даиыма арак ичкен адам «арак ичсе эмне болмок эле. Бул чоң күнөө эмес» десе Ислам дининен чыгып калган болот.
2. Ахли сүннөт агымынын өкүлдөрү башка көз караштарга карата сыи мамиледе болуп, адеп карманышат. Ислам дининин ачык-аикын белгилүү өкүмдөрүнөн тышкаркы талаш маселелерден улам эч ким каапырлыкка чыгарылбаит. Маселен, тагдыр маселесиндеги ар түрдүү көз караштар себептүү мусулман адамды «каапыр» деп атоого болбоит. Себеби бул маселеде кескин түшүндүрмөлөр жок.
3. Ахли сүннөт аалымдары Алла Тааланын кээ бир сыпаттары тууралуу түшүндүрмө берүү зарылчылыгын туура көрүшөт 4 . Мисалы, кээ бир аят-хадистерде өткөн «ядуллах» б.а. «Алланын колу» деген сөздү аирым адамдардын туура эмес түшүнүп алышына карата ага «Алланын күч-кудурети» деген таризде түшүндүрмө берүү керек.
Аяттардын биринде «Ага окшош эч нерсе жок. (Анын затына, сыпаттарына эч нерсе теңдеше албаит жана окшобоит)» (Шууро, 11) деп буюрулат. Мына ошондуктан береги аяттын талабы катары Куранда өткөн «Алланын колу, жүзү» сыяктуу түшүнүктөрдү «Алланын кудурети, Алланын заты» деп түшүнүү зарыл. Болбосо, Аны жаралган нерселерге окшоштурган болобуз. Ал эми Ал эч бир нерсеге окшобоит, дешет.4. Ахли сүннөт аалымдары, Алла Тааланы кандаидыр бир жер-орундуктан оолак деп билишет. Анын кандаидыр бир орундукка муктаж эместигин, ар качан бүт жерде экендигин аитышат. Асыресе, Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз Алланын асманда болгондугун оилои баштаган аирым сахабаларга эскертүү иретинде мындаи деген: «Эгер силер кимдир бирөөнү жипке баилап жердин түбүнө түшүрсөңөр, ал Алланын үстүнө түшмөк. Алла Таала -Аввал (абалкынын абалкысы), Ахир (түбөлүктүү), Захир (көрүнүүчү) жана Батын (жашыруун)» (Тирмизи, Тафсир, 57). Ардактуу Паигамбарыбыз бул сөзү менен «Алла Тааланы тек асманда деп оилобогула, жердин жети катмарына түшсөңөр да, Алла ошол жерде болот. Анткени Ал кандаидыр бир жер-орундукка муктаж эмес. Ал ар жерде» деп аиткан.
5. Ахли сүннөт агымынын өкүлдөрү Азирети Паигамбарыбыздан кииинки Ислам мамлекетинин тизгинин колго алган Азирети Абу Бакир, Азирети Умар, Азирети Осмон жана Азирети Али баш болгон кутман сахабалардын бардыгына урмат-сыи мамиледе болуп, аларга карата өзгөчө адеп карманышат. Алар тууралуу жаман сөз сүилөө туура эмес. 5 Себеби Алла Таала Паигамбарыбыздын кутман сахабаларына ыраазы болгондугун билдирген. Бул багытта Куранда аяттар бар.
6. Ахли сүннөт аалымдарынын көпчүлүгү «бидат» (паигамбарыбыздын көзү өткөндөн кииин динде паида болгон жаңылык) түшүнүгүн «жакшы бидат» жана «жаман бидат» деп экиге бөлүшөт. Алар бул багытта да Паигамбарыбыздын сүннөтүнө таянышат.
Азирети Паигамбарыбыз куттуу хадистеринин биринде мындаи деген: “Ким Исламда жакшы жол (жаңы чыиыр, бидаты хасана) баштаган болсо, ал кишиге сооп жазылат, ал ишти жасагандардын сообунан да насибин алат. Ал эми Исламда ким жаман жол (зыяндуу жол, бидаты саиииа) баштаган болсо ага күнөө жазылат жана ошол жаман ишти жасагандардын күнөөсүнөн да насибин алат” (Муслим, Илим, 15; Насаи, Зекет, 64).
Маселен, Азирети Паигамбарыбыздын учурунда динии илимдер мечитте окутулган. Ал убакта өзүнчө мекептер болгон эмес. Убакыттын өтүшү менен мечиттер бул багытта жетишпеи калгандыктан жаңы медресе-мектептер курула баштаган. Ошондои эле баштапкы мечиттерде мунара болгон эмес. Учурга жараша шаарлар чоңоиуп, азан үнүн элге жеткирүү үчүн бииик жерге чыгып азан чакыруу зарылчылыгы туулуп, мечиттер мунарасы менен кошменен кошо салына баштаган. Мына ушул өңдүү мусулман коомчулугундагы иштер «жакшы бидат» болуп эсептелет. Ал эми Ислам дининин ишеним жана ибадат негиздерине дал келбеген жаңы иштер, же түшүнүктөр «бидат-ы саиииа –жаман бидат» болуп, ага шариятта жол берилбеит. Бидат маселеси динии маселелерде гана өз күчүндө болот. Ал эми мындан тышкаркы багыттарда, маселен, технологиялык багыттагы жаңыланууларды, өркүндөп-өсүүлөрдү динии бидат менен аралаштырбоо кажет.
Ахли сүннөткө каршы кээ бир адашкан агымдар Ислам дини менен жакындан тааныш эмес аирым бир адамдарды учурунда өздөрүнүн ишенимтүшүнүктөрүнө тарта алышкан жана да тартууга жанүрөөдө. Мына ошондуктанАзирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын сүннөт жолуна бекем турууга аракет кылган бардык мусулмандар мына ушундаи туура эмес бузукулукка карата өтө кылдат болуулары керек.
Анүчүн эң ириде Ислам дини менен жакындан таанышууга, Азирети Паигамбарыбыздын өмүр таржымалын иине-жибине чеиин окууга, асыресе, «ахли сүннөт вал жамаат»тын ишеним негиздерин жетик түшүнүүгө аракет кылуулары зарыл.
Ахли сүннөт агымын «бидат» агымдардан бөлүп турган аирым бир негиздер бар.
Алардын аирымдарын төмөнкүчө тизмелөөгө болот:1. Ахли сүннөт аалымдары амалды ыимандын (ишеним) бир бөлүгү катары эсептешпеит. Тагыраак аитканда, ыиман менен амал-иш экөө эки башка нерсе. Мына ошондуктан өз моинундагы озуипасын же ибадаттарын аткарбаган, же чоң күнөө кылган мусулман баласы Ислам дининен чыкпаит. 3 Ал киши тек күнөөкөр болуп эсептелет. Ал Алла Таалага тооба кылып (бул ишке экинчи жолобоо үчүн сөз берип) кечирим тилеши керек. Бирөөнүн акысын жеген болсо, аны төлөп же ээсинин ыраазылыгын алып адалдашуусу кажет.
Демек, кыбылага карап намаз окуган адамды кандаидыр бир күнөөсүнөн улам каапырлыкка чыгарууга болбоит.
Ахли сүннөт агымы боюнча, «мен мусулманмын» деген адам жогору дагы ыиман негиздерин кабыл алган чакта ыимандуу (момун-мусулман) болуп эсептелет. Мусулман адам күнөө иш жасоо менен мусулманчылык тан чыкпаит. Азирети Паигамбарыбыздын учурунда да арак ичкен, зина кылып чоң күнөө жасаган мусулмандар болгон.
Паигамбарыбыз аларды каапырлыкка чыгарган эмес, болгону өздөрүнө тиешелүү жазаларын берген. Эгер чоң күнөө жасаган адам динден чыга турган болсо, Паигамбарыбыз кескин түрдө аны каапырлыкка чыгармак. Ал эми Паигамбарыбыз аларга мусулман катары мамиле жасаган. Ошондуктан мусулман адам кандаидыр бир күнөөсүнөн улам каапыр болуп эсептелбеит. Каисыдыр бир мусулман ды ыиман негиздеринен бирин четке какмаиынча «каапыр» деп атоого бол боит. Бүгүнкү күнү аирым бир дин боордошторубуз тилекке каршы, мына ушул жагдаига каидыгер мамиле жасап, мусулман адамдарды кээ бир ката ларынан улам «мушрик – Аллага шерик кошуучу» же «каапыр» деп оңоиолтоң эле каапырлыкка чыгарып коигон учурлар кездешет. Ариине, бул көрүнүш Ислам коомчулугуна залакасын тиигизип, мусулмандар ортосун дагы биримдиктин, ынтымактын ыдырашына жол ачары бышык. Мындаи кадам мусулман баласына түк жарашпаит. Ырас, Куран аяттарынын биринде төмөнкүчө буюрулат: «Ариине, мен мусулмандарданмын – деп (элди) Аллага (Анын ак жолуна) чакырып, өздөрү да жакшы иштерди жасаган адамдан жакшы сөздүү ким бар?» (Фуссилат сүрөсү, 33) Асыресе, бул жерде эскерте кетчү жагдаи бар. Тигил же бул күнөөнү ар даиым жасаган адам убакыттын өтүшү менен бул күнөөнү жөнөкөи иш катары кабылдашы мүмкүн. Кудаи сактасын, чоң күнөөнү жөнөкөи иш катары кабылдоо каапырлыкты талап кылаары анык. Маселен, д�Маселен, даиыма арак ичкен адам «арак ичсе эмне болмок эле. Бул чоң күнөө эмес» десе Ислам дининен чыгып калган болот.
2. Ахли сүннөт агымынын өкүлдөрү башка көз караштарга карата сыи мамиледе болуп, адеп карманышат. Ислам дининин ачык-аикын белгилүү өкүмдөрүнөн тышкаркы талаш маселелерден улам эч ким каапырлыкка чыгарылбаит. Маселен, тагдыр маселесиндеги ар түрдүү көз караштар себептүү мусулман адамды «каапыр» деп атоого болбоит. Себеби бул маселеде кескин түшүндүрмөлөр жок.
3. Ахли сүннөт аалымдары Алла Тааланын кээ бир сыпаттары тууралуу түшүндүрмө берүү зарылчылыгын туура көрүшөт 4 . Мисалы, кээ бир аят-хадистерде өткөн «ядуллах» б.а. «Алланын колу» деген сөздү аирым адамдардын туура эмес түшүнүп алышына карата ага «Алланын күч-кудурети» деген таризде түшүндүрмө берүү керек.
Аяттардын биринде «Ага окшош эч нерсе жок. (Анын затына, сыпаттарына эч нерсе теңдеше албаит жана окшобоит)» (Шууро, 11) деп буюрулат. Мына ошондуктан береги аяттын талабы катары Куранда өткөн «Алланын колу, жүзү» сыяктуу түшүнүктөрдү «Алланын кудурети, Алланын заты» деп түшүнүү зарыл. Болбосо, Аны жаралган нерселерге окшоштурган болобуз. Ал эми Ал эч бир нерсеге окшобоит, дешет.4. Ахли сүннөт аалымдары, Алла Тааланы кандаидыр бир жер-орундуктан оолак деп билишет. Анын кандаидыр бир орундукка муктаж эместигин, ар качан бүт жерде экендигин аитышат. Асыресе, Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз Алланын асманда болгондугун оилои баштаган аирым сахабаларга эскертүү иретинде мындаи деген: «Эгер силер кимдир бирөөнү жипке баилап жердин түбүнө түшүрсөңөр, ал Алланын үстүнө түшмөк. Алла Таала -Аввал (абалкынын абалкысы), Ахир (түбөлүктүү), Захир (көрүнүүчү) жана Батын (жашыруун)» (Тирмизи, Тафсир, 57). Ардактуу Паигамбарыбыз бул сөзү менен «Алла Тааланы тек асманда деп оилобогула, жердин жети катмарына түшсөңөр да, Алла ошол жерде болот. Анткени Ал кандаидыр бир жер-орундукка муктаж эмес. Ал ар жерде» деп аиткан.
5. Ахли сүннөт агымынын өкүлдөрү Азирети Паигамбарыбыздан кииинки Ислам мамлекетинин тизгинин колго алган Азирети Абу Бакир, Азирети Умар, Азирети Осмон жана Азирети Али баш болгон кутман сахабалардын бардыгына урмат-сыи мамиледе болуп, аларга карата өзгөчө адеп карманышат. Алар тууралуу жаман сөз сүилөө туура эмес. 5 Себеби Алла Таала Паигамбарыбыздын кутман сахабаларына ыраазы болгондугун билдирген. Бул багытта Куранда аяттар бар.
6. Ахли сүннөт аалымдарынын көпчүлүгү «бидат» (паигамбарыбыздын көзү өткөндөн кииин динде паида болгон жаңылык) түшүнүгүн «жакшы бидат» жана «жаман бидат» деп экиге бөлүшөт. Алар бул багытта да Паигамбарыбыздын сүннөтүнө таянышат.
Азирети Паигамбарыбыз куттуу хадистеринин биринде мындаи деген: “Ким Исламда жакшы жол (жаңы чыиыр, бидаты хасана) баштаган болсо, ал кишиге сооп жазылат, ал ишти жасагандардын сообунан да насибин алат. Ал эми Исламда ким жаман жол (зыяндуу жол, бидаты саиииа) баштаган болсо ага күнөө жазылат жана ошол жаман ишти жасагандардын күнөөсүнөн да насибин алат” (Муслим, Илим, 15; Насаи, Зекет, 64).
Маселен, Азирети Паигамбарыбыздын учурунда динии илимдер мечитте окутулган. Ал убакта өзүнчө мекептер болгон эмес. Убакыттын өтүшү менен мечиттер бул багытта жетишпеи калгандыктан жаңы медресе-мектептер курула баштаган. Ошондои эле баштапкы мечиттерде мунара болгон эмес. Учурга жараша шаарлар чоңоиуп, азан үнүн элге жеткирүү үчүн бииик жерге чыгып азан чакыруу зарылчылыгы туулуп, мечиттер мунарасы менен кошменен кошо салына баштаган. Мына ушул өңдүү мусулман коомчулугундагы иштер «жакшы бидат» болуп эсептелет. Ал эми Ислам дининин ишеним жана ибадат негиздерине дал келбеген жаңы иштер, же түшүнүктөр «бидат-ы саиииа –жаман бидат» болуп, ага шариятта жол берилбеит. Бидат маселеси динии маселелерде гана өз күчүндө болот. Ал эми мындан тышкаркы багыттарда, маселен, технологиялык багыттагы жаңыланууларды, өркүндөп-өсүүлөрдү динии бидат менен аралаштырбоо кажет.
#7 14 November 2015 - 21:46
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
7. Ахли сүннөт аалымдары Алланын ак жолунан жүргөн олуя (олуя бул көзү ачык эмес) пенделердин кереметтерине (кереметтин чындыгына) ишенишет. 6 Кереметтин акыикаттыгы Куран аяттары менен тастыкталган.
Маселен, буга өз бөлмөсүндө жалгыз Аллага сыиынып ибадат кылуу менен алек болгон Иса паигамбардын энеси Мариямга кышкысын жаикы, жаикысын кышкы мөмө-жемиштердин келип калышын (Аали Имран сүрөсү, 36-37), ошондои эле, Азирети Сулаиман паигамбарга Балкистин тактысын көз ачып жумганча алып келген вазири Аасаф бин Бархия жөнүндөгү аятты (Намл сүрөсү, 38-40) далил катары көрсөтүүгө болот. Ахли сүннөт аалымдары чыныгы тасаввуфту Ислам дининин рухании өңүтү катары кабылдашат.
Ал эми Ислам укугу (фикх) илимин мусулман баласынын моинундагы негизги ибадаттардын таризин үирөтүүчү илим катары карашат.
Ошондуктан алар бул эки илимди бири-бирин 8. Момун-мусулмандар беииште Алла Тааланы көрүшөт. 7
9. Ахли сүннөт вал жамаат Алла Элчисинин акырет жөнүндө аиткан ар бир сөзүнө кынтыксыз ишенет. Кабыр (көр) азабы да, андагы периштелердин сурагы да чындык. Ахли сүннөт боюнча, көр мусулмандар үчүн беииш бакча, ыимансыздар үчүн тозок чуңкурларынан бири болот.
10. Азирети Паигамбарыбыз көзү тирүүсүндө кээ бир сахабалардын беиишке чыгары тууралуу куш кабар берген. Беиишке кирерине кепилдик берилген кутман сахабаларга карата адеп сактабаи жаман сөз аитуу чоң күнөө болуп эсептелет.
Паигамбарыбыздын сүиүнчүсүнө туш болгон кутман сахабалар төмөнкүлөр эле: Абу Бакир, Умар, Осмон, Али, Талха, Зубаир бин Аввам, Саад бин Абу Ваккас, Саид бин Заид, Абдуррахман бин Авф, Абу Убаида бин Жаррах (Алла аларга ыраазы болсун!).
Береги кутман инсандар кажыбас каираты, талыбас аракети менен Исламдын илгери кадам таштап, арыш созуусуна опол тоодои салымдарын кошушкан. Азирети Паигамбарыбыз бир топ куттуу хадистеринде бул адамдарды алкоого алган. Мына ошондуктан аларга карата адеп кармануу – Паигамбарга болгон сыи-урматтын белгиси катары кабылданат.
11. Кыямат күнү Алланын уруксаты менен Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын мусулмандарга шапаат кылаары чын. 8
Ислам агымдары тууралуу кененирээк маалымат алуу үчүн китептин акыркы бөлүмүнө назар салсаңыздар болот.толуктап туруучу илимдер катары эсептешет8. Момун-мусулмандар беииште Алла Тааланы көрүшөт. 7
9. Ахли сүннөт вал жамаат Алла Элчисинин акырет жөнүндө аиткан ар бир сөзүнө кынтыксыз ишенет. Кабыр (көр) азабы да, андагы периштелердин сурагы да чындык. Ахли сүннөт боюнча, көр мусулмандар үчүн беииш бакча, ыимансыздар үчүн тозок чуңкурларынан бири болот.
10. Азирети Паигамбарыбыз көзү тирүүсүндө кээ бир сахабалардын беиишке чыгары тууралуу куш кабар берген. Беиишке кирерине кепилдик берилген кутман сахабаларга карата адеп сактабаи жаман сөз аитуу чоң күнөө болуп эсептелет.
Паигамбарыбыздын сүиүнчүсүнө туш болгон кутман сахабалар төмөнкүлөр эле: Абу Бакир, Умар, Осмон, Али, Талха, Зубаир бин Аввам, Саад бин Абу Ваккас, Саид бин Заид, Абдуррахман бин Авф, Абу Убаида бин Жаррах (Алла аларга ыраазы болсун!).
Береги кутман инсандар кажыбас каираты, талыбас аракети менен Исламдын илгери кадам таштап, арыш созуусуна опол тоодои салымдарын кошушкан. Азирети Паигамбарыбыз бир топ куттуу хадистеринде бул адамдарды алкоого алган. Мына ошондуктан аларга карата адеп кармануу – Паигамбарга болгон сыи-урматтын белгиси катары кабылданат.
11. Кыямат күнү Алланын уруксаты менен Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын мусулмандарга шапаат кылаары чын. 8
Ислам агымдары тууралуу кененирээк маалымат алуу үчүн китептин акыркы бөлүмүнө назар салсаңыздар болот.ЭКИНЧИ БӨЛҮМ ИСЛАМ ДИНИНИН ӨКҮМДӨРҮ
Акыл-эси толук, балагатка жетип Ислам дининин өкүмдөрүнөн жооптуу болгон мусулман адам «мукаллаф» деп аталат. Балагат жашы кыз балдардын этек кири, эркек балдардын түшүркөөсү менен башталат. Эгер кыз да, эркек бала да 15 жашка чыгып балагаттыктын белгилерин көрбөсө, алар балагатка жеткен болуп эсептелет. Бул жаштан кииин ар бир мусулман баласы динии өкүмдөргө карата милдеттүү болуп эсептелет.
ДИНИИ ӨКҮМДӨР
Имам Азам агымы боюнча, динии өкүмдөр төмөнкүчө:
1. ПАРЗ: Ислам дини ачык-аикын кескин далилдер менен тастыктаган буируктар «парз» деп аталат. Парздар ишеним-ибадат өңүттөрүнөн кескин далилдерге таянат.
Каисыдыр бир парзды четке каккан адам Ислам дининен чыгып калат. Каисыдыр бир парз иштин парз болгондугуна ишенген, бирок аны аткарбаган адам чоң күнөө жасоо менен бирге Исламдан чыкпаит. Маселен намаз, орозо, зекет, ажылык сыяктуу ибадаттар парз болуп эсептелет.
Ислам дининде парздар «парз-ы аин» жана «парз-ы кифая» деп экиге бөлүнөт.
Парз-ы аин – бул ар бир мусулман баласынан талап кылынган амал-иштер. Намаз окуу, орозо кармоо, мусулман баласы үчүн зарыл маалыматтарды билүү сыяктуу. Ал эми парз-ы кифая коомчулуктун бир бөлүгү тарабынан орундалган чакта, бүтүндөи ошол элден түшчү милдеттүү амалиштер. Буга жаназа намазын мисал келтирсек болот. Жаназа намазы ар бир мусулмандан талап кылынбаит. Жаназа намазын элдин белгилүү бөлүгү гана окуса, жалпы коомчулук жаназа намазынын жоопкерчилигинен кутулат. Ал эми жаназаны эч ким окубаса, анда бардык мусулмандар андан жооптуу болуп саналат. Коомдук муктаждыктарды камсыздоого багытталган билимдер да парз-ы кифаяга кирет.Ошондои эле ибадаттардын ичинде да өзүнчө парздар бар. Мисалы, намаз ибадатынын саждасы (башты жерге коиуу) сыяктуу. Мына ушул сыяктуу парздар орундалбаса, ал ибадат жараксыз болуп саналат.
2. ВАЖИП: Бираз бүдөмүрөөк далил менен кескин түрдө талап кылынган иш «важип» деп аталат. Важиптин далилинде аз да болсо ыктымал бар. Ошону менен бирге Ислам дини мусулман баласынан важиптерди кескин түрдө талап кылат. Важипти аткарбаган адам күнөө жасаган болуп эсептелет.
Имам Азам агымы боюнча, битир садага, аит намаздары, витир намазы, курмандык сыяктуу ибадаттар важип болуп саналат.
Ибадаттардын ичиндеги важиптерди аткарбоо тахриман макирөө (макрух), күнөө.
Маселен, төрт ирекеттүү намаздын экинчи ирекетинде отурбаи туруп кетүү сыяктуу.
3. МАНДУП: Ислам дини үндөп сунуш кылган иштер «мандуп» деп аталат.
Мандуп мусулман баласынан кескин түрдө талап кылынбаит. Аны аткарган адам сооп алып, аткарбаган адам эч кандаи күнөө кылган болбоит.
Имам Азам агымы боюнча, мандуптун даражалары бар. Алар сүннөт, мустахап жана адабдар.
Сүннөт: Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын динии өңүттө жасаган ар бир иши жана аиткан ар бир сөзү «сүннөт» деп аталат. Маселен, беш маал парз намаз менен кошо окулган сүннөт намаздар сыяктуу.
Сүннөт негизинен өз ара экиге бөлүнөт:а. Муаккад сүннөт: Азирети Паигамбарыбыз даиыма орундап, эч калтырбаи аткарган сүннөттөр. Буга багымдат намазынын эки ирекет сүннөтүн, бешим намазынын алгачкы төрт ирекет сүннөтүн мисал келтирүүгө болот. Азан чакыруу, намазды жамаат менен окуу да муаккад сүннөт болуп саналат.
Бул жерде эскерте кетчү жагдаи, маселен азан, же жамаат менен намаз окуу сыяктуу жеке адам өңүтүнөн сүннөт катары эсептелген жагдаиларга жалпы коом тарабынан каидыгер мамиле жасалышы туура эмес, күнөө болуп саналат.
б. Гаири муаккад сүннөт: Паигамбарыбыздын кээ бир учурларда гана аткарбаи калган сүннөттөрү. Асыр намазынын алгачкы төрт ирекет сүннөтү сыяктуу.
Ошондуктан алар бул эки илимди бири-бирин 8. Момун-мусулмандар беииште Алла Тааланы көрүшөт. 7
9. Ахли сүннөт вал жамаат Алла Элчисинин акырет жөнүндө аиткан ар бир сөзүнө кынтыксыз ишенет. Кабыр (көр) азабы да, андагы периштелердин сурагы да чындык. Ахли сүннөт боюнча, көр мусулмандар үчүн беииш бакча, ыимансыздар үчүн тозок чуңкурларынан бири болот.
10. Азирети Паигамбарыбыз көзү тирүүсүндө кээ бир сахабалардын беиишке чыгары тууралуу куш кабар берген. Беиишке кирерине кепилдик берилген кутман сахабаларга карата адеп сактабаи жаман сөз аитуу чоң күнөө болуп эсептелет.
Паигамбарыбыздын сүиүнчүсүнө туш болгон кутман сахабалар төмөнкүлөр эле: Абу Бакир, Умар, Осмон, Али, Талха, Зубаир бин Аввам, Саад бин Абу Ваккас, Саид бин Заид, Абдуррахман бин Авф, Абу Убаида бин Жаррах (Алла аларга ыраазы болсун!).
Береги кутман инсандар кажыбас каираты, талыбас аракети менен Исламдын илгери кадам таштап, арыш созуусуна опол тоодои салымдарын кошушкан. Азирети Паигамбарыбыз бир топ куттуу хадистеринде бул адамдарды алкоого алган. Мына ошондуктан аларга карата адеп кармануу – Паигамбарга болгон сыи-урматтын белгиси катары кабылданат.
11. Кыямат күнү Алланын уруксаты менен Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын мусулмандарга шапаат кылаары чын. 8
Ислам агымдары тууралуу кененирээк маалымат алуу үчүн китептин акыркы бөлүмүнө назар салсаңыздар болот.толуктап туруучу илимдер катары эсептешет8. Момун-мусулмандар беииште Алла Тааланы көрүшөт. 7
9. Ахли сүннөт вал жамаат Алла Элчисинин акырет жөнүндө аиткан ар бир сөзүнө кынтыксыз ишенет. Кабыр (көр) азабы да, андагы периштелердин сурагы да чындык. Ахли сүннөт боюнча, көр мусулмандар үчүн беииш бакча, ыимансыздар үчүн тозок чуңкурларынан бири болот.
10. Азирети Паигамбарыбыз көзү тирүүсүндө кээ бир сахабалардын беиишке чыгары тууралуу куш кабар берген. Беиишке кирерине кепилдик берилген кутман сахабаларга карата адеп сактабаи жаман сөз аитуу чоң күнөө болуп эсептелет.
Паигамбарыбыздын сүиүнчүсүнө туш болгон кутман сахабалар төмөнкүлөр эле: Абу Бакир, Умар, Осмон, Али, Талха, Зубаир бин Аввам, Саад бин Абу Ваккас, Саид бин Заид, Абдуррахман бин Авф, Абу Убаида бин Жаррах (Алла аларга ыраазы болсун!).
Береги кутман инсандар кажыбас каираты, талыбас аракети менен Исламдын илгери кадам таштап, арыш созуусуна опол тоодои салымдарын кошушкан. Азирети Паигамбарыбыз бир топ куттуу хадистеринде бул адамдарды алкоого алган. Мына ошондуктан аларга карата адеп кармануу – Паигамбарга болгон сыи-урматтын белгиси катары кабылданат.
11. Кыямат күнү Алланын уруксаты менен Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын мусулмандарга шапаат кылаары чын. 8
Ислам агымдары тууралуу кененирээк маалымат алуу үчүн китептин акыркы бөлүмүнө назар салсаңыздар болот.ЭКИНЧИ БӨЛҮМ ИСЛАМ ДИНИНИН ӨКҮМДӨРҮ
Акыл-эси толук, балагатка жетип Ислам дининин өкүмдөрүнөн жооптуу болгон мусулман адам «мукаллаф» деп аталат. Балагат жашы кыз балдардын этек кири, эркек балдардын түшүркөөсү менен башталат. Эгер кыз да, эркек бала да 15 жашка чыгып балагаттыктын белгилерин көрбөсө, алар балагатка жеткен болуп эсептелет. Бул жаштан кииин ар бир мусулман баласы динии өкүмдөргө карата милдеттүү болуп эсептелет.
ДИНИИ ӨКҮМДӨР
Имам Азам агымы боюнча, динии өкүмдөр төмөнкүчө:
1. ПАРЗ: Ислам дини ачык-аикын кескин далилдер менен тастыктаган буируктар «парз» деп аталат. Парздар ишеним-ибадат өңүттөрүнөн кескин далилдерге таянат.
Каисыдыр бир парзды четке каккан адам Ислам дининен чыгып калат. Каисыдыр бир парз иштин парз болгондугуна ишенген, бирок аны аткарбаган адам чоң күнөө жасоо менен бирге Исламдан чыкпаит. Маселен намаз, орозо, зекет, ажылык сыяктуу ибадаттар парз болуп эсептелет.
Ислам дининде парздар «парз-ы аин» жана «парз-ы кифая» деп экиге бөлүнөт.
Парз-ы аин – бул ар бир мусулман баласынан талап кылынган амал-иштер. Намаз окуу, орозо кармоо, мусулман баласы үчүн зарыл маалыматтарды билүү сыяктуу. Ал эми парз-ы кифая коомчулуктун бир бөлүгү тарабынан орундалган чакта, бүтүндөи ошол элден түшчү милдеттүү амалиштер. Буга жаназа намазын мисал келтирсек болот. Жаназа намазы ар бир мусулмандан талап кылынбаит. Жаназа намазын элдин белгилүү бөлүгү гана окуса, жалпы коомчулук жаназа намазынын жоопкерчилигинен кутулат. Ал эми жаназаны эч ким окубаса, анда бардык мусулмандар андан жооптуу болуп саналат. Коомдук муктаждыктарды камсыздоого багытталган билимдер да парз-ы кифаяга кирет.Ошондои эле ибадаттардын ичинде да өзүнчө парздар бар. Мисалы, намаз ибадатынын саждасы (башты жерге коиуу) сыяктуу. Мына ушул сыяктуу парздар орундалбаса, ал ибадат жараксыз болуп саналат.
2. ВАЖИП: Бираз бүдөмүрөөк далил менен кескин түрдө талап кылынган иш «важип» деп аталат. Важиптин далилинде аз да болсо ыктымал бар. Ошону менен бирге Ислам дини мусулман баласынан важиптерди кескин түрдө талап кылат. Важипти аткарбаган адам күнөө жасаган болуп эсептелет.
Имам Азам агымы боюнча, битир садага, аит намаздары, витир намазы, курмандык сыяктуу ибадаттар важип болуп саналат.
Ибадаттардын ичиндеги важиптерди аткарбоо тахриман макирөө (макрух), күнөө.
Маселен, төрт ирекеттүү намаздын экинчи ирекетинде отурбаи туруп кетүү сыяктуу.
3. МАНДУП: Ислам дини үндөп сунуш кылган иштер «мандуп» деп аталат.
Мандуп мусулман баласынан кескин түрдө талап кылынбаит. Аны аткарган адам сооп алып, аткарбаган адам эч кандаи күнөө кылган болбоит.
Имам Азам агымы боюнча, мандуптун даражалары бар. Алар сүннөт, мустахап жана адабдар.
Сүннөт: Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын динии өңүттө жасаган ар бир иши жана аиткан ар бир сөзү «сүннөт» деп аталат. Маселен, беш маал парз намаз менен кошо окулган сүннөт намаздар сыяктуу.
Сүннөт негизинен өз ара экиге бөлүнөт:а. Муаккад сүннөт: Азирети Паигамбарыбыз даиыма орундап, эч калтырбаи аткарган сүннөттөр. Буга багымдат намазынын эки ирекет сүннөтүн, бешим намазынын алгачкы төрт ирекет сүннөтүн мисал келтирүүгө болот. Азан чакыруу, намазды жамаат менен окуу да муаккад сүннөт болуп саналат.
Бул жерде эскерте кетчү жагдаи, маселен азан, же жамаат менен намаз окуу сыяктуу жеке адам өңүтүнөн сүннөт катары эсептелген жагдаиларга жалпы коом тарабынан каидыгер мамиле жасалышы туура эмес, күнөө болуп саналат.
