Супер-Инфо
super.kg
видео
Жума намазы: Жума намазы анын шарттарына жооп берген мусулмандар үчүн парз. Жума намазынын парзы эки ирекеттен турат. Жума намазы жума күнү бешим намазынын убагында хутба аитуу менен бирге окулат. Жума намазын окугандар ал күнү бешим намазын окушпаит. Ошондои эле, жума намазынан мурун 4, жума намазынан кииин 4 рекет намаз окуу сүннөт.
2. Парз-ы кифая намаздар:
Жаназа намазы мусулмандар үчүн парз-ы кифая намаз болуп саналат. Тагыраак аитканда, бир нече (мусулман) адам жаназа намазын окушса, ал жетиштүү болуп, парз орундалган болот. Жаназа намазы үчүн бардык мусулмандардын топтолушу кажет эмес.
Эгер жаназа намазын эч ким окубаса, анда бардык мусулмандар андан жооптуу болушат.
Б. ВАЖИП НАМАЗДАР 1. Аит намаздары: Ханафи (Имам Азам) агымы боюнча, орозо жана курман аит күндөрү окула турган аит намаздары важип болуп саналат.
2. Витир намазы: Имам Азам агымы боюнча витир намазы да важип.
3. Аягына чыкпаи калган напил намаздардын казасын окуу да ханафилер боюнча, важип болуп эсептелет.
4. Назир намазы: Алланын ыраазылыгы үчүн каисыдыр бир напил намаз окууга сөз берген адамга ал намазды окуу важип болот.
5. Негизинен өз алдынча намаз болбосо да, сахв жана тилават саждалары важип болуп эсептелет.
Сахив саждасы: Намаз учурунда парздарынын бири кечиктирилсе,
же важиптеринин бири унутутулуп калса же кечиктирилген учурда намаздын акырында орундала турган сажда.
Тилават саждасы: Курандын сажда аяттарынан кииин орундалышы важип болгон сажда.
В. НАПИЛ НАМАЗДАР
Азирети Паигамбарыбыз окугандыгы үчүн сүннөт катары окулган жана парз важип намаздарынан тышкаркы намаздар «напил» деп аталат.
Сүннөт намаздар: Азирети Паигамбарыбыздын (саллаллааху алеихи ва саллам) беш маал парз намазга жалгап-жалгабаи окуган намаздарынын баары сүннөт намаздарга кирет. Беш маал намаз менен бирге окулган сүннөттөр парзга даярдык өңүтүнөн өзгөчө мааниге ээ. Булар «раватиб сүннөттөр» делет. Буларды таштабаи окуп жүрүү керек.
Паигамбарыбыз парз намаздарда кеткен аирым бир кемчиликтер дал ушул напил намаздар менен толуктала тургандыгын баса белгилеген.
Беш маал намазга жалганбаи башка учурларда окулган сүннөт (напил) намаздар да бар. Тахажжуд, духа, аввабин намаздары сыяктуу.
IV. НАМАЗДЫН ПАРЗДАРЫ
Намаздын он эки парзы бар. Он эки парздын алтоалтоосу «рукун» деп аталып, шарттар намазга чеиин, ал эми рукундар намаз учурунда орундалышы кажет.
НАМАЗДЫН ШАРТТАРЫ:
1. Хадастан тазалануу 2. Нажасаттан тазалануу 3. Сатрул-аврат4.
Истикбаалул-
Кыбла (Кыбыла тарапка бет алуу) 5. Убакыт 6. Ниет.
НАМАЗДЫН РУКУНДАРЫ
1. Ифтитах такбири 2. Кыям 3. Кыраат 4. Руку 5. Сажда 6. Каада-и ахиро
А. НАМАЗДЫН ШАРТТАРЫ 41
1. Хадастан тазалануу
Жунуп, этек кири же нифас абалдары «оор хадас», ал эми дааратсыз болуу «жеңил хадас» деп аталат. Дааратсыз адам даарат алуу менен, жунуб абалындагы адам гусул алуу менен же суу болбосо таяммум алуу менен хадастан тазаланган болот. 42
2. Нажасаттан тазалануу
Нажасат – бул сырткы ыпластык. Намаз окуи турган адамдын денесинде, киииминде жана намаз окулчу ыпластыктар болбошу керек. Оор нажасаттын катуусунан болжол менен 3 граммчалык же суюгунан алакандан кеңири жерге (кан, заара же спирттик ичимдик) жаиылган ыпластыктар намазды жараксыз абалга алып келет. Ал эми жеңил ыпластык дененин, кииимдин же намаз окулчу жердин төрттөн бир бөлүгүнө жукса, намаз жараксыз болуп саналат. Оор жана жеңил ыпластыктар жөнүндө жогоруда маалымат берилген. 43
Ким унутуп калып ыплас кииим менен намаз окуп болгон соң жагдаиды түшүнсө, намазды каира окушу керек.Сатрул-
Аврат 44
Кишинин аялуу жерлерин, б.а. чоочун адамдарга карата шариятта «арам» эсептелген жерлер «аврат» деп аталат. Намаз учурунда эң азынан аврат жерлер жабык болушу кажет. Аврат намазда жабык болгондои эле намаздан сырткары ар убак жабык болушу зарыл. Эркектер менен аял кишилердин аврат эсептелген жерлери ар башка.
Имам Азам агымы боюнча, эркек үчүн киндиктен тизеге чеиинки аралык аврат болуп эсептелет. Тизе авратка кирет.
Намаз үчүн аял кишинин бети-колу жана бутунан (томуктун төмөн жагынан) тышкары денесинин бардык бөлүгү аврат болуп саналат. Азирети Паигамбарыбыз:
«Алла Таала балагатка жеткен кыз баланын намазын жоолуксуз (хижабсыз) кабылдабаит» (Ибни Мажа, Тахара, 132; Тирмизи, Солаат, 160) «Кыз бала балагатка жеткенде колужүзүнөн сырткаркы жерлерин чоочун бирөөгө көрсөтүшү адал болбоит» (Абу Давуд, Либас, 31) деген. Ошондуктан аял киши жоолуксуз намаз окууга болбоит.
Дене баикала тургандаи жука кииим кииүү менен аврат мүчөлөр жабык деп эсептелбеит.
Ошондуктан мындаи кииим менен окулган намаз жараксыз. Калың болсо да, мүчөлөр баикалгандаи таризде тар кииим менен намаз окуу макирөө. Намаз учурунда аврат мүчөсүнүн төрттөн бир бөлүгү адамдын эркинен тышкары «Субхаана роббиялазиим» деп аитканчалык убакыт ачык болсо, намаз бузулат. Ал эми мындан аз убакыт аралыгында ачык болсо, б.а. дароо ачылып жабылса, намаз бузулбаит.
Ошондои эле кимдир бирөө тигил же бул аврат мүчөсүнүн төрттөн бир бөлүгүн атаиын ачса, намаз дароо жараксыз болуп саналат.Намаз учурунда эч ким жок болсо да, аврат жерлер жабык болушу кажет. Бул учурда каисыдыр бир аврат жер ачык болсо, намаз жараксыз болот.
4. Кыбыла тарапка бет алуу 45
Намазга турганда кыбыла тарапка, б.а. Мекке шаарындагы Кааба (Харам мечитине) бет алыптуруу.
Каабаны көрүп турган адам Каабага бет алып турушу парз.
Алыс жерде жашаган адам Кааба тарапка бет алышы керек.
Намаз учурунда Кааба тарапка бурулбаган таризде оң-солго бет алып туруу намазды жараксыз абалга алып келет.
Намаз учурунда көкүрөк (тулку бои) кыбыладан башка тарапка бурулса, намаз бузулат.
Намаз учурунда тек гана башты кыбыладан башка жакка буруу макирөө болуп, намазды жараксыз абалга алып келбеит.
Каабанын каисы тарапта экенин билбеген адам ишеничтүү билген адамдан сурап же бүгүнкү күндө компастын жардамы менен кыбыла тарапты табышы керек. Аиланасында кыбыланы билген адам болсо да өзү оилогон тарапка бурулуп намаз окуган адам, эгер жаңылыш тарапка бурулуп намаз окуган болсо, намазы жараксыз болуп эсептелет. Эгер ал намаздан кииин туура эмес тарапка бурулуп окуганын билсе, намазын каирадан окуу зарылчылыгы жок. Намаз окуп жатканда сырттан бирөө кыбыла тарапты көргөзсө, анын көрсөтмөсү боюнча бурулуу кажет.
Кандаидыр бир оор дарттын аиынан кыбыла тарапка бурула албаган адам турган жеринде намазын окуит.
Жөн учурларда мингич (ат, төө) үстүндө напил намаздарды гана окуса болот. Парз намаздар окулбаит.
Зарылчылык учурда ат, машина, учак же кеме сыяктуу унааларда парз намаздарды окууга болот. Бул учурда намазды унаадан түшүп окуу мүмкүн болбосо, отурган жерде эле окууга уруксат берилет. Эгер кеме же учак (самолет) болсо, (мүмкүн болсо) кыбыла тарапка бурулуп намаз окуу керек.
5. Убакыт
Ар бир намаздын белгилүү убагы бар. Намаздарды белгиленген убагында окуу парз. Куранда төмөнкүчө буюрулат: «Намаз ишенгендер үчүн убактысы белгиленген парз...» Парз намаздарга жалганып окулган сүннөттөр, витир намазы, аит намазы жана таравих намазы үчүн да убакыт парз болуп саналат.
Каисыдыр бир намаздын өз убактысында окулушу «адаа», убагы өткөндөн кииин окулушу «казаа» деп аталат.
Кандаидыр бир себептерден улам өз убагында окулбаи калган намаздын казасын окуу – парз. Уктап же унутуп калып же болбосо жалкоолуктун аиынан окулбаган намаздын казасы оку�Кандаидыр бир себептерден улам өз убагында окулбаи калган намаздын казасын окуу – парз. Уктап же унутуп калып же болбосо жалкоолуктун аиынан окулбаган намаздын казасы окулбаса, анын жоопкерчилиги мусулман адамдын моинунан түшпөит.
Жалкоолуктун аиынан намазды өз учурунда окубоо чоң күнөө болуп эсептелет.
-Беш маал намаздын жана витир намазынын казасы болот. Жума жана аит намаздардын казасы болбоит.
а. Беш маал намаздын убагы 46
Бүгүнкү күнү Күндүн жылышы так жана даана эсептелип келет. Ошондуктан учурубузда муфтият тарабынан тастыкталган мусулман жылсанактарынан паидалануу дурус.