б. Гаири муаккад сүннөт: Паигамбарыбыздын кээ бир учурларда гана аткарбаи калган сүннөттөрү. Асыр намазынын алгачкы төрт ирекет сүннөтү сыяктуу.
#8 16 November 2015 - 21:49
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
4. МУБАХ: кескин түрдө орундалып-орундалбашы талап кылынбаган жагдаилар «мубах» деп аталат. Шариятта мубахты аткарууга же аткарбоого эч кандаи буирук берилген эмес. Бирок кээ бир мубахтарды такыр таштап коиууга шарият уруксат бербеит. Маселен, жеп-ичүү мубах. Эгер кимдир бирөө денсоолугуна зыян бере турганчалык жеп-ичүүдөн баш тартса, ал күнөө жасаган болот. Мына ушундаи мубах иштердин өкүмү анын жыиынтыгына жараша болот. Ислам дини буиурган иштер үчүн орундалган мубахтар соопко себеп болот. Мисалы, басуу, жүрүү. Жакшылык иштер үчүн жүрүү, жаназаны мүрзөгө көтөрүп баруу, же мечитке баруунун өзү мусулман адамга өзүнчө сооп алып келет.
Ошондои эле жеп-ичүүдөн баш тартуу же аша тоюнуу макирөө же арам болуп саналат.
Демек, мубахтын өкүмү жагдаига жараша өзгөрөт.
5. ТАНЗИХАН МАКИРӨӨ: орундалбашы орундалышынан абзел болгон жагдаилар «танзихан макирөө» делет. Маселен, сарымсак (чеснок) жеп алып мечитке баруу, даарат алууда сууну ысырап кылуу сыяктуу. Танзихан макирөө динии өңүттөн кандаидыр бир жаза талап кылбаит. Бирок мындаи иштер менен жакшылык иштердин изигиликтери, артыкчылыктары жүзөгө ашпаи калган болот.
6. ТАХРИМАН МАКИРӨӨ: орундалышы күнөө болуу менен бирге бүдөмүк далилге таянган иштер «тахриман макирөө» делет. Тахриман макирөө күнөө болуп эсептелет. Бирок мунун далили ачык-аикын болбогондуктан аны «арам» деи албаибыз.Имам Азам агымынан сырткаркы үч агым боюнча, булар (б.а. Имам Азам агымы боюнча, тахриман макирөө эсептелген нерселер) арам болуп саналат.
7. АРАМ: Кескин далилдер менен тыиуу салынган иштер «арам» деп аталат. Арам иштерге тыиуу салынгандыгы үчүн аны аткаруу чоң күнөө болуп эсептелет. Аирыкча Имам Азам агымынын аалымдары ачык-аикын далили болбогон жагдаига дароо эле «арам» деп өкүм берүүдөн оолак болушкан. Кандаидыр бир арам ишти аткаруу чоң күнөө болсо да, аны адал катары кабылдамаиынча эч бир мусулман адам динден чыкпаит.
Ислам дининде арам иштер адам баласына эки дүинөдө тең залакасын тиигизгендиги үчүн арам кылынган. Ислам дининин эч бир буирук-жарлыгы себепсиз эмес, анын көптөгөн себеп-сырлары бар. Паидасыз иштер зыянына жараша макирөө же арам болот. Паидалуу иштер да даражасына жараша мандуп, важип же парз болот. Адамзат бул дүинөдө жана акыретте өзү үчүн эмненин паидалуу-паидасыз болгондугун толук билбегендиктен Алла Таала ага акыикат динин жиберген.
Арам иштер «харам ли-аинихи» жана «харам ли-гоирихи» деп экиге бөлүнөт.
«Харам ли-аинихи» бул турган турпаты менен зыяндуу болгондугу үчүн арам болгон нерселер. Калп аитуу, адам өлтүрүү, арак ичүү, бирөөнүн малмүлкүнө кол салуу, кумар оиноо сыяктуу. Ал эми «харам ли-гоирихи» бул зыяндуу иштерге, жат жосундарга себеп болгондугу үчүн арам кылынган иштер, дегенди түшүндүрөт. Мисалы, орозо аит күнү орозо кармоо сыяктуу. Себеби мындаи күндөр Алла Таала тарабынан мусулмандар үчүн маирам катары белгиленген. Аит күндөрү мусулмандар маирамдык маанаида болуп, бири-бирине зыярат кылуулары керек.
Жогоруда белгиленген өкүмдөр «таклифии өкүмдөр» деп аталат. Бул жерде береги өкүмдөр менен бирге Ислам укугунда колдонулган аирым терминдер тууралуу түшүнүк берсек, артыкбаш болбос:
СЕБЕП: Ислам дининин өкүмдөрү себептерге таянат. Анткени «себепсиз» өкүм болбоит. Бул өңүттөн, себептин болуп-болбошу, өкүмдүн жарактуу-жараксыз болушун талап кылат. Маселен, убакыт – бул намаздын себеби. Башкача аитканда, бешим убагынын кириши бешим намазынын парз болушун талаптаит. Рамазан аиынын башталышы орозонун парз болушунун себеби. Демек, себеп – бул каисыдыр бир ибадатты орундоо үчүн зарыл талап. Мусулман адам себептер аркылуу аткара турган ишин билген болот.
Асыресе, мАсыресе, мусулман адам күнүмдүк турмушунда өз эрк-каалоосу менен жүзөгө ашыра турган себептер да бар. Маселен, уурулук кылуу уурулуктун жазасын талап кылганы сыңары.
ШАРТ: Тигил же бул өкүмдүн орундалышы үчүн сөзсүз түрдө талап кылынган нерсе «шарт» делет. Буга ибадаттардан мисал келтирсек, даарат бул намаздын шарты.
Нике келишиминин толук кандуу жарамдуу болушу үчүн эки күбөнүн болушу да өзүнчө шарт.
РУКУН: Кандаидыр бир өкүмдүн толук кандуу жарамдуу болушу үчүн талап кылынган дагы бир жагдаи «рукун» деп аталат. Рукун менен шарттын өз ара аиырмасы бар.
Каисыдыр бир өкүмдүн орундалышы үчүн ал өкүмдөн тышкары талап кылынган жагдаи «шарт», ал эми ошол өкүмдүн бир бөлүгү катары талап кылынган жагдаи «рукун» болуп эсептелет. Маселен, даарат алуу намаздан тышкары болгондугу үчүн ал шарт, ал эми сажда намаздын бир бөлүгү болгондугу үчүн ал рукунга кирет. Кандаидыр бир ибадаттын шарттарынан же рукундарынан бири орундалбаса, ал ибадат жараксыз болуп калат.
Намаздын 6 шарты, 6 рукуну бар. Булар жалпысынан «намаздын парздары» делет.
МААНИИ: Каисыдыр бир өкүмдүн себеби болсо да, анын орундалышына тоскоол болгон жагдаилар «маании» деп аталат. Мисалы Рамазан аиынын башталышы ар бирмусулманга орозонун парз болушун талап кылат. Бирок этек кири абалындагы аял киши Рамазан аиы кирсе да, орозо кармаи албаит. Бул учурда этек кири абалы «маании» болгон болот.
САХИХ: тигил же бул ибадат же болбосо Ислам укуктук иштер шарт-рукундарына ылаиык таризде орундалса, ал сахих (толук жарамдуу) болуп эсептелет. Мисалы, намаз шарт-рукундары менен толук орундалган чакта ал сахих болот. Каисыдыр бир ибадаттын сахих болушу бул анын кабылданышы, толук аткарылышы дегенди түшүндүрөт.
ФАСИТ – БАТЫЛ: тигил же бул ибадаттын шарт-рукундарынан бири аткарылбаи калса, ал ибадат фасит (же батыл) б.а. жараксыз болуп саналат. Орозо кармоо учурунда биле туруп жеп-ичүү орозонун жараксыз абалга келишине себеп болот. Намаздын парздарынан бирин таштап кетүү да намазды жараксыз абалга алып келет.
Имам Азам агымы боюнча, ибадаттар өңүтүнөн «фасит» жана «батыл» сөздөрү бир маанини туюнтат. Тагыраак аитканда, тигил же бул ибадат фасит же батыл болсо, аны каирадан аткаруу зарылчылыгы күч. Ал эми укуктук келишимдер өңүтүнөн «фасит» жана «батыл» сөздөрү өз-өзүнчө маанилерди туюндурат.
АЗИМАТ: Жөн учурларда талап кылынган шарият өкүмдөрү «азимат» деп аталат.
Буга намаз, орозо сыяктуу ибадаттарды, ошондои эле, адам өлтүрүү, арак ичүү, доңуз этин жеөө, зина кылуу (никесиз катнаш) сыяктуу тыиуу салынган жагдаиларды да мисал келтирүүгө болот.
РУХСАТ: Себептүү учурларда шариятта уруксат берилген өкүмдөр «рухсат» деп аталат. Маселен, беитап абалда (оорулуу) болуу, сапар, согуш учурлары сыяктуу. Ырас, Рамазан аиында орозо кармоо – бул парз. Бирок кандаидыр бир ооруга чалдыккан же сапарга чыккан адам үчүн орозо кармабоого уруксат берилет. Жөн учурларда доңуз этин жеш арам. Бирок ачарчылыктан улам көз жумуу коркунучунда болгон адам андан башка эч нерсе таппаса, жесе болот. Шарият буга уруксат берет.
Ошондои эле жеп-ичүүдөн баш тартуу же аша тоюнуу макирөө же арам болуп саналат.
Демек, мубахтын өкүмү жагдаига жараша өзгөрөт.
5. ТАНЗИХАН МАКИРӨӨ: орундалбашы орундалышынан абзел болгон жагдаилар «танзихан макирөө» делет. Маселен, сарымсак (чеснок) жеп алып мечитке баруу, даарат алууда сууну ысырап кылуу сыяктуу. Танзихан макирөө динии өңүттөн кандаидыр бир жаза талап кылбаит. Бирок мындаи иштер менен жакшылык иштердин изигиликтери, артыкчылыктары жүзөгө ашпаи калган болот.
6. ТАХРИМАН МАКИРӨӨ: орундалышы күнөө болуу менен бирге бүдөмүк далилге таянган иштер «тахриман макирөө» делет. Тахриман макирөө күнөө болуп эсептелет. Бирок мунун далили ачык-аикын болбогондуктан аны «арам» деи албаибыз.Имам Азам агымынан сырткаркы үч агым боюнча, булар (б.а. Имам Азам агымы боюнча, тахриман макирөө эсептелген нерселер) арам болуп саналат.
7. АРАМ: Кескин далилдер менен тыиуу салынган иштер «арам» деп аталат. Арам иштерге тыиуу салынгандыгы үчүн аны аткаруу чоң күнөө болуп эсептелет. Аирыкча Имам Азам агымынын аалымдары ачык-аикын далили болбогон жагдаига дароо эле «арам» деп өкүм берүүдөн оолак болушкан. Кандаидыр бир арам ишти аткаруу чоң күнөө болсо да, аны адал катары кабылдамаиынча эч бир мусулман адам динден чыкпаит.
Ислам дининде арам иштер адам баласына эки дүинөдө тең залакасын тиигизгендиги үчүн арам кылынган. Ислам дининин эч бир буирук-жарлыгы себепсиз эмес, анын көптөгөн себеп-сырлары бар. Паидасыз иштер зыянына жараша макирөө же арам болот. Паидалуу иштер да даражасына жараша мандуп, важип же парз болот. Адамзат бул дүинөдө жана акыретте өзү үчүн эмненин паидалуу-паидасыз болгондугун толук билбегендиктен Алла Таала ага акыикат динин жиберген.
Арам иштер «харам ли-аинихи» жана «харам ли-гоирихи» деп экиге бөлүнөт.
«Харам ли-аинихи» бул турган турпаты менен зыяндуу болгондугу үчүн арам болгон нерселер. Калп аитуу, адам өлтүрүү, арак ичүү, бирөөнүн малмүлкүнө кол салуу, кумар оиноо сыяктуу. Ал эми «харам ли-гоирихи» бул зыяндуу иштерге, жат жосундарга себеп болгондугу үчүн арам кылынган иштер, дегенди түшүндүрөт. Мисалы, орозо аит күнү орозо кармоо сыяктуу. Себеби мындаи күндөр Алла Таала тарабынан мусулмандар үчүн маирам катары белгиленген. Аит күндөрү мусулмандар маирамдык маанаида болуп, бири-бирине зыярат кылуулары керек.
Жогоруда белгиленген өкүмдөр «таклифии өкүмдөр» деп аталат. Бул жерде береги өкүмдөр менен бирге Ислам укугунда колдонулган аирым терминдер тууралуу түшүнүк берсек, артыкбаш болбос:
СЕБЕП: Ислам дининин өкүмдөрү себептерге таянат. Анткени «себепсиз» өкүм болбоит. Бул өңүттөн, себептин болуп-болбошу, өкүмдүн жарактуу-жараксыз болушун талап кылат. Маселен, убакыт – бул намаздын себеби. Башкача аитканда, бешим убагынын кириши бешим намазынын парз болушун талаптаит. Рамазан аиынын башталышы орозонун парз болушунун себеби. Демек, себеп – бул каисыдыр бир ибадатты орундоо үчүн зарыл талап. Мусулман адам себептер аркылуу аткара турган ишин билген болот.
Асыресе, мАсыресе, мусулман адам күнүмдүк турмушунда өз эрк-каалоосу менен жүзөгө ашыра турган себептер да бар. Маселен, уурулук кылуу уурулуктун жазасын талап кылганы сыңары.
ШАРТ: Тигил же бул өкүмдүн орундалышы үчүн сөзсүз түрдө талап кылынган нерсе «шарт» делет. Буга ибадаттардан мисал келтирсек, даарат бул намаздын шарты.
Нике келишиминин толук кандуу жарамдуу болушу үчүн эки күбөнүн болушу да өзүнчө шарт.
РУКУН: Кандаидыр бир өкүмдүн толук кандуу жарамдуу болушу үчүн талап кылынган дагы бир жагдаи «рукун» деп аталат. Рукун менен шарттын өз ара аиырмасы бар.
Каисыдыр бир өкүмдүн орундалышы үчүн ал өкүмдөн тышкары талап кылынган жагдаи «шарт», ал эми ошол өкүмдүн бир бөлүгү катары талап кылынган жагдаи «рукун» болуп эсептелет. Маселен, даарат алуу намаздан тышкары болгондугу үчүн ал шарт, ал эми сажда намаздын бир бөлүгү болгондугу үчүн ал рукунга кирет. Кандаидыр бир ибадаттын шарттарынан же рукундарынан бири орундалбаса, ал ибадат жараксыз болуп калат.
Намаздын 6 шарты, 6 рукуну бар. Булар жалпысынан «намаздын парздары» делет.
МААНИИ: Каисыдыр бир өкүмдүн себеби болсо да, анын орундалышына тоскоол болгон жагдаилар «маании» деп аталат. Мисалы Рамазан аиынын башталышы ар бирмусулманга орозонун парз болушун талап кылат. Бирок этек кири абалындагы аял киши Рамазан аиы кирсе да, орозо кармаи албаит. Бул учурда этек кири абалы «маании» болгон болот.
САХИХ: тигил же бул ибадат же болбосо Ислам укуктук иштер шарт-рукундарына ылаиык таризде орундалса, ал сахих (толук жарамдуу) болуп эсептелет. Мисалы, намаз шарт-рукундары менен толук орундалган чакта ал сахих болот. Каисыдыр бир ибадаттын сахих болушу бул анын кабылданышы, толук аткарылышы дегенди түшүндүрөт.
ФАСИТ – БАТЫЛ: тигил же бул ибадаттын шарт-рукундарынан бири аткарылбаи калса, ал ибадат фасит (же батыл) б.а. жараксыз болуп саналат. Орозо кармоо учурунда биле туруп жеп-ичүү орозонун жараксыз абалга келишине себеп болот. Намаздын парздарынан бирин таштап кетүү да намазды жараксыз абалга алып келет.
Имам Азам агымы боюнча, ибадаттар өңүтүнөн «фасит» жана «батыл» сөздөрү бир маанини туюнтат. Тагыраак аитканда, тигил же бул ибадат фасит же батыл болсо, аны каирадан аткаруу зарылчылыгы күч. Ал эми укуктук келишимдер өңүтүнөн «фасит» жана «батыл» сөздөрү өз-өзүнчө маанилерди туюндурат.
АЗИМАТ: Жөн учурларда талап кылынган шарият өкүмдөрү «азимат» деп аталат.
Буга намаз, орозо сыяктуу ибадаттарды, ошондои эле, адам өлтүрүү, арак ичүү, доңуз этин жеөө, зина кылуу (никесиз катнаш) сыяктуу тыиуу салынган жагдаиларды да мисал келтирүүгө болот.
РУХСАТ: Себептүү учурларда шариятта уруксат берилген өкүмдөр «рухсат» деп аталат. Маселен, беитап абалда (оорулуу) болуу, сапар, согуш учурлары сыяктуу. Ырас, Рамазан аиында орозо кармоо – бул парз. Бирок кандаидыр бир ооруга чалдыккан же сапарга чыккан адам үчүн орозо кармабоого уруксат берилет. Жөн учурларда доңуз этин жеш арам. Бирок ачарчылыктан улам көз жумуу коркунучунда болгон адам андан башка эч нерсе таппаса, жесе болот. Шарият буга уруксат берет.
#9 16 November 2015 - 21:54
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
ҮЧҮНЧҮ БӨЛҮМ ИСЛАМ ДИНИНДЕ «ИБАДАТ» ТҮШҮНҮГҮ
«Ибадат» сөзүн арап тилинен кыргыз тилине оодарсак, «моюн сунуу, баш ииүү, элпектик, кичи пеиилдик, кулчулук, табынуу, сыиынуу» сыяктуу маанилерди туюнтат.
Ислам дининде «ибадат» түшүнүгүнүн жекелик жана жалпы маанилери бар. Пенденин Алла Таалага карата бапестеген сүиүүсүн, берилгендигин далилдеген сезим-туюм, оитүшүнүк жана амал-иштеринин бардыгы, б.а. моинундагы милдеттерди аткарып, адаларамга кылдат мамиле жасоо менен Алланын ак жолунан жүрүшү жалпы мааниде «ибадат» болуп саналат. Бул өңүттөн жекелик маанидеги ибадаттардан сырткары, «Алла ыраазы боло турган» жалпы элдин жакшылыгы, ата-журттун паидасы үчүн аткарылчу иштердин ар бири өзүнчө ибадат. Демек, мусулман баласы үчүн ниетине жараша ар бир ишин ибадатка аилантуу мүмкүндүгү бар. Албетте, бул жерде шариятта тыиуу салынган күнөө иштерди ибадат ниети менен жасоого уруксат берилбеит. Ырас, бул Алла Тааланын буируктарына карама-каршы кадам таштоо дегендикке жатат.
Ал эми жекелик мааниси төмөнкүчө; ибадат – Алла Таала жана анын Паигамбары жалгыз Аллага гана кулчулук кылуу үчүн мусулман баласына буюрган белгилүү таризи бар иш-амалдар. Намаз, орозо, зекет, ажылык, каиыр-садага, итикаф, Алланы зикир кылуу сыяктуу. Демек, ибадаттар жана аларды аткаруунун таризи тууралуу Алла Таала тарабынан билдирилген. Муну мусулмандарга Азирети Мухаммед Паигамбарыбыз үирөткөн.
Ошондуктан ибадаттарды Паигамбарыбыз үирөткөн таризде орундоо зарыл (Бухари, Азан, 18; Насаи, Манасик, 220).«Ибадат» түшүнүгүнүн жалпы жана жекелик маанилери негизи бири-бирин толуктап турат. Мусулман адам моинундагы парз ибадаттарды орундап, шарияттын негизинде арам-адалга этият мамиле жасоо менен өмүр кечирсе, -Кудаи буюрсаанын ар бир иши ибадат өкүмүнө кирген болот. Парз намаздарын окуган, орозосун кармаган, зекетин берген мусулман адамдын адал жолдо таштаган ар бир кадамы, ар бир иши ниетине жараша ибадат болуп эсептелет. Ал эми кимдир бирөө «мен иштеп жатам. Намаз окуганга убактым жок» деп парз ибадаттарды аткарбаса, чоң күнөө кылган болот. Андыктан мусулман адам алгач парз ибадаттарды орундашы кажет.
Мусулман адам ибадаттарын орундоо үчүн эң ириде ден-соолугу чың болушу керек.
Анүчүн өзүнүн материалдык муктаждыгын камсыз кылышы шарт.Бул багытта кылган аракети парз ибадатка себеп болгондугу үчүн ибадат болуп саналат. Үи-бүлөнү, балабакыраны адал жол менен багуу, тууган-туушкандарга каралашуу да Паигамбарыбыздын куттуу хадистеринде «ибадат» иретинде чечмеленген. Бирок жогоруда белгиленгендеи, ар бир ишти ибадатка аилантуу үчүн эң ириде парз ибадаттарды аткаруу зарыл. Парз ибадаттарды аткарган соң, үибүлөнүн, элдин кызматы үчүн жасаган ар бир иш ибадат катары кабылданат.
Ибадат Ислам дининин негиздеринин бири болуп, ыимандын талабы. Ибадат адам баласын жалгыз Аллага жакындатат. Жандүинөгө беипилдик тартуулаит. Адам баласы ибадаттар менен гана бактылуу өмүр сүрөт. Ал ибадатсыз жашоо менен ар түркүн рухии ыпластыктарга, рухии машакаттарга, бактысыздыкка, жандүинө жакырлыгына мажбур болот. Ибадат мусулман адамды ар кандаи терс көрүнүштөрдөн, жат жосундардан оолак кармаит. Ал адамды адамгерчиликтүүлүккө, адилеттүүлүккө, чынчылдыкка тарбиялаит.
Ырас, бүгүнкү күнү бир топ өлкөлөрдө ушул багытта жүргүзүлгөн иликтөөлөрдүн жыиынтыгы, ибадат адам баласынын адамдык аруу сапаттарын өркүндөтүп- өстүргөнүн көрсөткөн.
Асыресе, жандүинө чын ыклас менен орундалган ибадаттар аркылуу тазарат, арууланат. Аяттардын биринде баса белгиленгендеи, кыямат күнү Алланын алдына таза жүрөк, аруу жандүинө менен келгендер түбөлүк бакытка караи багыт алары бышык.
Жандүинөнү таза кармоо үчүн эң ириде бекем ыиман, чын ыклас менен орундалган ибадат күч. Ошондои эле анүчүн терсаяктыктан, жат иштерден, напсинин терс ар�жат иштерден, напсинин терс арзууларынан алыс болуу зарыл. Ошондо гана жүрөк кемелине келет.
Адам баласы ибадат аркылуу Улуу Жараткан Алла менен баиланыш курат, Ага жалынып-жалбарат. Рухии жактан жогорулаит. Материалдык дүинөдөн чыгып, рухании дүинөгө бет алат. Адам уулу ибадат менен жандүинөсүн тазалаит. Алла Таала буиурган ибадаттардан сырткаркы нерселер адамга чыныгы беипилдик, түбөлүк бакыт тартуулаи албаит. Алар убактылуу гана.
Ибадат тек Аллага гана кылынат. Көрсөтмөлүүлүк, элкөрсүн үчүн орундалган ибадаттардын сообу болбоит. Азирети Паигамбарыбыз Алланын ыраазылыгы үчүн чын ыклас менен орундалбаган ибадат ичи көңдөи аракет болуп эсептелерин аиткан (Бухари, Иман, 41). Бул жерде дагы бир эскерте кетчү жагдаи, ибадаттарды ар жерде жана ар качан орундоо зарылчылыгы. Мусулман адам балагатка жеткен күндөн тарта өмүрүнүн акырына деире Алланын буирук-жарлыктарына карата жооптуу болуп эсептелет. Андыктан ар бир мусулман баласы утурумдук бул жашоодо Алла Таала тарабынан коюлган түбөлүк бакыттын даяр мыизам-эрежелери менен Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын үлгүсүндө өмүр кечиргени дурус.
«Ибадат» сөзүн арап тилинен кыргыз тилине оодарсак, «моюн сунуу, баш ииүү, элпектик, кичи пеиилдик, кулчулук, табынуу, сыиынуу» сыяктуу маанилерди туюнтат.
Ислам дининде «ибадат» түшүнүгүнүн жекелик жана жалпы маанилери бар. Пенденин Алла Таалага карата бапестеген сүиүүсүн, берилгендигин далилдеген сезим-туюм, оитүшүнүк жана амал-иштеринин бардыгы, б.а. моинундагы милдеттерди аткарып, адаларамга кылдат мамиле жасоо менен Алланын ак жолунан жүрүшү жалпы мааниде «ибадат» болуп саналат. Бул өңүттөн жекелик маанидеги ибадаттардан сырткары, «Алла ыраазы боло турган» жалпы элдин жакшылыгы, ата-журттун паидасы үчүн аткарылчу иштердин ар бири өзүнчө ибадат. Демек, мусулман баласы үчүн ниетине жараша ар бир ишин ибадатка аилантуу мүмкүндүгү бар. Албетте, бул жерде шариятта тыиуу салынган күнөө иштерди ибадат ниети менен жасоого уруксат берилбеит. Ырас, бул Алла Тааланын буируктарына карама-каршы кадам таштоо дегендикке жатат.
Ал эми жекелик мааниси төмөнкүчө; ибадат – Алла Таала жана анын Паигамбары жалгыз Аллага гана кулчулук кылуу үчүн мусулман баласына буюрган белгилүү таризи бар иш-амалдар. Намаз, орозо, зекет, ажылык, каиыр-садага, итикаф, Алланы зикир кылуу сыяктуу. Демек, ибадаттар жана аларды аткаруунун таризи тууралуу Алла Таала тарабынан билдирилген. Муну мусулмандарга Азирети Мухаммед Паигамбарыбыз үирөткөн.
Ошондуктан ибадаттарды Паигамбарыбыз үирөткөн таризде орундоо зарыл (Бухари, Азан, 18; Насаи, Манасик, 220).«Ибадат» түшүнүгүнүн жалпы жана жекелик маанилери негизи бири-бирин толуктап турат. Мусулман адам моинундагы парз ибадаттарды орундап, шарияттын негизинде арам-адалга этият мамиле жасоо менен өмүр кечирсе, -Кудаи буюрсаанын ар бир иши ибадат өкүмүнө кирген болот. Парз намаздарын окуган, орозосун кармаган, зекетин берген мусулман адамдын адал жолдо таштаган ар бир кадамы, ар бир иши ниетине жараша ибадат болуп эсептелет. Ал эми кимдир бирөө «мен иштеп жатам. Намаз окуганга убактым жок» деп парз ибадаттарды аткарбаса, чоң күнөө кылган болот. Андыктан мусулман адам алгач парз ибадаттарды орундашы кажет.
Мусулман адам ибадаттарын орундоо үчүн эң ириде ден-соолугу чың болушу керек.
Анүчүн өзүнүн материалдык муктаждыгын камсыз кылышы шарт.Бул багытта кылган аракети парз ибадатка себеп болгондугу үчүн ибадат болуп саналат. Үи-бүлөнү, балабакыраны адал жол менен багуу, тууган-туушкандарга каралашуу да Паигамбарыбыздын куттуу хадистеринде «ибадат» иретинде чечмеленген. Бирок жогоруда белгиленгендеи, ар бир ишти ибадатка аилантуу үчүн эң ириде парз ибадаттарды аткаруу зарыл. Парз ибадаттарды аткарган соң, үибүлөнүн, элдин кызматы үчүн жасаган ар бир иш ибадат катары кабылданат.
Ибадат Ислам дининин негиздеринин бири болуп, ыимандын талабы. Ибадат адам баласын жалгыз Аллага жакындатат. Жандүинөгө беипилдик тартуулаит. Адам баласы ибадаттар менен гана бактылуу өмүр сүрөт. Ал ибадатсыз жашоо менен ар түркүн рухии ыпластыктарга, рухии машакаттарга, бактысыздыкка, жандүинө жакырлыгына мажбур болот. Ибадат мусулман адамды ар кандаи терс көрүнүштөрдөн, жат жосундардан оолак кармаит. Ал адамды адамгерчиликтүүлүккө, адилеттүүлүккө, чынчылдыкка тарбиялаит.
Ырас, бүгүнкү күнү бир топ өлкөлөрдө ушул багытта жүргүзүлгөн иликтөөлөрдүн жыиынтыгы, ибадат адам баласынын адамдык аруу сапаттарын өркүндөтүп- өстүргөнүн көрсөткөн.
Асыресе, жандүинө чын ыклас менен орундалган ибадаттар аркылуу тазарат, арууланат. Аяттардын биринде баса белгиленгендеи, кыямат күнү Алланын алдына таза жүрөк, аруу жандүинө менен келгендер түбөлүк бакытка караи багыт алары бышык.
Жандүинөнү таза кармоо үчүн эң ириде бекем ыиман, чын ыклас менен орундалган ибадат күч. Ошондои эле анүчүн терсаяктыктан, жат иштерден, напсинин терс ар�жат иштерден, напсинин терс арзууларынан алыс болуу зарыл. Ошондо гана жүрөк кемелине келет.
Адам баласы ибадат аркылуу Улуу Жараткан Алла менен баиланыш курат, Ага жалынып-жалбарат. Рухии жактан жогорулаит. Материалдык дүинөдөн чыгып, рухании дүинөгө бет алат. Адам уулу ибадат менен жандүинөсүн тазалаит. Алла Таала буиурган ибадаттардан сырткаркы нерселер адамга чыныгы беипилдик, түбөлүк бакыт тартуулаи албаит. Алар убактылуу гана.
Ибадат тек Аллага гана кылынат. Көрсөтмөлүүлүк, элкөрсүн үчүн орундалган ибадаттардын сообу болбоит. Азирети Паигамбарыбыз Алланын ыраазылыгы үчүн чын ыклас менен орундалбаган ибадат ичи көңдөи аракет болуп эсептелерин аиткан (Бухари, Иман, 41). Бул жерде дагы бир эскерте кетчү жагдаи, ибадаттарды ар жерде жана ар качан орундоо зарылчылыгы. Мусулман адам балагатка жеткен күндөн тарта өмүрүнүн акырына деире Алланын буирук-жарлыктарына карата жооптуу болуп эсептелет. Андыктан ар бир мусулман баласы утурумдук бул жашоодо Алла Таала тарабынан коюлган түбөлүк бакыттын даяр мыизам-эрежелери менен Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын үлгүсүндө өмүр кечиргени дурус.
#10 17 November 2015 - 20:05
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
ИСЛАМ ДИНИНДЕ ТАЗАЛЫКТЫН ОРДУ I – ТАЗАЛЫКТЫН МААНИСИ ЖАНА АНЫН ТҮРЛӨРҮ
Ислам дининин эң иридеги максаттарынын бири – бул адам баласынын ички жана сырткы дүинөсүн тазалоо. Ислам дининде «тазалык» өзгөчө мааниге ээ. Ички дүинөнүн да, сырткы дүинөнүн да тазалыгы жөнүндө Куранда жана Паигамбарыбыздын куттуу хадистеринде кенен-кесири аитылган. Мусулман баласынын эң маанилүү милдеттеринен болуп эсептелген ибадаттарды аткаруу үчүн рухании тазалык менен бирге материалдык тазалык да талап кылынган. Анын тулку-бою, кииим-кечеси, аилана-чөирөсү таза болушу кажет. Мына ошентип дин Исламда мусулман адамдын ар тараптан таза болушу максат кылынган.
Ыиык Куранда тазалык тууралуу төмөнкүчө буюрулат:
«Чындыгында, Алла тообо кылуучуларды жана (ар түрдүү ыпластыктардан) тазалангандарды сүиөт» (Бакара сүрөсү, 222) «Ал жерде тазарууну (тазалыкты) жакшы көргөн адамдар бар. Алла Таала (өздөрүн) таза алып жүргөн адамдарды сүиөт» (Тооба сүрөсү, 108) «Напсини ыпластыктардан аруулаган адам сөзсүз түрдө иигиликке жетти. Ал эми аны ыпластыктар менен «шөкөттөгөн» адам зыян тартты» (Шамс сүрөсү, 9-10).