"Ислам илмихалы" китеби "ислам илмихалы" китеби
#22 29 November 2015 - 22:30
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
Багымдат намазы экинчи таң шоокумдан тартып, күн чыкканга чеиинки маалда окулат. Экинчи таң шоокум (фажр-ы саадык) жер бетине үрүл-бүрүл жарык түшө баштагандагы мезгил. Бул убактын кириши менен куптан намазынын убактысы чыгып, багымдат намазынын убагы кирет. Бул жерде эскерте кетчү жагдаи «фажри казибжалганчы-
биринчи шоола» деген дагы бир учур бар. Бул шоола эки тарабы караңгы, күн чыгыштан жогоруну көздөи сызыктүрүндө жаиылган жарык. Жалганчы шоола кыска убакыттын ичинде жоголуп кетет да, артынан коюу караңгылык өкүмүн сүрөт. Андан кииин экинчи таң шооласы башталат. Биринчи шоола түндүн бөлүгү болуп саналат.
Багымдат намазын аилана-чөирөгө жарык түшкөн кезде окуу мустахаб. Ошону менен бирге аиланага жарыктын түшүшүн күтүүдө күндүн чыгып кетпөөсүн да эске алуу кажет. 47
Багымдат намазын окуу учурунда күн чыкса, намаз жараксыз болуп, аны каза кылуу зарылчылыгы туулат.
Бешим намазынын убагы
Бешим намазынын убактысы күн төбөдөн батышты көздөи бир аз багыт алгандан баштап ар нерсенин көлөкөсү күн төбөдө тургандагы көлөкөсүнөн (фаи-и заваль) тышкары өзү менен тең аралыкка жеткенге чеиин уланат. Арап тилинде бул учур «аср-ы авваль» деп аитылат. Бул учур Абу Юсуф, Имам Мухаммеддин пикири боюнча. Ал эми Имам Азамдын көз карашында, фаи-и завальдан тышкары ар нерсенин көлөкөсү эки эсе узун аралыкка жеткенге чеиин бешим убактысы болуп эсептелет. Бешим убактысынын чыгышы менен асыр намазынын убактысы кирген болот.
Аба ыраиы ысык аимактарда жаи аиларында бешим намазын убагы кирээри менен эмес, күндүн аптабы бираз кеткен соң окуу абзел.Асыр намазынын убагы
Асыр намазы бешим убагынын чыгышы менен башталып күн батканга чеиин уланат. Асыр намазын күн батып баратканда окуу «тахриман макирөө» болуп эсептелет.
Күн батып бараткан кезде (болжол менен 40 мүнөт аралыгында) ошол күнкү асыр намазынын парзынан башка эч бир намаз окулбаит.
Шам намазынын убагы
Шам намазынын убагы күн толугу менен баткан учурдан баштап, батыш тарапта агыш түстөгү шоола жоголгонго чеиин уланат. Бул Имам Азамдын пикири. Ал эми Имам Абу Юсуф менен Имам Мухаммеддин пикиринде, батыш тарапта кызгылт түстөгү шоола жоголгонго чеиин уланат. Бул учур менен шам намазынын убагы чыгат.
Шам намазын убагы кирээри менен окуу мустахап болуп эсептелет
Куптан намазынын убагы
Куптан намазынын убагы шам убактысынын чыгышы менен башталып, экинчи таң шоокумуна чеиин созулат. Куптан намазын түндүн алгачкы үчтөн бир бөлүгүнөн кииин окуу мустахап.
б. Макирөө учурлар : 48
Күн чыккандан тарта 40 мүнөт аралыгында намаз окууга болбоит.
Күн так төбөдө турган кезде да эч бир намаз окулбаиб т.
Күн батып баратканда ошол күнкү асыр намазынын парзы гана окулса болот.
Багымдат намазынын парзына чеиб ин тек эки ирекет сүннөт намаз гана окулат.
Багымдат намазынын парзынан кииб ин напил намаз окуу макирөө Асыр намазынын парзынан кииин напил намаз окуу да макирөө.
Аит намаздарына чеиин напил намаз окуу макирөө.
Парз намаз үчүн каамат аиб тылып жаткан учурда напил намаз окуу макирөө.6. Ниет 49
Намазга ниет кылуу – Алла ыраазылыгы үчүн тигил же бул намазды окууга дит коиуу.
Ниетти чын дилден коиуу зарыл. Ниеттин тил менен аитылышы мустахап.
Ниет ифтитах такбирине чеиин же ифтитах такбири учурунда кылынат.
Парз жана важип намаздарга ниет кылууда намаздын түрүн белгилөө керек.
Маселен, «Алла ыраазылыгы үчүн бешим намазынын төрт ирекет парзын же болбосо үч ирекет витир намазын окууга» деп ниет кылуу сыяктуу.
Напил намаздарда тек намаз окууга ниет кылуу жетиштүү. Ошону менен бирге напил намаздын түрүн белгилөө дагы да абзел. «Бешим намазынын алгачкы төрт ирекет сүннөтүн окууга ниет кылдым» деп аитуу сыяктуу.
Ниет кылууда «учурдагы же каза намаз» деп белгилөө шарт эмес. Имамга ыклас кыла турган адам имамга уиууга ниет кылышы керек.
Б. НАМАЗДЫН РУКУНДАРЫ 50
1. Ифтитах такбири : 51
Тигил же бул намазды баштоо үчүн «Аллаху акбар!» деп аитуу «ифтитах такбири» же «тахрима» деп аталат.
Алла Тааланы даңазалаган сөздөр да ифтитах такбирине кирет. Мисалы «Аллаху Азиим!» деп аитуу сыяктуу. Ал эми «астагфируллах- Алла Өзү кечирсин! » же «бисмиллах» сыяктуу дуба өңүтүндөгү сөздөр менен ифтитах такбирин алууга болбоит.
Такбир алуу учурунда башты бираз төмөн ииип, адеп сактаган таризде эркектер үчүн колду кулакка тиие тургандаи (баш бармак менен кулак кагуу) көтөрүү сүннөт. Ал эми аял кишилер колун көкүрөгүнө чеиин көтөрүү менен ифтитах такбирин алышат.
Такбир алууда кол өз жаиында болушу керек. Тагыраак аитканда, манжалар ашкере ачык да, жабык да болбоит.
Имам рукуга барган учурда жетишкен адам ифтитах такбирин өидө турган калыбында алышы кажет. Рукуга баруу учурунда ифтитах такбири алынбаит.2. Кыям
«Кыям» сөзү тике туруу, какаиуу, өидө турган калыпта болуу деген маанилерди туюнтат.
«Кыям» сөзү дин терминологиясында, ифтитах такбирин алгандан тарта рукуга чеиинки аралык учурунда, б.а. ар бир ирекетте Куран окулган чакта өидө турган калыпта болуу дегенди түшүндүрөт.
Өидө турууга күчү жеткен мусулман үчүн парз же важип намазын отуруп окууга уруксат берилбеит. Эч бир үзүр-себепсиз отуруп окулган парз же важип намазы жараксыз.
Кыям учурунда эки буттун ортосу өтө алыс, ошондои эле ашкере жакын да болбошу керек. Имам Азам агымы боюнча, эки буттун ортосу төрт манжа бата турган аралыкта болушу сүннөт.
Бир нерсеге жөлөнүп намаз окуган адам эгер жөлөнгөн нерсеси алынган кезде жыгыла турган болсо, намазы жараксыз болуп эсептелет. Себеби бул учурда кыям орундалган болбоит.
Өидө болууга күчү жетсе да напил намаздарды отуруп окууга болот.
Өидө турууга кудурети жетпеген адам отурган жеринде окуит. Отурууга да күчү жетпесе, намазды ишаарат-ым менен окуит. Ым менен намаз окуу учурунда рукуга баруу үчүн башты алдыны көздөи ииүү керек. Ал эми саждага баруу үчүн башты (рукуга баргандан) дагы бираз төмөнүрөөк ииүү зарыл. Имам Азам агымы боюнча, көз ишараты менен намаз окууга болбоит.3. Кыраат 52
Бул жерде «кыраат» сөзү «намаз учурунда Куран окуу» деген маанини билдирет.
Намазда эң азынан үч кыска аят же ушул үч аятка тете бир узун аят окуу кажет.
Ошондуктан ар бир мусулман адам үчүн намазы толук жарамдуу боло турганчалык өлчөмдө Куран жатташы парз болуп эсептелет.
Имам Азам агымы боюнча, ар бир ирекетте «Фатиха» сүрөсүн окуу важип.
«Фатиха» сүрөсү окулбаса, намаздын акырында «сахв» (жаңылуу) саждасы талап кылынат.
Напил намаздардын ар бир ирекетинде кыраат парз болуп эсептелет.
Парз намаздардын алгачкы эки ирекетинде кыраат парз, башка бир пикир боюнча, калган ирекеттеринде важип. Үчүнчү же төртүнчү ирекеттерде кыраат кылбаган адам намаздын акырында сахв саждасына жыгылышы зарыл.
Имам Азам агымы боюнча, имамга уюган адам кыраат кылбаит.
Парз намаздардын алгачкы эки ирекетинде «Фатиха» сүрөсүнөн кииин үч кыска же узун бир аят окуу важип.
Бешим, асыр жана күндүз окулган напил намаздарында кыраатты ичтен окуу важип болуп саналат.
-Багымдат, шам жана куптан, ошондои эле жума, аит, таравих жана витр (Рамазан аиында) намаздарында имам кыраатты үнүн чыгарып окуит. Бул дагы важип.
Багымдат, шам жана куптан намаздарын жеке окуган адам үнүн чыгарып да, чыгарбаи да ичинен окуса болот.
Үндү чыгарып окуу – тигил же бул адам уга тургандаи, ал эми ичтен окуу – бул тек өзү уга турган таризде окуу дегенди түшүндүрөт.
Аяттарды тил менен окубаи, тек мээден өткөрүү кыраат болуп эсептелбеит. Демек, ушундаи таризде окулган намаз жараксыз абалга келген болот. Кыраатты бир дем менен, демди кысып шашып-пушуп окуу да туура эмес. Кыраатты дем алчу жерде дем алып, кадыресе шашпаи окуу абзел.
Намаз учурунда «Субхаанака» дубасы, «Аузу-бисмилла» жана «Фатиха» сүрөсүнөн кииин «аамииин» сөзү купуя (жашыруун, ичтен) аитылат.
Витир намазында «Кунут» дубасын окуу Имам Азам Абу Ханифанын пикиринде, важип, ал эми анын шакирттери Имам Абу Юсуф менен Имам Мухаммеддин көз карашы боюнча, сүннөт болуп эсептелет.
-Намаз отурумдарында «Тахиииат» дубасын окуу важип.
Куран окуи албаган адам мүмкүн болсо жамаат менен, тагыраак аитканда, тигил же бул имамга уиуу менен намазын окушу керек. Бул учурда ал адамга кыраат кылуу зарыл эмес. Ырас, бул адам дароо «Фатиха» жана кыска сүрөлөрдү жаттаганга киришүүсү керек.
Багымдат намазын аилана-чөирөгө жарык түшкөн кезде окуу мустахаб. Ошону менен бирге аиланага жарыктын түшүшүн күтүүдө күндүн чыгып кетпөөсүн да эске алуу кажет. 47
Багымдат намазын окуу учурунда күн чыкса, намаз жараксыз болуп, аны каза кылуу зарылчылыгы туулат.
Бешим намазынын убагы
Бешим намазынын убактысы күн төбөдөн батышты көздөи бир аз багыт алгандан баштап ар нерсенин көлөкөсү күн төбөдө тургандагы көлөкөсүнөн (фаи-и заваль) тышкары өзү менен тең аралыкка жеткенге чеиин уланат. Арап тилинде бул учур «аср-ы авваль» деп аитылат. Бул учур Абу Юсуф, Имам Мухаммеддин пикири боюнча. Ал эми Имам Азамдын көз карашында, фаи-и завальдан тышкары ар нерсенин көлөкөсү эки эсе узун аралыкка жеткенге чеиин бешим убактысы болуп эсептелет. Бешим убактысынын чыгышы менен асыр намазынын убактысы кирген болот.
Аба ыраиы ысык аимактарда жаи аиларында бешим намазын убагы кирээри менен эмес, күндүн аптабы бираз кеткен соң окуу абзел.Асыр намазынын убагы
Асыр намазы бешим убагынын чыгышы менен башталып күн батканга чеиин уланат. Асыр намазын күн батып баратканда окуу «тахриман макирөө» болуп эсептелет.
Күн батып бараткан кезде (болжол менен 40 мүнөт аралыгында) ошол күнкү асыр намазынын парзынан башка эч бир намаз окулбаит.
Шам намазынын убагы
Шам намазынын убагы күн толугу менен баткан учурдан баштап, батыш тарапта агыш түстөгү шоола жоголгонго чеиин уланат. Бул Имам Азамдын пикири. Ал эми Имам Абу Юсуф менен Имам Мухаммеддин пикиринде, батыш тарапта кызгылт түстөгү шоола жоголгонго чеиин уланат. Бул учур менен шам намазынын убагы чыгат.
Шам намазын убагы кирээри менен окуу мустахап болуп эсептелет
Куптан намазынын убагы
Куптан намазынын убагы шам убактысынын чыгышы менен башталып, экинчи таң шоокумуна чеиин созулат. Куптан намазын түндүн алгачкы үчтөн бир бөлүгүнөн кииин окуу мустахап.
б. Макирөө учурлар : 48
Күн чыккандан тарта 40 мүнөт аралыгында намаз окууга болбоит.
Күн так төбөдө турган кезде да эч бир намаз окулбаиб т.
Күн батып баратканда ошол күнкү асыр намазынын парзы гана окулса болот.
Багымдат намазынын парзына чеиб ин тек эки ирекет сүннөт намаз гана окулат.
Багымдат намазынын парзынан кииб ин напил намаз окуу макирөө Асыр намазынын парзынан кииин напил намаз окуу да макирөө.
Аит намаздарына чеиин напил намаз окуу макирөө.
Парз намаз үчүн каамат аиб тылып жаткан учурда напил намаз окуу макирөө.6. Ниет 49
Намазга ниет кылуу – Алла ыраазылыгы үчүн тигил же бул намазды окууга дит коиуу.
Ниетти чын дилден коиуу зарыл. Ниеттин тил менен аитылышы мустахап.
Ниет ифтитах такбирине чеиин же ифтитах такбири учурунда кылынат.
Парз жана важип намаздарга ниет кылууда намаздын түрүн белгилөө керек.
Маселен, «Алла ыраазылыгы үчүн бешим намазынын төрт ирекет парзын же болбосо үч ирекет витир намазын окууга» деп ниет кылуу сыяктуу.
Напил намаздарда тек намаз окууга ниет кылуу жетиштүү. Ошону менен бирге напил намаздын түрүн белгилөө дагы да абзел. «Бешим намазынын алгачкы төрт ирекет сүннөтүн окууга ниет кылдым» деп аитуу сыяктуу.
Ниет кылууда «учурдагы же каза намаз» деп белгилөө шарт эмес. Имамга ыклас кыла турган адам имамга уиууга ниет кылышы керек.
Б. НАМАЗДЫН РУКУНДАРЫ 50
1. Ифтитах такбири : 51
Тигил же бул намазды баштоо үчүн «Аллаху акбар!» деп аитуу «ифтитах такбири» же «тахрима» деп аталат.
Алла Тааланы даңазалаган сөздөр да ифтитах такбирине кирет. Мисалы «Аллаху Азиим!» деп аитуу сыяктуу. Ал эми «астагфируллах- Алла Өзү кечирсин! » же «бисмиллах» сыяктуу дуба өңүтүндөгү сөздөр менен ифтитах такбирин алууга болбоит.
Такбир алуу учурунда башты бираз төмөн ииип, адеп сактаган таризде эркектер үчүн колду кулакка тиие тургандаи (баш бармак менен кулак кагуу) көтөрүү сүннөт. Ал эми аял кишилер колун көкүрөгүнө чеиин көтөрүү менен ифтитах такбирин алышат.
Такбир алууда кол өз жаиында болушу керек. Тагыраак аитканда, манжалар ашкере ачык да, жабык да болбоит.
Имам рукуга барган учурда жетишкен адам ифтитах такбирин өидө турган калыбында алышы кажет. Рукуга баруу учурунда ифтитах такбири алынбаит.2. Кыям
«Кыям» сөзү тике туруу, какаиуу, өидө турган калыпта болуу деген маанилерди туюнтат.
«Кыям» сөзү дин терминологиясында, ифтитах такбирин алгандан тарта рукуга чеиинки аралык учурунда, б.а. ар бир ирекетте Куран окулган чакта өидө турган калыпта болуу дегенди түшүндүрөт.
Өидө турууга күчү жеткен мусулман үчүн парз же важип намазын отуруп окууга уруксат берилбеит. Эч бир үзүр-себепсиз отуруп окулган парз же важип намазы жараксыз.
Кыям учурунда эки буттун ортосу өтө алыс, ошондои эле ашкере жакын да болбошу керек. Имам Азам агымы боюнча, эки буттун ортосу төрт манжа бата турган аралыкта болушу сүннөт.
Бир нерсеге жөлөнүп намаз окуган адам эгер жөлөнгөн нерсеси алынган кезде жыгыла турган болсо, намазы жараксыз болуп эсептелет. Себеби бул учурда кыям орундалган болбоит.
Өидө болууга күчү жетсе да напил намаздарды отуруп окууга болот.
Өидө турууга кудурети жетпеген адам отурган жеринде окуит. Отурууга да күчү жетпесе, намазды ишаарат-ым менен окуит. Ым менен намаз окуу учурунда рукуга баруу үчүн башты алдыны көздөи ииүү керек. Ал эми саждага баруу үчүн башты (рукуга баргандан) дагы бираз төмөнүрөөк ииүү зарыл. Имам Азам агымы боюнча, көз ишараты менен намаз окууга болбоит.3. Кыраат 52
Бул жерде «кыраат» сөзү «намаз учурунда Куран окуу» деген маанини билдирет.
Намазда эң азынан үч кыска аят же ушул үч аятка тете бир узун аят окуу кажет.
Ошондуктан ар бир мусулман адам үчүн намазы толук жарамдуу боло турганчалык өлчөмдө Куран жатташы парз болуп эсептелет.
Имам Азам агымы боюнча, ар бир ирекетте «Фатиха» сүрөсүн окуу важип.
«Фатиха» сүрөсү окулбаса, намаздын акырында «сахв» (жаңылуу) саждасы талап кылынат.
Напил намаздардын ар бир ирекетинде кыраат парз болуп эсептелет.
Парз намаздардын алгачкы эки ирекетинде кыраат парз, башка бир пикир боюнча, калган ирекеттеринде важип. Үчүнчү же төртүнчү ирекеттерде кыраат кылбаган адам намаздын акырында сахв саждасына жыгылышы зарыл.
Имам Азам агымы боюнча, имамга уюган адам кыраат кылбаит.
Парз намаздардын алгачкы эки ирекетинде «Фатиха» сүрөсүнөн кииин үч кыска же узун бир аят окуу важип.
Бешим, асыр жана күндүз окулган напил намаздарында кыраатты ичтен окуу важип болуп саналат.
-Багымдат, шам жана куптан, ошондои эле жума, аит, таравих жана витр (Рамазан аиында) намаздарында имам кыраатты үнүн чыгарып окуит. Бул дагы важип.
Багымдат, шам жана куптан намаздарын жеке окуган адам үнүн чыгарып да, чыгарбаи да ичинен окуса болот.
Үндү чыгарып окуу – тигил же бул адам уга тургандаи, ал эми ичтен окуу – бул тек өзү уга турган таризде окуу дегенди түшүндүрөт.
Аяттарды тил менен окубаи, тек мээден өткөрүү кыраат болуп эсептелбеит. Демек, ушундаи таризде окулган намаз жараксыз абалга келген болот. Кыраатты бир дем менен, демди кысып шашып-пушуп окуу да туура эмес. Кыраатты дем алчу жерде дем алып, кадыресе шашпаи окуу абзел.
Намаз учурунда «Субхаанака» дубасы, «Аузу-бисмилла» жана «Фатиха» сүрөсүнөн кииин «аамииин» сөзү купуя (жашыруун, ичтен) аитылат.
Витир намазында «Кунут» дубасын окуу Имам Азам Абу Ханифанын пикиринде, важип, ал эми анын шакирттери Имам Абу Юсуф менен Имам Мухаммеддин көз карашы боюнча, сүннөт болуп эсептелет.
-Намаз отурумдарында «Тахиииат» дубасын окуу важип.
Куран окуи албаган адам мүмкүн болсо жамаат менен, тагыраак аитканда, тигил же бул имамга уиуу менен намазын окушу керек. Бул учурда ал адамга кыраат кылуу зарыл эмес. Ырас, бул адам дароо «Фатиха» жана кыска сүрөлөрдү жаттаганга киришүүсү керек.
#23 30 November 2015 - 20:14
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
Куранды ката окуу
Намаздын кыраат шарты орундала турган өлчөмдө Куран жаттоо жана аны туура окуу парз болуп эсептелет. Ырас, намаз учурунда Куран окуп жатканда аирым бир катачылыктардын кетиши толук мүмкүн. Намазга терс таасир тиигизип-тиигизбеши өңүтүнөн жаңылыш окуунун түрлөрүн төмөнкүчө тизмелөөгө болот.