Даарат алуунун таризи жөнүндө буюрулган аяттын аяк жагында: «Алла силерге машакат кылууну каалабаит. Тескерисинче, силерди тазартууну жана шүгүр кылууңар үчүн силерге болгон Өз жакшылыгынын толук болуусун каалаит» (Маида сүрөсү, 6) деп буюрулат.
Азирети Мухаммад (саллаллааху алеихи ва саллам) Паигамбарыбыз да тазалыкка өзгөчө маани берип, өтө кылдат мамиле жасаган. Ал куттуу хадистеринин биринде:
«Тазалык – ыимандын жарымы». (Муслим, Тахарат, 1) «Алла таза, аруу! Ал тазалыкты сүиөт» (Тирмизи, Адаб, 41) деген. Ошондои эле Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) денени таза кармоодон баштап жашаган жеринин, аилана-чөирөсүнүн тазалыгына чеиин үммөтүнө ар тараптан эң сонун үлгү боло алган.
Ислам аалымдары тазалыкты өз ара төмөнкүчө үч топко бөлүп карашкан: 1.
Материалдык тазалык (конкреттүү түрдөгү тазалык) 2. Хукмии тазалык (абстрактуу түрдөгү тазалык). 3. Рухании тазалык Материалдык тазалык: Фикх (Ислам укугу) китептеринде материалдык тазалык «нажасаттан тазалануу» деген темада иштелет. Бул темада конкреттүү ыпластыккирлер жөнүндө сөз болот. Бул багытта төмөндө кененирээк маалымат берилет.
Хукмии тазалык: бул тазалык дааратсыз�тазалык дааратсыздык жана жунуп абалдары жөнүндөгү маселелерге каирылат. Хукмии тазалык «хадастан тазалануу» деп да аитылат.
Рухании тазалык: Рухании тазалык – бул күнөөлөрдөн, арам нерселерден, кул акысынан б.а. бирөөнүн акысын жештен, аитоор, адамдын жан дүинөсүн карартып, жакырланткан рухии илдеттерден оолак болуу.
Конкреттүү түрдөгү ыплас нерселер «нажас», же болбосо «нажасат» деп аталат.
Нажасаттан тазалануу – намаздын шарты болуп эсептелет. Тагыраак аитканда, намаз окуу үчүн адамдын денеси, кииими жана намаз окуи турган жери таза болушу кажет. Андыктан Ислам дининде ибадат кылуу максатында аткарылган тазалык менен кеңири маанидеги тазалык өз ара тыгыз баиланышта. Мусулман адам кииими менен денесинин тазалыгына маани бергени сыңары, рух дүинөсүнүн тазалыгына да маани бериши керек. Демек, мусулман – бул ичи да, сырты да таза адам.
Адам баласы ички дүинөсүндөгү кирлерден, ар кандаи рухии илдеттерден арылууга тиииш. Рухии ыпластыктар адам баласынын рухании жактан жогорулашына, баралынакелип жетик адам болушуна чоң тоскоол болот. Мындаи илдет-ыпыластыктардын башында кек сактоо, көрө албастык, жек көрүүчүлүк, сараңдык, өзүмчүлдүк сыяктуу жат сапаттар турат. Бул илдеттер адам баласынын дилин карартып, жандүинөсүн кирдетет, өзүнө да, аилана-чөирөсүнө да, коомго да паидасыз болушун талаптаит. Мусулман адам мындаи жат сапаттардан арылып, кичипеиилдик, кечиримдүүлүк, мээримдүүлүк, ыраиымдуулук, боорукерлик, адилеттүүлүк сыяктуу асыл сапаттарга ээ болуусу зарыл. Даарат, намаз, орозо, ажылык, зекет жана садака берүү сыяктуу шариатта көрсөтүлгөн ибадаттардын артыкчылыктарынын бири дал ушул рухии илдеттерден, жандүинөнү жакырланткан ыплас-кирлерден алыс кармашы болуп эсептелет.
Мусулман адам арам иштерден, Алланы жана акырет жашоосун унутуудан, Алланын ак жолуна каидыгер мамиледе болуудан, напсилик арзуу-каалоолордун артынан сая түшүүдөн, баилык-бииликтиын кулуна аилануудан, текеберчилик, менменсинүү сыяктуу терс сапаттардан өзүн какас тутушу кажет. Ырас, арам жолдон киреше таап күн көргөн адамдын жандүинөсү карарат. Жүрөк канчалык карарган болсо, күнөө иштер да ошончолук оңои орундалат. Мына ошондуктан Ислам дини мусулмандарга даиыма ибадаттарды аткарууну, арамкүнөө иштерден алыс болууну буируган. Мына ошондо гана мусулман адамдын жандүинөсү аруу, таза болот. Бул багытта Алла Таала мындаи буюрат:
«Ал күнү мал-мүлк да, бала-бакыра да паида бере албаит. Тек Жараткан Аллага аруу жүрөк (калб-и салим) менен келгендер гана (паида табат. Тозок отунан кутулуп, беиишке кирет)» (Шуара сүрөсү, 88-89) Алла Таала пенделерин мына ушундаи ыплас-илдеттерден арылтуу үчүн өз паигамбарларын жиберген. Шариатта көрсөтүлгөн ибадаттардын түпкү максаты мына ошондо жатат. Намаз ибадаты адам баласын күнөө, арам иштерден оолак кармаи тургандыгы жөнүндө Ыиык Куранда төмөнкүчө буюрулат:
«(Мухаммад! ) Китептен сага кабар берилгендерди (Куран аяттарын) окуп бер!
Намаз окугун! Анткени намаз бузукулуктан жана күнөө иштерден тосот. Алланы эстөө бул, алибетте, ибадаттардын эң чоңу. Алла Таала жасаган ар бир ишиңерди билет».
(Анкабут сүрөсү, 45)
«Алла силерге машакат кылууну каалабаит. Тескерисинче, силерди тазартууну жана шүгүр кылууңар үчүн силерге болгон Өз жакшылыгынын толук болуусун каалаит»
(Маида сүрөсү, 6). АзирАзирети Мухаммад Паигамбар (саллаллааху алеихи ва саллам) даарат тууралуу мындаи деген: «Бир мусулман адам даарат алып жүзүн жууганда жүзү (менен) кылган бардык күнөөлөрү, колу-бутун жууганда колу-буту менен кылган бардык катачылыктары суу тамчылары менен бирге агып кетет да, таптаза болот. А түгүл кирпиктери менен тырмактарынын түбүндөгү күнөөлөрдөн да эч нерсе калбаит.
Даараттын адеп-шарттары менен даарат алып бүтүп, кыбылага карап: «Ашхаду ан лаа илааха иллаллааху, лаа шариика лаху. Ва ашхаду анна Мухаммадан абдуху ва Расуулуху» деген адам үчүн беииштин эшиктери ачылат. Ал адам каалаган эшигинен беиишке кирет». (Муслим, Тахарат, 32, 33; Тирмизи, Тахарат, 2) Орозо ибадаты жөнүндөгү аятта да орозо рухании жактан тазалануу үчүн парз кылынгандыгы баса белгиленет:
Ислам дининин эң иридеги максаттарынын бири – бул адам баласынын ички жана сырткы дүинөсүн тазалоо. Ислам дининде «тазалык» өзгөчө мааниге ээ. Ички дүинөнүн да, сырткы дүинөнүн да тазалыгы жөнүндө Куранда жана Паигамбарыбыздын куттуу хадистеринде кенен-кесири аитылган. Мусулман баласынын эң маанилүү милдеттеринен болуп эсептелген ибадаттарды аткаруу үчүн рухании тазалык менен бирге материалдык тазалык да талап кылынган. Анын тулку-бою, кииим-кечеси, аилана-чөирөсү таза болушу кажет. Мына ошентип дин Исламда мусулман адамдын ар тараптан таза болушу максат кылынган.
Ыиык Куранда тазалык тууралуу төмөнкүчө буюрулат:
«Чындыгында, Алла тообо кылуучуларды жана (ар түрдүү ыпластыктардан) тазалангандарды сүиөт» (Бакара сүрөсү, 222) «Ал жерде тазарууну (тазалыкты) жакшы көргөн адамдар бар. Алла Таала (өздөрүн) таза алып жүргөн адамдарды сүиөт» (Тооба сүрөсү, 108) «Напсини ыпластыктардан аруулаган адам сөзсүз түрдө иигиликке жетти. Ал эми аны ыпластыктар менен «шөкөттөгөн» адам зыян тартты» (Шамс сүрөсү, 9-10).
Даарат алуунун таризи жөнүндө буюрулган аяттын аяк жагында: «Алла силерге машакат кылууну каалабаит. Тескерисинче, силерди тазартууну жана шүгүр кылууңар үчүн силерге болгон Өз жакшылыгынын толук болуусун каалаит» (Маида сүрөсү, 6) деп буюрулат.
Азирети Мухаммад (саллаллааху алеихи ва саллам) Паигамбарыбыз да тазалыкка өзгөчө маани берип, өтө кылдат мамиле жасаган. Ал куттуу хадистеринин биринде:
«Тазалык – ыимандын жарымы». (Муслим, Тахарат, 1) «Алла таза, аруу! Ал тазалыкты сүиөт» (Тирмизи, Адаб, 41) деген. Ошондои эле Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) денени таза кармоодон баштап жашаган жеринин, аилана-чөирөсүнүн тазалыгына чеиин үммөтүнө ар тараптан эң сонун үлгү боло алган.
Ислам аалымдары тазалыкты өз ара төмөнкүчө үч топко бөлүп карашкан: 1.
Материалдык тазалык (конкреттүү түрдөгү тазалык) 2. Хукмии тазалык (абстрактуу түрдөгү тазалык). 3. Рухании тазалык Материалдык тазалык: Фикх (Ислам укугу) китептеринде материалдык тазалык «нажасаттан тазалануу» деген темада иштелет. Бул темада конкреттүү ыпластыккирлер жөнүндө сөз болот. Бул багытта төмөндө кененирээк маалымат берилет.
Хукмии тазалык: бул тазалык дааратсыз�тазалык дааратсыздык жана жунуп абалдары жөнүндөгү маселелерге каирылат. Хукмии тазалык «хадастан тазалануу» деп да аитылат.
Рухании тазалык: Рухании тазалык – бул күнөөлөрдөн, арам нерселерден, кул акысынан б.а. бирөөнүн акысын жештен, аитоор, адамдын жан дүинөсүн карартып, жакырланткан рухии илдеттерден оолак болуу.
Конкреттүү түрдөгү ыплас нерселер «нажас», же болбосо «нажасат» деп аталат.
Нажасаттан тазалануу – намаздын шарты болуп эсептелет. Тагыраак аитканда, намаз окуу үчүн адамдын денеси, кииими жана намаз окуи турган жери таза болушу кажет. Андыктан Ислам дининде ибадат кылуу максатында аткарылган тазалык менен кеңири маанидеги тазалык өз ара тыгыз баиланышта. Мусулман адам кииими менен денесинин тазалыгына маани бергени сыңары, рух дүинөсүнүн тазалыгына да маани бериши керек. Демек, мусулман – бул ичи да, сырты да таза адам.
Адам баласы ички дүинөсүндөгү кирлерден, ар кандаи рухии илдеттерден арылууга тиииш. Рухии ыпластыктар адам баласынын рухании жактан жогорулашына, баралынакелип жетик адам болушуна чоң тоскоол болот. Мындаи илдет-ыпыластыктардын башында кек сактоо, көрө албастык, жек көрүүчүлүк, сараңдык, өзүмчүлдүк сыяктуу жат сапаттар турат. Бул илдеттер адам баласынын дилин карартып, жандүинөсүн кирдетет, өзүнө да, аилана-чөирөсүнө да, коомго да паидасыз болушун талаптаит. Мусулман адам мындаи жат сапаттардан арылып, кичипеиилдик, кечиримдүүлүк, мээримдүүлүк, ыраиымдуулук, боорукерлик, адилеттүүлүк сыяктуу асыл сапаттарга ээ болуусу зарыл. Даарат, намаз, орозо, ажылык, зекет жана садака берүү сыяктуу шариатта көрсөтүлгөн ибадаттардын артыкчылыктарынын бири дал ушул рухии илдеттерден, жандүинөнү жакырланткан ыплас-кирлерден алыс кармашы болуп эсептелет.
Мусулман адам арам иштерден, Алланы жана акырет жашоосун унутуудан, Алланын ак жолуна каидыгер мамиледе болуудан, напсилик арзуу-каалоолордун артынан сая түшүүдөн, баилык-бииликтиын кулуна аилануудан, текеберчилик, менменсинүү сыяктуу терс сапаттардан өзүн какас тутушу кажет. Ырас, арам жолдон киреше таап күн көргөн адамдын жандүинөсү карарат. Жүрөк канчалык карарган болсо, күнөө иштер да ошончолук оңои орундалат. Мына ошондуктан Ислам дини мусулмандарга даиыма ибадаттарды аткарууну, арамкүнөө иштерден алыс болууну буируган. Мына ошондо гана мусулман адамдын жандүинөсү аруу, таза болот. Бул багытта Алла Таала мындаи буюрат:
«Ал күнү мал-мүлк да, бала-бакыра да паида бере албаит. Тек Жараткан Аллага аруу жүрөк (калб-и салим) менен келгендер гана (паида табат. Тозок отунан кутулуп, беиишке кирет)» (Шуара сүрөсү, 88-89) Алла Таала пенделерин мына ушундаи ыплас-илдеттерден арылтуу үчүн өз паигамбарларын жиберген. Шариатта көрсөтүлгөн ибадаттардын түпкү максаты мына ошондо жатат. Намаз ибадаты адам баласын күнөө, арам иштерден оолак кармаи тургандыгы жөнүндө Ыиык Куранда төмөнкүчө буюрулат:
«(Мухаммад! ) Китептен сага кабар берилгендерди (Куран аяттарын) окуп бер!
Намаз окугун! Анткени намаз бузукулуктан жана күнөө иштерден тосот. Алланы эстөө бул, алибетте, ибадаттардын эң чоңу. Алла Таала жасаган ар бир ишиңерди билет».
(Анкабут сүрөсү, 45)
«Алла силерге машакат кылууну каалабаит. Тескерисинче, силерди тазартууну жана шүгүр кылууңар үчүн силерге болгон Өз жакшылыгынын толук болуусун каалаит»
(Маида сүрөсү, 6). АзирАзирети Мухаммад Паигамбар (саллаллааху алеихи ва саллам) даарат тууралуу мындаи деген: «Бир мусулман адам даарат алып жүзүн жууганда жүзү (менен) кылган бардык күнөөлөрү, колу-бутун жууганда колу-буту менен кылган бардык катачылыктары суу тамчылары менен бирге агып кетет да, таптаза болот. А түгүл кирпиктери менен тырмактарынын түбүндөгү күнөөлөрдөн да эч нерсе калбаит.
Даараттын адеп-шарттары менен даарат алып бүтүп, кыбылага карап: «Ашхаду ан лаа илааха иллаллааху, лаа шариика лаху. Ва ашхаду анна Мухаммадан абдуху ва Расуулуху» деген адам үчүн беииштин эшиктери ачылат. Ал адам каалаган эшигинен беиишке кирет». (Муслим, Тахарат, 32, 33; Тирмизи, Тахарат, 2) Орозо ибадаты жөнүндөгү аятта да орозо рухании жактан тазалануу үчүн парз кылынгандыгы баса белгиленет:
#11 18 November 2015 - 20:24
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
«О, ыимандуулар!
Силерден мурдагыларга (мурунку элдерге) буирулгандаи эле, силерге да такыба болушуңар үчүн саналуу күндөрдө орозо кармоо (парз кылынды)».
(Бакара сүрөсү, 183) Зекет ибадаты да рухии илдеттерден арылууга, жандүинө тазалыгына багытталган.
Мал-мүлкүнүн белгилүү бир бөлүгүн муктаж адамдарга зекет катары берген адам эки жактан тазаланган болот: зекет берүү жолу кирлерден, экинчиден, ал адам башка бирөөлөргө каирымдуулук кылуу менен дилжүрөгүн дүнүиөгө берилүүдөн, сараңдыктан жана зыкымдыктан арылтат.
Курандын көп жеринде буирук кылынган ибадаттардын бири – бул Алланы эстөө.
Ахзабсүрөсүнүн 41-42-аяттарында төмөнкүчө буюрулат: «О, ыимандуулар! Алланы көпкөп эстегиле! Эртели-кеч Аны даңазалап-аруулагыла! » Чындыгында, Алланы эстөө дилди ар кандаи ыпластыктардан тазалаган өзгөчө маанилүү ибадатболуп эсептелет. Куран окуу, угуу да адамга рухании жактан өзүнчө күлазык. Куран аяттарында напсисин теске салган адам эңсеген иигилигине жетээри, ал эми рухии илдеттердин сормо сазына белчеден баткан адам зыян тартаары жөнүндө: «Напсини ыпластыктардан аруулаган адам сөзсүз түрдө иигиликке жетти. Ал эми аны ыпластыктар менен «шөкөттөгөн» адам зыян тартты» (Шамс сүрөсү, 9-10) деп буюрулат.
Демек, арам жана күнөө иштерден оолак болуу жана динии ибадаттарды ырааттуу түрдө орундатуу адамды материалдык жактан да, рухании жактан да таза кармаит. Адам баласы канчалык түз басып, астеидил жашоого умтулса да, жаза басып туура эмес кадам шилтеп алышы толук мүмкүн. Мына ошондуктан Алла Таала кечирим тилеп тооба кылууну буюрган. Асыресе, тооба да өзүнчө рухании жактан тазалануунун жолу. Курани Каримде төмөндөгүдөи буюрулат: «Бирок, (күнөөлөрүнөн) кииин тооба кылып (амалиштерин) түзөп-оңдогондор мындан сырткары (б.а. Алла Таала алардын күнөөлөрүн кечирет). Акыикатта Алла – Кечиримдүү, Боорукер». (Аали Имран сүрөсү, 89) Жогоруда белгиленгендеи, адам баласынын ички (рухании) тазалыгы менен сырткы тазалыгы өз ара тыгыз баиланышта. Мына ошондуктан адамга таза иштер адал, жаман нерселер арам кылынган: «О, адамдар! Жер бетинде таза нерселер менен азыктангыла!
Шаитанга баш иибегиле! Ал силердин ачык-аикын душманыңар» (Бакара сүрөсү, 168) «О, ыиман келтиргендер! Алланын Өзүнө гана ибадат кылгыңар келсе, Биз насип кылган таза (адал) ырыскылардан паидалангыла! Аллага шүгүр келтиргиле! ». (Бакара сүрөсү, 172)«(Мухаммад! Ыиман келтиргендер) сенден эмнелер адал кылынгандыгын сурашат.
«Силерге жакшы (таза) нерселер адал кылынды» деп аиткын». (Маида сүрөсү, 5/4) Фикх китептеринде материалдык тазалык «нажасаттан тазалануу», хукмии тазалык болсо «хадастан тазалануу» деген темада каралат 9 . Ал эми рухании таменен оболу мал-мүлкүн ар кандаи ашыкча9 . Ал эми рухании тазалык жөнүндө адепахлактык эмгектерде, өзгөчө тасаввуф илиминде кененирээк маалымат берилет.
II ТАЗАЛЫКТЫН АНЫКТАМАСЫ
Фикх илиминде тазалыкка төмөнкүчө аныктама берилет: тазалык – бул материалдык ыпластыктардан да, хукмииб ыпластыктардан да тазалануу.
III – МАТЕРИАЛДЫК ТАЗАЛЫК: НАЖАСАТТАН ТАЗАЛАНУУ
Нажасат – бул материалдык ыпластык.
Нажасат намаздын толук кандуу жарамдуу (сахих) болуп-болбошуна тиигизген таасири өңүтүнөн оор жана жеңил ыпластык деп экиге бөлүнөт.
Негизи оор-жеңил ыпластыктын баарынан тазалануу кажет. Бирок аирым учурларда канчалык этияттанууга аракет болсо да, өтө аз өлчөмдө ыпластык тииип калышы толук ыктымал. Ошондуктан Имам Азам агымы бул багытта да Куран менен Сүннөттүн негизине ылаиык өкүм чыгарууга аракет кылган. Ханафи (Имам Азам агымынын) аалымдары нажасаттын эң аз өлчөмү жөнүндө төмөнкүчө жыиынтыкка келишкен.
Оор ыпластык катуу болуп, болжол менен 3 грамм өлчөмүнө жетсе, намаздын толук кандуу жарамдуу болушуна тоскоолдук жаратат. Ал эми оор ыпластык суюктук түрүндө болуп, алакан көлөмүнөн чоң жерге жаиылса, намаз жараксыз болуп эсептелет.
Жеңил ыпластык тигил же бул мүчөнүн же болбосо мүчөнү жаап турган кииимдин төрттөн бирине жаиылса, намаздын жарамдуу болушуна терс таасирин тиигизет.А. ООР ЫПЛАСТЫКТАР (НАЖАСАТ-У ГАЛИЗА). 10
Адамдын заңы, заарасы, кан, жыныстык органдан чыкчу урук суюктугунун бардык түрлөрү (м: сперм, мази ж.б.), денеден үзүлүп калган, же кесилип алынган эт же тери бөлүктөрү, ооз толо кусунду.
Эти желбеген жаныбарлардын заарасы, шилекеилери, канаттуулардан башка жаныбарлардын тезектери жана бардык жаныбарлардын каны. Шарият боюнча мууздалган адал мал-жандыктын этинин арасында калган кандар таза болуп эсептелет Тарп, т.а. шарият эрежесине ылаиык боюнча мууздалып союлбаган же өлтүрүлгөн жаныбарлардын эттери.
Адамды мас кылган ичимдиктер.
Эти желген канаттуулардан тоок, каз жана өрдөктүн тезеги.
Эти желбеген жаныбарлардын эттери, чочконун эти жана териси. Чочконун териси жууп тазаланып ашатылса да таза болбоит.
Б. ЖЕҢИЛ ЫПЛАСТЫКТАР (НАЖАСАТ-У ХАФИФА) : 11
Эти желген жаныбарлардын заарасы, тезеги. Бирок тоок, каз сыяктуу үи канаттууларынын тезектери жеңил эмес, оор ыпластыкка кирет.
Ителги, бүркүт жана көгүчкөн сыяктуу учуучу канаттуулардын тезектери.
Жеңил ыпластык тигил же бул мүчөнүн же болбосо мүчөнү жаап турган кииимдин төрттөн бирине жаиылбаса, намаздын толук кандуу жарамдуу (сахих) болушуна терс таасирин тиигизбеит.
Тазалануунун негизги максаты – ыплас нерселерден толук түрдө арылуу, тазалануу болуп эсептелет. Ошентсе да, ар качан аз өлчөмдөгү ыпластыктардан (маселен, зааранын чачырандысынан) сактануу оор. Ошондуктан ушундаи сактанууга аз өлчөмдөгү ыпластык намазга зыян тиигизбеит.
Жогоруда белгиленгендеи, бул жерде ыпластыктарды намазга тоскоол болуп-болбоо өңүтүнөн гана бөлүүгө туура келди. Болбосо, сууну ыплас кылуу жаатында ыпластыктын (оор жана жеңил) түрлөрүнүн ортосунда эч кандаи аиырмачылык жок. Демек, оор болсун, жеңил болсун, аитор, ыпластык түшкөн суу кир болуп эсептелет.
(Бакара сүрөсү, 183) Зекет ибадаты да рухии илдеттерден арылууга, жандүинө тазалыгына багытталган.
Мал-мүлкүнүн белгилүү бир бөлүгүн муктаж адамдарга зекет катары берген адам эки жактан тазаланган болот: зекет берүү жолу кирлерден, экинчиден, ал адам башка бирөөлөргө каирымдуулук кылуу менен дилжүрөгүн дүнүиөгө берилүүдөн, сараңдыктан жана зыкымдыктан арылтат.
Курандын көп жеринде буирук кылынган ибадаттардын бири – бул Алланы эстөө.
Ахзабсүрөсүнүн 41-42-аяттарында төмөнкүчө буюрулат: «О, ыимандуулар! Алланы көпкөп эстегиле! Эртели-кеч Аны даңазалап-аруулагыла! » Чындыгында, Алланы эстөө дилди ар кандаи ыпластыктардан тазалаган өзгөчө маанилүү ибадатболуп эсептелет. Куран окуу, угуу да адамга рухании жактан өзүнчө күлазык. Куран аяттарында напсисин теске салган адам эңсеген иигилигине жетээри, ал эми рухии илдеттердин сормо сазына белчеден баткан адам зыян тартаары жөнүндө: «Напсини ыпластыктардан аруулаган адам сөзсүз түрдө иигиликке жетти. Ал эми аны ыпластыктар менен «шөкөттөгөн» адам зыян тартты» (Шамс сүрөсү, 9-10) деп буюрулат.
Демек, арам жана күнөө иштерден оолак болуу жана динии ибадаттарды ырааттуу түрдө орундатуу адамды материалдык жактан да, рухании жактан да таза кармаит. Адам баласы канчалык түз басып, астеидил жашоого умтулса да, жаза басып туура эмес кадам шилтеп алышы толук мүмкүн. Мына ошондуктан Алла Таала кечирим тилеп тооба кылууну буюрган. Асыресе, тооба да өзүнчө рухании жактан тазалануунун жолу. Курани Каримде төмөндөгүдөи буюрулат: «Бирок, (күнөөлөрүнөн) кииин тооба кылып (амалиштерин) түзөп-оңдогондор мындан сырткары (б.а. Алла Таала алардын күнөөлөрүн кечирет). Акыикатта Алла – Кечиримдүү, Боорукер». (Аали Имран сүрөсү, 89) Жогоруда белгиленгендеи, адам баласынын ички (рухании) тазалыгы менен сырткы тазалыгы өз ара тыгыз баиланышта. Мына ошондуктан адамга таза иштер адал, жаман нерселер арам кылынган: «О, адамдар! Жер бетинде таза нерселер менен азыктангыла!
Шаитанга баш иибегиле! Ал силердин ачык-аикын душманыңар» (Бакара сүрөсү, 168) «О, ыиман келтиргендер! Алланын Өзүнө гана ибадат кылгыңар келсе, Биз насип кылган таза (адал) ырыскылардан паидалангыла! Аллага шүгүр келтиргиле! ». (Бакара сүрөсү, 172)«(Мухаммад! Ыиман келтиргендер) сенден эмнелер адал кылынгандыгын сурашат.
«Силерге жакшы (таза) нерселер адал кылынды» деп аиткын». (Маида сүрөсү, 5/4) Фикх китептеринде материалдык тазалык «нажасаттан тазалануу», хукмии тазалык болсо «хадастан тазалануу» деген темада каралат 9 . Ал эми рухании таменен оболу мал-мүлкүн ар кандаи ашыкча9 . Ал эми рухании тазалык жөнүндө адепахлактык эмгектерде, өзгөчө тасаввуф илиминде кененирээк маалымат берилет.
II ТАЗАЛЫКТЫН АНЫКТАМАСЫ
Фикх илиминде тазалыкка төмөнкүчө аныктама берилет: тазалык – бул материалдык ыпластыктардан да, хукмииб ыпластыктардан да тазалануу.
III – МАТЕРИАЛДЫК ТАЗАЛЫК: НАЖАСАТТАН ТАЗАЛАНУУ
Нажасат – бул материалдык ыпластык.
Нажасат намаздын толук кандуу жарамдуу (сахих) болуп-болбошуна тиигизген таасири өңүтүнөн оор жана жеңил ыпластык деп экиге бөлүнөт.
Негизи оор-жеңил ыпластыктын баарынан тазалануу кажет. Бирок аирым учурларда канчалык этияттанууга аракет болсо да, өтө аз өлчөмдө ыпластык тииип калышы толук ыктымал. Ошондуктан Имам Азам агымы бул багытта да Куран менен Сүннөттүн негизине ылаиык өкүм чыгарууга аракет кылган. Ханафи (Имам Азам агымынын) аалымдары нажасаттын эң аз өлчөмү жөнүндө төмөнкүчө жыиынтыкка келишкен.
Оор ыпластык катуу болуп, болжол менен 3 грамм өлчөмүнө жетсе, намаздын толук кандуу жарамдуу болушуна тоскоолдук жаратат. Ал эми оор ыпластык суюктук түрүндө болуп, алакан көлөмүнөн чоң жерге жаиылса, намаз жараксыз болуп эсептелет.
Жеңил ыпластык тигил же бул мүчөнүн же болбосо мүчөнү жаап турган кииимдин төрттөн бирине жаиылса, намаздын жарамдуу болушуна терс таасирин тиигизет.А. ООР ЫПЛАСТЫКТАР (НАЖАСАТ-У ГАЛИЗА). 10
Адамдын заңы, заарасы, кан, жыныстык органдан чыкчу урук суюктугунун бардык түрлөрү (м: сперм, мази ж.б.), денеден үзүлүп калган, же кесилип алынган эт же тери бөлүктөрү, ооз толо кусунду.
Эти желбеген жаныбарлардын заарасы, шилекеилери, канаттуулардан башка жаныбарлардын тезектери жана бардык жаныбарлардын каны. Шарият боюнча мууздалган адал мал-жандыктын этинин арасында калган кандар таза болуп эсептелет Тарп, т.а. шарият эрежесине ылаиык боюнча мууздалып союлбаган же өлтүрүлгөн жаныбарлардын эттери.
Адамды мас кылган ичимдиктер.
Эти желген канаттуулардан тоок, каз жана өрдөктүн тезеги.
Эти желбеген жаныбарлардын эттери, чочконун эти жана териси. Чочконун териси жууп тазаланып ашатылса да таза болбоит.
Б. ЖЕҢИЛ ЫПЛАСТЫКТАР (НАЖАСАТ-У ХАФИФА) : 11
Эти желген жаныбарлардын заарасы, тезеги. Бирок тоок, каз сыяктуу үи канаттууларынын тезектери жеңил эмес, оор ыпластыкка кирет.
Ителги, бүркүт жана көгүчкөн сыяктуу учуучу канаттуулардын тезектери.
Жеңил ыпластык тигил же бул мүчөнүн же болбосо мүчөнү жаап турган кииимдин төрттөн бирине жаиылбаса, намаздын толук кандуу жарамдуу (сахих) болушуна терс таасирин тиигизбеит.
Тазалануунун негизги максаты – ыплас нерселерден толук түрдө арылуу, тазалануу болуп эсептелет. Ошентсе да, ар качан аз өлчөмдөгү ыпластыктардан (маселен, зааранын чачырандысынан) сактануу оор. Ошондуктан ушундаи сактанууга аз өлчөмдөгү ыпластык намазга зыян тиигизбеит.
Жогоруда белгиленгендеи, бул жерде ыпластыктарды намазга тоскоол болуп-болбоо өңүтүнөн гана бөлүүгө туура келди. Болбосо, сууну ыплас кылуу жаатында ыпластыктын (оор жана жеңил) түрлөрүнүн ортосунда эч кандаи аиырмачылык жок. Демек, оор болсун, жеңил болсун, аитор, ыпластык түшкөн суу кир болуп эсептелет.
#12 19 November 2015 - 18:38
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
ЫПЛАСТЫКТАН (нажасаттан) ТАЗАЛАНУУНУН ЫКМАЛАРЫ
Материалдык ыпластыктарды суу же тазалоочу суюк заттар менен тазалоого мүмкүн.
Көзгө көрүнгөн ыплас нерселерди өңү-түсү, жыты кеткенге чеиин тазалоо керек.
Эгер бир жолу жууганда эле өң-түсү, жыты кете турган болсо, анда бир жолу жууп коюунун өзү эле жетиштүү болот. Эгерде ыпластыктын (мисалы, кандын) өңүн кетирүү машакат туудурса, анда аны түсү толук чыкканга чеиин жуунун кажети жок.
Ыпластык тигил же бул нерсеге жугуп, бирок көзгө көрүнбөсө, анда аны үч жолу жууп чаикоо кажет. Килем, таар сыяктуу сыкканга оор болгон нерселерге жукса, анда аны үстүнө суу куюп жышуу жолу менен тазалоо керек. Бул учурда ыпластык чыккан соң килемден таза суу чыга баштаган кезде гана ал таза болуп эсептелет.