Сөздүн акырындагы «араке»ни жаңылыш окуу менен намаз бузулбаит.
Тыбыштык окшоштуктардан улам намаз бузулбаит. Маселен, «син» тамгасын «сод» тамгасы сыяктуу окуу.
Тигил же бул созулма сөздү, созбои окуп кетүү да намазды жараксыз абалга алып келбеит.
Созулуп окулчу сөздү созбои окуп кетүү, ташдиди бар сөздү ташдидсиз, ташдидсиз сөздү ташдид менен окуу, идгам маселесинде ката кетирүү да намазды бузбаитЖаңылыштык менен аяттагы тигил же бул сөздүн ордуна Курандагы болгон башка сөз аитылып кетсе, намаз бузулбаит.
Ифтитах такбирин алуу учурунда суроо иретинде «а» арибин созуп «Аллаху акбар» деп аитуу менен намаз башталган болбоит.
Мааниси бузулмаиынча аяттагы сөздөрдүн орду алмашса, намаз бузулбаит.
Намаз учурунда каисыдыр бир аятты туура эмес окуган соң аны каирадан оңдоп окуу намазга терс таасирин тиигизбеит.
4. Руку
-«Руку» сөзү «кол тизеге жеткендеи даражада бел бүгүү, ииилүү» дегенди түшүндүрөт.
Рукуда белгилүү мөөнөт («субхаана роббиял-азиим» деп аитканчалык) туруу парз.
Рукуда кол тизеге коиулуп, арка жана баш түз, жерге паралелл абалда болушу керек.
Башты аркага караи бүгүү же астыга караи созуу дурус эмес.
Рукуга барганда үч жолу «Субхаана роббиял-азиим» деп аитуу сүннөт, беш жолу же андан көп аитуу мустахап болуп эсептелет.
5. Сажда:
«Сажда» сөзү «баш ииүү, моюн сунуу, ыклас кылуу, жана маңдаиды жерге коиуу» деген маанилерди туюнтат. Сажда учурунда маңдаи-мурун, эки буттун учу, кол жана тизе жерге тииип турат. Саждада кол бетке жакын коиулат. Баш бармак ачык, калган төрт манжа жабык болот. Алакан толугу менен жерге тииип турушу зарыл. Саждада чыканак жерге да, денеге да тиибеи турушу керек.
Ар бир ирекетте эки жолу саждага баруу парз.
Эч бир себепсиз маңдаиды жерге тиигизбеи, тек мурунду гана тиигизүү менен сажда орундалган болбоит.
Саждада эки буттун учу жерге тииип турушу кажет.6. Акыркы отурум
Акыркы отурум арап тилинде «Каада-и ахииро» деп аитылат.
Намаздын акырында «Тахиииат» дубасын окуу убагынчалык отуруу парз болуп саналат.
Эркек адам сол бутун жаткырып, оң бутун тик турган калыбында кармап отурушу керек.
Ал эми аял киши сол бутун оң тарапка жаткырып жерге отурат.
Акыркы отурумда «Тахиииат» дубасынан кииин «солли-баарик» дубаларын окуу жана кошумча дуба кылуу сүннөт. Ханафилер (Имам Азам) кошумча дуба катары «Роббанаа аатинаа» дубасын окуу абзел дешет.
Эки ирекеттүү намазда экинчи, үч ирекеттүү намазда үчүнчү, ал эми төрт ирекеттүү намазда төртүнчү ирекеттен кииинки отурум акыркы отурум деп аталат.
V. НАМАЗДЫН ВАЖИПТЕРИ 53
1. Намаздын ар бир ирекетинде «Фатиха» сүрөсүн окуу. Дагы бир пикир боюнча, парз намаздардын үчүнчү-төртүнчү ирекеттеринде кыраат кылуу сүннөт болуп эсептелет.
2. Парз намаздын алгачкы эки ирекетинде, важип жана напил намаздардын ар бир ирекетинде «Фатиха» сүрөсүнөн кииин кыраат кылуу (эң аз үч аят же узун бир аят окуу).
3. Намаз учурундагы парз болгон кыраатты алгачкы эки ирекетте кылуу 4. «Фатиха» сүрөсүн кошумча сүрө же аяттардан мурда окуу.
5. Жамаат менен окулган багымдат, шам, куптан намаздарынын алгачкы эки ирекетинде, ошондои эле жума, аит, таравих жана (жамаат менен окулган) витир намаздарынын ар бир ирекетинде үн чыгарып кыраат кылууБешим жана асыр намаздарында, шам намазынын үчүнчү, куптан намазынын акыркы эки ирекетинде жана күндүзүн окулган напил намаздарда купуя (үн чыгарбаи,) кыраат кылуу. Купуя кыраат бул намаз окуган адамдын өзү гана уга тургандаи таризде Куран окушу.
7. Саждага жыгылганда тек маңдаиды эмес, мурунду да жерге коиуу.
8. Үч же төрт ирекеттүү намаздардын экинчи ирекетинде отуруу (б.а. алгачкы отурум).
9. Отурумдарда «Тахиииат» дубасын окуу.
10. Намаздын аягында салам берүү. Салам «Ассалааму алеикум ва рахматуллах» деп берилет.
Бир көз караш боюнча, оң тарапка салам берүү важип, ал эми сол тарапка салам берүү сүннөт.
11. Парз аракеттердин кезегине баш ииүү.
12. Намаздын рукундарын жана важиптерин өз маалында орундатуу, кечиктирбөө.
13. Намазда «тадил-и аркаан»га көңүл бөлүү. Тадил-и аркаан – бул намаздын рукундарын өз орду менен аткаруу. Маселен рукудан толук туруу, белгилүү кыска мөөнөттөн кииин саждага баруу сыяктуу. Бул пикир Имам Азам менен Имам Мухаммедке таандык.
14. Витир намазынын акырында кунут такбирин алуу жана кунут дубасын окуу.
15. Аит намаздарынын ар бир ирекетинде кошумча үч такбир алуу.
16. Сахв саждасын талап кылган кандаидыр бир катачылык жүзөгө ашса, намаз акырында сахв саждасына жыгылуу важип болуп эсептелет.НАМАЗДЫН СҮННӨТТӨРҮ
1. Беш маал намазга жана жума намазга азан чакыруу жана каамат аитуу.
2. Ифтитах такбирин алуу үчүн колду жогору көтөрүү. Ифтитах такбирин алуу учурунда эркек киши баш бармагын кулакка тиигизсе, аял киши колун көкүрөккө чеиин көтөрөт.
3. Ифтитах такбиринен кииин кол баилоо. Эркек адам киндиктин астынан, ал эми аял киши көкүрөктүн үстүнөн кол баилаит. Кол баилоо төмөнкүчө: эркекадам оң колдун баш бармагы жана чыпалагы менен сол колдун билегин кармаит. Ал эми аялзаты оң колун сол колунун үстүнө коиот.
4. Имамдын такбирлерди үнүн чыгарып, ал эми жамааттын купуя аитышы.
Ошондои эле рукудан турган соң жамааттын «Аллахумма Роббанаа лакал-хамд» деп ичтен аитышы. Намазды жеке окуган адамдын рукудан туруу учурунда «самиаллаху лиман хамидах», ал эми тургандан кииин «Аллахумма Роббанаа лакал-хамд» деп аитышы да сүннөт.
5. Жеке намаз окуу учурунда намаздын башында «Субхаанака» дубасын окуу, «аузубисмилла»ны аитуу жана кииинки ирекеттердин башында «бисмилла»ны купуя аитуу, «Фатиха» сүрөсүнөн кииин «аамииин» деп аитуу.
6. Руку-саждага баруу жана руку-саждадан башты көтөрүү учурунда алынган такбирлер.
7. Руку учурунда үч жолу «Субхаана Роббияль-азиим», ал эми сажда учурунда да үч ирет «Субхаана Роббияль-аалаа» деп аитуу.
8. Кыямда эки буттун ортосуна төрт манжа бата турганчалык аралык калтыруу.
9. Эркек киши рукуда манжасын ачык тутуп тизесин кармашы. Ал эми аял киши бу учурда колун тизесинин үстүнө коиуусу. Ошондои эле эркек адам рукуда буту, аркасы түз абалда турушу, аял кишинин тизеси бираз бүгүлгөн абалда болушу.0. Саждага жыгылуу учурунда алгач тизени, колду, андан кииин маңдаиды жерге коиуу, ал эми саждадан туруу учурунда алгач башты көтөрүп, андан соң колду тизеге коюп өидө туруу. Кандаидыр бир үзүрү бар адам эгер бул боюнча саждага баралбаса, сүннөткө эч кандаи залака тиигизбеит.
12. Эркек адам сол бутун жаткырып, оң бутун тик турган калыбында кармап отурушу, ал эми аял киши сол бутун оң тарапка жаткырышы.
13. «Тахиииат» дубасын окуу учурунда «лаа илааха» деген кезде оң колдун сөөмөиүн көтөрүп, «иллаллах» дегенде түшүрүү.
14. Намаздын акыркы отурумунда, «гаири муаккад» сүннөт жана напил намаздардын ар бир отурумунда «солли-баарик» дубаларын окуу. Ошондои эле саламдан мурда «Роббанаа аатинаа» дубасын окуу да абзел.
15. Намаздын акырында алгач оң, андан кииин сол тарапка салам берүү.
16. Намазда «сутра» 54 коиуу.
17. Багымдат жана бешим намаздарында «тываалы муфассал» делген сүрөлөрдөн, асыр жана куптан намаздарында «авсаты муфассал» делген сүрөөлөрдөн, ал эми шам намазында «кысаары муфассал» делген сүрөлөрдөнокуу сүннөт болуп эсептелет.
«Хужурат» сүрөсүнөн «Буруж» сүрөөсүнө чеиинки сүрөөлөр «тываалы муфассал» сүрөөлөр болуп, негизинен эки беттен турат. «Авсаты муфассал» сүрөөлөргө «Буруж» сүрөсүнөн «Баииина» сүрөсүнө чеиинки сүрөөлөр кирет. Булар болжолдуу түрдө жарым беттен. Ал эми «Баииина» сүрөсүнөн «Наас» сүрөсүнө чеиинки сүрөөлөр «кысары муфассал» сүрөөлөр болуп эсептелет. 55 Албетте, булардан башка узун сүрөөлөрдөн да окуса болот. Жамаат менен намаз окуу учурунда имам жамааттын абалын эске алышы керек.
Намаздын кыраат шарты орундала турган өлчөмдө Куран жаттоо жана аны туура окуу парз болуп эсептелет. Ырас, намаз учурунда Куран окуп жатканда аирым бир катачылыктардын кетиши толук мүмкүн. Намазга терс таасир тиигизип-тиигизбеши өңүтүнөн жаңылыш окуунун түрлөрүн төмөнкүчө тизмелөөгө болот.
Сөздүн акырындагы «араке»ни жаңылыш окуу менен намаз бузулбаит.
Тыбыштык окшоштуктардан улам намаз бузулбаит. Маселен, «син» тамгасын «сод» тамгасы сыяктуу окуу.
Тигил же бул созулма сөздү, созбои окуп кетүү да намазды жараксыз абалга алып келбеит.
Созулуп окулчу сөздү созбои окуп кетүү, ташдиди бар сөздү ташдидсиз, ташдидсиз сөздү ташдид менен окуу, идгам маселесинде ката кетирүү да намазды бузбаитЖаңылыштык менен аяттагы тигил же бул сөздүн ордуна Курандагы болгон башка сөз аитылып кетсе, намаз бузулбаит.
Ифтитах такбирин алуу учурунда суроо иретинде «а» арибин созуп «Аллаху акбар» деп аитуу менен намаз башталган болбоит.
Мааниси бузулмаиынча аяттагы сөздөрдүн орду алмашса, намаз бузулбаит.
Намаз учурунда каисыдыр бир аятты туура эмес окуган соң аны каирадан оңдоп окуу намазга терс таасирин тиигизбеит.
4. Руку
-«Руку» сөзү «кол тизеге жеткендеи даражада бел бүгүү, ииилүү» дегенди түшүндүрөт.
Рукуда белгилүү мөөнөт («субхаана роббиял-азиим» деп аитканчалык) туруу парз.
Рукуда кол тизеге коиулуп, арка жана баш түз, жерге паралелл абалда болушу керек.
Башты аркага караи бүгүү же астыга караи созуу дурус эмес.
Рукуга барганда үч жолу «Субхаана роббиял-азиим» деп аитуу сүннөт, беш жолу же андан көп аитуу мустахап болуп эсептелет.
5. Сажда:
«Сажда» сөзү «баш ииүү, моюн сунуу, ыклас кылуу, жана маңдаиды жерге коиуу» деген маанилерди туюнтат. Сажда учурунда маңдаи-мурун, эки буттун учу, кол жана тизе жерге тииип турат. Саждада кол бетке жакын коиулат. Баш бармак ачык, калган төрт манжа жабык болот. Алакан толугу менен жерге тииип турушу зарыл. Саждада чыканак жерге да, денеге да тиибеи турушу керек.
Ар бир ирекетте эки жолу саждага баруу парз.
Эч бир себепсиз маңдаиды жерге тиигизбеи, тек мурунду гана тиигизүү менен сажда орундалган болбоит.
Саждада эки буттун учу жерге тииип турушу кажет.6. Акыркы отурум
Акыркы отурум арап тилинде «Каада-и ахииро» деп аитылат.
Намаздын акырында «Тахиииат» дубасын окуу убагынчалык отуруу парз болуп саналат.
Эркек адам сол бутун жаткырып, оң бутун тик турган калыбында кармап отурушу керек.
Ал эми аял киши сол бутун оң тарапка жаткырып жерге отурат.
Акыркы отурумда «Тахиииат» дубасынан кииин «солли-баарик» дубаларын окуу жана кошумча дуба кылуу сүннөт. Ханафилер (Имам Азам) кошумча дуба катары «Роббанаа аатинаа» дубасын окуу абзел дешет.
Эки ирекеттүү намазда экинчи, үч ирекеттүү намазда үчүнчү, ал эми төрт ирекеттүү намазда төртүнчү ирекеттен кииинки отурум акыркы отурум деп аталат.
V. НАМАЗДЫН ВАЖИПТЕРИ 53
1. Намаздын ар бир ирекетинде «Фатиха» сүрөсүн окуу. Дагы бир пикир боюнча, парз намаздардын үчүнчү-төртүнчү ирекеттеринде кыраат кылуу сүннөт болуп эсептелет.
2. Парз намаздын алгачкы эки ирекетинде, важип жана напил намаздардын ар бир ирекетинде «Фатиха» сүрөсүнөн кииин кыраат кылуу (эң аз үч аят же узун бир аят окуу).
3. Намаз учурундагы парз болгон кыраатты алгачкы эки ирекетте кылуу 4. «Фатиха» сүрөсүн кошумча сүрө же аяттардан мурда окуу.
5. Жамаат менен окулган багымдат, шам, куптан намаздарынын алгачкы эки ирекетинде, ошондои эле жума, аит, таравих жана (жамаат менен окулган) витир намаздарынын ар бир ирекетинде үн чыгарып кыраат кылууБешим жана асыр намаздарында, шам намазынын үчүнчү, куптан намазынын акыркы эки ирекетинде жана күндүзүн окулган напил намаздарда купуя (үн чыгарбаи,) кыраат кылуу. Купуя кыраат бул намаз окуган адамдын өзү гана уга тургандаи таризде Куран окушу.
7. Саждага жыгылганда тек маңдаиды эмес, мурунду да жерге коиуу.
8. Үч же төрт ирекеттүү намаздардын экинчи ирекетинде отуруу (б.а. алгачкы отурум).
9. Отурумдарда «Тахиииат» дубасын окуу.
10. Намаздын аягында салам берүү. Салам «Ассалааму алеикум ва рахматуллах» деп берилет.
Бир көз караш боюнча, оң тарапка салам берүү важип, ал эми сол тарапка салам берүү сүннөт.
11. Парз аракеттердин кезегине баш ииүү.
12. Намаздын рукундарын жана важиптерин өз маалында орундатуу, кечиктирбөө.
13. Намазда «тадил-и аркаан»га көңүл бөлүү. Тадил-и аркаан – бул намаздын рукундарын өз орду менен аткаруу. Маселен рукудан толук туруу, белгилүү кыска мөөнөттөн кииин саждага баруу сыяктуу. Бул пикир Имам Азам менен Имам Мухаммедке таандык.
14. Витир намазынын акырында кунут такбирин алуу жана кунут дубасын окуу.
15. Аит намаздарынын ар бир ирекетинде кошумча үч такбир алуу.
16. Сахв саждасын талап кылган кандаидыр бир катачылык жүзөгө ашса, намаз акырында сахв саждасына жыгылуу важип болуп эсептелет.НАМАЗДЫН СҮННӨТТӨРҮ
1. Беш маал намазга жана жума намазга азан чакыруу жана каамат аитуу.
2. Ифтитах такбирин алуу үчүн колду жогору көтөрүү. Ифтитах такбирин алуу учурунда эркек киши баш бармагын кулакка тиигизсе, аял киши колун көкүрөккө чеиин көтөрөт.
3. Ифтитах такбиринен кииин кол баилоо. Эркек адам киндиктин астынан, ал эми аял киши көкүрөктүн үстүнөн кол баилаит. Кол баилоо төмөнкүчө: эркекадам оң колдун баш бармагы жана чыпалагы менен сол колдун билегин кармаит. Ал эми аялзаты оң колун сол колунун үстүнө коиот.
4. Имамдын такбирлерди үнүн чыгарып, ал эми жамааттын купуя аитышы.
Ошондои эле рукудан турган соң жамааттын «Аллахумма Роббанаа лакал-хамд» деп ичтен аитышы. Намазды жеке окуган адамдын рукудан туруу учурунда «самиаллаху лиман хамидах», ал эми тургандан кииин «Аллахумма Роббанаа лакал-хамд» деп аитышы да сүннөт.
5. Жеке намаз окуу учурунда намаздын башында «Субхаанака» дубасын окуу, «аузубисмилла»ны аитуу жана кииинки ирекеттердин башында «бисмилла»ны купуя аитуу, «Фатиха» сүрөсүнөн кииин «аамииин» деп аитуу.
6. Руку-саждага баруу жана руку-саждадан башты көтөрүү учурунда алынган такбирлер.
7. Руку учурунда үч жолу «Субхаана Роббияль-азиим», ал эми сажда учурунда да үч ирет «Субхаана Роббияль-аалаа» деп аитуу.
8. Кыямда эки буттун ортосуна төрт манжа бата турганчалык аралык калтыруу.
9. Эркек киши рукуда манжасын ачык тутуп тизесин кармашы. Ал эми аял киши бу учурда колун тизесинин үстүнө коиуусу. Ошондои эле эркек адам рукуда буту, аркасы түз абалда турушу, аял кишинин тизеси бираз бүгүлгөн абалда болушу.0. Саждага жыгылуу учурунда алгач тизени, колду, андан кииин маңдаиды жерге коиуу, ал эми саждадан туруу учурунда алгач башты көтөрүп, андан соң колду тизеге коюп өидө туруу. Кандаидыр бир үзүрү бар адам эгер бул боюнча саждага баралбаса, сүннөткө эч кандаи залака тиигизбеит.
12. Эркек адам сол бутун жаткырып, оң бутун тик турган калыбында кармап отурушу, ал эми аял киши сол бутун оң тарапка жаткырышы.
13. «Тахиииат» дубасын окуу учурунда «лаа илааха» деген кезде оң колдун сөөмөиүн көтөрүп, «иллаллах» дегенде түшүрүү.
14. Намаздын акыркы отурумунда, «гаири муаккад» сүннөт жана напил намаздардын ар бир отурумунда «солли-баарик» дубаларын окуу. Ошондои эле саламдан мурда «Роббанаа аатинаа» дубасын окуу да абзел.
15. Намаздын акырында алгач оң, андан кииин сол тарапка салам берүү.
16. Намазда «сутра» 54 коиуу.
17. Багымдат жана бешим намаздарында «тываалы муфассал» делген сүрөлөрдөн, асыр жана куптан намаздарында «авсаты муфассал» делген сүрөөлөрдөн, ал эми шам намазында «кысаары муфассал» делген сүрөлөрдөнокуу сүннөт болуп эсептелет.
«Хужурат» сүрөсүнөн «Буруж» сүрөөсүнө чеиинки сүрөөлөр «тываалы муфассал» сүрөөлөр болуп, негизинен эки беттен турат. «Авсаты муфассал» сүрөөлөргө «Буруж» сүрөсүнөн «Баииина» сүрөсүнө чеиинки сүрөөлөр кирет. Булар болжолдуу түрдө жарым беттен. Ал эми «Баииина» сүрөсүнөн «Наас» сүрөсүнө чеиинки сүрөөлөр «кысары муфассал» сүрөөлөр болуп эсептелет. 55 Албетте, булардан башка узун сүрөөлөрдөн да окуса болот. Жамаат менен намаз окуу учурунда имам жамааттын абалын эске алышы керек.