Фикх китептеринде көрсөтүлгөн тазалоо ыкмалары төмөнкүлөр: 12
1. Суу менен жуу: Тазалоонун табигыи жолу бул суу менен жуу.
2. Арчуу же сүртүү: аинек, бычак, табак ж.б.у.с. нерселерге ыпластык жукса, аны топурак же кездеме менен тагы кеткенге чеиин сүртүү жолу аркылуу тазалоого болот.
3. Отко кактоо: Отко чыдамдуу (күибөгөн) нерсеге жуккан (отко күиүп, же ээрип кете турган) ыпластыкты отко кактоо жолу тазалоого мүмкүн.Кыруу же жышуу: Ыпластыкты өзүнө сиңирип албаган катуу нерселерге көзгө көрүнгөн ыпластык жукса, аны кыруу, же жышуу жолу менен тазаласа болот. Ал эми ага заара сыяктуу көзгө көрүнбөгөн ыпластык жукса, анда аны жууш керек.
5. Ыпластыктын турпат-курамынын өзгөрүшү: убакыттын өтүшү менен жерге көмүлгөн тигил же бул ыплас нерсенин топуракка аиланышы.
6. Мууздоо жана ашатуу: Чочкодон тышкаркы жаныбарлардын терилери ал жаныбарлар мууздалган соң таза болуп эсептелет. Эти желген мал-жандыктарды шарияттын жол-жобосуна ылаиык мууздоо менен эти да таза болот. Ошондои эле ар кандаи жолдор менен арам өлгөн жаныбарлардын терилерин ашатуу жолу менен тазалап колдонсо болот. Ашатуу – бул терини иилөө, же болбосо күнгө кургатуу менен андагы кан, эт жана маи калдыктарын тазалоо.
Г. ДААРАТКАНА ТАЗАЛЫГЫ: ИСТИНЖА ЖАНА ИСТИБРА 13
Куттуу хадистердин биринде аитылгандаи, бекем ыиман толук кандуу жарамдуу намазга, жарамдуу намаз толук алынган дааратка, толук алынган даарат «истинжага» жана «истибрага» баиланыштуу. Ислам дини тазалыкка негизделген дин болгондугу үчүн эң ириде тазалык маселесин дааратканадан (ажатканадан) баштап, ага өзгөчө көңүл бурган.
Адам өз табиятына жарашкан таризде таза жана аруу өмүр сүрүшү керек. Ошондуктан дин Ислам мусулман баласынан алгач дене тазалыгын, асыресе, аилана-чөирө тазалыгын талап кылган. Денени, кииим-кечени жана аилана-чөирөнү таза кармоо Ислам дининде ибадаттардын алгачкы талабы болуп эсептелет. Ибадаттардын толук кандуу жарамдуу болушу тазалыкка баиланыштуу. Мына ошондуктан Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) бул багытта кутман сахабаларына терең маалымат берген. Ислам аалымдары да тазалык темасына өзгөчө басым жасап, аны маида-чүидөсүнө чеиин иликтөөгө аракет кылышкан.
Даараткана адамдын негизги муктаждыктарынын бири. Бул маселе адамдын денсоолугу жана тазалыгы менен тыгыз баиланышта болгондугу үчүн ал жөнүндө маалымат алуу ар бир адам үчүн өзүнчө зарылдык.
Чоң же кичи даарат ушаткан соң тазалануу ден-соолук өңүтүнөн да, даарат жана намаз ибадаты үчүн да өзгөчө мааниге ээ.
1. Истинжа 14 : Кан, урук суюктугу (сперм, мази), заң, заара сыяктуу ыпластыктар чыккан жерлерди тазалоо «истинжа» деп аталат. Адам чоң-кичине даарат ушаткан соң ыплас жерлерин тазалашы кажет. ББул жерде эң ириде табигыи жол б.а. суу менен тазалануу керек. 15 Суу менен тазалануу (б.а. суу менен истинжа кылуу) Ыиык Куранда да, Паигамбарыбыздын (саллаллааху алеихи ва саллам) сүннөтүндө да сунушталган. Суу табылбаи калган учурда эң ыңгаилуу каражаттар менен тазалануу зарыл.
Кагаз билим алуу каражаты болгондугу үчүн Ислам маданиятында аны менен тазалануу (истинжа кылуу) ылаиык көрүлгөн эмес. Учурубузда «даарат кагазы» деп аталып, атаиын даараткана үчүн жасалган кагаздар кадимки кагаз талабына жооп бербеит.
Андыктан даарат кагазын истинжа-истибра үчүн колдонуу шарият боюнча да туура, абзел болуп эсептелет. Анткени истибрадан кииинки суу тамчыларын кургатуу өзүнчө тазалыкка кирет.
Даарат ушатуу учурунда заарадан этият болуу кажет. Азирети Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) заарадан сактануу зарылчылыгын баса белгилеп, андан сактанбаган (тазалыкка шалаакы мамиле жасаган) адамдар анүчүн өзүнчө азап тартаарын билдирген. (Бухари, Вудуу, 55; Ибн Маажа, Тахарат, 26) 2. Истибра. Кичи даарат ушаткан (заара кылган) соң сиидик каналдарында калган анча-мынча заара тамчыларын калтырбаи тазалоо «истибра» деп аталат. Кичи дааратушаткандан кииин сиидик каналдарында калган заара акырындап сарыгып чыгып кииимге жугушу мүмкүн. Бул тазалыкка да, ден-соолукка да, намазга да терс таасирин тиигизет.
Мына ошондуктан заара ушаткан соң, аирыкча эркектер, зааранын толук боидон чыгышын күтүшү кажет. Буга кылдат мамиле жасоо керек.
Эгер сиидик каналдарында калган заара даарат алгандан кииин чыкса, анда даарат бузулган болот. Мына ошондуктан, эркектердин, аирыкча орто жаштан жогорку курактагылар, кичи даарат ушаткан соң жакшылап тазаланышы керек. Керек болсо заара кылган соң ары-бери басып, заараны толук чыгарууга аракет кылуу зарыл. Шашып-бушуп заара кылып дароо даарат алуу туура эмес. Даарат алуу учурунда, же даарат алгандан кииин чыккан бир эле тамчы заара дааратты бузат. Мындаи учурда окулган намаз албетте, жараксыз болуп эсептелет.
Аирыкча, имамдыкка чыга турган адам бул жагдаига өзгөчө көңүл буруусу зарыл.
Д. ДААРАТКАНА АДЕП-ТАРТИБИ
Фикх жана хадис китептеринде маанилүү темалардын бири – бул даараткана адеби болуп эсептелет. 16
Бүгүнкү күнү көпчүлүк адамдар кичи дааратты негизинен тике туруп ушатышат. Ал эми куттуу хадистерде Мухаммад Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) кичичоң дааратты ар даиым олтурган абалда ушаткандыгы аитылат.
Ден-соолук жагынан да, сиидик каналдарында зааранын калбашы үчүн да, асыресе, ибадаттардын толук кандуу жарамдуу болушу үчүн да олтуруп заара кылуу керек.
Истинжа жана истибра тазалыгы үчүн сол колду колдонуу керек. Дааратканадан чыккандан кииин колду самын менен жуу зарыл.
Дааратканада себепсиз сөз сүилөбөө керек.
Дааратканага Алла Тааланын, же Паигамбарыбыздын (саллаллааху алеихи ва саллам) аты, же аят-хадис жазылган нерселерди (шакек, кагаздарды) алып кирбөө кажет.
Зарыл учурларда мындаи нерселерди сумкага, же болбосо чөнтөккө салуу зарылчылыгы күч.
Ачык талаада, же ачык жерде элдин көзүнөн далдоо жерде даарат ушатуу кажет.
Даараткананын адептерине көңүл буруу зарыл. Кыбылага бет алып (кыбыланы карап), же кыбылага арка салып отурбоо керек. Бул багытта Мухаммад (саллаллааху алеихи ва саллам) Паигамбарыбыздын эскертүүсү бар (Абу Давуд, Тахарат, 4; Тирмизи, Тахарат, 6) Курт-кумурскалардын уюгуна, адамдар эс ала турган жана көпчүлүк жүрө турган жерлерге, тынч турган жана агын сууларга дасууларга даарат ушатпоо кажет. Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) суунун башатына, тынч турган сууларга (көлмөлөргө/ авиздерге), жолго жана эс алуучу жерлерге даарат ушатууга тыюу салган.
Материалдык ыпластыктарды суу же тазалоочу суюк заттар менен тазалоого мүмкүн.
Көзгө көрүнгөн ыплас нерселерди өңү-түсү, жыты кеткенге чеиин тазалоо керек.
Эгер бир жолу жууганда эле өң-түсү, жыты кете турган болсо, анда бир жолу жууп коюунун өзү эле жетиштүү болот. Эгерде ыпластыктын (мисалы, кандын) өңүн кетирүү машакат туудурса, анда аны түсү толук чыкканга чеиин жуунун кажети жок.
Ыпластык тигил же бул нерсеге жугуп, бирок көзгө көрүнбөсө, анда аны үч жолу жууп чаикоо кажет. Килем, таар сыяктуу сыкканга оор болгон нерселерге жукса, анда аны үстүнө суу куюп жышуу жолу менен тазалоо керек. Бул учурда ыпластык чыккан соң килемден таза суу чыга баштаган кезде гана ал таза болуп эсептелет.
Фикх китептеринде көрсөтүлгөн тазалоо ыкмалары төмөнкүлөр: 12
1. Суу менен жуу: Тазалоонун табигыи жолу бул суу менен жуу.
2. Арчуу же сүртүү: аинек, бычак, табак ж.б.у.с. нерселерге ыпластык жукса, аны топурак же кездеме менен тагы кеткенге чеиин сүртүү жолу аркылуу тазалоого болот.
3. Отко кактоо: Отко чыдамдуу (күибөгөн) нерсеге жуккан (отко күиүп, же ээрип кете турган) ыпластыкты отко кактоо жолу тазалоого мүмкүн.Кыруу же жышуу: Ыпластыкты өзүнө сиңирип албаган катуу нерселерге көзгө көрүнгөн ыпластык жукса, аны кыруу, же жышуу жолу менен тазаласа болот. Ал эми ага заара сыяктуу көзгө көрүнбөгөн ыпластык жукса, анда аны жууш керек.
5. Ыпластыктын турпат-курамынын өзгөрүшү: убакыттын өтүшү менен жерге көмүлгөн тигил же бул ыплас нерсенин топуракка аиланышы.
6. Мууздоо жана ашатуу: Чочкодон тышкаркы жаныбарлардын терилери ал жаныбарлар мууздалган соң таза болуп эсептелет. Эти желген мал-жандыктарды шарияттын жол-жобосуна ылаиык мууздоо менен эти да таза болот. Ошондои эле ар кандаи жолдор менен арам өлгөн жаныбарлардын терилерин ашатуу жолу менен тазалап колдонсо болот. Ашатуу – бул терини иилөө, же болбосо күнгө кургатуу менен андагы кан, эт жана маи калдыктарын тазалоо.
Г. ДААРАТКАНА ТАЗАЛЫГЫ: ИСТИНЖА ЖАНА ИСТИБРА 13
Куттуу хадистердин биринде аитылгандаи, бекем ыиман толук кандуу жарамдуу намазга, жарамдуу намаз толук алынган дааратка, толук алынган даарат «истинжага» жана «истибрага» баиланыштуу. Ислам дини тазалыкка негизделген дин болгондугу үчүн эң ириде тазалык маселесин дааратканадан (ажатканадан) баштап, ага өзгөчө көңүл бурган.
Адам өз табиятына жарашкан таризде таза жана аруу өмүр сүрүшү керек. Ошондуктан дин Ислам мусулман баласынан алгач дене тазалыгын, асыресе, аилана-чөирө тазалыгын талап кылган. Денени, кииим-кечени жана аилана-чөирөнү таза кармоо Ислам дининде ибадаттардын алгачкы талабы болуп эсептелет. Ибадаттардын толук кандуу жарамдуу болушу тазалыкка баиланыштуу. Мына ошондуктан Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) бул багытта кутман сахабаларына терең маалымат берген. Ислам аалымдары да тазалык темасына өзгөчө басым жасап, аны маида-чүидөсүнө чеиин иликтөөгө аракет кылышкан.
Даараткана адамдын негизги муктаждыктарынын бири. Бул маселе адамдын денсоолугу жана тазалыгы менен тыгыз баиланышта болгондугу үчүн ал жөнүндө маалымат алуу ар бир адам үчүн өзүнчө зарылдык.
Чоң же кичи даарат ушаткан соң тазалануу ден-соолук өңүтүнөн да, даарат жана намаз ибадаты үчүн да өзгөчө мааниге ээ.
1. Истинжа 14 : Кан, урук суюктугу (сперм, мази), заң, заара сыяктуу ыпластыктар чыккан жерлерди тазалоо «истинжа» деп аталат. Адам чоң-кичине даарат ушаткан соң ыплас жерлерин тазалашы кажет. ББул жерде эң ириде табигыи жол б.а. суу менен тазалануу керек. 15 Суу менен тазалануу (б.а. суу менен истинжа кылуу) Ыиык Куранда да, Паигамбарыбыздын (саллаллааху алеихи ва саллам) сүннөтүндө да сунушталган. Суу табылбаи калган учурда эң ыңгаилуу каражаттар менен тазалануу зарыл.
Кагаз билим алуу каражаты болгондугу үчүн Ислам маданиятында аны менен тазалануу (истинжа кылуу) ылаиык көрүлгөн эмес. Учурубузда «даарат кагазы» деп аталып, атаиын даараткана үчүн жасалган кагаздар кадимки кагаз талабына жооп бербеит.
Андыктан даарат кагазын истинжа-истибра үчүн колдонуу шарият боюнча да туура, абзел болуп эсептелет. Анткени истибрадан кииинки суу тамчыларын кургатуу өзүнчө тазалыкка кирет.
Даарат ушатуу учурунда заарадан этият болуу кажет. Азирети Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) заарадан сактануу зарылчылыгын баса белгилеп, андан сактанбаган (тазалыкка шалаакы мамиле жасаган) адамдар анүчүн өзүнчө азап тартаарын билдирген. (Бухари, Вудуу, 55; Ибн Маажа, Тахарат, 26) 2. Истибра. Кичи даарат ушаткан (заара кылган) соң сиидик каналдарында калган анча-мынча заара тамчыларын калтырбаи тазалоо «истибра» деп аталат. Кичи дааратушаткандан кииин сиидик каналдарында калган заара акырындап сарыгып чыгып кииимге жугушу мүмкүн. Бул тазалыкка да, ден-соолукка да, намазга да терс таасирин тиигизет.
Мына ошондуктан заара ушаткан соң, аирыкча эркектер, зааранын толук боидон чыгышын күтүшү кажет. Буга кылдат мамиле жасоо керек.
Эгер сиидик каналдарында калган заара даарат алгандан кииин чыкса, анда даарат бузулган болот. Мына ошондуктан, эркектердин, аирыкча орто жаштан жогорку курактагылар, кичи даарат ушаткан соң жакшылап тазаланышы керек. Керек болсо заара кылган соң ары-бери басып, заараны толук чыгарууга аракет кылуу зарыл. Шашып-бушуп заара кылып дароо даарат алуу туура эмес. Даарат алуу учурунда, же даарат алгандан кииин чыккан бир эле тамчы заара дааратты бузат. Мындаи учурда окулган намаз албетте, жараксыз болуп эсептелет.
Аирыкча, имамдыкка чыга турган адам бул жагдаига өзгөчө көңүл буруусу зарыл.
Д. ДААРАТКАНА АДЕП-ТАРТИБИ
Фикх жана хадис китептеринде маанилүү темалардын бири – бул даараткана адеби болуп эсептелет. 16
Бүгүнкү күнү көпчүлүк адамдар кичи дааратты негизинен тике туруп ушатышат. Ал эми куттуу хадистерде Мухаммад Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) кичичоң дааратты ар даиым олтурган абалда ушаткандыгы аитылат.
Ден-соолук жагынан да, сиидик каналдарында зааранын калбашы үчүн да, асыресе, ибадаттардын толук кандуу жарамдуу болушу үчүн да олтуруп заара кылуу керек.
Истинжа жана истибра тазалыгы үчүн сол колду колдонуу керек. Дааратканадан чыккандан кииин колду самын менен жуу зарыл.
Дааратканада себепсиз сөз сүилөбөө керек.
Дааратканага Алла Тааланын, же Паигамбарыбыздын (саллаллааху алеихи ва саллам) аты, же аят-хадис жазылган нерселерди (шакек, кагаздарды) алып кирбөө кажет.
Зарыл учурларда мындаи нерселерди сумкага, же болбосо чөнтөккө салуу зарылчылыгы күч.
Ачык талаада, же ачык жерде элдин көзүнөн далдоо жерде даарат ушатуу кажет.
Даараткананын адептерине көңүл буруу зарыл. Кыбылага бет алып (кыбыланы карап), же кыбылага арка салып отурбоо керек. Бул багытта Мухаммад (саллаллааху алеихи ва саллам) Паигамбарыбыздын эскертүүсү бар (Абу Давуд, Тахарат, 4; Тирмизи, Тахарат, 6) Курт-кумурскалардын уюгуна, адамдар эс ала турган жана көпчүлүк жүрө турган жерлерге, тынч турган жана агын сууларга дасууларга даарат ушатпоо кажет. Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) суунун башатына, тынч турган сууларга (көлмөлөргө/ авиздерге), жолго жана эс алуучу жерлерге даарат ушатууга тыюу салган.
#13 21 November 2015 - 16:59
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
ДЕНЕ ТАЗАЛЫГЫНА БАИЛАНЫШКАН МАСЕЛЕЛЕР 17
Мусулман адам денесин, кииимин жана аилана-чөирөсүн таза кармап, ыпластыктардан оолак болот.
Мусулман кулак, мурун, киндик, тырмак, чач, сакал сыяктуу кир чогулуучу жерлердин тазалыгына кылдат мамиле жасаит.
Ар бир мусулман эң азынан аптасына бир жолу жуунуп-тазаланып турушу керек.
Жума күнү жуунуп-тазалануу мустахап болуп эсептелет. Ал тырмактарын алып, мурутун кыскартып турушу дурус. Колтук же жыныстык мүчөлөрдүн кылдарын жумасына же он күндө бир кыруу керек. Кырк күнгө чеиин кырынбоо тахриман макирөө болуп күнөөгө кирет.
Мончолордо жуунуу учурунда эркектер аврат жерлерин сөзсүз түрдө жабуулары кажет. Аялдар да аялдар мончосунда киндик менен тизесине чеиинки аралыгын жабыкалып жүрүүлөрү зарыл. Мончолордо бүгүнкү күндөгүдөи (эркектердин өз ара, аялдардын да өз ара) жылаңач жуунушу кескин түрдө арам болуп саналат.
Жогоруда белгиленгендеи, хадас жана нажасат абалынан тышкары денеде чогулган кирлерден, жагымсыз жыттардан жана буларга себеп болгон нерселерден тазалануу – бул Ислам дининин буиругу, асыресе, Паигамбарыбыздын сүннөтү.
Азирети Паигамбарыбыз эң азынан аптада бир жолу, өзгөчө жума күнү жуунуу керектигин сунуштаган. : «Ким жума күнү жунуп абалынан тазалангандаи жуунуптаранып алып жума намазына эрте барса, бир төө курмандыкка чалгандаи сооп табат...» (Бухари, Жума, 4) деген.
Ардактуу Паигамбарыбыз күн саиын беш маал намаз үчүн алынган даараттан сырткары, ар бир тамактануунун алдында жана тамактануудан кииин колду жуу тазалыктын талабы экендигин баса белгилеген. (Тирмизи, Атима, 39) Ошондои эле тырмак алуу, тиш жуу, сакал-мурутту кыскартып туруу мусулман баласынан сөзсүз түрдө талап кылынчу иштер болуп саналат. Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) мындаи деит: «Мынабул беш нерсе табигыи болуп, паигамбарлардын сүннөтү: сүннөткө отуруу, колтук жана жыныстык мүчөнүн кылдарын алуу, тырмак алуу, мурутту кыскартуу» (Бухари, Либас, 63-64) 1. Сүннөткө отуруу (Хитан): Сүннөткө отуруу мусулманчылыктын белгилеринен бири. Баланы төрөлгөндөн кииин жетинчи күнүнөн тарта балагатка жеткенге чеиин сүннөткө отургузса болот. Ошону менен бирге баланы «сүннөткө отуруу» түшүнүгүн биле турган чагында сүннөткө отургузуу абзел. Балагатка жетсе да, сүннөткө отурбаган балдар же адамдар да сүннөткө отуруулары керек.
Сүннөткө отуруу табигыи муктаждык болуу менен бирге ден-соолукка да паидалуу.
2. Тырмак алуу: Тырмакты манжага зыян бербеи турган таризде, эки жакка ыргып кетишине этият болуп алуу керек. Тырмакты узарган саиын алып туруу зарыл. Алынган тырмакты алынган жерине таштап салбоо керек.
Бүгүнкү күнү аиымдар ар кандаи себептер менен тырмактарын өстүрүп келет.
Мунун Ислам адебине дал келбеши ачык-аикын. Тырмактын алдына чогулган кирлер адамдын ден-соолугуна зыяндуу болушу да жалпыга маалым. Ашканада тамак-аш жасаган аял кишинин тырмак өстүрүшү өзүнө да, үи-бүлөсүнө да залакасын тиигизиши толук ыктымал. Азирети Паигамбарыбыз куттуу хадистеринин биринде мындаи деген:
«Силерд�«Силердин араңарда асман (Кудаиы) кабарлары менен алектенгендер бар. Алар тырмактарын (жырткыч) канаттуулардын тырмактары сыяктуу өстүрүшөт.
Тырмактарынын түбүнө ыпластык, кир толуп калган» (Ибни Ханбал, V, 427) 3. Колтук кылдарын алуу: Колтук кылдарын сөзсүз түрдө алып туруу кажет.
Колтук кылдарын жулуу, кыруу же дары колдонуу жолдору менен алууга болот. Оң колтуктан баштоо дурус.
4. Жыныстык мүчөнү тазалоо (Истихдад): Бул жердеги кылдардын узарышы ыпластыктын себеби болуп саналат. Жогорудагы хадисте белгиленгендеи, бул нерсе да адам табиятынын талабы.
5. Мурутту кыскартуу: Паигамбарыбыз мурутту үстүңкү эрин толук көрүнүп турганчалык кыскартууну сунуш кылган. Мурутту оозду жаба тургандаи узартуу дурус эмес. Ырас, тамактануу учурунда муруттун тамак-ашка аралашуусу терс көрүнүш.
Аалымдар сакал ашкере узарып жагымсыз көрүнүш тартууласа, аны капталынан жана астынан кыскартуу керектигин аитышкан. Сүннөткө ылаиык сакалдын узундугу бир тутам. Паигамбарыбыз сакалды бир тутамдан ашыкчасын алууну сунуш кылганТиш жуу: Алланын Элчиси бул багытта мындаи деген: «Үммөтүмө оор келбегенде, аларга ар бир намаз убагында мисвак менен тиштерин тазалап турууларын буиурмакмын» (Бухари, Жума, 8) «Мисвак колдонуу ооздун таза болушуна жана Жараткандын ыраазылыгына себеп» (Ибни Маажа, Тахарат, 7) Аиша (Алла ага ыраазы болсун!) мындаи деит:
«Биз Алла Элчисинин (саллаллаху алеихи васаллам) мисвагын жана даарат суусун кечинде даярдап коер элек. Алла аны түн бир оокумда оиготор эле. Оигоноор замат мисвак менен тишин тазалап, даарат алып намаз окуи турган» (Муслим, Мусафирин, 139) Шураих бин Хаани мындаи деит: Азирети Аишадан:
Азирети Паигамбарыбыз үигө келгенде эң биринчи эмне кылаар эле?
– деп сурадым. Ал:
Мисвак менен тишин тазалаар эле – деп жооп каитарды (Муслим, Тахарат, 43-44) Ариине, бул хадистер тишти таза алып жүрүүнүн канчалык зор мааниге ээ экендигин ачык-аикын тастыктаит.
Мусулман адам денесин, кииимин жана аилана-чөирөсүн таза кармап, ыпластыктардан оолак болот.
Мусулман кулак, мурун, киндик, тырмак, чач, сакал сыяктуу кир чогулуучу жерлердин тазалыгына кылдат мамиле жасаит.
Ар бир мусулман эң азынан аптасына бир жолу жуунуп-тазаланып турушу керек.
Жума күнү жуунуп-тазалануу мустахап болуп эсептелет. Ал тырмактарын алып, мурутун кыскартып турушу дурус. Колтук же жыныстык мүчөлөрдүн кылдарын жумасына же он күндө бир кыруу керек. Кырк күнгө чеиин кырынбоо тахриман макирөө болуп күнөөгө кирет.
Мончолордо жуунуу учурунда эркектер аврат жерлерин сөзсүз түрдө жабуулары кажет. Аялдар да аялдар мончосунда киндик менен тизесине чеиинки аралыгын жабыкалып жүрүүлөрү зарыл. Мончолордо бүгүнкү күндөгүдөи (эркектердин өз ара, аялдардын да өз ара) жылаңач жуунушу кескин түрдө арам болуп саналат.
Жогоруда белгиленгендеи, хадас жана нажасат абалынан тышкары денеде чогулган кирлерден, жагымсыз жыттардан жана буларга себеп болгон нерселерден тазалануу – бул Ислам дининин буиругу, асыресе, Паигамбарыбыздын сүннөтү.
Азирети Паигамбарыбыз эң азынан аптада бир жолу, өзгөчө жума күнү жуунуу керектигин сунуштаган. : «Ким жума күнү жунуп абалынан тазалангандаи жуунуптаранып алып жума намазына эрте барса, бир төө курмандыкка чалгандаи сооп табат...» (Бухари, Жума, 4) деген.
Ардактуу Паигамбарыбыз күн саиын беш маал намаз үчүн алынган даараттан сырткары, ар бир тамактануунун алдында жана тамактануудан кииин колду жуу тазалыктын талабы экендигин баса белгилеген. (Тирмизи, Атима, 39) Ошондои эле тырмак алуу, тиш жуу, сакал-мурутту кыскартып туруу мусулман баласынан сөзсүз түрдө талап кылынчу иштер болуп саналат. Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) мындаи деит: «Мынабул беш нерсе табигыи болуп, паигамбарлардын сүннөтү: сүннөткө отуруу, колтук жана жыныстык мүчөнүн кылдарын алуу, тырмак алуу, мурутту кыскартуу» (Бухари, Либас, 63-64) 1. Сүннөткө отуруу (Хитан): Сүннөткө отуруу мусулманчылыктын белгилеринен бири. Баланы төрөлгөндөн кииин жетинчи күнүнөн тарта балагатка жеткенге чеиин сүннөткө отургузса болот. Ошону менен бирге баланы «сүннөткө отуруу» түшүнүгүн биле турган чагында сүннөткө отургузуу абзел. Балагатка жетсе да, сүннөткө отурбаган балдар же адамдар да сүннөткө отуруулары керек.
Сүннөткө отуруу табигыи муктаждык болуу менен бирге ден-соолукка да паидалуу.
2. Тырмак алуу: Тырмакты манжага зыян бербеи турган таризде, эки жакка ыргып кетишине этият болуп алуу керек. Тырмакты узарган саиын алып туруу зарыл. Алынган тырмакты алынган жерине таштап салбоо керек.
Бүгүнкү күнү аиымдар ар кандаи себептер менен тырмактарын өстүрүп келет.
Мунун Ислам адебине дал келбеши ачык-аикын. Тырмактын алдына чогулган кирлер адамдын ден-соолугуна зыяндуу болушу да жалпыга маалым. Ашканада тамак-аш жасаган аял кишинин тырмак өстүрүшү өзүнө да, үи-бүлөсүнө да залакасын тиигизиши толук ыктымал. Азирети Паигамбарыбыз куттуу хадистеринин биринде мындаи деген:
«Силерд�«Силердин араңарда асман (Кудаиы) кабарлары менен алектенгендер бар. Алар тырмактарын (жырткыч) канаттуулардын тырмактары сыяктуу өстүрүшөт.
Тырмактарынын түбүнө ыпластык, кир толуп калган» (Ибни Ханбал, V, 427) 3. Колтук кылдарын алуу: Колтук кылдарын сөзсүз түрдө алып туруу кажет.
Колтук кылдарын жулуу, кыруу же дары колдонуу жолдору менен алууга болот. Оң колтуктан баштоо дурус.
4. Жыныстык мүчөнү тазалоо (Истихдад): Бул жердеги кылдардын узарышы ыпластыктын себеби болуп саналат. Жогорудагы хадисте белгиленгендеи, бул нерсе да адам табиятынын талабы.
5. Мурутту кыскартуу: Паигамбарыбыз мурутту үстүңкү эрин толук көрүнүп турганчалык кыскартууну сунуш кылган. Мурутту оозду жаба тургандаи узартуу дурус эмес. Ырас, тамактануу учурунда муруттун тамак-ашка аралашуусу терс көрүнүш.
Аалымдар сакал ашкере узарып жагымсыз көрүнүш тартууласа, аны капталынан жана астынан кыскартуу керектигин аитышкан. Сүннөткө ылаиык сакалдын узундугу бир тутам. Паигамбарыбыз сакалды бир тутамдан ашыкчасын алууну сунуш кылганТиш жуу: Алланын Элчиси бул багытта мындаи деген: «Үммөтүмө оор келбегенде, аларга ар бир намаз убагында мисвак менен тиштерин тазалап турууларын буиурмакмын» (Бухари, Жума, 8) «Мисвак колдонуу ооздун таза болушуна жана Жараткандын ыраазылыгына себеп» (Ибни Маажа, Тахарат, 7) Аиша (Алла ага ыраазы болсун!) мындаи деит:
«Биз Алла Элчисинин (саллаллаху алеихи васаллам) мисвагын жана даарат суусун кечинде даярдап коер элек. Алла аны түн бир оокумда оиготор эле. Оигоноор замат мисвак менен тишин тазалап, даарат алып намаз окуи турган» (Муслим, Мусафирин, 139) Шураих бин Хаани мындаи деит: Азирети Аишадан:
Азирети Паигамбарыбыз үигө келгенде эң биринчи эмне кылаар эле?
– деп сурадым. Ал:
Мисвак менен тишин тазалаар эле – деп жооп каитарды (Муслим, Тахарат, 43-44) Ариине, бул хадистер тишти таза алып жүрүүнүн канчалык зор мааниге ээ экендигин ачык-аикын тастыктаит.
#14 21 November 2015 - 23:01
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
БЕШИНЧИ БӨЛҮМ ХАДАСТАН ТАЗАЛАНУУ
Хадастан тазалануу ибадаттарды орундоо үчүн дааратсыз болуу, жунуп, этек кири жана нифас абалдарынан тазалануу дегенди түшүндүрөт. Жунуп абалы «чоң хадас», ал эми дааратсыз болуу «кичи хадас» делет. Аял кишиге таандык өзгөчө абалдар (б.а. этек кири, нифас абалдары) чоң хадаска кирет. Чоң хадастан гусул алуу менен, ал эми кичи хадастан даарат алуу менен тазалануу керек. Бул «хадастан тазалануу» деп аталат. Суу табылбаи калган учурларда таиаммум алуу зарыл.
I. ДААРАТ 18
Таза суу менен колду чыканак менен бирге, бетти, томук (кызыл ашык) менен кошо бутту жуу жана башка масх тартуу түрүндө жүзөгө ашкан өзгөчө тазалык «даарат» деп аталат.
Маида сүрөсүнүн 6-аятында намазга тураардан мурун даарат алуу зарылчылыгы тууралуу төмөнкчө буюрулат: «О, ыиман келтиргендер! Намазга турганыңарда жүзүңөрдү жана колуңарды чыканакка чеиин жуугула, башыңарга масх тарткыла (т.а.