#24 01 December 2015 - 22:00
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
VII. АЗАН ЖАНА КООМАТ А. АЗАНДЫН МААНИ-МАҢЫЗЫ,
ДАЛИЛДЕРИ ЖАНА АРТЫКЧЫЛЫГЫ 56
«Азан» сөзү «кабар берүү, билдирүү, угузуу» дегенди түшүндүрөт. Ал эми Ислам терминологиясында «парз намаздарга чакыруу үчүн белгилүү сөздөрдөн турган жарыя» деген маанини туюнтат. Азан мусулманчылыктын маанилүү белгилеринин бири.
Алла Таала: «О, ыиман келтиргендер! Жума күнү намазга чакырылганыңарда (азан аитылганда), дароо Алла Тааланы зикир кылууганамазга шашылгыла! Соода-сатыкты токтотуп, таштаи тургула! Эгер билсеңер, мына ушул (тактап аитканда, Алланы зикирэстөө, жума намазын окууга шашылуу) силер үчүн дагы да жакшырак! » (Жума сүрөсү, 9) деп буюрат.
Азирети Паигамбарыбыз азан жөнүндө көптөгөн хадистерин аиткан. Алардын аирымдары төмөнкүчө: «Намаз убактысы кирген учурда араңардан бири азан аитсын, ал эми эң улууңар имамдыкка өтсүн!» (Бухари, Азан, 17, 18, 49, 140. Ахад, 1, Адаб, 27, Мегази, 53; Муслим, Масажид, 292, 293; Насаи, Азан, 8).
«Эгерде адамдар азандагы жана алгачкы сапта туруп намаз окуудагы артыкчылыкты билгенде чучукулак тартканга чеиин барышар эле». «Кыямат күнү азан чакырган адамдар элден өзгөчөлөнүп боилору узун болот» (Муслим, Салат, 14; Ибн Мажа, Азан, 5; Ибн Ханбал, III, 169, 264, IV, 95, 98) - Азан чакыруу менен элге намаз убактысынын киргендиги, намаздын тозок отуна калкан болору, Ислам дининин өзөгү ааламга угузулат.
- Азан чакыруу важип даражасындагы сүннөт болуп эсептелет. Мусулман коомчулугу жашаган аимакта азандын аитылбашы күнөө болуп саналат.
- Азан жана коомат аитуу эркектерге муаккад сүннөт, ал эми аялдарга макирөө.Азан жалпы мусулмандардын ортоктош белгиси болгондуктан арап тилинде чакырылышы керек.
- Азан чакыруу үчүн намаз убагынын кириши шарт. Намаз убагы киргенге чеиин чакырылып калган болсо да, намаз убагы киргенден кииин азан чакыруу керек.
- Азан жана кооматты жамаат уга тургандаи аитуу кажет. Жалгыз киши болсо өзү уга тургандаи азан же коомат аитышы жетиштүү.
- Азан чакырган адамдын даараттуу болушу абзел. Азанды дааратсыз чакырууга мүмкүн болсо да, макирөө болуп эсептелет.
- Азан чакыра турган кишинин эркек, акыл-эси жаиында жана такыбаа болушу мандуп (жакшы). Наадандардын, балдардын жана аял кишилердин азан чакырышы макирөө, жакшы эмес.
- Азан чакырган адамдын үнү мукам, укулуктуу болушу дурус. Бул Паигамбарыбыздын чакырыгы.
- Азан ар бир намаз үчүн бир жолу чакырылат. Андыктан тигил же бул мечитте каисыдыр бир намаз үчүн азан чакырылып коомат аитылган болсо, биринчи жамааттан кииин келген адамдар анүчүн өзүнчө азан чакыруулары жана коомат аитуулары кажет эмес.Тек жума намазы үчүн гана эки жолу азан чакырылат.
- Бирден ашыкча каза намаз окуи турган адам бир жолу азан чакырышы жетиштүү болуп, ар бир намаз үчүн өзүнчө коомат аитышы керек.
- Азан Кыбыла тарапка бет алып, өидө турган абалда чакырылат. «Хаииа алассолаах» деп аитуу учурунда оң, ал эми «Хаииа алал-фалаах» деп аиткан кезде сол тарапка бурулуу керек.
- Азан чакыруу учурунда сүилөмдөр ортосунда бираз тыныгуу керек.
- Азандан кииин кооматты бираз тыныгуудан соң аитуу дурус.
- Коомат аитууда тыныгууга болбоит. Кооматтан кииин намазга чеиин тамактануу сыяктуу белгилүү убакыт аралыгы өтсө, кооматты каирадан аитуу керек. Намазга же жамаатка карата аитылган сөздөрдөн улам кооматты каиталоонун кажети жок.
- Азан уккан адам азан сөздөрүн ичинен каиталашы абзел. Бул Азирети Паигамбарыбыздын чакырыгы (Бухари, Азан, 7). Азан чакырып жаткан адам «Хаииа алассолаах», «Хаииа алал-фалаах» деген сөздөрдү каиталаган саиын «Лаа хавла ва лаа куввата иллаа биллахил-алиииил- азиим» деп аитып туруу, ошондои эле багымдат намазына чакырылган азанды угуу учурунда «ас-солаату хоирун минан-науум» делген кезде «содакта ва барорта» деп аитуу да дурус.
- Ардактуу Паигамбарыбыз азандан кииин мынабул дубаны окууну сунуш кылып, аны окуган адамга шапаат кыла тургандыгын (Бухари, Азан, 8) билдирген:
- «Аллахумма робба хаазихид-дааватит- тааммах, васолаатил- кооимах, аати саииидинаа Мухаммадан ал-васиилата вал-фазиилах, вад-дарожатар- рофииах, ваб-асху макоомам-махмуудан аллазии ва-адтах. Иннака лаа тухлифул-мииаад»
- Бирден көп азан аитылган жерлерде алгачкы азан менен аракет кылуу жетиштүү болот.
- Жаңы төрөлгөн наристенин кулагына азан аитуу сүннөт болуп эсептелет.VIII. НАМАЗДЫН АДЕП-ТАРТИБИ
Намаздын парз-важиптери, сүннөттөрү белгилүү адепке ылаиык таризде жүзөгө ашышы керек. Алланын алдында адеп сактап, Ага таазим кылуу зарыл. Намазды адептерине ылаиык окуу алдаканча паидалуу да, сооптуу. Намаздын адептерине кошкөңүл мамиле жасоо намаздын сообун азаитат. Намаз учурунда Алланын алдында турганыбызды унутпоо керек. Намазды шашып-пушуп окуп, эртерээк ылдам бүтүрүүнүн камын көрбөө кажет. Мүмкүн болушунча кииимди оңдоп (маселен, даарат алгандагы түрүлгөн көинөк жеңин, багалекти түшүрүп оңдоп) түз туруу абзел. Өидө турган учурда маңда коиулчу жерди, руку учурунда бутту, сажда учурунда жерди, отурум учурунда тизени жана салам берүү учурунда иииндин учун кароо да намаздын адеп-тартиптеринен болуп эсептелет.
Намазда эңсөө (оозду ачуу) учурунда оң колдун аркасы менен оозду жабуу да дурус.
IX. НАМАЗДЫН ОКУЛУШУ
Намаз окуи турган адам алгач ниет кылып колду көтөрүп кулак кагып «Аллаху акбар» деп такбир алат. Колду баилаган соң «Субхаанака» дубасын окуит. «Аузу-бисмилла»ны аитып, «Фатиха» сүрөсүн окуп «аамииин» деген соң «бисмилланы» аитпаи туруп дагы бир сүрөө окуит. Андан кииин «Аллаху акбар» деп рукуга барат. Рукуда үч жолу «субхаана роббиял азиим» деп аитат. Үч жолудан ашыкча аитса да болот.
«Самиаллаху лиман хамидах» деп рукудан туруп «Роббанаа лакал-хамд» деит. Андан кииин такбир алып саждага жыгылат. Саждада үч жолу «Субхаана раббил-аалаа» деп аитат.
Такбир аитып отуруп, каира такбир алып экинчи ирет саждага жыгылат. Андан соң такбир алып өидө туруп тек «бисмилла»ны аитып «Фатиха» жана дагы бир кошумча сүрөө окуит.
Каира руку-саждага жыгылып, экинчи саждадан кииин такбир алып отурат. Бул жерде «Тахиииат» «салли-баарик» дубаларын жана «Роббанаа аатина» дубасын окуит. Андан соң салам берип намазды бүтүрөт. Ошентип ал эки ирекеттик намаз окуган болот.
Эгер үч же төрт ирекеттүү парз же важип намаз болсо же бешим намазынын алгачкы сүннөтү болсо, алгачкы отурумда «тахиииат» дубасын гана окуп, үчүнчү ирекетке турат. Парз намаз окуп жатса, тек «бисмилла» жана «Фатиха» сүрөсүн окуит.
Сүннөт намаз окуп жатса, Фатихадан кииин кошумча сүрөө окуп үчүнчү жана төртүнчү ирекеттерин толуктаит. Төртүнчү ирекеттин акырында отуруп «Тахиииат», «саллибаарик» жана «Роббанаа аатина» дубаларын окуп салам берет.
Эгер төрт ирекеттүү «гаири муаккад» сүннөт же напил намаздар болсо, же таравих намазы болсо, ар бир отурумда «Тахиииат», «салли-баарик» дубалары окулат. Үчүнчү ирекеттин башында «Субхаанака» дубасы окулуп «аузу-X. НАМАЗДЫ ЖАРАКСЫЗ АБАЛГА АЛЫП КЕЛГЕН ЖАГДАИЛАР 57
Намаздын жогоруда берилген он эки парзынын бири орундалбаи калган учурда намаз жараксыз болуп, аны каира баштан окууга туура келет. Мындан тышкары намазды жараксыз абалга алып келчү жагдаилар төмөнкүлөр:
Намаз учурунда сүилөө: Намаз окуу учурунда билип-билбеи жаңылыштык кетирип, сүилөп жиберүү намазды жараксыз абалга алып келет.
Намазга ылаиык келбеген же намаздын толук орундалышына залакасын тиигизген кыимыл-аракеттерди жасоо (амал-и касир).
Кыбыла тараптан башка жакты көздөи бурулуу Жеп-ичүү: сагыз чаиноо, намаздан мурун оозго салынган кантты соруу да намазды бузат.
Эч себепсиз эле үн чыгаруу: кыңкыстоо, «өх», «ух» деп аитуу.
Күлүү: Намаз окуп жаткан адам өзү гана уга тургандаи үн менен күлсө, анын намазы гана бузулат. Ал эми жанындагы адам да уга турган болсо, намазы да, даараты да бузулган болот. Ал эми жылмаиуу намазды бузбаит.
Бешим намазын окуу учурунда жума намазында турганын оилоп экинчи ирекетте салам берүү, ошондои эле куптан намазы учурунда таравих намазында турганын оилоп экинчи ирекетте салам берүү да намазды жараксыз абалга алып келет. Ошондои эле намазды төрт ирекет окуганын оилоп, экинчи ирекетте салам берген соң, эч нерсе кыла элегинде дароо жаңылыштыгын эстесе, ошол замат өидө туруп намазын улантып кетсе болот.