сууланган ным колуңар менен сылагыла), бутуңарды томукка (кызыл ашыкка) чеиин жуугула». (Маида сүрөсү, 5/6) Азирети Мухаммад (саллаллааху алеихи ва саллам) Паигамбарыбыз да дааратсыз окулган намаздын жараксыз болгондугу жөнүндө бир топ куттуу хадистеринде аитып кеткен. Ислам аалымдары Куран менен Сүннөткө таянуу менен намаз окуу үчүн даарат алуу ар бир мусулман адамга парз болгондугун бир пикирден кабылдашкан.
Даарат – баарыдан мурда ар түрдүү материалдык жана рухании ыплас-кирлерден оолак болуу үчүн Ислам дини талап кылган өзгөчө мааниге ээ тазалык болуп эсептелет.
Микроптордун көбөиүүсүнө өтө ыңгаилуу жер бул ооз. Ооздон баштап бети-колду жана бутту күндө беш маал жуунун өзү эле дин Исламдын тазалыкка берген маанисин аигинелеп турат. Ырас, даараттын негизги максаты – бул Аллага ибадат кылуу үчүн пенденин рухании жактан даярданышында жатат. Даарат алган адам өзгөчө рухании жактан өзүн таза жана сергек сезет. Ал мына ушундаи таза сезим менен Аллага ибадат кылууга турат. Ибадат кылуу максатында жаралган адам баласы берегидеи тазалануу менен Аллага ибадат кылуудан алган рухии жаназыкты, беипилдикти сөз менен түшүндүрүү оголе оор.Даарат алуу менен эки дүинө бактысы талап кылган көптөгөн жакшылыкартыкчылыктарга ээ болууга болот. Ардактуу Мухаммад (саллаллааху алеихи ва саллам) Паигамбарыбыз мындаи деит:
«Бир мусулман адам даарат алып жүзүн жууганда жүзү (менен) иштеген бардык күнөөлөрү, колу-бутун жууганда колу-буту менен кылган бардык катачылыктары суу тамчылары менен бирге агып кетет да, таптаза болот. А түгүл кирпиктери менен тырмактарынын түбүндөгү күнөөлөрдөн да эч нерсе калбаит. Даараттын адепшарттары менен даарат алып бүтүп, кыбылага карап: «Ашхаду ан лаа илааха иллаллаах, лаа шариика лаху. Ва ашхаду анна Мухаммадан абдуху ва Расуулуху» деген адам үчүн беииштин эшиктери ачылат. Ал адам каалаган эшигинен беиишке кирет». (Муслим, Тахарат, 32, 33; Тирмизи, Тахарат, 2) Азирети Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) даиыма даарат менен жүрүүгө өзгөчө көңүл бөлө турган. Андыктан биз дагы Паигамбарыбыздын ак сүннөтүн аткарып ар даиым даарат менен жүрүүгө аракет кылуубуз абзел.
А. ДААРАТТЫН ПАРЗДАРЫ : 19
Даараттын парздары аятта көрсөтүлгөн. Даараттын парздарынан бири аткарылбаса, анда ал даарат жараксыз болуп эсептелет. Даараттын парздары төртөө. Алар:
1. Бетти жуу. 2. Колду чыканак менен кошо жуу. 3. Баштын төрттөн бир бөлүгүнө масх тартуу. 4. Бутту томук менен кошо жуу.
Бет: Чач чыккан жерден баштап ээктин астына чеиин жана кулактардын түбүнө чеиинки аралык бет болуп эсептелет. Сакал менен кулактын ортосундагы түксүз аралык да бетке кирет. Демек, ал жерди да жууш керек. Эгер сакал коюу болсо сакалды сылап коисо жетиштүү болот. Мындаи учурда сакалдын астын (терини) жуу зарылчылыгы жок.Кол чыканак менен кошо жуулат. Манжада шакек болсо, анын алдын жууш керек.
Бутту томук менен кошо жууш керек. Аятта «каабаин» деп эки томуктун аталышы бутту томук менен кошо жууга ишарат жасаит. Паигамбарыбыз(саллаллааху алеихи ва саллам) даарат алуу учрунда бутун кылдаттык менен жуубаган бир адамга: «эх-х, ошол тозок отунда азап тарта турган томуктарга. ..» деп эскертүү берген (Бухари, Вудуу, 27, 29;
Муслим, Тахара, 25-28). Көптөгөн куттуу хадистерде Паигамбарыбыз даарат алганда даиыма бутун томуктары менен кошо жуугандыгы аитылат. Мына ошондуктан төрт укуктук агымдын (ахли сүннөт вал жамаат) аалымдары бутту жуу парз, ал эми жылаңаилак бутка масх тартуу жараксыз болгондугун бир ооздон кабылдашкан.
Даарат алуу учурунда (жуулушу зарыл мүчөлөрдө) кургак жер калтырбоо кажет.
Сууну териге өткөрбөи турган нерселер дааратка терс таасирин тиигизет. Бирок, кандаидыр бир үзүр-себептен улам сууну териге өткөзбөгөн нерселер дааратка зыян бербеит. Маселен, иштеген жумушунан улам даарат алуу учурунда сууну териге өктөрбөгөн нерселерди (м: боек) алгач мүмкүнчүлүктүн жетишинче кетирүүгө аракет кылуу кажет. Эгер териге жабышып калган боек толук кетпесе, ашкере кыиналуунун кажети жок. Буга малярларды (боекчулар), усталарды мисал келтирүүгө болот.
Б. ДААРАТТЫН СҮННӨТТӨРҮ: 20
1. Дааратты «Бисмиллах» менен баштоо.
2. Даарат алууга ниет кылуу.
3. Колду билекке чеиин үч жолу жуу.
4. Мазмаза жана истиншак. Мазмаза – бул оозго суу алып чаикоо. Истиншак – мурунга суу алуу.
5. (Мисвак менен) тишти жуу. 6. Даарат мүчөлөрүн аятта аитылган ирээти боюнча жуу. 7. Дааратты оң жактан баштоо. 8. Даарат мүчөлөрүн үч жолудан жуу. 9. Колу-буттуманжалардын учунан баштап жуу. 10. Манжаларды салаалоо. Манжалардын араларын жышуу. 11. Сууну муруттун, каштын астына чеиин жеткирүү.
12. Башка толук масх тартуу. Эки кол суулангандан кииин үч манжаны (чыпалак, аты жок жана ортон манжаларды) учма-уч келтирип, маңдаидан артты көздөи тартып, алакан менен каира желке жактан астыга караи (баштын каптал тарабын) сылоо менен башка толук масх тартылган болот.
13. Кулакка жана моюнга масх тартуу. Кээ бир жазма булактарда моюнга масх тартуу мустахап болуп эсептелет. 21
14. Даарат мүчөлөрүн жышып жуу. 15. Даарат мүчөлөрүн (биринен сала бирин) үзгүлтүксүз жуу.
В. ДААРАТТЫН АДЕП-ТАРТИБИ : 22
Даараттын парз-сүннөттөрүнүн дагы да толук болушу үчүн зарыл жагдаилар «даараттын адептери» деп аталат. Даараттын негизги адептери төмөнкүлөр:
1. Мүмкүн болсо, даарат алуу учурунда кыбылага бет алуу.
2. Даарат учурунда сууну этият колдонуу. Сууну кииимге чачыратпоого аракет кылуу.
3. Адам менен сүилөшпөө.
4. Даарат алууда (себепсиз) бирөөдөн жардам сурабоо.
5. Оозго оң кол менен суу алуу.
6. Мурунга оң кол менен суу алып, сол кол менен чимкирүү 6. Сууну ысырап кылбоо.
7. Даарат алгандан кииин «Ашхаду ан лаа илааха иллаллах, ва ашхаду анна Мухаммадан абдуху ва расуулуху» деп шахадат келмесин аитуу.
8. Таза жерде даарат алуу
Хадастан тазалануу ибадаттарды орундоо үчүн дааратсыз болуу, жунуп, этек кири жана нифас абалдарынан тазалануу дегенди түшүндүрөт. Жунуп абалы «чоң хадас», ал эми дааратсыз болуу «кичи хадас» делет. Аял кишиге таандык өзгөчө абалдар (б.а. этек кири, нифас абалдары) чоң хадаска кирет. Чоң хадастан гусул алуу менен, ал эми кичи хадастан даарат алуу менен тазалануу керек. Бул «хадастан тазалануу» деп аталат. Суу табылбаи калган учурларда таиаммум алуу зарыл.
I. ДААРАТ 18
Таза суу менен колду чыканак менен бирге, бетти, томук (кызыл ашык) менен кошо бутту жуу жана башка масх тартуу түрүндө жүзөгө ашкан өзгөчө тазалык «даарат» деп аталат.
Маида сүрөсүнүн 6-аятында намазга тураардан мурун даарат алуу зарылчылыгы тууралуу төмөнкчө буюрулат: «О, ыиман келтиргендер! Намазга турганыңарда жүзүңөрдү жана колуңарды чыканакка чеиин жуугула, башыңарга масх тарткыла (т.а.
сууланган ным колуңар менен сылагыла), бутуңарды томукка (кызыл ашыкка) чеиин жуугула». (Маида сүрөсү, 5/6) Азирети Мухаммад (саллаллааху алеихи ва саллам) Паигамбарыбыз да дааратсыз окулган намаздын жараксыз болгондугу жөнүндө бир топ куттуу хадистеринде аитып кеткен. Ислам аалымдары Куран менен Сүннөткө таянуу менен намаз окуу үчүн даарат алуу ар бир мусулман адамга парз болгондугун бир пикирден кабылдашкан.
Даарат – баарыдан мурда ар түрдүү материалдык жана рухании ыплас-кирлерден оолак болуу үчүн Ислам дини талап кылган өзгөчө мааниге ээ тазалык болуп эсептелет.
Микроптордун көбөиүүсүнө өтө ыңгаилуу жер бул ооз. Ооздон баштап бети-колду жана бутту күндө беш маал жуунун өзү эле дин Исламдын тазалыкка берген маанисин аигинелеп турат. Ырас, даараттын негизги максаты – бул Аллага ибадат кылуу үчүн пенденин рухании жактан даярданышында жатат. Даарат алган адам өзгөчө рухании жактан өзүн таза жана сергек сезет. Ал мына ушундаи таза сезим менен Аллага ибадат кылууга турат. Ибадат кылуу максатында жаралган адам баласы берегидеи тазалануу менен Аллага ибадат кылуудан алган рухии жаназыкты, беипилдикти сөз менен түшүндүрүү оголе оор.Даарат алуу менен эки дүинө бактысы талап кылган көптөгөн жакшылыкартыкчылыктарга ээ болууга болот. Ардактуу Мухаммад (саллаллааху алеихи ва саллам) Паигамбарыбыз мындаи деит:
«Бир мусулман адам даарат алып жүзүн жууганда жүзү (менен) иштеген бардык күнөөлөрү, колу-бутун жууганда колу-буту менен кылган бардык катачылыктары суу тамчылары менен бирге агып кетет да, таптаза болот. А түгүл кирпиктери менен тырмактарынын түбүндөгү күнөөлөрдөн да эч нерсе калбаит. Даараттын адепшарттары менен даарат алып бүтүп, кыбылага карап: «Ашхаду ан лаа илааха иллаллаах, лаа шариика лаху. Ва ашхаду анна Мухаммадан абдуху ва Расуулуху» деген адам үчүн беииштин эшиктери ачылат. Ал адам каалаган эшигинен беиишке кирет». (Муслим, Тахарат, 32, 33; Тирмизи, Тахарат, 2) Азирети Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) даиыма даарат менен жүрүүгө өзгөчө көңүл бөлө турган. Андыктан биз дагы Паигамбарыбыздын ак сүннөтүн аткарып ар даиым даарат менен жүрүүгө аракет кылуубуз абзел.
А. ДААРАТТЫН ПАРЗДАРЫ : 19
Даараттын парздары аятта көрсөтүлгөн. Даараттын парздарынан бири аткарылбаса, анда ал даарат жараксыз болуп эсептелет. Даараттын парздары төртөө. Алар:
1. Бетти жуу. 2. Колду чыканак менен кошо жуу. 3. Баштын төрттөн бир бөлүгүнө масх тартуу. 4. Бутту томук менен кошо жуу.
Бет: Чач чыккан жерден баштап ээктин астына чеиин жана кулактардын түбүнө чеиинки аралык бет болуп эсептелет. Сакал менен кулактын ортосундагы түксүз аралык да бетке кирет. Демек, ал жерди да жууш керек. Эгер сакал коюу болсо сакалды сылап коисо жетиштүү болот. Мындаи учурда сакалдын астын (терини) жуу зарылчылыгы жок.Кол чыканак менен кошо жуулат. Манжада шакек болсо, анын алдын жууш керек.
Бутту томук менен кошо жууш керек. Аятта «каабаин» деп эки томуктун аталышы бутту томук менен кошо жууга ишарат жасаит. Паигамбарыбыз(саллаллааху алеихи ва саллам) даарат алуу учрунда бутун кылдаттык менен жуубаган бир адамга: «эх-х, ошол тозок отунда азап тарта турган томуктарга. ..» деп эскертүү берген (Бухари, Вудуу, 27, 29;
Муслим, Тахара, 25-28). Көптөгөн куттуу хадистерде Паигамбарыбыз даарат алганда даиыма бутун томуктары менен кошо жуугандыгы аитылат. Мына ошондуктан төрт укуктук агымдын (ахли сүннөт вал жамаат) аалымдары бутту жуу парз, ал эми жылаңаилак бутка масх тартуу жараксыз болгондугун бир ооздон кабылдашкан.
Даарат алуу учурунда (жуулушу зарыл мүчөлөрдө) кургак жер калтырбоо кажет.
Сууну териге өткөрбөи турган нерселер дааратка терс таасирин тиигизет. Бирок, кандаидыр бир үзүр-себептен улам сууну териге өткөзбөгөн нерселер дааратка зыян бербеит. Маселен, иштеген жумушунан улам даарат алуу учурунда сууну териге өктөрбөгөн нерселерди (м: боек) алгач мүмкүнчүлүктүн жетишинче кетирүүгө аракет кылуу кажет. Эгер териге жабышып калган боек толук кетпесе, ашкере кыиналуунун кажети жок. Буга малярларды (боекчулар), усталарды мисал келтирүүгө болот.
Б. ДААРАТТЫН СҮННӨТТӨРҮ: 20
1. Дааратты «Бисмиллах» менен баштоо.
2. Даарат алууга ниет кылуу.
3. Колду билекке чеиин үч жолу жуу.
4. Мазмаза жана истиншак. Мазмаза – бул оозго суу алып чаикоо. Истиншак – мурунга суу алуу.
5. (Мисвак менен) тишти жуу. 6. Даарат мүчөлөрүн аятта аитылган ирээти боюнча жуу. 7. Дааратты оң жактан баштоо. 8. Даарат мүчөлөрүн үч жолудан жуу. 9. Колу-буттуманжалардын учунан баштап жуу. 10. Манжаларды салаалоо. Манжалардын араларын жышуу. 11. Сууну муруттун, каштын астына чеиин жеткирүү.
12. Башка толук масх тартуу. Эки кол суулангандан кииин үч манжаны (чыпалак, аты жок жана ортон манжаларды) учма-уч келтирип, маңдаидан артты көздөи тартып, алакан менен каира желке жактан астыга караи (баштын каптал тарабын) сылоо менен башка толук масх тартылган болот.
13. Кулакка жана моюнга масх тартуу. Кээ бир жазма булактарда моюнга масх тартуу мустахап болуп эсептелет. 21
14. Даарат мүчөлөрүн жышып жуу. 15. Даарат мүчөлөрүн (биринен сала бирин) үзгүлтүксүз жуу.
В. ДААРАТТЫН АДЕП-ТАРТИБИ : 22
Даараттын парз-сүннөттөрүнүн дагы да толук болушу үчүн зарыл жагдаилар «даараттын адептери» деп аталат. Даараттын негизги адептери төмөнкүлөр:
1. Мүмкүн болсо, даарат алуу учурунда кыбылага бет алуу.
2. Даарат учурунда сууну этият колдонуу. Сууну кииимге чачыратпоого аракет кылуу.
3. Адам менен сүилөшпөө.
4. Даарат алууда (себепсиз) бирөөдөн жардам сурабоо.
5. Оозго оң кол менен суу алуу.
6. Мурунга оң кол менен суу алып, сол кол менен чимкирүү 6. Сууну ысырап кылбоо.
7. Даарат алгандан кииин «Ашхаду ан лаа илааха иллаллах, ва ашхаду анна Мухаммадан абдуху ва расуулуху» деп шахадат келмесин аитуу.
8. Таза жерде даарат алуу
#15 23 November 2015 - 13:42
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
Г. ДААРАТТЫН АЛЫНЫШЫ:
Даарат ала турган адам алгач даарат алууга ниет кылат. Андан соң «БисмиллаахирРахмаанир- Рахиим» деп, эки колун билекке чеиин жууит. Үч жолу оң колу менен менен оозуна суу алып чаикап, каира түкүрөт. Андан кииин үч жолу оң колу менен мурунга суу алып, сол колу менен чимкирет. Кииин үч жолу бетин жууит. Эгер сакалы болсо манжаларын сакалынын арасына киргизип, сакалын салаалаит. Алгач оң, андан кииин сол колун чыканактары менен кошо үч жолу жууит. Андан соң башына, кулактарына жана моинуна масх тартат. Сол колу менен бутун манжаларынын учтарынан баштап томукту кошо үч жолу жууит. Мында да алгач оң бут, анан сол бут жуулат. Бут манжаларынын салааларында кургак жер калбашы керек. Анүчүн бут манжаларынын салааларын жакшылап жуу зарыл. Даарат алып бүткөндөн кииин күбөлүк (шахадат) келмесин аитуу абзел.
Д. ДААРАТТЫ ЖАРАКСЫЗ АБАЛГА АЛЫП КЕЛГЕН ЖАГДАИЛАР:
Төмөнкү учурларда даарат бузулат: 23
1. Заң, заара, урук суюктуктары (сперм, мази сыяктуу), кан жана башка ушул нерселер сыяктуу ыплас нерселердин чыгышы дааратты жараксыз абалга алып келет.
Ошондои эле желдин чыгышы да дааратты бузат.
2. Дененин тигил же бул жеринен кан, ириң сыяктуу нерселердин чыгып жаиылышы дааратты бузат. Мындаи нерселер чыккан жеринин тегерегине жаиылбаса (тарабаса) даарат бузулбаит. Ооздон чыккан кан түкүрүк менен бирдеи, же түкүрүктөн көп болсо дааратты бузат. Эгер андан аз болсо даарат бузулбаит.
3. Ооз толо кусуу. Аз-аздан болсо да удаама-удаа келген кусундулар ооз толо турган өлчөмгө жетсе, дааратты бузат.4. Эстен тануу, акылдан ажыроо, мас болуу жана уктоо. Мындаи абалдарда даарат бузулат. Эч нерсе билбеи калгандаи уикуга кирбестен, бираз көзү илинип кеткен адам даараты бузулбаганына кескин түрдө ишенсе, даараты бузулбаган болот. Ошондои эле намаз учурундагы уикусуроолор да дааратты бузбаит. Анткени, намазда туруунун өзү эле даараттын бузулбашына шарт түзөт. Бирок ошону менен катар өзүн билбеи кала турган даражада уктап калган адамдын даараты бузулган болот.
5. Намаз учурунда жанындагы адамга угула тургандаи үн менен күлгөн адамдын даараты бузулат. Куттуу хадистердин биринде, намазда күлгөн адамдын каирадан даарат алып, намаз окушу талап кылынган.
6. Жыныстык катнашта болуу.
7. Дааратка тиешелүү үзүр абалдарынын аякташы. Демек, таиаммум алган адам суу көрсө, же тапса, ошондои эле, маасыга тартылган масхтын мөөнөтү бүтсө, даарат бузулган болот.
8. Аял кишинин көз жарышы (бала төрөшү).
Ж. ДААРАТТЫН МАКИРӨӨЛӨРҮ
Дааратты жараксыз кылбаса да, орундуу болбогон (жакшы эмес) нерселер даараттын макирөөлөрү болуп саналат. Аларды төмөнкүчө тизмелөөгө болот (булар «танзихан-жеңил» макирөөлөр): 24
1. Даарат учурунда ашыкча суу колдонуу, сууну ысырап кылуу. 2. Сууну бетке чаап жуу.
3. Даарат алуу учурунда муктаждык болбосо да, бирөөдөн жардам суроо. 4. Таза эмес, ыплас жерлерде даарат алуу. 5. Орозо учурунда ооз-мурунга суу алууда этиятсыз аракет кылууЗ. ҮЗҮРЛҮҮ (себептүү) АДАМДЫН ДААРАТЫ
Тигил же бул намаз убагынын аралыгында дааратты бузуучу нерселерден бири үзгүлтүксүз келип турса, анда ал адам үзүрлүү болуп эсептелет. Маселен, буга зааранын тез-тезден келиши, жаранын тез-тез канап турушу, аял кишиден аиыз (этек кири) жана нифас (төрөттөн кииин келе турган кан) абалдарынан сырткаркы учурларда токтобои келген суюктугу сыяктуу абалдарды мисал келтирүүгө болот. Мына ушундаи үзүрлүү адам тигил же бул намаздын убагы киргенде даарат алса, ошол намаздын убагы чыкканга чеиин даараттуу болуп эсептелет. Бул жерде эскерте кетчү жагдаи, ал адамдан үзүрүнөн (м:
заарадан) сырткары дааратты буза турган нерселер чыга турган болсо, даарат бузулган болот. 25
Үзүрлүү адам даарат алган соң (намаз убагы чыкканга чеиин) каалаганынча парз, важип жана напил намаздарын окуса болот. Ошондои эле ал Каабаны таваф кыла да, Куранды колго алып кармаи да алат.
И. ӨКҮМ ӨҢҮТҮНӨН ДААРАТТЫН ТҮРЛӨРҮ:
1. Парз болгон даарат:
Намаз окуи турган адам даараты жок болсо даарат алышы парз. Ошондои эле тилават саждасына жыгыла турган адам үчүн даарат талап кылынат.
Ыиык Куранды колго алып кармаи турган адам үчүн да даарат алуу парз болуп эсептелет.
2. Важип болгон даарат:
Каабаны таваф кылуу үчүн даарат алуу Имам Азам агымы боюнча, важип болуп эсептелет.
3. Мандуп болгон даарат:
Даиыма даарат менен жүрүүОшондои эле азан жана коомат аитуу үчүн да даарат алуу Даараты болсо да, ар бир намаз үчүн өзүнчө даарат алуу мандуп болуп эсептелет.
4. Даарат алгандан кииин ибадат кылбаи жана эч кандаи зарылчылыкболбои туруп каирадан даарат алуу аалымдар тарабынан танзихан макирөө катары кабылданат.
5. Уурдалып, же каракталып алынган суу менен даарат алуу «арам» болоорун аиткан аалымдар бар.
К.ДААРАТТЫ ЖАРАКСЫЗАБАЛГААЛЫПКЕЛБЕГЕН ЖАГДАИЛАР
Ыилаганда, же күлгөн кезде көздөн чыккан жаш Жарадан чыкпаган кан же ириң Жаранын кургап калган кабыгынын түшүшү Ооз толо болбогон аз кусунду Чиркеи, бит, бүргө сыяктуу маида жандыктардын чагышы Эркек адам менен аялдын бири-бирине денелеринин тиииши дааратты бузбаит.
Тырмак алуу Кырынуу (сакал-мурут алуу).
Жыныстык мүчөнү кармоо Ооздо же мурунда калып калган уюган кандын түкүрөккө аралашып чыгышы.
Даарат ала турган адам алгач даарат алууга ниет кылат. Андан соң «БисмиллаахирРахмаанир- Рахиим» деп, эки колун билекке чеиин жууит. Үч жолу оң колу менен менен оозуна суу алып чаикап, каира түкүрөт. Андан кииин үч жолу оң колу менен мурунга суу алып, сол колу менен чимкирет. Кииин үч жолу бетин жууит. Эгер сакалы болсо манжаларын сакалынын арасына киргизип, сакалын салаалаит. Алгач оң, андан кииин сол колун чыканактары менен кошо үч жолу жууит. Андан соң башына, кулактарына жана моинуна масх тартат. Сол колу менен бутун манжаларынын учтарынан баштап томукту кошо үч жолу жууит. Мында да алгач оң бут, анан сол бут жуулат. Бут манжаларынын салааларында кургак жер калбашы керек. Анүчүн бут манжаларынын салааларын жакшылап жуу зарыл. Даарат алып бүткөндөн кииин күбөлүк (шахадат) келмесин аитуу абзел.
Д. ДААРАТТЫ ЖАРАКСЫЗ АБАЛГА АЛЫП КЕЛГЕН ЖАГДАИЛАР:
Төмөнкү учурларда даарат бузулат: 23
1. Заң, заара, урук суюктуктары (сперм, мази сыяктуу), кан жана башка ушул нерселер сыяктуу ыплас нерселердин чыгышы дааратты жараксыз абалга алып келет.
Ошондои эле желдин чыгышы да дааратты бузат.
2. Дененин тигил же бул жеринен кан, ириң сыяктуу нерселердин чыгып жаиылышы дааратты бузат. Мындаи нерселер чыккан жеринин тегерегине жаиылбаса (тарабаса) даарат бузулбаит. Ооздон чыккан кан түкүрүк менен бирдеи, же түкүрүктөн көп болсо дааратты бузат. Эгер андан аз болсо даарат бузулбаит.
3. Ооз толо кусуу. Аз-аздан болсо да удаама-удаа келген кусундулар ооз толо турган өлчөмгө жетсе, дааратты бузат.4. Эстен тануу, акылдан ажыроо, мас болуу жана уктоо. Мындаи абалдарда даарат бузулат. Эч нерсе билбеи калгандаи уикуга кирбестен, бираз көзү илинип кеткен адам даараты бузулбаганына кескин түрдө ишенсе, даараты бузулбаган болот. Ошондои эле намаз учурундагы уикусуроолор да дааратты бузбаит. Анткени, намазда туруунун өзү эле даараттын бузулбашына шарт түзөт. Бирок ошону менен катар өзүн билбеи кала турган даражада уктап калган адамдын даараты бузулган болот.
5. Намаз учурунда жанындагы адамга угула тургандаи үн менен күлгөн адамдын даараты бузулат. Куттуу хадистердин биринде, намазда күлгөн адамдын каирадан даарат алып, намаз окушу талап кылынган.
6. Жыныстык катнашта болуу.
7. Дааратка тиешелүү үзүр абалдарынын аякташы. Демек, таиаммум алган адам суу көрсө, же тапса, ошондои эле, маасыга тартылган масхтын мөөнөтү бүтсө, даарат бузулган болот.
8. Аял кишинин көз жарышы (бала төрөшү).
Ж. ДААРАТТЫН МАКИРӨӨЛӨРҮ
Дааратты жараксыз кылбаса да, орундуу болбогон (жакшы эмес) нерселер даараттын макирөөлөрү болуп саналат. Аларды төмөнкүчө тизмелөөгө болот (булар «танзихан-жеңил» макирөөлөр): 24
1. Даарат учурунда ашыкча суу колдонуу, сууну ысырап кылуу. 2. Сууну бетке чаап жуу.
3. Даарат алуу учурунда муктаждык болбосо да, бирөөдөн жардам суроо. 4. Таза эмес, ыплас жерлерде даарат алуу. 5. Орозо учурунда ооз-мурунга суу алууда этиятсыз аракет кылууЗ. ҮЗҮРЛҮҮ (себептүү) АДАМДЫН ДААРАТЫ
Тигил же бул намаз убагынын аралыгында дааратты бузуучу нерселерден бири үзгүлтүксүз келип турса, анда ал адам үзүрлүү болуп эсептелет. Маселен, буга зааранын тез-тезден келиши, жаранын тез-тез канап турушу, аял кишиден аиыз (этек кири) жана нифас (төрөттөн кииин келе турган кан) абалдарынан сырткаркы учурларда токтобои келген суюктугу сыяктуу абалдарды мисал келтирүүгө болот. Мына ушундаи үзүрлүү адам тигил же бул намаздын убагы киргенде даарат алса, ошол намаздын убагы чыкканга чеиин даараттуу болуп эсептелет. Бул жерде эскерте кетчү жагдаи, ал адамдан үзүрүнөн (м:
заарадан) сырткары дааратты буза турган нерселер чыга турган болсо, даарат бузулган болот. 25
Үзүрлүү адам даарат алган соң (намаз убагы чыкканга чеиин) каалаганынча парз, важип жана напил намаздарын окуса болот. Ошондои эле ал Каабаны таваф кыла да, Куранды колго алып кармаи да алат.
И. ӨКҮМ ӨҢҮТҮНӨН ДААРАТТЫН ТҮРЛӨРҮ:
1. Парз болгон даарат:
Намаз окуи турган адам даараты жок болсо даарат алышы парз. Ошондои эле тилават саждасына жыгыла турган адам үчүн даарат талап кылынат.
Ыиык Куранды колго алып кармаи турган адам үчүн да даарат алуу парз болуп эсептелет.
2. Важип болгон даарат:
Каабаны таваф кылуу үчүн даарат алуу Имам Азам агымы боюнча, важип болуп эсептелет.
3. Мандуп болгон даарат:
Даиыма даарат менен жүрүүОшондои эле азан жана коомат аитуу үчүн да даарат алуу Даараты болсо да, ар бир намаз үчүн өзүнчө даарат алуу мандуп болуп эсептелет.
4. Даарат алгандан кииин ибадат кылбаи жана эч кандаи зарылчылыкболбои туруп каирадан даарат алуу аалымдар тарабынан танзихан макирөө катары кабылданат.
5. Уурдалып, же каракталып алынган суу менен даарат алуу «арам» болоорун аиткан аалымдар бар.
К.ДААРАТТЫ ЖАРАКСЫЗАБАЛГААЛЫПКЕЛБЕГЕН ЖАГДАИЛАР
Ыилаганда, же күлгөн кезде көздөн чыккан жаш Жарадан чыкпаган кан же ириң Жаранын кургап калган кабыгынын түшүшү Ооз толо болбогон аз кусунду Чиркеи, бит, бүргө сыяктуу маида жандыктардын чагышы Эркек адам менен аялдын бири-бирине денелеринин тиииши дааратты бузбаит.
Тырмак алуу Кырынуу (сакал-мурут алуу).
Жыныстык мүчөнү кармоо Ооздо же мурунда калып калган уюган кандын түкүрөккө аралашып чыгышы.
#16 23 November 2015 - 20:26
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
II МААСЫГА МАСХ ТАРТУУ
Ислам дини даарат алууда мусулман баласына жеңилдик көрсөтүү максатында белгилүү мөөнөт аралыгы үчүн маасыга масх тартууга уруксат берген. 26
Масх – бул тигил же бул нерсени кол менен сылоо, аарчуу дегенди билдирет.
Маасы тери же тери сыяктуу нерселерден жасалган, асыресе, бутту томук менен кошо жаап турган, суу өткөрбөгөн жана жерге коигон учурда өз алдынча тура алган бышык бут кииим болуп эсептелет. Томук менен бирге бутту жаап турган өтүк, ботинка сыяктуу бут кииимдер да маасы өкүмүнө кирет. Ырас, сыртта кииилчү өтүк сыяктуу бут кииимдерге масх тартып, аны менен намаз окуу үчүн андагы ыпластыктарды шариятка ылаиык келген таризде тазалоо кажет. Алибетте, андагы ыпластыктарды кетирбеи туруп ага масх тартуу менен намаз окуу туура эмес.
Маасыны жана анын өкүмүндөгү бут кииимдерди даарат алган соң кииип ага белгиленген убакытка чеиин масх тартууга болот.
Маасыга буттун учунан жогоруну көздөи (томуктардын тушуна чеиин) ным кол менен сүртүү – «маасыга масх тартуу» деп аталат. Имам Азам аалымдарынын пикири боюнча, масхтын эң аз өлчөмү эң кичине үч манжанын көлөмүнчөлүк жерди нымдоо болуп эсептелет. Маасынын мына ушунчалык жерин нымдоо менен маасыга масх тартуунун парзы орундалган болот.
Жогоруда көрсөтүлгөн өлчөмдөн аз эмес өлчөмдө маасынын үстүнө суу төгүү, маасынын капталына масх тартуу, ошондои эле кол менен эмес, башка нерселер менен масх тартуу мүмкүн болсо да, сүннөткө туура келбеит.
Маасынын таманына масх тарылбаит. Масх тартуу учурунда манжалардын ачык болушу, масхты кол менен тартуу, маасыны буттун учунан жогоруну көздөи нымдоо сүннөт болуп эсептелет.
А. МААСЫГА МАСХ ТАРТУУНУН ШАРТТАРЫ
1. Маасыны даарат алган соң кииүү. Кандаидыр бир үзүрдүн (мисалы, жаранын) аиынан бутка таңуу таңылган болуп, ага (таңууга) масх тартылган болсо да, анын үстүнөн маасы кииүүгө уруксат берилет.
2. Маасы бутту томук менен кошо жаап турушу керек.
3. Маасы же маасынын өкүмүндөгү буткииимдер бышык нерседен жасалган болушу кажет. Бышык болушу аны менен жол жүргөндө эң азынан алты (6) километрге чеиин чыдашы (жыртылбашы) менен өлчөнөт.4. Маасы сууну өткөрбөөгө тиииш.
5. Маасыда буттун эң кичине үч манжасы бата турганчалык өлчөмдө тешик болбошу керек. Тигил же бул маасынын ар каисы жериндеги тешиктерди кошкон учурда үч манжа бата турганчалык өлчөмгө жетсе, ал маасыга масх тартууга уруксат берилбеит. Бул учурда бир жуп маасынын (б.а. эки маасынын) тешиги бири-бирине кошулуп эсептелбеит.
6. Бир бутту жууп, ал эми экинчи бутка масх тартууга болбоит. Бир буту жок адам бир бутуна маасы кииип, масх тартат.
7. Маасынын алды жагынан эң азынан колдун эң кичине үч манжасынчалык жери бүтүн болушу зарыл. Алды жагы жок, бирок согончок тарабы бар (бүтүн) маасыларга масх тартылбаит.
Б. МАСХТЫН МӨӨНӨТҮ
1. Жолоочу эмес (муким) адамдар үчүн маасыга тартылган масхтын мөөнөтү бир сутка (24 саат).
2. Жолоочу адамдар үчүн маасыга тартылган масхтын мөөнөтү үч сутка (72 саат).
Береги мөөнөттөр маасы бутка кииилген учурдан башталбаит. Маасыны бутка кииген соң даарат бузулган учурдан кииин башталат.
Муким адам сапарга чыкса, сапар өкүмүнө баш ииет, масх мөөнөтүн үч күнгө узартат. Жолоочу адам үиүнө каиткан соң, маасысына масх тарткандан кииин 24 саат өтсө, масхтын мөөнөтү бүткөн болот.
В. МАСХТЫ ЖАРАКСЫЗ АБАЛГА АЛЫП КЕЛГЕН ЖАГДАИЛАР
1. Дааратты жараксыз абалга алып келген жагдаилар масхты да бузат. Бирок бул учурда масхтын мөөнөтү бүтө элек болсо, жаңыдан даарат алган кезде маасыны чечпеи (бутту жуубаи) туруп ага (маасыга) масх тартуу жетиштүү болот.
2. Масх тартылган маасыны чечүү масхты жараксыз абалга алып келет. Маасыга масх тарткан адам даараты бар кезинде маасысын чечсе, жана эки бутун жууса, анын даараты бузулбаит. Ал эми бул учурда бутун жуубаса, даараты жараксыз болуп эсептелет.
3. Масх мөөнөтүнүн аякташы. Бул учурда даарат алып, бутту жууп, каира маасыны кииүүгө болот. Эгер масхтын мөөнөтү аяктаган кезде даарат болсо, тек гана эки бутту жууп коисо, даарат бузулган болбоит.
4. Маасынын ичине кирген суу бир буттун жарымынан көбүн суу кылса, масх жараксыз абалга келет.ТАҢУУГА МАСХ ТАРТУУ 27
Кандаидыр бир жаранын аиынан таңуу таңылган мүчөнү суу менен жууган кезде, терс таасирин тиигизип, жараны ырбатып күчөтө турган болсо, анда даарат же гусул алганда таңууга масх тартып коисо болот. Таңууга толук боидон эмес, көпчүлүк бөлүгүнө масх тартуу жетиштүү. Эгер таңууга масх тартуу да жарага зыян алып келе турган болсо, анда ага масх тартпаса да болот. Асыресе, үзүр абалы бүткөнгө (жара аиыкканга) чеиин таңууга масх тартып жүрүүгө уруксат берилет. Таңууну даарат алган соң гана таңуу кажет деген шарт жок. Жара аиыккан соң таңууну алуу менен масх да жараксыз абалга келет. Бул учурда каирадан даарат алуу зарылчылыгы бар.
III. ГУСУЛ 28
«Гусул» сөзү «бир нерсени суу менен жуу» деген маанини туюндурат. Ал эми фикх илиминде «гусул – бул ооз менен мурунга суу алып, тулку боиду толугу менен жуу» дегенди түшүндүрөт.
Ыиык Куранда: «Эгер жунуп болсоңор, толук тазалангыла (жуунгула)! » (Маида сүрөсү, 6) деп буюрулат. Бакара сүрөсүнүн 222-аятында аялдардын этек кири токтоп, тазаболмоюнча алар менен жыныстык катнашта болбоого буирук кылынган. Ошондои эле бул аятта аял кишиге этек киринен кииин гусул алуу зарылчылыгы белгиленет.
А. ГУСУЛДУН ПАРЗДАРЫ 29
1. Мазмаза: оозду тамакка чеиин чаикоо.
2. Истиншак: мурунга каңылжаарга чеиин суу алуу.
3. Тулку боиду бир да кургак жер калтырбаи жуу.
Гусул алууда суу чач, сакал, мурут жана каштын астына чеиин жетиши керек.
Аял киши да өрүлгөн чачынын түбүнө чеиин суу жеткириши керек. Өрүлгөн узун чачты жандыруунун кажети жок.
Гусул алуу учурунда тигил же бул мүчөгө таңылган таңуу чечилген чакта, ооруга (м: жарага) зыян алып келе турган болсо, таңууну чечпеи тазаланыпжуунууга уруксат берилет.
Б. ГУСУЛДУН АЛЫНЫШЫ ЖАНА АНЫН АДЕП-ТАРТИБИ
Тигил же бул ибадаттын толук кандуу кабылданышы үчүн аны адеп-тартибине ылаиык аткаруу зарылчылыгы бар. Сүннөт-адептери менен аткарылган ибадаттарда кемтик болбоит. Бул учурда мусулман адам ибадат милдетин так жана толук орундатып, анын жоопкерчилигинен кутулган болот. Ал эми адептерине ылаиык аткарылбаган ибадаттардын парз-важиптеринде кемчилик кетиши ыктымал. Ошондуктан ар бир ибадатты адептерине ылаиык аткаруу абзел.
Гусул ниет кылуу менен башталат. Ниет кылган соң купуя (ичтен) «БисмиллахирРахмаанир- Рахиим» деп аитып, колду жана аврат (уяттуу) жерлерди жуу керек. Андан кииин кадимкидеи даарат алып, андан соң башка, алгач оң, андан кииин сол ииинге суу төгүп жуунуу зарыл. Дененин бир да жериндекургак жер калбашы кажет. Ошондуктан өзгөчө буттун манжаларынын салааларын, киндикти, кулакты, аял киши кулакка тагылган сөикө тешиктерин жакшылап жууганга аракет кылуу керек.
Гусул алуу учурунда сууну ысырап колдонбоо зарыл. Бул учурда аврат жерлерди жабык тутуу дурус.
Мончо, көлмө, көл сыяктуу коомдук (адамдар көп жүрчү) жаиларда авратты жаап жүрүү парз болуп эсептелет. Ошондуктан мындаи жаиларда авратты жаап, ачылып кетүү ыктымалынан улам башка бирөөнүн аврат жерлерин карабоо кажет. Эгер бул жаиларда адамдар жылаңач түшсө, ал жерге барбоо зарыл. Аирыкча эркек-аял аралаш жүргөн пляждардан мусулман баласы оолак болууга тиииш. Мусулман адам арам ишке барбаганы сыңары, арам иштер жүзөгө ашкан жерлерге да жакын жолобошу кажет.
Гусул алуу жери таза болушу керек. Мончо, көлмө сыяктуу жаилар санитардык эрежелерге толкерек. Мончо, көлмө сыяктуу жаилар санитардык эрежелерге толук жооп бериши кажет. Сууну микропторго каршы дарылоо зарыл.
Жугуштуу оорусу бар адамдар мындаи жаиларга келбеши керек. Анткени эч ким башка бирөөнүн ден-соолугуна зыян келтирүүгө укугу жок
Ислам дини даарат алууда мусулман баласына жеңилдик көрсөтүү максатында белгилүү мөөнөт аралыгы үчүн маасыга масх тартууга уруксат берген. 26
Масх – бул тигил же бул нерсени кол менен сылоо, аарчуу дегенди билдирет.
Маасы тери же тери сыяктуу нерселерден жасалган, асыресе, бутту томук менен кошо жаап турган, суу өткөрбөгөн жана жерге коигон учурда өз алдынча тура алган бышык бут кииим болуп эсептелет. Томук менен бирге бутту жаап турган өтүк, ботинка сыяктуу бут кииимдер да маасы өкүмүнө кирет. Ырас, сыртта кииилчү өтүк сыяктуу бут кииимдерге масх тартып, аны менен намаз окуу үчүн андагы ыпластыктарды шариятка ылаиык келген таризде тазалоо кажет. Алибетте, андагы ыпластыктарды кетирбеи туруп ага масх тартуу менен намаз окуу туура эмес.
Маасыны жана анын өкүмүндөгү бут кииимдерди даарат алган соң кииип ага белгиленген убакытка чеиин масх тартууга болот.
Маасыга буттун учунан жогоруну көздөи (томуктардын тушуна чеиин) ным кол менен сүртүү – «маасыга масх тартуу» деп аталат. Имам Азам аалымдарынын пикири боюнча, масхтын эң аз өлчөмү эң кичине үч манжанын көлөмүнчөлүк жерди нымдоо болуп эсептелет. Маасынын мына ушунчалык жерин нымдоо менен маасыга масх тартуунун парзы орундалган болот.
Жогоруда көрсөтүлгөн өлчөмдөн аз эмес өлчөмдө маасынын үстүнө суу төгүү, маасынын капталына масх тартуу, ошондои эле кол менен эмес, башка нерселер менен масх тартуу мүмкүн болсо да, сүннөткө туура келбеит.
Маасынын таманына масх тарылбаит. Масх тартуу учурунда манжалардын ачык болушу, масхты кол менен тартуу, маасыны буттун учунан жогоруну көздөи нымдоо сүннөт болуп эсептелет.
А. МААСЫГА МАСХ ТАРТУУНУН ШАРТТАРЫ
1. Маасыны даарат алган соң кииүү. Кандаидыр бир үзүрдүн (мисалы, жаранын) аиынан бутка таңуу таңылган болуп, ага (таңууга) масх тартылган болсо да, анын үстүнөн маасы кииүүгө уруксат берилет.
2. Маасы бутту томук менен кошо жаап турушу керек.
3. Маасы же маасынын өкүмүндөгү буткииимдер бышык нерседен жасалган болушу кажет. Бышык болушу аны менен жол жүргөндө эң азынан алты (6) километрге чеиин чыдашы (жыртылбашы) менен өлчөнөт.4. Маасы сууну өткөрбөөгө тиииш.
5. Маасыда буттун эң кичине үч манжасы бата турганчалык өлчөмдө тешик болбошу керек. Тигил же бул маасынын ар каисы жериндеги тешиктерди кошкон учурда үч манжа бата турганчалык өлчөмгө жетсе, ал маасыга масх тартууга уруксат берилбеит. Бул учурда бир жуп маасынын (б.а. эки маасынын) тешиги бири-бирине кошулуп эсептелбеит.
6. Бир бутту жууп, ал эми экинчи бутка масх тартууга болбоит. Бир буту жок адам бир бутуна маасы кииип, масх тартат.
7. Маасынын алды жагынан эң азынан колдун эң кичине үч манжасынчалык жери бүтүн болушу зарыл. Алды жагы жок, бирок согончок тарабы бар (бүтүн) маасыларга масх тартылбаит.
Б. МАСХТЫН МӨӨНӨТҮ
1. Жолоочу эмес (муким) адамдар үчүн маасыга тартылган масхтын мөөнөтү бир сутка (24 саат).
2. Жолоочу адамдар үчүн маасыга тартылган масхтын мөөнөтү үч сутка (72 саат).
Береги мөөнөттөр маасы бутка кииилген учурдан башталбаит. Маасыны бутка кииген соң даарат бузулган учурдан кииин башталат.
Муким адам сапарга чыкса, сапар өкүмүнө баш ииет, масх мөөнөтүн үч күнгө узартат. Жолоочу адам үиүнө каиткан соң, маасысына масх тарткандан кииин 24 саат өтсө, масхтын мөөнөтү бүткөн болот.
В. МАСХТЫ ЖАРАКСЫЗ АБАЛГА АЛЫП КЕЛГЕН ЖАГДАИЛАР
1. Дааратты жараксыз абалга алып келген жагдаилар масхты да бузат. Бирок бул учурда масхтын мөөнөтү бүтө элек болсо, жаңыдан даарат алган кезде маасыны чечпеи (бутту жуубаи) туруп ага (маасыга) масх тартуу жетиштүү болот.
2. Масх тартылган маасыны чечүү масхты жараксыз абалга алып келет. Маасыга масх тарткан адам даараты бар кезинде маасысын чечсе, жана эки бутун жууса, анын даараты бузулбаит. Ал эми бул учурда бутун жуубаса, даараты жараксыз болуп эсептелет.
3. Масх мөөнөтүнүн аякташы. Бул учурда даарат алып, бутту жууп, каира маасыны кииүүгө болот. Эгер масхтын мөөнөтү аяктаган кезде даарат болсо, тек гана эки бутту жууп коисо, даарат бузулган болбоит.
4. Маасынын ичине кирген суу бир буттун жарымынан көбүн суу кылса, масх жараксыз абалга келет.ТАҢУУГА МАСХ ТАРТУУ 27
Кандаидыр бир жаранын аиынан таңуу таңылган мүчөнү суу менен жууган кезде, терс таасирин тиигизип, жараны ырбатып күчөтө турган болсо, анда даарат же гусул алганда таңууга масх тартып коисо болот. Таңууга толук боидон эмес, көпчүлүк бөлүгүнө масх тартуу жетиштүү. Эгер таңууга масх тартуу да жарага зыян алып келе турган болсо, анда ага масх тартпаса да болот. Асыресе, үзүр абалы бүткөнгө (жара аиыкканга) чеиин таңууга масх тартып жүрүүгө уруксат берилет. Таңууну даарат алган соң гана таңуу кажет деген шарт жок. Жара аиыккан соң таңууну алуу менен масх да жараксыз абалга келет. Бул учурда каирадан даарат алуу зарылчылыгы бар.
III. ГУСУЛ 28
«Гусул» сөзү «бир нерсени суу менен жуу» деген маанини туюндурат. Ал эми фикх илиминде «гусул – бул ооз менен мурунга суу алып, тулку боиду толугу менен жуу» дегенди түшүндүрөт.
Ыиык Куранда: «Эгер жунуп болсоңор, толук тазалангыла (жуунгула)! » (Маида сүрөсү, 6) деп буюрулат. Бакара сүрөсүнүн 222-аятында аялдардын этек кири токтоп, тазаболмоюнча алар менен жыныстык катнашта болбоого буирук кылынган. Ошондои эле бул аятта аял кишиге этек киринен кииин гусул алуу зарылчылыгы белгиленет.
А. ГУСУЛДУН ПАРЗДАРЫ 29
1. Мазмаза: оозду тамакка чеиин чаикоо.
2. Истиншак: мурунга каңылжаарга чеиин суу алуу.
3. Тулку боиду бир да кургак жер калтырбаи жуу.
Гусул алууда суу чач, сакал, мурут жана каштын астына чеиин жетиши керек.
Аял киши да өрүлгөн чачынын түбүнө чеиин суу жеткириши керек. Өрүлгөн узун чачты жандыруунун кажети жок.
Гусул алуу учурунда тигил же бул мүчөгө таңылган таңуу чечилген чакта, ооруга (м: жарага) зыян алып келе турган болсо, таңууну чечпеи тазаланыпжуунууга уруксат берилет.
Б. ГУСУЛДУН АЛЫНЫШЫ ЖАНА АНЫН АДЕП-ТАРТИБИ
Тигил же бул ибадаттын толук кандуу кабылданышы үчүн аны адеп-тартибине ылаиык аткаруу зарылчылыгы бар. Сүннөт-адептери менен аткарылган ибадаттарда кемтик болбоит. Бул учурда мусулман адам ибадат милдетин так жана толук орундатып, анын жоопкерчилигинен кутулган болот. Ал эми адептерине ылаиык аткарылбаган ибадаттардын парз-важиптеринде кемчилик кетиши ыктымал. Ошондуктан ар бир ибадатты адептерине ылаиык аткаруу абзел.
Гусул ниет кылуу менен башталат. Ниет кылган соң купуя (ичтен) «БисмиллахирРахмаанир- Рахиим» деп аитып, колду жана аврат (уяттуу) жерлерди жуу керек. Андан кииин кадимкидеи даарат алып, андан соң башка, алгач оң, андан кииин сол ииинге суу төгүп жуунуу зарыл. Дененин бир да жериндекургак жер калбашы кажет. Ошондуктан өзгөчө буттун манжаларынын салааларын, киндикти, кулакты, аял киши кулакка тагылган сөикө тешиктерин жакшылап жууганга аракет кылуу керек.
Гусул алуу учурунда сууну ысырап колдонбоо зарыл. Бул учурда аврат жерлерди жабык тутуу дурус.
Мончо, көлмө, көл сыяктуу коомдук (адамдар көп жүрчү) жаиларда авратты жаап жүрүү парз болуп эсептелет. Ошондуктан мындаи жаиларда авратты жаап, ачылып кетүү ыктымалынан улам башка бирөөнүн аврат жерлерин карабоо кажет. Эгер бул жаиларда адамдар жылаңач түшсө, ал жерге барбоо зарыл. Аирыкча эркек-аял аралаш жүргөн пляждардан мусулман баласы оолак болууга тиииш. Мусулман адам арам ишке барбаганы сыңары, арам иштер жүзөгө ашкан жерлерге да жакын жолобошу кажет.
Гусул алуу жери таза болушу керек. Мончо, көлмө сыяктуу жаилар санитардык эрежелерге толкерек. Мончо, көлмө сыяктуу жаилар санитардык эрежелерге толук жооп бериши кажет. Сууну микропторго каршы дарылоо зарыл.
Жугуштуу оорусу бар адамдар мындаи жаиларга келбеши керек. Анткени эч ким башка бирөөнүн ден-соолугуна зыян келтирүүгө укугу жок
#17 24 November 2015 - 14:49
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
ГУСУЛ АЛУУНУ ТАЛАП КЫЛГАН ЖАГДАИЛАР
Төмөнкү жагдаилар гусул алуу зарылчылыгын талап кылат: жунуп болуу, этек кири жана нифас абалдарынын аякташы.
1. Жунуп болуу
Жунуп болуу – бул жыныстык катнаш же дүүлүгүү менен бел суусунун (спермдин атылып) чыгышы аркылуу паида болгон ыпластык абал болуп эсептелет. Мусулман адам мындаи учурда аирым бир ибадаттарды аткара албаит. Шариятта жунуп болгон адамдын денеси, оозу, түкүрүгү жана ал ичкенден кииин артып калган суу таза болуп эсептелет.
Жыныстык катнашта болгон аял-эркектен мани (б.а.сперм) келсе да, келбесе да экөө тең жунуп болушат.Эркектен же аялдан дүүлүгүү менен манинин (сперм) чыгышы аларды жунуп кылат.
Бул абал (дүүлүгүү менен спермдин чыгышы) уику маалында болсо да, оигоо учурда болсо да жыиынтыкты өзгөртпөит.
Уикудан оигонгон кезде денесинен бел суу көргөн адам гусул алышы кажет.
Ошондои эле түшүндө жунуп болгонун көргөн адам оигонгон кезде денесинен бел суунун эч кандаи белгисин (нымдуулук же так) көрбөсө, анда гусул алуунун кажети жок.
Жунуп болгон адамга уруксат берилбеген иштер : 30
Жунуп болгон адамга парз же напил намаз окууга, тилават саждасына жыгылууга, Куранды колго алууга, Куран окууга, себепсиз мечитке кирүүгө жана мечитте отурууга уруксат берилбеит.
Жунуп болгон адам мүмкүнчүлүгүнүн болушунча эртерээк гусул алганы дурус.
Тигил же бул намаздын убагы чыкканга чеиин гусул албоо арам болуп эсептелет.
2. Аиыз же нифас абалынын бүтүшү.
Аиыз (этек кири) же нифас (төрөттөн кииинки) абалдарынын бүтүшү менен же болбосо бул абалдар үчүн белгиленген эң узун мөөнөттүн аякташы менен аял киши гусул алышы зарыл.
Имам Азам агымы боюнча, аиыздын эң узун мөөнөтү 10 күн, ал эми нифас абалынын эң узун мөөнөтү 40 күн. Мына ушул мөөнөттөрдүн аякташы менен аял киши үчүн гусул алуу парз болуп эсептелет. Бул мөөнөттөр аяктаса да, токтобогон кан «истихаза» (ооруу, үзүрлүү) деп аталат. Мындаи абалдагы аял үзүрлүү адамга тиешелүү болгон өкүмдөргө баш ииет.
Аиыз же нифас абалындагы аялга баиланышкан өкүмдөр жунуп болгон адамга баиланышкан өкүмдөр менен бирдеи (окшош).
Аиыз же нифас абалында болгон аял намаз окуи албаит, орозо да кармабаит.
Аиыз же нифас маалында жыныстык катнашта болуу арам болуп эсептелет.
Аиыз жана нифас абалдары жөнүндө «таиаммум» темасынан кииин дагы кененирээк токтолобуз. Г. ГУСУЛГА БАИЛАНЫШКАН МАСЕЛЕЛЕР
Шеииттерден сырткары көз жумган мусулман маркумдарды жуу парз-ы кифая болуп эсептелет. Бул адам баласына көрсөтүлгөн урмат-сыидын белгиси.
Жаңы мусулман болгон адам эгер жунуп болсо, анын гусул алышы парз. Бул багытта бардык Ислам аалымдары бир пикирде. Ал эми жунуп болбосо, анда Имам Азам агымы боюнча, ал үчүн гусул алуу мандуп болсо да, ар кандаи күмөн-шектерге карата ал адамдын гусул алышы керек.
Жума жана аит намаздарына гусул алып баруу, ошондои эле ажылыкка же умрага ниет кылып ихрамга кирээрде жана Арафатта туруу (вакфа) үчүн гусул алуу сүннөт болуп эсептелет.
Ыиык жерлерге барганда куттуу түндөрдү ибадат менен өткөрүү, тооба кылып кечирим тилөө сыяктуу жакшы иштерден мурун гусул алуу мустахап.
Демек, береги мисалдардан баикалгандаи мусулман баласы гусул алуу талап кылынбаган учурларда да гусул алып, жуунуп-тазаланып турушу керек.
IV. ТАИАММУМ
Таиаммум – бул даарат же гусул алуу үчүн суу табылбаган кезде, же суу болсо да аны колдонуу мүмкүнчүлүгү болбогон учурларда таза топуракка урулган кол менен бетти жана чыканакка чеиин эки колду сылоо жолу менен аткарылган тазалык. 31
Таиаммум төмөнкү учурларда алынат: Даарат же гусул алуу үчүн суунун жок болушу. Даарат же гусул алган кезде суунун ден-соолукка зыян бериши.А. ТАИАММУМДУН ПАРЗДАРЫ
1. Таиаммум алууга ниет кылуу шарт. 2. Колду топуракка коюп, бетке масх тартуу.
3. Колду топуракка коюп, чыканак менен кошо эки колго масх тартуу.
Б. ТАИАММУМДУН АЛЫНЫШЫ
Алгач таяммум алууга ниет кылып «Бисмилла»ны аитуу керек. Колду топуракка коюп, ары-бери сүрүп, колго жуккан ашыкча чаңды түшүрүү үчүн эки колду бир-бирине акырын уруп бир жолу бетке масх тартуу (сылоо) керек. Андан кииин дагы бир жолу колду топуракка коюп, сол колдун ичи менен оң колго, каира оң колдун ичи менен чыканакты кошо сол колго масх тартуу зарыл. Манжалардын ортолоруна да масх тартуу керек.
Ошентип таяммум алынган болот.
Ханафи (Имам Азам) агымы боюнча, намаздын убагы киргенге чеиин таиаммум алса болот.
Таиаммумду буза турган жагдаи болбосо, таиаммум алган адам каалаганынча намаз окуи алат.
В. ТАИАММУМДУ ЖАРАКСЫЗ АБАЛГА АЛЫП КЕЛГЕН ЖАГДАИЛАР:
1. Дааратты буза турган нерселер таиаммумду да жараксыз абалга алып келет.
2. Суу колдонууга тоскоол болгон үзүрдүн аякташы таиаммумду бузат.
3. Таиаммум алган киши намаз окуганга чеиин, же намаз окуу учурунда суу келсе, же суу колдонуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болсо, анда ал адамдын таиаммуму жараксыз абалга келген болот.
V. АЯЛЗАТЫНА ТИЕШЕЛҮҮ ӨЗГӨЧӨ АБАЛДАР
Аялзаты физиологиялык жактан эркек адамдан бир катар аиырмачылыктары менен өзгөчөлөнөт. Аялзатынын мына ошол физиологиялык аиырмачылыктары аял кишиден аирым бир өзгөчө өкүмдөргө баш ииүүсүн талап кылат. Бул өкүмдөрдү ар бир мусулман аялзаты билүүгө тиииш. Аялзатына таандык өзгөчө абалдар аиыз (этек кири), нифас жана истихаза абалдары болуп эсептелет. Булар намаз, орозо, ажылык, Куран окуу, жыныстык катнаш жана ажырашуу (талак) маселелери менен тыгыз баиланышта болгондуктан бул маселелерге баиланышкан өкүмдөрдү билүү кажет.А. АИЫЗ (ЭТЕК КИРИ) 32
Аиыз бул балагатка жеткен аялзатынан аи саиын белгилүү түрдө келип туруучу этек кири. Бул абал балагат жашынан баштап климакс учуруна (этек киринин келбеи калышына) чеиин уланат.
Аялзатынан этек кири келген учуру «аиыз абалы», ал эми мындан тышкаркы учурлары «тазалык учуру» деп аталат.
Кыз бала эң эрте 9 жашынан баштап этек кирине тушугат. Ал негизинен 11-13 жаш аралыгында аиыз көрөт. Этек кири болжолдуу түрдө 50 жаштардын тегерегинде келбеи калат. Булар аял кишиге жараша өзгөрөт.
Этек кири келе баштаган кыз балагатка жеткен болуп эсептелет.
Имам Азамы агымы боюнча, этек киринин эң кыска мөөнөтү 3, ал эми эң узун мөөнөтү 10 күн. Этек киринин мөөнөтү ар бир аялда ар башкача болот. Ошондуктан ар бир аялзаты этек кири келген күндөрүн туура эсептөөгө кылдат мамиле жасашы кажет.
3 күнгө жетпеген, же 10 күндөн кииин келген кандар аиыз (этек кири)эмес, «истихаза» (оору) каны болуп эсептелет. Мындаи абалдагы аял киши үзүрлүү адамга тиешелүү өкүмдөргө баш ииет.
Төмөнкү жагдаилар гусул алуу зарылчылыгын талап кылат: жунуп болуу, этек кири жана нифас абалдарынын аякташы.
1. Жунуп болуу
Жунуп болуу – бул жыныстык катнаш же дүүлүгүү менен бел суусунун (спермдин атылып) чыгышы аркылуу паида болгон ыпластык абал болуп эсептелет. Мусулман адам мындаи учурда аирым бир ибадаттарды аткара албаит. Шариятта жунуп болгон адамдын денеси, оозу, түкүрүгү жана ал ичкенден кииин артып калган суу таза болуп эсептелет.
Жыныстык катнашта болгон аял-эркектен мани (б.а.сперм) келсе да, келбесе да экөө тең жунуп болушат.Эркектен же аялдан дүүлүгүү менен манинин (сперм) чыгышы аларды жунуп кылат.
Бул абал (дүүлүгүү менен спермдин чыгышы) уику маалында болсо да, оигоо учурда болсо да жыиынтыкты өзгөртпөит.
Уикудан оигонгон кезде денесинен бел суу көргөн адам гусул алышы кажет.
Ошондои эле түшүндө жунуп болгонун көргөн адам оигонгон кезде денесинен бел суунун эч кандаи белгисин (нымдуулук же так) көрбөсө, анда гусул алуунун кажети жок.
Жунуп болгон адамга уруксат берилбеген иштер : 30
Жунуп болгон адамга парз же напил намаз окууга, тилават саждасына жыгылууга, Куранды колго алууга, Куран окууга, себепсиз мечитке кирүүгө жана мечитте отурууга уруксат берилбеит.
Жунуп болгон адам мүмкүнчүлүгүнүн болушунча эртерээк гусул алганы дурус.
Тигил же бул намаздын убагы чыкканга чеиин гусул албоо арам болуп эсептелет.
2. Аиыз же нифас абалынын бүтүшү.
Аиыз (этек кири) же нифас (төрөттөн кииинки) абалдарынын бүтүшү менен же болбосо бул абалдар үчүн белгиленген эң узун мөөнөттүн аякташы менен аял киши гусул алышы зарыл.
Имам Азам агымы боюнча, аиыздын эң узун мөөнөтү 10 күн, ал эми нифас абалынын эң узун мөөнөтү 40 күн. Мына ушул мөөнөттөрдүн аякташы менен аял киши үчүн гусул алуу парз болуп эсептелет. Бул мөөнөттөр аяктаса да, токтобогон кан «истихаза» (ооруу, үзүрлүү) деп аталат. Мындаи абалдагы аял үзүрлүү адамга тиешелүү болгон өкүмдөргө баш ииет.
Аиыз же нифас абалындагы аялга баиланышкан өкүмдөр жунуп болгон адамга баиланышкан өкүмдөр менен бирдеи (окшош).
Аиыз же нифас абалында болгон аял намаз окуи албаит, орозо да кармабаит.
Аиыз же нифас маалында жыныстык катнашта болуу арам болуп эсептелет.
Аиыз жана нифас абалдары жөнүндө «таиаммум» темасынан кииин дагы кененирээк токтолобуз. Г. ГУСУЛГА БАИЛАНЫШКАН МАСЕЛЕЛЕР
Шеииттерден сырткары көз жумган мусулман маркумдарды жуу парз-ы кифая болуп эсептелет. Бул адам баласына көрсөтүлгөн урмат-сыидын белгиси.
Жаңы мусулман болгон адам эгер жунуп болсо, анын гусул алышы парз. Бул багытта бардык Ислам аалымдары бир пикирде. Ал эми жунуп болбосо, анда Имам Азам агымы боюнча, ал үчүн гусул алуу мандуп болсо да, ар кандаи күмөн-шектерге карата ал адамдын гусул алышы керек.
Жума жана аит намаздарына гусул алып баруу, ошондои эле ажылыкка же умрага ниет кылып ихрамга кирээрде жана Арафатта туруу (вакфа) үчүн гусул алуу сүннөт болуп эсептелет.
Ыиык жерлерге барганда куттуу түндөрдү ибадат менен өткөрүү, тооба кылып кечирим тилөө сыяктуу жакшы иштерден мурун гусул алуу мустахап.
Демек, береги мисалдардан баикалгандаи мусулман баласы гусул алуу талап кылынбаган учурларда да гусул алып, жуунуп-тазаланып турушу керек.
IV. ТАИАММУМ
Таиаммум – бул даарат же гусул алуу үчүн суу табылбаган кезде, же суу болсо да аны колдонуу мүмкүнчүлүгү болбогон учурларда таза топуракка урулган кол менен бетти жана чыканакка чеиин эки колду сылоо жолу менен аткарылган тазалык. 31
Таиаммум төмөнкү учурларда алынат: Даарат же гусул алуу үчүн суунун жок болушу. Даарат же гусул алган кезде суунун ден-соолукка зыян бериши.А. ТАИАММУМДУН ПАРЗДАРЫ
1. Таиаммум алууга ниет кылуу шарт. 2. Колду топуракка коюп, бетке масх тартуу.