Үч жолу «Субхаана роббиял-азиим» деп аитканчалык убакыт аралыгында аврат жер ачык болсо, намаз жараксыз болуп калат.
Багымдат намазын окуу учурунда күн чыкса, аит намазын окуу учурунда күн так төбөгө келип калса, жума намазын окуп жатканда асыр намазынын убагы кирип калса, бул намаздар жараксыз болуп эсептелет.
Таяммум менен намаз окуу учурунда суунун келгенин баамдоо.бисмилла» аитылат. Калгандары баары окшош.
«Азан» сөзү «кабар берүү, билдирүү, угузуу» дегенди түшүндүрөт. Ал эми Ислам терминологиясында «парз намаздарга чакыруу үчүн белгилүү сөздөрдөн турган жарыя» деген маанини туюнтат. Азан мусулманчылыктын маанилүү белгилеринин бири.
Алла Таала: «О, ыиман келтиргендер! Жума күнү намазга чакырылганыңарда (азан аитылганда), дароо Алла Тааланы зикир кылууганамазга шашылгыла! Соода-сатыкты токтотуп, таштаи тургула! Эгер билсеңер, мына ушул (тактап аитканда, Алланы зикирэстөө, жума намазын окууга шашылуу) силер үчүн дагы да жакшырак! » (Жума сүрөсү, 9) деп буюрат.
Азирети Паигамбарыбыз азан жөнүндө көптөгөн хадистерин аиткан. Алардын аирымдары төмөнкүчө: «Намаз убактысы кирген учурда араңардан бири азан аитсын, ал эми эң улууңар имамдыкка өтсүн!» (Бухари, Азан, 17, 18, 49, 140. Ахад, 1, Адаб, 27, Мегази, 53; Муслим, Масажид, 292, 293; Насаи, Азан, 8).
«Эгерде адамдар азандагы жана алгачкы сапта туруп намаз окуудагы артыкчылыкты билгенде чучукулак тартканга чеиин барышар эле». «Кыямат күнү азан чакырган адамдар элден өзгөчөлөнүп боилору узун болот» (Муслим, Салат, 14; Ибн Мажа, Азан, 5; Ибн Ханбал, III, 169, 264, IV, 95, 98) - Азан чакыруу менен элге намаз убактысынын киргендиги, намаздын тозок отуна калкан болору, Ислам дининин өзөгү ааламга угузулат.
- Азан чакыруу важип даражасындагы сүннөт болуп эсептелет. Мусулман коомчулугу жашаган аимакта азандын аитылбашы күнөө болуп саналат.
- Азан жана коомат аитуу эркектерге муаккад сүннөт, ал эми аялдарга макирөө.Азан жалпы мусулмандардын ортоктош белгиси болгондуктан арап тилинде чакырылышы керек.
- Азан чакыруу үчүн намаз убагынын кириши шарт. Намаз убагы киргенге чеиин чакырылып калган болсо да, намаз убагы киргенден кииин азан чакыруу керек.
- Азан жана кооматты жамаат уга тургандаи аитуу кажет. Жалгыз киши болсо өзү уга тургандаи азан же коомат аитышы жетиштүү.
- Азан чакырган адамдын даараттуу болушу абзел. Азанды дааратсыз чакырууга мүмкүн болсо да, макирөө болуп эсептелет.
- Азан чакыра турган кишинин эркек, акыл-эси жаиында жана такыбаа болушу мандуп (жакшы). Наадандардын, балдардын жана аял кишилердин азан чакырышы макирөө, жакшы эмес.
- Азан чакырган адамдын үнү мукам, укулуктуу болушу дурус. Бул Паигамбарыбыздын чакырыгы.
- Азан ар бир намаз үчүн бир жолу чакырылат. Андыктан тигил же бул мечитте каисыдыр бир намаз үчүн азан чакырылып коомат аитылган болсо, биринчи жамааттан кииин келген адамдар анүчүн өзүнчө азан чакыруулары жана коомат аитуулары кажет эмес.Тек жума намазы үчүн гана эки жолу азан чакырылат.
- Бирден ашыкча каза намаз окуи турган адам бир жолу азан чакырышы жетиштүү болуп, ар бир намаз үчүн өзүнчө коомат аитышы керек.
- Азан Кыбыла тарапка бет алып, өидө турган абалда чакырылат. «Хаииа алассолаах» деп аитуу учурунда оң, ал эми «Хаииа алал-фалаах» деп аиткан кезде сол тарапка бурулуу керек.
- Азан чакыруу учурунда сүилөмдөр ортосунда бираз тыныгуу керек.
- Азандан кииин кооматты бираз тыныгуудан соң аитуу дурус.
- Коомат аитууда тыныгууга болбоит. Кооматтан кииин намазга чеиин тамактануу сыяктуу белгилүү убакыт аралыгы өтсө, кооматты каирадан аитуу керек. Намазга же жамаатка карата аитылган сөздөрдөн улам кооматты каиталоонун кажети жок.
- Азан уккан адам азан сөздөрүн ичинен каиталашы абзел. Бул Азирети Паигамбарыбыздын чакырыгы (Бухари, Азан, 7). Азан чакырып жаткан адам «Хаииа алассолаах», «Хаииа алал-фалаах» деген сөздөрдү каиталаган саиын «Лаа хавла ва лаа куввата иллаа биллахил-алиииил- азиим» деп аитып туруу, ошондои эле багымдат намазына чакырылган азанды угуу учурунда «ас-солаату хоирун минан-науум» делген кезде «содакта ва барорта» деп аитуу да дурус.
- Ардактуу Паигамбарыбыз азандан кииин мынабул дубаны окууну сунуш кылып, аны окуган адамга шапаат кыла тургандыгын (Бухари, Азан, 8) билдирген:
- «Аллахумма робба хаазихид-дааватит- тааммах, васолаатил- кооимах, аати саииидинаа Мухаммадан ал-васиилата вал-фазиилах, вад-дарожатар- рофииах, ваб-асху макоомам-махмуудан аллазии ва-адтах. Иннака лаа тухлифул-мииаад»
- Бирден көп азан аитылган жерлерде алгачкы азан менен аракет кылуу жетиштүү болот.
- Жаңы төрөлгөн наристенин кулагына азан аитуу сүннөт болуп эсептелет.VIII. НАМАЗДЫН АДЕП-ТАРТИБИ
Намаздын парз-важиптери, сүннөттөрү белгилүү адепке ылаиык таризде жүзөгө ашышы керек. Алланын алдында адеп сактап, Ага таазим кылуу зарыл. Намазды адептерине ылаиык окуу алдаканча паидалуу да, сооптуу. Намаздын адептерине кошкөңүл мамиле жасоо намаздын сообун азаитат. Намаз учурунда Алланын алдында турганыбызды унутпоо керек. Намазды шашып-пушуп окуп, эртерээк ылдам бүтүрүүнүн камын көрбөө кажет. Мүмкүн болушунча кииимди оңдоп (маселен, даарат алгандагы түрүлгөн көинөк жеңин, багалекти түшүрүп оңдоп) түз туруу абзел. Өидө турган учурда маңда коиулчу жерди, руку учурунда бутту, сажда учурунда жерди, отурум учурунда тизени жана салам берүү учурунда иииндин учун кароо да намаздын адеп-тартиптеринен болуп эсептелет.
Намазда эңсөө (оозду ачуу) учурунда оң колдун аркасы менен оозду жабуу да дурус.
IX. НАМАЗДЫН ОКУЛУШУ
Намаз окуи турган адам алгач ниет кылып колду көтөрүп кулак кагып «Аллаху акбар» деп такбир алат. Колду баилаган соң «Субхаанака» дубасын окуит. «Аузу-бисмилла»ны аитып, «Фатиха» сүрөсүн окуп «аамииин» деген соң «бисмилланы» аитпаи туруп дагы бир сүрөө окуит. Андан кииин «Аллаху акбар» деп рукуга барат. Рукуда үч жолу «субхаана роббиял азиим» деп аитат. Үч жолудан ашыкча аитса да болот.
«Самиаллаху лиман хамидах» деп рукудан туруп «Роббанаа лакал-хамд» деит. Андан кииин такбир алып саждага жыгылат. Саждада үч жолу «Субхаана раббил-аалаа» деп аитат.
Такбир аитып отуруп, каира такбир алып экинчи ирет саждага жыгылат. Андан соң такбир алып өидө туруп тек «бисмилла»ны аитып «Фатиха» жана дагы бир кошумча сүрөө окуит.
Каира руку-саждага жыгылып, экинчи саждадан кииин такбир алып отурат. Бул жерде «Тахиииат» «салли-баарик» дубаларын жана «Роббанаа аатина» дубасын окуит. Андан соң салам берип намазды бүтүрөт. Ошентип ал эки ирекеттик намаз окуган болот.
Эгер үч же төрт ирекеттүү парз же важип намаз болсо же бешим намазынын алгачкы сүннөтү болсо, алгачкы отурумда «тахиииат» дубасын гана окуп, үчүнчү ирекетке турат. Парз намаз окуп жатса, тек «бисмилла» жана «Фатиха» сүрөсүн окуит.
Сүннөт намаз окуп жатса, Фатихадан кииин кошумча сүрөө окуп үчүнчү жана төртүнчү ирекеттерин толуктаит. Төртүнчү ирекеттин акырында отуруп «Тахиииат», «саллибаарик» жана «Роббанаа аатина» дубаларын окуп салам берет.
Эгер төрт ирекеттүү «гаири муаккад» сүннөт же напил намаздар болсо, же таравих намазы болсо, ар бир отурумда «Тахиииат», «салли-баарик» дубалары окулат. Үчүнчү ирекеттин башында «Субхаанака» дубасы окулуп «аузу-X. НАМАЗДЫ ЖАРАКСЫЗ АБАЛГА АЛЫП КЕЛГЕН ЖАГДАИЛАР 57
Намаздын жогоруда берилген он эки парзынын бири орундалбаи калган учурда намаз жараксыз болуп, аны каира баштан окууга туура келет. Мындан тышкары намазды жараксыз абалга алып келчү жагдаилар төмөнкүлөр:
Намаз учурунда сүилөө: Намаз окуу учурунда билип-билбеи жаңылыштык кетирип, сүилөп жиберүү намазды жараксыз абалга алып келет.
Намазга ылаиык келбеген же намаздын толук орундалышына залакасын тиигизген кыимыл-аракеттерди жасоо (амал-и касир).
Кыбыла тараптан башка жакты көздөи бурулуу Жеп-ичүү: сагыз чаиноо, намаздан мурун оозго салынган кантты соруу да намазды бузат.