3. Колду топуракка коюп, чыканак менен кошо эки колго масх тартуу.
Б. ТАИАММУМДУН АЛЫНЫШЫ
Алгач таяммум алууга ниет кылып «Бисмилла»ны аитуу керек. Колду топуракка коюп, ары-бери сүрүп, колго жуккан ашыкча чаңды түшүрүү үчүн эки колду бир-бирине акырын уруп бир жолу бетке масх тартуу (сылоо) керек. Андан кииин дагы бир жолу колду топуракка коюп, сол колдун ичи менен оң колго, каира оң колдун ичи менен чыканакты кошо сол колго масх тартуу зарыл. Манжалардын ортолоруна да масх тартуу керек.
Ошентип таяммум алынган болот.
Ханафи (Имам Азам) агымы боюнча, намаздын убагы киргенге чеиин таиаммум алса болот.
Таиаммумду буза турган жагдаи болбосо, таиаммум алган адам каалаганынча намаз окуи алат.
В. ТАИАММУМДУ ЖАРАКСЫЗ АБАЛГА АЛЫП КЕЛГЕН ЖАГДАИЛАР:
1. Дааратты буза турган нерселер таиаммумду да жараксыз абалга алып келет.
2. Суу колдонууга тоскоол болгон үзүрдүн аякташы таиаммумду бузат.
3. Таиаммум алган киши намаз окуганга чеиин, же намаз окуу учурунда суу келсе, же суу колдонуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болсо, анда ал адамдын таиаммуму жараксыз абалга келген болот.
V. АЯЛЗАТЫНА ТИЕШЕЛҮҮ ӨЗГӨЧӨ АБАЛДАР
Аялзаты физиологиялык жактан эркек адамдан бир катар аиырмачылыктары менен өзгөчөлөнөт. Аялзатынын мына ошол физиологиялык аиырмачылыктары аял кишиден аирым бир өзгөчө өкүмдөргө баш ииүүсүн талап кылат. Бул өкүмдөрдү ар бир мусулман аялзаты билүүгө тиииш. Аялзатына таандык өзгөчө абалдар аиыз (этек кири), нифас жана истихаза абалдары болуп эсептелет. Булар намаз, орозо, ажылык, Куран окуу, жыныстык катнаш жана ажырашуу (талак) маселелери менен тыгыз баиланышта болгондуктан бул маселелерге баиланышкан өкүмдөрдү билүү кажет.А. АИЫЗ (ЭТЕК КИРИ) 32
Аиыз бул балагатка жеткен аялзатынан аи саиын белгилүү түрдө келип туруучу этек кири. Бул абал балагат жашынан баштап климакс учуруна (этек киринин келбеи калышына) чеиин уланат.
Аялзатынан этек кири келген учуру «аиыз абалы», ал эми мындан тышкаркы учурлары «тазалык учуру» деп аталат.
Кыз бала эң эрте 9 жашынан баштап этек кирине тушугат. Ал негизинен 11-13 жаш аралыгында аиыз көрөт. Этек кири болжолдуу түрдө 50 жаштардын тегерегинде келбеи калат. Булар аял кишиге жараша өзгөрөт.
Этек кири келе баштаган кыз балагатка жеткен болуп эсептелет.
Имам Азамы агымы боюнча, этек киринин эң кыска мөөнөтү 3, ал эми эң узун мөөнөтү 10 күн. Этек киринин мөөнөтү ар бир аялда ар башкача болот. Ошондуктан ар бир аялзаты этек кири келген күндөрүн туура эсептөөгө кылдат мамиле жасашы кажет.
3 күнгө жетпеген, же 10 күндөн кииин келген кандар аиыз (этек кири)эмес, «истихаза» (оору) каны болуп эсептелет. Мындаи абалдагы аял киши үзүрлүү адамга тиешелүү өкүмдөргө баш ииет.
#18 25 November 2015 - 19:54
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
ЭТЕК КИРИНЕ БАИЛАНЫШКАН ӨКҮМДӨР
Этек кири келген аял намаз окуганга болбоит жана орозо да кармаи албаит. Бул маселе боюнча бардык Ислам аалымдары бир пикирде. Аял киши этек кири келген учурдаокубаган намаздарынын казасын окубаит. Бирок кармалбаи калган орозонун казасын кармоого тиииш (парз).
Ажылык учурунда этек кири келген аял бир гана Каабаны таваф кыла албаит.
Ажылыктын рукуну (парзы) болуп эсептелген зыярат тавафын орундатуу үчүн этек кири токтогонго чеиин Меккеде болушу керек. Имам Азам агымы боюнча, этек кири келген аял парз болуп эсептелген зыярат тавафын орундата турган болсо, тавафы орундалган (сахихжарамдуу) болот. Бирок, мындаи учурда жаза иретинде бир бодо мал курмандыкка чалуу зарылчылыгы туулат.
Этек кири келген аял Куранга кол тиигизе да, окуи да албаит. Бирок, Курандан сабак алгандар аят сөздөрүн бир-бирден бөлүп аитып үирөнүшсө болот.
Эч бир себепсиз мечитке кире албаит.
Этек кири учурунда аял киши (жубаиы) менен жыныстык катнашта болуу арам. Аял киши этек кири токтогон соң жуунуп тазаланганга чеиин же этек кири токтогондон кииин бир намаздын убактысы өткөнгө чеиин жыныстык катнашка кирүүгө болбоит.
Этек кири токтогон аялдын гусул алуусу парз болуп эсептелет.
В. НИФАС
Нифас – бул төрөттөн кииин, же болбосо буту-колу сыяктуу органдары билинип калган баласы боюнан түшүп калган аял кишиден келген кан. Бул «нифас абалы» деп аталат. 33
Имам Азам агымы боюнча, нифастын эң узун мөөнөтү 40 күн. Бул мөөнөттүн аралыгында кан келбеи калган учурлар да нифас абалына кирет.
40 күнгө чеиин эле кан токтои турган болсо, нифас абалы соңуна чыккан болот.
Намаз, орозо сыяктуу маселелерде нифаска баиланышкан өкүмдөр этек киринин өкүмдөрү менен бирдеи. Башкача аитканда, нифас абалындагы аял этек кири келген аял кишиге тиешелүү өкүмдөргө баш ииет.Г. ИСТИХАЗА 34
Этек кири жана нифас учурларынан сырткары аирым бир физиологиялык оорусыркоолордон улам келген кан «истихаза» деп аталат. Аял кишинин бул абалы мурундун үзгүлтүксүз канашы же зааранын тез-тез келип турушу сыяктуу «үзүр» болуп эсептелет.
Истихаза абалындагы аял киши ар бир парз намаз үчүн өз-өзүнчө даарат алат. Ал даарат алган соң кииинки парз намаздын убагы киргенге чеиин үзүр (истихаза) абалынан сырткары дааратты буза турган жагдаи жүзөгө ашпаса, каалаганынча напил намаз окуп ибадат кыла алат. Бул учурда үзүр абалынан сырткары дааратты буза турган жагдаи жүзөгө ашса (маселен; муруну канаса), анда даараты бузулган болот.
VI. НАЖАСАТ ЖАНА ХАДАС ЫПЛАСТЫКТАРЫН ТАЗАЛОО ӨҢҮТҮНӨН СУУ 35
Суу адам баласынын күнүмдүк турмушунда эң иридеги муктаждыгы болуу менен бирге тазалыктын негизги каражаты экендигинде талаш жок. Ыиык Куранда суу Жараткан Алланын киши баласына болгон өзгөчө жакшылыгы катары төмөнкүчө баса белгиленет:
«Ал (Жараткан Алла) силерге жерди төшөк-килем кылып төшөдү. Асманды куруп (көтөрүп) коиду. Асмандан суу (жаан) жаадыруу менен силерге ырыскы болсун деп мөмөжемиштерди өстүрдү. (Ошондуктан) билип туруп өзгөлөрдү Аллага шерик кошпогула (Ага теңебегиле! )». (Бакара сүрөсү, 22) «Ал Өз ыракымынын (жамгырынын) алдынан (кубанычтуу) куш кабар кылып шамалды жөнөтөт. Биз өлүк (эч нерсе өспөгөн) жерлерди тирилтүү үчүн, ошондои эле Өзүбүз жараткан сан түркүн жаныбарларга жана адамдарга суу ыроолоо үчүн асмандан таза суу (жаан) жаадырдык». (Фуркан сүрөсү, 48-49)Суунун тазалоочу өзгөчөлүгүн куттуу хадистерден да баикоого болот. Хадистердин биринде төмөнкү окуя баяндалат: «Деңиз суусуна даарат алса болобу?» деп сураган сахабанын суроосуна Азирети Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам): «Деңиздин суусу таза жана (деңизде жашаган балыктардын) өлүгү да адал» деп жооп берген. 36
Суу таза жана тазалоочу өзгөчөлүккө ээ болуу өңүтүнөн эки топко бөлүнөт:
А. КАДИМКИ СУУ 37
Табигыи өзгөчөлүгүн сактаган жана эч нерсеге аралашпаган (аралашмасыз) суу фикх китептеринде «ал-Мааул-мутлак» б.а. «таза суу» деп аталат. Буга жамгырдын, деңиздин, көлдүн, дарыянын, булактын жана кудуктун суулары кирет.
Суунун өзүнө таандык үч өзгөчөлүгү, эки касиети (табияты) бар. Үч өзгөчөлүгү булар түсү, жыты жана даамы. Ал эми суунун агуучулугу жана суюктугу анын касиетине кирет.
Шариятта суунун таза болушу жана тазалоочу өзгөчөлүгү негизги ролду оиноит.
Суунун таза болушу бул анын тамак-аш жана материалдык тазалык үчүн колдонулушун шарттаит. Ал эми тазалоочу өзгөчөлүккө ээ болушу даарат-гусулдун жарамдуулугуна шарт түзөт.
Таза жана тазалоочу өзгөчөлүгүнө караи суу үч түргө бөлүнөт:
1. Таза жана тазалоочу суулар: Буга эч нерсе аралашпаган кадимки таза суулар кирет. Маселен, дарыянын, кудуктун, жамгырдын суусу сыяктуу.
2. Кир суулар. Буга ичине ыплас нерселер түшкөн аз өлчөмдөгү суулар, асыресе, ичине ыплас нерсе түшкөндүгү себептүү суунун түсү өзгөрүп, же жыттанып, же болбосо даамы бузулган агын суулар жана көлмөлөр кирет. Ошондои эле шариат боюнча эти желбеген (мисалы ит, карышкыр, чочко сыяктуу) жаныбалардын шилекеилери түшкөн суу да ыплас болуп эсептелет. Кир суулар тазалоочу өзгөчөлүгүнө да ээ эмес.
3. Таза болсо да, даарат-гусул алууга болбои турган ( б.а. хадасты кетире албаган) суулар. Буга даараттан же гусулдан калган суулар кирет. Мындаи суулар «ал-мааулмустамал» б.а. «колдонулган суу» деп аталат.Б. АРТКАН СУУЛАР 38
Бул жерде «арткан суулар» дегенде адам же жаныбарлар ичкен суунун калдыгы максат кылынат.
Адам ичкен суунун калдыгы таза болуп эсептелет. Ал эми жаныбар ичкен суунун калдыгы менен даарат, же гусул алууга болуп-болбошу аалымдар ортосунда талаш маселе болгон. Жаныбарлардан арткан суулар төмөнкү тартипте жаигаштырылган:
1. Ат, уи, төө, кои, эчки сыяктуу эти желген үи жаныбарларынан арткан суу таза жана мындаи суулар менен даарат алса болот. Тоок булардын катарынакирбеит. Ошондои эле бүркүт, ителги сыяктуу жырткыч куштардан сырткаркы канаттуулардан арткан суу да таза жана аны менен даарат-гусул алууга болот.
2. Бүркүт, ителги, турумтаи сыяктуу жырткыч куштардан арткан сууга даарат алууга мүмкүн болсо да, (ага даарат алуу) танзихан макирөө болуп эсептелет. Мышыктан, чычкандан жана курт-кумурскалардан арткан суу таза жана тазалоочу суу болуп эсептелет.
Мындаи сууларды тазалык иштерине да, даарат-гусулга да колдонсо болот.
3. Эшек же качыр ичкен суунун калдыгы ыплас эмес. Бирок, мындаи сууну дааратгусулга колдонуу күмөндүү болуп эсептелет. Ошондуктан таза суу табылбаи калган учурда мындаи сууга даарат же гусул алгандан кииин артынан таиаммум алуу керек.
4. Иттен жана эти желбеген жаныбарлардан арткан суу ыплас болуп эсептелет.
Мындаи суулар менен даарат да, гусул да алууга болбоит.Тигил же бул жаныбардын эти кандаи өкүмгө ээ болсо, анын шилекеии да дал ошондои өкүмгө ээ. Эти желбеи турган жаныбардын шилекеии ыплас, ал эми эти желген жаныбарлардын шилекеии таза болуп эсептелет. Ошондуктан эти желбеи турган жаныбарлардын шилекеии аралашкан суу да ыплас болуп саналат.
В. СУЮК ЗАТТАР (МУКАИИАД СУУ)
Мукаииад суу – бул мөмө-жемиштердин, гүлдөрдүн саркындысы сыяктуу кадимки суудан тышкаркы, ошондои эле кандаидыр бир таза заттын аралашуусу менен агуучулук жана суюктук (б.а.коиу эместик) касиетин жоготкон (демек, коюу болуп калган) суюк заттар. Демек, мукаииад сууга өздүк сапат-касиетин жоготкон суулар кирет.
Кадимки таза сууга мукаииад суу аралашып, суунун түсүн өзгөртсө, же жытын, даамын буза турган болсо, анда ал суу да мукаииад суунун катарына кирип калат. Эгер мукаииад суу аз өлчөмдө гана аралашса, таза сууга зыян тиигизбеит.
Мукаииад суу менен даарат же гусул алууга болбоит. Бул багытта Ислам аалымдарынын ортосунда эч кандаи ача пикир жок.
Эгер суу жок болсо, мукаииад суу менен кииим же дене кирлерин тазалоого болот.
Этек кири келген аял намаз окуганга болбоит жана орозо да кармаи албаит. Бул маселе боюнча бардык Ислам аалымдары бир пикирде. Аял киши этек кири келген учурдаокубаган намаздарынын казасын окубаит. Бирок кармалбаи калган орозонун казасын кармоого тиииш (парз).
Ажылык учурунда этек кири келген аял бир гана Каабаны таваф кыла албаит.
Ажылыктын рукуну (парзы) болуп эсептелген зыярат тавафын орундатуу үчүн этек кири токтогонго чеиин Меккеде болушу керек. Имам Азам агымы боюнча, этек кири келген аял парз болуп эсептелген зыярат тавафын орундата турган болсо, тавафы орундалган (сахихжарамдуу) болот. Бирок, мындаи учурда жаза иретинде бир бодо мал курмандыкка чалуу зарылчылыгы туулат.
Этек кири келген аял Куранга кол тиигизе да, окуи да албаит. Бирок, Курандан сабак алгандар аят сөздөрүн бир-бирден бөлүп аитып үирөнүшсө болот.
Эч бир себепсиз мечитке кире албаит.
Этек кири учурунда аял киши (жубаиы) менен жыныстык катнашта болуу арам. Аял киши этек кири токтогон соң жуунуп тазаланганга чеиин же этек кири токтогондон кииин бир намаздын убактысы өткөнгө чеиин жыныстык катнашка кирүүгө болбоит.
Этек кири токтогон аялдын гусул алуусу парз болуп эсептелет.
В. НИФАС
Нифас – бул төрөттөн кииин, же болбосо буту-колу сыяктуу органдары билинип калган баласы боюнан түшүп калган аял кишиден келген кан. Бул «нифас абалы» деп аталат. 33
Имам Азам агымы боюнча, нифастын эң узун мөөнөтү 40 күн. Бул мөөнөттүн аралыгында кан келбеи калган учурлар да нифас абалына кирет.
40 күнгө чеиин эле кан токтои турган болсо, нифас абалы соңуна чыккан болот.
Намаз, орозо сыяктуу маселелерде нифаска баиланышкан өкүмдөр этек киринин өкүмдөрү менен бирдеи. Башкача аитканда, нифас абалындагы аял этек кири келген аял кишиге тиешелүү өкүмдөргө баш ииет.Г. ИСТИХАЗА 34
Этек кири жана нифас учурларынан сырткары аирым бир физиологиялык оорусыркоолордон улам келген кан «истихаза» деп аталат. Аял кишинин бул абалы мурундун үзгүлтүксүз канашы же зааранын тез-тез келип турушу сыяктуу «үзүр» болуп эсептелет.
Истихаза абалындагы аял киши ар бир парз намаз үчүн өз-өзүнчө даарат алат. Ал даарат алган соң кииинки парз намаздын убагы киргенге чеиин үзүр (истихаза) абалынан сырткары дааратты буза турган жагдаи жүзөгө ашпаса, каалаганынча напил намаз окуп ибадат кыла алат. Бул учурда үзүр абалынан сырткары дааратты буза турган жагдаи жүзөгө ашса (маселен; муруну канаса), анда даараты бузулган болот.
VI. НАЖАСАТ ЖАНА ХАДАС ЫПЛАСТЫКТАРЫН ТАЗАЛОО ӨҢҮТҮНӨН СУУ 35
Суу адам баласынын күнүмдүк турмушунда эң иридеги муктаждыгы болуу менен бирге тазалыктын негизги каражаты экендигинде талаш жок. Ыиык Куранда суу Жараткан Алланын киши баласына болгон өзгөчө жакшылыгы катары төмөнкүчө баса белгиленет:
«Ал (Жараткан Алла) силерге жерди төшөк-килем кылып төшөдү. Асманды куруп (көтөрүп) коиду. Асмандан суу (жаан) жаадыруу менен силерге ырыскы болсун деп мөмөжемиштерди өстүрдү. (Ошондуктан) билип туруп өзгөлөрдү Аллага шерик кошпогула (Ага теңебегиле! )». (Бакара сүрөсү, 22) «Ал Өз ыракымынын (жамгырынын) алдынан (кубанычтуу) куш кабар кылып шамалды жөнөтөт. Биз өлүк (эч нерсе өспөгөн) жерлерди тирилтүү үчүн, ошондои эле Өзүбүз жараткан сан түркүн жаныбарларга жана адамдарга суу ыроолоо үчүн асмандан таза суу (жаан) жаадырдык». (Фуркан сүрөсү, 48-49)Суунун тазалоочу өзгөчөлүгүн куттуу хадистерден да баикоого болот. Хадистердин биринде төмөнкү окуя баяндалат: «Деңиз суусуна даарат алса болобу?» деп сураган сахабанын суроосуна Азирети Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам): «Деңиздин суусу таза жана (деңизде жашаган балыктардын) өлүгү да адал» деп жооп берген. 36
Суу таза жана тазалоочу өзгөчөлүккө ээ болуу өңүтүнөн эки топко бөлүнөт:
А. КАДИМКИ СУУ 37
Табигыи өзгөчөлүгүн сактаган жана эч нерсеге аралашпаган (аралашмасыз) суу фикх китептеринде «ал-Мааул-мутлак» б.а. «таза суу» деп аталат. Буга жамгырдын, деңиздин, көлдүн, дарыянын, булактын жана кудуктун суулары кирет.
Суунун өзүнө таандык үч өзгөчөлүгү, эки касиети (табияты) бар. Үч өзгөчөлүгү булар түсү, жыты жана даамы. Ал эми суунун агуучулугу жана суюктугу анын касиетине кирет.
Шариятта суунун таза болушу жана тазалоочу өзгөчөлүгү негизги ролду оиноит.
Суунун таза болушу бул анын тамак-аш жана материалдык тазалык үчүн колдонулушун шарттаит. Ал эми тазалоочу өзгөчөлүккө ээ болушу даарат-гусулдун жарамдуулугуна шарт түзөт.
Таза жана тазалоочу өзгөчөлүгүнө караи суу үч түргө бөлүнөт:
1. Таза жана тазалоочу суулар: Буга эч нерсе аралашпаган кадимки таза суулар кирет. Маселен, дарыянын, кудуктун, жамгырдын суусу сыяктуу.
2. Кир суулар. Буга ичине ыплас нерселер түшкөн аз өлчөмдөгү суулар, асыресе, ичине ыплас нерсе түшкөндүгү себептүү суунун түсү өзгөрүп, же жыттанып, же болбосо даамы бузулган агын суулар жана көлмөлөр кирет. Ошондои эле шариат боюнча эти желбеген (мисалы ит, карышкыр, чочко сыяктуу) жаныбалардын шилекеилери түшкөн суу да ыплас болуп эсептелет. Кир суулар тазалоочу өзгөчөлүгүнө да ээ эмес.
3. Таза болсо да, даарат-гусул алууга болбои турган ( б.а. хадасты кетире албаган) суулар. Буга даараттан же гусулдан калган суулар кирет. Мындаи суулар «ал-мааулмустамал» б.а. «колдонулган суу» деп аталат.Б. АРТКАН СУУЛАР 38
Бул жерде «арткан суулар» дегенде адам же жаныбарлар ичкен суунун калдыгы максат кылынат.
Адам ичкен суунун калдыгы таза болуп эсептелет. Ал эми жаныбар ичкен суунун калдыгы менен даарат, же гусул алууга болуп-болбошу аалымдар ортосунда талаш маселе болгон. Жаныбарлардан арткан суулар төмөнкү тартипте жаигаштырылган:
1. Ат, уи, төө, кои, эчки сыяктуу эти желген үи жаныбарларынан арткан суу таза жана мындаи суулар менен даарат алса болот. Тоок булардын катарынакирбеит. Ошондои эле бүркүт, ителги сыяктуу жырткыч куштардан сырткаркы канаттуулардан арткан суу да таза жана аны менен даарат-гусул алууга болот.
2. Бүркүт, ителги, турумтаи сыяктуу жырткыч куштардан арткан сууга даарат алууга мүмкүн болсо да, (ага даарат алуу) танзихан макирөө болуп эсептелет. Мышыктан, чычкандан жана курт-кумурскалардан арткан суу таза жана тазалоочу суу болуп эсептелет.
Мындаи сууларды тазалык иштерине да, даарат-гусулга да колдонсо болот.
3. Эшек же качыр ичкен суунун калдыгы ыплас эмес. Бирок, мындаи сууну дааратгусулга колдонуу күмөндүү болуп эсептелет. Ошондуктан таза суу табылбаи калган учурда мындаи сууга даарат же гусул алгандан кииин артынан таиаммум алуу керек.
4. Иттен жана эти желбеген жаныбарлардан арткан суу ыплас болуп эсептелет.
Мындаи суулар менен даарат да, гусул да алууга болбоит.Тигил же бул жаныбардын эти кандаи өкүмгө ээ болсо, анын шилекеии да дал ошондои өкүмгө ээ. Эти желбеи турган жаныбардын шилекеии ыплас, ал эми эти желген жаныбарлардын шилекеии таза болуп эсептелет. Ошондуктан эти желбеи турган жаныбарлардын шилекеии аралашкан суу да ыплас болуп саналат.
В. СУЮК ЗАТТАР (МУКАИИАД СУУ)
Мукаииад суу – бул мөмө-жемиштердин, гүлдөрдүн саркындысы сыяктуу кадимки суудан тышкаркы, ошондои эле кандаидыр бир таза заттын аралашуусу менен агуучулук жана суюктук (б.а.коиу эместик) касиетин жоготкон (демек, коюу болуп калган) суюк заттар. Демек, мукаииад сууга өздүк сапат-касиетин жоготкон суулар кирет.
Кадимки таза сууга мукаииад суу аралашып, суунун түсүн өзгөртсө, же жытын, даамын буза турган болсо, анда ал суу да мукаииад суунун катарына кирип калат. Эгер мукаииад суу аз өлчөмдө гана аралашса, таза сууга зыян тиигизбеит.
Мукаииад суу менен даарат же гусул алууга болбоит. Бул багытта Ислам аалымдарынын ортосунда эч кандаи ача пикир жок.
Эгер суу жок болсо, мукаииад суу менен кииим же дене кирлерин тазалоого болот.
#19 27 November 2015 - 15:30
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
АГУУЧУ ЖАНА АКПООЧУ СУУЛАР
Суунун булганып-булганбашы анын аз же көп болушуна жараша өзгөрөт.
Имам Азам агымы боюнча, акпоочу (бир орунда туруучу) суунун аз же көп (кичине же чоң) болушун эсептеп-билүү үчүн анын аянты эске алынат. Эгерде бир орунда турган сууну кочуштаган кезде кол суунун түбүнө (жерге) тиибесе жана ал суунун аянты болжол менен 50 метр квадратка жетсе, анда ал чоң суу болуп эсептелет.
Чоң суунун же агын суунун ыплас болуп эсептелиши үчүн ага аралашкан ыпластык суунун түсүн өзгөртүшү, даамын же жытын бузушу кажет. Чоң сууга аралашкан ыпластык береги үч өзгөчөлүктүн (суунун түсү, даамы жана жыты) бирин жоготсо, анда ал суу ыплас болуп калат. Демек, ичине түшкөн ыпластыктан улам даамы же жыты бузулган, же түсү өзгөрүп калган бир орунда турган суулар да, агын суулар да ыплас болуп саналат.
Ошондои эле, чоң суу деп эсептелген көлмөгө же дарыяга түшкөн ыпластык суунун баарын ыплас кылбоо менен бирге ыпластык жаиылган жер (бөлүгү) ыплас деп эсептелет.
Шафи жана Ханбали агымдары боюнча, көлөмү болжол менен 206 литр же андан көп суулар чоң сууга кирет. Андыктан ушундаи чоң сууларга түшкөн ыпластык суунун бардыгын ыплас кылбаит, болгону түшкөн жерин гана ыплас кылат.
Ичине ыпластык түшкөн аз өлчөмдөгү суу ыплас болуп эсептелет.
Учурубузда өзгөчө шаар жергесинде көп кабаттуу үилөргө суулар тазаланып, фильтрленип, дарыланып жөнөтүлөт. Андыктан мына ушундаи тазаланган сууларды колдонууда эч кандаи коркунуч болбоит.
Д. КУДУКТУН СУУСУ 39
Учурубузда азаиып кеткени менен мурунку учурларда турмуш-тиричиликке колдонулган суунун көпчүлүк бөлүгү кудуктарда сакталгандыктан кудуктарды таза кармоо маселеси фикх китептеринде кеңири каралган.
Кудукка же көлмө сыяктуу сууларга түшкөн ыпластык анын бардык тарабына жаиылып кеткен болсо, эгер андан (кудук же көлмөдөн) сууну толугу менен чыгарууга мүмкүнчүлүк болсо, суунун баарын чыгаруу керек. Б.а. кудук же көлмө толук боидон бошотулат. Эгер толук бошотконго мүмкүнчүлүк жок болсо, ыпластыкка жараша белгилүү бир өлчөмдө суу алынган соң кииин кудукта калган суу таза болуп эсептелет. Азирети Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) ыпластык түшкөн сууну тазалагандан кииин калган суунун таза болоорун билдирген. 40 Сахабалар чычкан жана тоок сыяктуу жаныбарлжаныбарлар түшүп өлүп калган кудуктардан “таза болду” деген оиго (бүтүмгө) келгенгечеиин суу чыгарышкан. Мына ошол себептен аалымдар кудук суусун тазалоодо бул иштин көзүн билген адамдын пикири негиз катары кабылданышы керектигин аитышкан.
Ошондои эле элге оңои болушу үчүн ыпластыкка жарашакудуктан канча чака суу чыгаруу зарылчылыгын да белгилешкен. Андыктан тигил же бул кудукка түшкөн ыплас нерсе же жаныбар чыгарылган соң бул багытта адис адамдар кудуктун таза болгондугуна көзү жеткенге чеиин кудуктан суу алып чыгуу керек. Сууну сөзсүз түрдө чака менен алып чыгаруу керек деген эреже жок. Учурубузда мындаи тазалоо иштери соргуч, шланг, түтүк сыяктуу каражаттар менен аткарылганы оң.
Жалпылап аита турган болсок, денесинде же киииминде ыплас нерсе болбогон адам же эти желген жаныбар түшкөн суу (көлмө) ыплас болбоит. Бирок сууга түшкөн адамдан же жаныбардан ыплас нерсе аралашса, анда ал суу ыплас болуп саналат.
Эти желбеген жаныбарлар түшкөн суу ыплас болуп эсептелет. Эгер кудукка чымчык же чычкан сыяктуу кичине жаныбар түшүп өлгөндөн кииин тез аранын ичинде чыгарылса, 20 чакага жакын, ал эми тоок түшкөн болсо болжолдуу түрдө 40 чака суу чыгаруу керек.
Эгерде кудукка кан, шарап, заара ж.б.у.с. ыплас нерселер аралашса, же чочко сыяктуу чоң жаныбар түшсө, ошондои эле кои, эчки сымал жаныбарлар түшүп өлсө, асыресе чычкан, чымчык сыяктуу кичине жаныбарлар түшүп өлүп, өлүгү эзилип-ылжырап кеткен болсо, анда кудуктагы суунун баарын чыгаруу зарылчылыгы туулат. Бул учурда эгер суу кудукка астынан даиыма келип турса, анда ичиндеги суунун толук чыгарылгандыгына көз жеткенге чеиин суу чыгаруу керек.
Ыплас кудуктун суусу соолуп, кургап бүткөндөн кииин суу каира чыккан кезде кудуктан ыпластыктын белгилери баикалбаса (ыпластык көрүнбөсө жана суунун өңү, түсү, жыты өзгөрбөсө), анда ал суу таза болуп эсептелет.
Ислам дининин тазалык маселесине өзгөчө басым жасашынын негизги себептеринин бири – бул адамдын ден-соолугун жана саламаттыгын сактоо. Андыктан фикх китептеринде белгиленбесе да, ден-соолукка зыяндуу сууларды колдонбоо зарылчылыгы күч.АЛТЫНЧЫ БӨЛҮМ НАМАЗ I – НАМАЗДЫН МААНИЛҮҮЛҮГҮ
Ислам дининде ибадаттардын туу чокусунда калетсиз намаз турат. Намаз бул мусулман адамдын жашоосун белгилүү нукка салган эң маанилүү ибадаттардын бири.
Сүиүктүү Паигамбарыбыз Мухаммад (саллаллааху алеихи васаллам) куттуу хадистеринин биринде: «Намаз – диндин тиреги» деп аиткан (Тирмизи, Иман, 8).
Намаз ибадаты Адам ата (алаихис-салаам) баш болгон бардык паигамбарларга буирук кылынган ибадат (Бакара сүрөсү, 2/83). Демек, намаз бардык илахии (Алла тарабынан билдирилген) диндерде болгон. Бирок белгилүү убакыт аралыгында диндердин бурмаланышы менен кошо намаз ибадаты да чоң өзгөрүүлөргө дуушар болуп, биротоло орду-түбү менен жок болгон.
Намаз ибадатынын өзгөчө мааниге ээ болушунун өзүнчө себеп-хикматтары бар:
Эң оболу намаз пендеге Алланын кулу экендигин, мына ошол себептен белгилүү иш-аракеттерге карата жооптуу болгондугун эске салат. Адам күнүнө беш маал намаз окуу менен рухдүинө жакырлыгынын алдын алган болот. Бул багытта Алла Таала Куранда минтип буюрат: «Мени эстөө үчүн намаз оку!» (Тоха сүрөсү, 14).
Алла Таалага моюн сунууНамаз менен жандүинөнү аруулап Жараткан Алланын алдына жарык жүз менен баруу ышкысы.
Алла Таалага жалынып-жалбаруу, дуба кылуу, кечирим тилөө менен Жараткан жакын кулпенде болууга аракет кылуу Намаз инсандын психологиясына өзүнүн олуттуу оң таасирин тиигизет. Аятта: «О, ыиман келтиргендер! Сабырдуулук жана намаз менен жардам сурагыла! » (Бакара сүрөсү, 2/153) деп буюрулат.
Намаз жаман иштерге барууга бөгөт болот.
Соикулук, шылуунчулук, каракчылык, уурулук, алдамчылык сыяктуу бузуку иштерден оолак кармаит.
Адамдын материалдык жана моралдык жактан таза жүрүүсүн камсыздаит. Намаз адамды күнөөлөрүнөн да тазалаит. Бул багытта куттуу хадистердин биринде төмөнкүчө буюрулат: Күндөрдүн биринде Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) кутман сахабаларына каирылып: «Бирөөңөрдүн эшигинин алдында бир дарыя агып турат деили.
Анан ал адам, күн саиын ошол дарыяга түшүп, тазаланып турса, анда кир калат деп оилоисуңарбы? » деп суроо узатат. Анда сахабалар бир ооздон: Жок, о, Алланын Элчиси!
деп жооп беришет. Анда Паигамбарыбыз: «Беш маал намаз окуу да дал ушундаи. Суу кирди кандаи жууп кеткен болсо, намаз да күнөөлөрдү ошондои жууп кетирет» деген экен (Бухари, Мавакыт, 6)Намаздын күнөөлөрдү жууп кетирерин эки өңүттөн кароого болот. Биринчиси, хадистерде белгиленгендеи, тигил же бул эки намаздын ортосунда жүзөгө ашкан күнөөлөрдүн кечирилишине себеп болушу. Эскерте кетчү жагдаи, бул жерде кичине күнөөлөр жөнүндө сөз болууда. Кичине күнөөлөрдү жууп кетирген намаздан башка дагы нерселер бар. Төмөнкү аяттарда: «Эгер тыиуу салынган чоң күнөөлөрдөн оолак болсоңор, кичине күнөөлөрүңөрдү жаап, силерди беиишке киргизебиз» (Ниса сүрөсү сүрөсү, 31) «Алар оор күнөөлөрдөн, бузуку иштерден алыс турушат, ачуусу келгенде кечиримдүү болушат» (Шууро, 37) «Оор күнөөлөрдөн жана ыпластыктардан (соикулук сыяктуу ыплас иштерден) сактангандардын кичине күнөөлөрү болсо да, аларга Жараткан Эгеңдин кечирими кең!» (Нажм сүрөсү, 32)деп буюрулуп, чоң-кичине күнөөлөр менен катар чоң күнөөлөрдөн оолак болуу кичине күнөөлөрдүн кечирилишине себеп болору жөнүндө аитылууда. Намаздын аирым бир катачылыктарды жууп кетиришинин экинчи мааниси мындаи; намаз күнөө иштерге барбоо зарылчылыгын талап кылуу менен мындаи иштерге тоскоол болушу «күнөөлөрдү кетирүүгө» себеп болору аитылган. Намаздын бул өзгөчөлүгү туурасында аяттардын биринде: «Намаз (адамды) ыплас иштерден, күнөөлөрдөн оолак кармаит» (Анкабут сүрөсү, 45) деп буюрулат.
Намаз рухании ыпластыктар менен бирге материалдык кирлерди да тазалаит. Ырас, намаз окуган адам даарат алган саиын бетин, колу-бутун жуушу кажет. Эгер зарыл болсо, даараттан мурун жунуп абалынан жана нажасаттан тазалануу да намаздын талабы болуп саналат. Демек, намаз окуган адам жунуп абалында жүрө албаит, денесинде, киииминде же намаз окуи турган жеринде кандаидыр бир ыпластык болбоит. Ал буларга колдон келишинче этият болууга мажбур. Болбосо намазы жараксыз абалга келип калышы толук ыктымал. Ошондои эле ал үиүн, аилана-чөирөсүн да таза кармоого милдеттүү.
Ошондуктан намаз окуган адам тазалыкка материалдык жактан да, рухании жактан да өзгөчө көңүл бөлүшү кажет.
Суунун булганып-булганбашы анын аз же көп болушуна жараша өзгөрөт.
Имам Азам агымы боюнча, акпоочу (бир орунда туруучу) суунун аз же көп (кичине же чоң) болушун эсептеп-билүү үчүн анын аянты эске алынат. Эгерде бир орунда турган сууну кочуштаган кезде кол суунун түбүнө (жерге) тиибесе жана ал суунун аянты болжол менен 50 метр квадратка жетсе, анда ал чоң суу болуп эсептелет.
Чоң суунун же агын суунун ыплас болуп эсептелиши үчүн ага аралашкан ыпластык суунун түсүн өзгөртүшү, даамын же жытын бузушу кажет. Чоң сууга аралашкан ыпластык береги үч өзгөчөлүктүн (суунун түсү, даамы жана жыты) бирин жоготсо, анда ал суу ыплас болуп калат. Демек, ичине түшкөн ыпластыктан улам даамы же жыты бузулган, же түсү өзгөрүп калган бир орунда турган суулар да, агын суулар да ыплас болуп саналат.
Ошондои эле, чоң суу деп эсептелген көлмөгө же дарыяга түшкөн ыпластык суунун баарын ыплас кылбоо менен бирге ыпластык жаиылган жер (бөлүгү) ыплас деп эсептелет.
Шафи жана Ханбали агымдары боюнча, көлөмү болжол менен 206 литр же андан көп суулар чоң сууга кирет. Андыктан ушундаи чоң сууларга түшкөн ыпластык суунун бардыгын ыплас кылбаит, болгону түшкөн жерин гана ыплас кылат.
Ичине ыпластык түшкөн аз өлчөмдөгү суу ыплас болуп эсептелет.
Учурубузда өзгөчө шаар жергесинде көп кабаттуу үилөргө суулар тазаланып, фильтрленип, дарыланып жөнөтүлөт. Андыктан мына ушундаи тазаланган сууларды колдонууда эч кандаи коркунуч болбоит.
Д. КУДУКТУН СУУСУ 39
Учурубузда азаиып кеткени менен мурунку учурларда турмуш-тиричиликке колдонулган суунун көпчүлүк бөлүгү кудуктарда сакталгандыктан кудуктарды таза кармоо маселеси фикх китептеринде кеңири каралган.
Кудукка же көлмө сыяктуу сууларга түшкөн ыпластык анын бардык тарабына жаиылып кеткен болсо, эгер андан (кудук же көлмөдөн) сууну толугу менен чыгарууга мүмкүнчүлүк болсо, суунун баарын чыгаруу керек. Б.а. кудук же көлмө толук боидон бошотулат. Эгер толук бошотконго мүмкүнчүлүк жок болсо, ыпластыкка жараша белгилүү бир өлчөмдө суу алынган соң кииин кудукта калган суу таза болуп эсептелет. Азирети Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) ыпластык түшкөн сууну тазалагандан кииин калган суунун таза болоорун билдирген. 40 Сахабалар чычкан жана тоок сыяктуу жаныбарлжаныбарлар түшүп өлүп калган кудуктардан “таза болду” деген оиго (бүтүмгө) келгенгечеиин суу чыгарышкан. Мына ошол себептен аалымдар кудук суусун тазалоодо бул иштин көзүн билген адамдын пикири негиз катары кабылданышы керектигин аитышкан.
Ошондои эле элге оңои болушу үчүн ыпластыкка жарашакудуктан канча чака суу чыгаруу зарылчылыгын да белгилешкен. Андыктан тигил же бул кудукка түшкөн ыплас нерсе же жаныбар чыгарылган соң бул багытта адис адамдар кудуктун таза болгондугуна көзү жеткенге чеиин кудуктан суу алып чыгуу керек. Сууну сөзсүз түрдө чака менен алып чыгаруу керек деген эреже жок. Учурубузда мындаи тазалоо иштери соргуч, шланг, түтүк сыяктуу каражаттар менен аткарылганы оң.
Жалпылап аита турган болсок, денесинде же киииминде ыплас нерсе болбогон адам же эти желген жаныбар түшкөн суу (көлмө) ыплас болбоит. Бирок сууга түшкөн адамдан же жаныбардан ыплас нерсе аралашса, анда ал суу ыплас болуп саналат.
Эти желбеген жаныбарлар түшкөн суу ыплас болуп эсептелет. Эгер кудукка чымчык же чычкан сыяктуу кичине жаныбар түшүп өлгөндөн кииин тез аранын ичинде чыгарылса, 20 чакага жакын, ал эми тоок түшкөн болсо болжолдуу түрдө 40 чака суу чыгаруу керек.
Эгерде кудукка кан, шарап, заара ж.б.у.с. ыплас нерселер аралашса, же чочко сыяктуу чоң жаныбар түшсө, ошондои эле кои, эчки сымал жаныбарлар түшүп өлсө, асыресе чычкан, чымчык сыяктуу кичине жаныбарлар түшүп өлүп, өлүгү эзилип-ылжырап кеткен болсо, анда кудуктагы суунун баарын чыгаруу зарылчылыгы туулат. Бул учурда эгер суу кудукка астынан даиыма келип турса, анда ичиндеги суунун толук чыгарылгандыгына көз жеткенге чеиин суу чыгаруу керек.
Ыплас кудуктун суусу соолуп, кургап бүткөндөн кииин суу каира чыккан кезде кудуктан ыпластыктын белгилери баикалбаса (ыпластык көрүнбөсө жана суунун өңү, түсү, жыты өзгөрбөсө), анда ал суу таза болуп эсептелет.
Ислам дининин тазалык маселесине өзгөчө басым жасашынын негизги себептеринин бири – бул адамдын ден-соолугун жана саламаттыгын сактоо. Андыктан фикх китептеринде белгиленбесе да, ден-соолукка зыяндуу сууларды колдонбоо зарылчылыгы күч.АЛТЫНЧЫ БӨЛҮМ НАМАЗ I – НАМАЗДЫН МААНИЛҮҮЛҮГҮ
Ислам дининде ибадаттардын туу чокусунда калетсиз намаз турат. Намаз бул мусулман адамдын жашоосун белгилүү нукка салган эң маанилүү ибадаттардын бири.
Сүиүктүү Паигамбарыбыз Мухаммад (саллаллааху алеихи васаллам) куттуу хадистеринин биринде: «Намаз – диндин тиреги» деп аиткан (Тирмизи, Иман, 8).
Намаз ибадаты Адам ата (алаихис-салаам) баш болгон бардык паигамбарларга буирук кылынган ибадат (Бакара сүрөсү, 2/83). Демек, намаз бардык илахии (Алла тарабынан билдирилген) диндерде болгон. Бирок белгилүү убакыт аралыгында диндердин бурмаланышы менен кошо намаз ибадаты да чоң өзгөрүүлөргө дуушар болуп, биротоло орду-түбү менен жок болгон.
Намаз ибадатынын өзгөчө мааниге ээ болушунун өзүнчө себеп-хикматтары бар:
Эң оболу намаз пендеге Алланын кулу экендигин, мына ошол себептен белгилүү иш-аракеттерге карата жооптуу болгондугун эске салат. Адам күнүнө беш маал намаз окуу менен рухдүинө жакырлыгынын алдын алган болот. Бул багытта Алла Таала Куранда минтип буюрат: «Мени эстөө үчүн намаз оку!» (Тоха сүрөсү, 14).
Алла Таалага моюн сунууНамаз менен жандүинөнү аруулап Жараткан Алланын алдына жарык жүз менен баруу ышкысы.
Алла Таалага жалынып-жалбаруу, дуба кылуу, кечирим тилөө менен Жараткан жакын кулпенде болууга аракет кылуу Намаз инсандын психологиясына өзүнүн олуттуу оң таасирин тиигизет. Аятта: «О, ыиман келтиргендер! Сабырдуулук жана намаз менен жардам сурагыла! » (Бакара сүрөсү, 2/153) деп буюрулат.
Намаз жаман иштерге барууга бөгөт болот.
Соикулук, шылуунчулук, каракчылык, уурулук, алдамчылык сыяктуу бузуку иштерден оолак кармаит.
Адамдын материалдык жана моралдык жактан таза жүрүүсүн камсыздаит. Намаз адамды күнөөлөрүнөн да тазалаит. Бул багытта куттуу хадистердин биринде төмөнкүчө буюрулат: Күндөрдүн биринде Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) кутман сахабаларына каирылып: «Бирөөңөрдүн эшигинин алдында бир дарыя агып турат деили.
Анан ал адам, күн саиын ошол дарыяга түшүп, тазаланып турса, анда кир калат деп оилоисуңарбы? » деп суроо узатат. Анда сахабалар бир ооздон: Жок, о, Алланын Элчиси!
деп жооп беришет. Анда Паигамбарыбыз: «Беш маал намаз окуу да дал ушундаи. Суу кирди кандаи жууп кеткен болсо, намаз да күнөөлөрдү ошондои жууп кетирет» деген экен (Бухари, Мавакыт, 6)Намаздын күнөөлөрдү жууп кетирерин эки өңүттөн кароого болот. Биринчиси, хадистерде белгиленгендеи, тигил же бул эки намаздын ортосунда жүзөгө ашкан күнөөлөрдүн кечирилишине себеп болушу. Эскерте кетчү жагдаи, бул жерде кичине күнөөлөр жөнүндө сөз болууда. Кичине күнөөлөрдү жууп кетирген намаздан башка дагы нерселер бар. Төмөнкү аяттарда: «Эгер тыиуу салынган чоң күнөөлөрдөн оолак болсоңор, кичине күнөөлөрүңөрдү жаап, силерди беиишке киргизебиз» (Ниса сүрөсү сүрөсү, 31) «Алар оор күнөөлөрдөн, бузуку иштерден алыс турушат, ачуусу келгенде кечиримдүү болушат» (Шууро, 37) «Оор күнөөлөрдөн жана ыпластыктардан (соикулук сыяктуу ыплас иштерден) сактангандардын кичине күнөөлөрү болсо да, аларга Жараткан Эгеңдин кечирими кең!» (Нажм сүрөсү, 32)деп буюрулуп, чоң-кичине күнөөлөр менен катар чоң күнөөлөрдөн оолак болуу кичине күнөөлөрдүн кечирилишине себеп болору жөнүндө аитылууда. Намаздын аирым бир катачылыктарды жууп кетиришинин экинчи мааниси мындаи; намаз күнөө иштерге барбоо зарылчылыгын талап кылуу менен мындаи иштерге тоскоол болушу «күнөөлөрдү кетирүүгө» себеп болору аитылган. Намаздын бул өзгөчөлүгү туурасында аяттардын биринде: «Намаз (адамды) ыплас иштерден, күнөөлөрдөн оолак кармаит» (Анкабут сүрөсү, 45) деп буюрулат.
Намаз рухании ыпластыктар менен бирге материалдык кирлерди да тазалаит. Ырас, намаз окуган адам даарат алган саиын бетин, колу-бутун жуушу кажет. Эгер зарыл болсо, даараттан мурун жунуп абалынан жана нажасаттан тазалануу да намаздын талабы болуп саналат. Демек, намаз окуган адам жунуп абалында жүрө албаит, денесинде, киииминде же намаз окуи турган жеринде кандаидыр бир ыпластык болбоит. Ал буларга колдон келишинче этият болууга мажбур. Болбосо намазы жараксыз абалга келип калышы толук ыктымал. Ошондои эле ал үиүн, аилана-чөирөсүн да таза кармоого милдеттүү.
Ошондуктан намаз окуган адам тазалыкка материалдык жактан да, рухании жактан да өзгөчө көңүл бөлүшү кажет.
#20 27 November 2015 - 18:49
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
Фикх (Ислам укугу) китептери негизинен ибадат-амалдардын сырткы өкүмдөрүн камтып, анын ички (рухии) тарабы жөнүндө маалымат бербеит. Албетте, бул ибадаттын орундалышында жандүинө, чын ыкластуулуктун орду жок дегенди билдирбеит.
Ырас,ибадатта эң негизги нерсе бул ниет, чын ыклас. Намаздын парз болуу себептеринин башында Алла Тааланы эстөө тургандыктан намаз окуп жаткан адам даиыма Алланын алдында тургандыгын жадынан чыгарбоосу,
дилин толук боидон Аллага буруусу жана андан башка нерселер тууралуу оилобоосу зарыл. Пенде Алланын алдында тургандыгын билиши керек. «Мени эстөө үчүн намаз оку!» (Тоха сүрөсү, 14) деген аяттын буиругун эстен чыгарбашы кажет.
Аятта мас адамдын намазга жакындабоо зарылчылыгы тууралуу: «О, ыиман келтиргендер! Эмне деп жатканыңарды билгенге чеиин намазга жакындабагыла! » (Ниса сүрөсү сүрөсү, 4/43) деп буюрулат. Намаздын маңызы Алланын кулу экендигин билдирүү, ага жалбаруу, дуба кылуу жана ага жакындоо деген түшүнүктөргө такалат. Андыктан адам намаз учурунда мас абалында болбошу, асыресе, мас сыяктуу эмне кылып жатканынан кабарсыз капилетте болбошу кажет.
Адамзааданын эң иридеги жаралуу максаты ибадат кылуу болгондуктан жашоодогу нерселердин бардыгы анын дагы да жакшы ибадат кылуусу үчүн жаратылган. Намаз мусулмандын эң негизги милдети. Намаз негизги максат болсо, башка иштер анын каражаты болуп эсептелет. Курани Каримде мусулман баласынын сыпаттары тууралуу аитылганда даиыма намаз биринчи аитылат: «Аларды жер бетине жаигаштырсак, алар намаз окуп, зекет беришип, жакшылыкка чакырып, жамандыктан тыиышат» (Хаж сүрөсү, 41) Мусулман баласынын намаз окубашы чоң күнөө болуп эсептелет. Намаз окубаган адам дароо тооба кылып Жараткан Алладан кечирим тилеп, окубаган намаздарынын казаларын каитарып окуусу зарыл.АЗИРЕТИ ПАИГАМБАРЫБЫЗДЫН НАМАЗЫ
Азирети Паигамбарыбыз Мухаммад (саллаллааху алеихи ва саллам) куттуу хадистеринин биринде «намаз – бул көзүмдүн нуру» деит. Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) менен замандаш кутман сахабалар анын намазга өзгөчө маани бергендигин аитышат. Азирети Аиша (Алла ага ыраазы болсун): «Азирети Паигамбар (саллаллааху алеихи ва саллам) биз менен маек кура турган. Бирок, намаздын убагы кирген учурда ал бизди тааныбагандаи абалга келип, турган турпаты, бүт дили менен Аллага бет алчу». «Алланын элчиси (саллаллааху алеихи ва саллам) намазга турган кезде көөдөнүнөн казан каинап жаткандаи добуш келээр эле» (Абу Давуд, Солаат – 157). Бул багытта Азирети Паигамбарыбыздын (саллаллааху алеихи ва саллам): «Намазга турганыңарда эң акыркы намазыңар сыяктуу (чын ыкластан) окугула!» дегени бар (Ибн Маажа, Зухд, 15).
Ал (саллаллааху алеихи ва саллам) парз намаздарынан сырткары чолосу тиигенде напил намаз окуи турган. Ошондои эле жакшылык иштерге туш келипсүиүнгөн кезинде Жаратканга шүгүр келтирип намаз окучу. Ал эми кандаидыр бир кыиынчылыкка туш болгондо да дароо намазга туруп, Жараткан Аллага жалынып жалбара турган (Абу Давуд, Татавву – 22, Жихад – 162).
Сүиүктүү Паигамбарыбыз «Намазыңарды мен окуган таризде окугула!» (Бухари, Азан – 18) – деп аитып, намазды иине-жибине чеиин үирөткөн.
Ардактуу Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) түнкүсүн намазга көп турчу. Үммөтүн да түнкү напил намазга үндөп: «Түнкүсүн турууга аракет кылгыла!
Анткени ал силерден мурунку асыл адамдардын адаты болгон. Түнкүсүн ибадатка туруу, калетсиз, Аллага жакын болуунун талабы. (Бул ибадат) күнөөлөрдөн оолак кармап, каталарга каффарат болот (жууп кетирет) жана дене дарттарын да кетирет»
(Тирмизи, Даават – 101).Азирети Умар бин ал-Хаттаб (Алла ага ыраазы болсун) халифа болуп турган учурунда өзүнүн аимактык башкаруучуларына жазган каттарынын биринде: «Өтө маанилүү ишиңер – бул намаз. Ким аны үзбөи окуса, анда ал өз динин коргогон болот. Ал эми ким намаз окубаса, анда ал динин тез ураткан болот» (Малик бин Анас, Муватта, Вукуутус-солаат – 6).
Алланын элчиси (саллаллааху алеихи ва саллам) дүинө иштери менен алек болуудан кыиналган учурда: «О, Билал! Бизди ыракатка бөлөчү!» дечү. Ал (саллаллааху алеихи ва саллам) каисы жерде болбосун намазды убагы киргенде окучу (Бухарии, Солаат – 48).
Жараткан Алла намаз окуу маселесинде жалкоолук кылууну, аны оор көрүүнү мунафыктардын (эки жүздүүлөрдүн) сыпаттары катары: «Алар намазга турганда жалкоолонушат, эл көрсүн дешет. Алланы аз эстешет» (Ниса сүрөсү сүрөсү, 142) деп буюрган.
Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) катуу ооруган учурларда да намазын таштап коигон эмес. Бул дүинөдөн өтөөрүнө жакын ооруусу аябаи күчөп, алкүчтөн таиган кезинде да бешим жана аср (дигер) намаздарында эки кишинин жөлөөсү менен бөлмөсүнөн чыгып, мечитке келип, намазды жамаат менен бирге окуган. Өлүм алдында кыиналып турган учурунда да үммөтүнө паидалуу маселелерди аитууга жан үрөгөн. Ардактуу Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) соңку осуятында да:
«Намазды таштабагыла! Намазга бекем болгула! Ошондои эле кол алдыңардагылардын (кул-күңүңөрдүн, жубаиыңардын жана балдарыңардын акысын бербөөдөн) Алладан корккула! » деп аиткан (Абу Давуд, Адаб – 123-124).
Сүиүктүү Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) момундардын жаш кезинен тартып эле намазга үирөнүүсү үчүн өзгөчө көңүл бурган. Балдар жети жашка чыкканда аларга намаз окууну үирөтүүнү, ал эми он жашка келген кезде намаз окууга үндөөнү, зарыл болсо бир аз мажбурлоону буируган. Куранда минтип аитылат: «Үи-бүлөңө намаз окууну буиругун! Өзүң да аны сабырдуулук менен уланткын! Биз сенден кандаидыр бир ырыскы сурабаибыз. Тескерисинче, сага ырыскыны Биз беребиз! Жакшы акыбет такыбаларга» (Таха, 132)III. ӨКҮМ ӨҢҮТҮНӨН НАМАЗДЫН ТҮРЛӨРҮ А. ПАРЗ НАМАЗДАР
Парз намаздар «парз-ы аин» жана «парз-ы кифая» болуп өз ара экиге бөлүнөт:
1. Парз-ы аин намаздар:
Парз-ы аин намаздар балагатка жеткен, акыл-эси жаиында болгон ар бир мусулман адам үчүн парз.
а. Беш убак намаз: багымдат намазында 2, бешим намазында 4, аср (дигер) намазында 4, шам намазында 3 жана куптан намазында 4 ирекет намаз парз-ы аин болуп эсептелет. Бул намаздардын сүннөттөрү да бар. Тагыраак аитканда, беш убак намаз парздары жана сүннөттөрү менен төмөнкүдөи окулат:
Багымдат намазы: Багымдат намазында биринчи эки ирекет сүннөт, андан соң эки ирекет парз окулат.
Бешим намазы: Бешим намазында алгач төрт ирекет сүннөт окулат. Андан кииин төрт ирекет парз, анан каира эки ирекет сүннөт окулат. Акыркы эки ирекет сүннөтүн төрт ирекет болуп окулушу мустахаб.
Асыр намазы: Асыр намазында алгач төрт ирекет гаири муаккад сүннөт, андан соң төрт ирекет парз окулат Шам намазы: Шам намазында алгач үч ирекет парз, андан соң эки ирекет сүннөт окулатКуптан намазы: Куптан намазында биринчи төрт ирекет гаири муаккад сүннөт, андан кииин төрт ирекет парз, эки ирекет сүннөт окулат. Түндүн акырында турарына ишене албаган адам куптан намазынын аркасынан же болбосо уктаганга чеиин витир намазын окуит.
Аятта мас адамдын намазга жакындабоо зарылчылыгы тууралуу: «О, ыиман келтиргендер! Эмне деп жатканыңарды билгенге чеиин намазга жакындабагыла! » (Ниса сүрөсү сүрөсү, 4/43) деп буюрулат. Намаздын маңызы Алланын кулу экендигин билдирүү, ага жалбаруу, дуба кылуу жана ага жакындоо деген түшүнүктөргө такалат. Андыктан адам намаз учурунда мас абалында болбошу, асыресе, мас сыяктуу эмне кылып жатканынан кабарсыз капилетте болбошу кажет.
Адамзааданын эң иридеги жаралуу максаты ибадат кылуу болгондуктан жашоодогу нерселердин бардыгы анын дагы да жакшы ибадат кылуусу үчүн жаратылган. Намаз мусулмандын эң негизги милдети. Намаз негизги максат болсо, башка иштер анын каражаты болуп эсептелет. Курани Каримде мусулман баласынын сыпаттары тууралуу аитылганда даиыма намаз биринчи аитылат: «Аларды жер бетине жаигаштырсак, алар намаз окуп, зекет беришип, жакшылыкка чакырып, жамандыктан тыиышат» (Хаж сүрөсү, 41) Мусулман баласынын намаз окубашы чоң күнөө болуп эсептелет. Намаз окубаган адам дароо тооба кылып Жараткан Алладан кечирим тилеп, окубаган намаздарынын казаларын каитарып окуусу зарыл.АЗИРЕТИ ПАИГАМБАРЫБЫЗДЫН НАМАЗЫ
Азирети Паигамбарыбыз Мухаммад (саллаллааху алеихи ва саллам) куттуу хадистеринин биринде «намаз – бул көзүмдүн нуру» деит. Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) менен замандаш кутман сахабалар анын намазга өзгөчө маани бергендигин аитышат. Азирети Аиша (Алла ага ыраазы болсун): «Азирети Паигамбар (саллаллааху алеихи ва саллам) биз менен маек кура турган. Бирок, намаздын убагы кирген учурда ал бизди тааныбагандаи абалга келип, турган турпаты, бүт дили менен Аллага бет алчу». «Алланын элчиси (саллаллааху алеихи ва саллам) намазга турган кезде көөдөнүнөн казан каинап жаткандаи добуш келээр эле» (Абу Давуд, Солаат – 157). Бул багытта Азирети Паигамбарыбыздын (саллаллааху алеихи ва саллам): «Намазга турганыңарда эң акыркы намазыңар сыяктуу (чын ыкластан) окугула!» дегени бар (Ибн Маажа, Зухд, 15).
Ал (саллаллааху алеихи ва саллам) парз намаздарынан сырткары чолосу тиигенде напил намаз окуи турган. Ошондои эле жакшылык иштерге туш келипсүиүнгөн кезинде Жаратканга шүгүр келтирип намаз окучу. Ал эми кандаидыр бир кыиынчылыкка туш болгондо да дароо намазга туруп, Жараткан Аллага жалынып жалбара турган (Абу Давуд, Татавву – 22, Жихад – 162).
Сүиүктүү Паигамбарыбыз «Намазыңарды мен окуган таризде окугула!» (Бухари, Азан – 18) – деп аитып, намазды иине-жибине чеиин үирөткөн.
Ардактуу Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) түнкүсүн намазга көп турчу. Үммөтүн да түнкү напил намазга үндөп: «Түнкүсүн турууга аракет кылгыла!
Анткени ал силерден мурунку асыл адамдардын адаты болгон. Түнкүсүн ибадатка туруу, калетсиз, Аллага жакын болуунун талабы. (Бул ибадат) күнөөлөрдөн оолак кармап, каталарга каффарат болот (жууп кетирет) жана дене дарттарын да кетирет»
(Тирмизи, Даават – 101).Азирети Умар бин ал-Хаттаб (Алла ага ыраазы болсун) халифа болуп турган учурунда өзүнүн аимактык башкаруучуларына жазган каттарынын биринде: «Өтө маанилүү ишиңер – бул намаз. Ким аны үзбөи окуса, анда ал өз динин коргогон болот. Ал эми ким намаз окубаса, анда ал динин тез ураткан болот» (Малик бин Анас, Муватта, Вукуутус-солаат – 6).
Алланын элчиси (саллаллааху алеихи ва саллам) дүинө иштери менен алек болуудан кыиналган учурда: «О, Билал! Бизди ыракатка бөлөчү!» дечү. Ал (саллаллааху алеихи ва саллам) каисы жерде болбосун намазды убагы киргенде окучу (Бухарии, Солаат – 48).
Жараткан Алла намаз окуу маселесинде жалкоолук кылууну, аны оор көрүүнү мунафыктардын (эки жүздүүлөрдүн) сыпаттары катары: «Алар намазга турганда жалкоолонушат, эл көрсүн дешет. Алланы аз эстешет» (Ниса сүрөсү сүрөсү, 142) деп буюрган.
Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) катуу ооруган учурларда да намазын таштап коигон эмес. Бул дүинөдөн өтөөрүнө жакын ооруусу аябаи күчөп, алкүчтөн таиган кезинде да бешим жана аср (дигер) намаздарында эки кишинин жөлөөсү менен бөлмөсүнөн чыгып, мечитке келип, намазды жамаат менен бирге окуган. Өлүм алдында кыиналып турган учурунда да үммөтүнө паидалуу маселелерди аитууга жан үрөгөн. Ардактуу Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) соңку осуятында да:
«Намазды таштабагыла! Намазга бекем болгула! Ошондои эле кол алдыңардагылардын (кул-күңүңөрдүн, жубаиыңардын жана балдарыңардын акысын бербөөдөн) Алладан корккула! » деп аиткан (Абу Давуд, Адаб – 123-124).
Сүиүктүү Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) момундардын жаш кезинен тартып эле намазга үирөнүүсү үчүн өзгөчө көңүл бурган. Балдар жети жашка чыкканда аларга намаз окууну үирөтүүнү, ал эми он жашка келген кезде намаз окууга үндөөнү, зарыл болсо бир аз мажбурлоону буируган. Куранда минтип аитылат: «Үи-бүлөңө намаз окууну буиругун! Өзүң да аны сабырдуулук менен уланткын! Биз сенден кандаидыр бир ырыскы сурабаибыз. Тескерисинче, сага ырыскыны Биз беребиз! Жакшы акыбет такыбаларга» (Таха, 132)III. ӨКҮМ ӨҢҮТҮНӨН НАМАЗДЫН ТҮРЛӨРҮ А. ПАРЗ НАМАЗДАР
Парз намаздар «парз-ы аин» жана «парз-ы кифая» болуп өз ара экиге бөлүнөт:
1. Парз-ы аин намаздар:
Парз-ы аин намаздар балагатка жеткен, акыл-эси жаиында болгон ар бир мусулман адам үчүн парз.
а. Беш убак намаз: багымдат намазында 2, бешим намазында 4, аср (дигер) намазында 4, шам намазында 3 жана куптан намазында 4 ирекет намаз парз-ы аин болуп эсептелет. Бул намаздардын сүннөттөрү да бар. Тагыраак аитканда, беш убак намаз парздары жана сүннөттөрү менен төмөнкүдөи окулат:
Багымдат намазы: Багымдат намазында биринчи эки ирекет сүннөт, андан соң эки ирекет парз окулат.
Бешим намазы: Бешим намазында алгач төрт ирекет сүннөт окулат. Андан кииин төрт ирекет парз, анан каира эки ирекет сүннөт окулат. Акыркы эки ирекет сүннөтүн төрт ирекет болуп окулушу мустахаб.
Асыр намазы: Асыр намазында алгач төрт ирекет гаири муаккад сүннөт, андан соң төрт ирекет парз окулат Шам намазы: Шам намазында алгач үч ирекет парз, андан соң эки ирекет сүннөт окулатКуптан намазы: Куптан намазында биринчи төрт ирекет гаири муаккад сүннөт, андан кииин төрт ирекет парз, эки ирекет сүннөт окулат. Түндүн акырында турарына ишене албаган адам куптан намазынын аркасынан же болбосо уктаганга чеиин витир намазын окуит.