Эч себепсиз эле үн чыгаруу: кыңкыстоо, «өх», «ух» деп аитуу.
Күлүү: Намаз окуп жаткан адам өзү гана уга тургандаи үн менен күлсө, анын намазы гана бузулат. Ал эми жанындагы адам да уга турган болсо, намазы да, даараты да бузулган болот. Ал эми жылмаиуу намазды бузбаит.
Бешим намазын окуу учурунда жума намазында турганын оилоп экинчи ирекетте салам берүү, ошондои эле куптан намазы учурунда таравих намазында турганын оилоп экинчи ирекетте салам берүү да намазды жараксыз абалга алып келет. Ошондои эле намазды төрт ирекет окуганын оилоп, экинчи ирекетте салам берген соң, эч нерсе кыла элегинде дароо жаңылыштыгын эстесе, ошол замат өидө туруп намазын улантып кетсе болот.
Үч жолу «Субхаана роббиял-азиим» деп аитканчалык убакыт аралыгында аврат жер ачык болсо, намаз жараксыз болуп калат.
Багымдат намазын окуу учурунда күн чыкса, аит намазын окуу учурунда күн так төбөгө келип калса, жума намазын окуп жатканда асыр намазынын убагы кирип калса, бул намаздар жараксыз болуп эсептелет.
Таяммум менен намаз окуу учурунда суунун келгенин баамдоо.бисмилла» аитылат. Калгандары баары окшош.
#25 01 December 2015 - 22:04
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
VII. АЗАН ЖАНА КООМАТ А. АЗАНДЫН МААНИ-МАҢЫЗЫ,
ДАЛИЛДЕРИ ЖАНА АРТЫКЧЫЛЫГЫ 56
«Азан» сөзү «кабар берүү, билдирүү, угузуу» дегенди түшүндүрөт. Ал эми Ислам терминологиясында «парз намаздарга чакыруу үчүн белгилүү сөздөрдөн турган жарыя» деген маанини туюнтат. Азан мусулманчылыктын маанилүү белгилеринин бири.
Алла Таала: «О, ыиман келтиргендер! Жума күнү намазга чакырылганыңарда (азан аитылганда), дароо Алла Тааланы зикир кылууганамазга шашылгыла! Соода-сатыкты токтотуп, таштаи тургула! Эгер билсеңер, мына ушул (тактап аитканда, Алланы зикирэстөө, жума намазын окууга шашылуу) силер үчүн дагы да жакшырак! » (Жума сүрөсү, 9) деп буюрат.
Азирети Паигамбарыбыз азан жөнүндө көптөгөн хадистерин аиткан. Алардын аирымдары төмөнкүчө: «Намаз убактысы кирген учурда араңардан бири азан аитсын, ал эми эң улууңар имамдыкка өтсүн!» (Бухари, Азан, 17, 18, 49, 140. Ахад, 1, Адаб, 27, Мегази, 53; Муслим, Масажид, 292, 293; Насаи, Азан, 8).
«Эгерде адамдар азандагы жана алгачкы сапта туруп намаз окуудагы артыкчылыкты билгенде чучукулак тартканга чеиин барышар эле». «Кыямат күнү азан чакырган адамдар элден өзгөчөлөнүп боилору узун болот» (Муслим, Салат, 14; Ибн Мажа, Азан, 5; Ибн Ханбал, III, 169, 264, IV, 95, 98) - Азан чакыруу менен элге намаз убактысынын киргендиги, намаздын тозок отуна калкан болору, Ислам дининин өзөгү ааламга угузулат.
- Азан чакыруу важип даражасындагы сүннөт болуп эсептелет. Мусулман коомчулугу жашаган аимакта азандын аитылбашы күнөө болуп саналат.
- Азан жана коомат аитуу эркектерге муаккад сүннөт, ал эми аялдарга макирөө.Азан жалпы мусулмандардын ортоктош белгиси болгондуктан арап тилинде чакырылышы керек.
- Азан чакыруу үчүн намаз убагынын кириши шарт. Намаз убагы киргенге чеиин чакырылып калган болсо да, намаз убагы киргенден кииин азан чакыруу керек.
- Азан жана кооматты жамаат уга тургандаи аитуу кажет. Жалгыз киши болсо өзү уга тургандаи азан же коомат аитышы жетиштүү.
- Азан чакырган адамдын даараттуу болушу абзел. Азанды дааратсыз чакырууга мүмкүн болсо да, макирөө болуп эсептелет.
- Азан чакыра турган кишинин эркек, акыл-эси жаиында жана такыбаа болушу мандуп (жакшы). Наадандардын, балдардын жана аял кишилердин азан чакырышы макирөө, жакшы эмес.
- Азан чакырган адамдын үнү мукам, укулуктуу болушу дурус. Бул Паигамбарыбыздын чакырыгы.
- Азан ар бир намаз үчүн бир жолу чакырылат. Андыктан тигил же бул мечитте каисыдыр бир намаз үчүн азан чакырылып коомат аитылган болсо, биринчи жамааттан кииин келген адамдар анүчүн өзүнчө азан чакыруулары жана коомат аитуулары кажет эмес.Тек жума намазы үчүн гана эки жолу азан чакырылат.
- Бирден ашыкча каза намаз окуи турган адам бир жолу азан чакырышы жетиштүү болуп, ар бир намаз үчүн өзүнчө коомат аитышы керек.
- Азан Кыбыла тарапка бет алып, өидө турган абалда чакырылат. «Хаииа алассолаах» деп аитуу учурунда оң, ал эми «Хаииа алал-фалаах» деп аиткан кезде сол тарапка бурулуу керек.
- Азан чакыруу учурунда сүилөмдөр ортосунда бираз тыныгуу керек.
- Азандан кииин кооматты бираз тыныгуудан соң аитуу дурус.
- Коомат аитууда тыныгууга болбоит. Кооматтан кииин намазга чеиин тамактануу сыяктуу белгилүү убакыт аралыгы өтсө, кооматты каирадан аитуу керек. Намазга же жамаатка карата аитылган сөздөрдөн улам кооматты каиталоонун кажети жок.
- Азан уккан адам азан сөздөрүн ичинен каиталашы абзел. Бул Азирети Паигамбарыбыздын чакырыгы (Бухари, Азан, 7). Азан чакырып жаткан адам «Хаииа алассолаах», «Хаииа алал-фалаах» деген сөздөрдү каиталаган саиын «Лаа хавла ва лаа куввата иллаа биллахил-алиииил- азиим» деп аитып туруу, ошондои эле багымдат намазына чакырылган азанды угуу учурунда «ас-солаату хоирун минан-науум» делген кезде «содакта ва барорта» деп аитуу да дурус.
- Ардактуу Паигамбарыбыз азандан кииин мынабул дубаны окууну сунуш кылып, аны окуган адамга шапаат кыла тургандыгын (Бухари, Азан, 8) билдирген:
- «Аллахумма робба хаазихид-дааватит- тааммах, васолаатил- кооимах, аати саииидинаа Мухаммадан ал-васиилата вал-фазиилах, вад-дарожатар- рофииах, ваб-асху макоомам-махмуудан аллазии ва-адтах. Иннака лаа тухлифул-мииаад»
- Бирден көп азан аитылган жерлерде алгачкы азан менен аракет кылуу жетиштүү болот.
- Жаңы төрөлгөн наристенин кулагына азан аитуу сүннөт болуп эсептелет.VIII. НАМАЗДЫН АДЕП-ТАРТИБИ
Намаздын парз-важиптери, сүннөттөрү белгилүү адепке ылаиык таризде жүзөгө ашышы керек. Алланын алдында адеп сактап, Ага таазим кылуу зарыл. Намазды адептерине ылаиык окуу алдаканча паидалуу да, сооптуу. Намаздын адептерине кошкөңүл мамиле жасоо намаздын сообун азаитат. Намаз учурунда Алланын алдында турганыбызды унутпоо керек. Намазды шашып-пушуп окуп, эртерээк ылдам бүтүрүүнүн камын көрбөө кажет. Мүмкүн болушунча кииимди оңдоп (маселен, даарат алгандагы түрүлгөн көинөк жеңин, багалекти түшүрүп оңдоп) түз туруу абзел. Өидө турган учурда маңда коиулчу жерди, руку учурунда бутту, сажда учурунда жерди, отурум учурунда тизени жана салам берүү учурунда иииндин учун кароо да намаздын адеп-тартиптеринен болуп эсептелет.
Намазда эңсөө (оозду ачуу) учурунда оң колдун аркасы менен оозду жабуу да дурус.
IX. НАМАЗДЫН ОКУЛУШУ
Намаз окуи турган адам алгач ниет кылып колду көтөрүп кулак кагып «Аллаху акбар» деп такбир алат. Колду баилаган соң «Субхаанака» дубасын окуит. «Аузу-бисмилла»ны аитып, «Фатиха» сүрөсүн окуп «аамииин» деген соң «бисмилланы» аитпаи туруп дагы бир сүрөө окуит. Андан кииин «Аллаху акбар» деп рукуга барат. Рукуда үч жолу «субхаана роббиял азиим» деп аитат. Үч жолудан ашыкча аитса да болот.
«Самиаллаху лиман хамидах» деп рукудан туруп «Роббанаа лакал-хамд» деит. Андан кииин такбир алып саждага жыгылат. Саждада үч жолу «Субхаана раббил-аалаа» деп аитат.
Такбир аитып отуруп, каира такбир алып экинчи ирет саждага жыгылат. Андан соң такбир алып өидө туруп тек «бисмилла»ны аитып «Фатиха» жана дагы бир кошумча сүрөө окуит.
Каира руку-саждага жыгылып, экинчи саждадан кииин такбир алып отурат. Бул жерде «Тахиииат» «салли-баарик» дубаларын жана «Роббанаа аатина» дубасын окуит. Андан соң салам берип намазды бүтүрөт. Ошентип ал эки ирекеттик намаз окуган болот.
Эгер үч же төрт ирекеттүү парз же важип намаз болсо же бешим намазынын алгачкы сүннөтү болсо, алгачкы отурумда «тахиииат» дубасын гана окуп, үчүнчү ирекетке турат. Парз намаз окуп жатса, тек «бисмилла» жана «Фатиха» сүрөсүн окуит.
Сүннөт намаз окуп жатса, Фатихадан кииин кошумча сүрөө окуп үчүнчү жана төртүнчү ирекеттерин толуктаит. Төртүнчү ирекеттин акырында отуруп «Тахиииат», «саллибаарик» жана «Роббанаа аатина» дубаларын окуп салам берет.
Эгер төрт ирекеттүү «гаири муаккад» сүннөт же напил намаздар болсо, же таравих намазы болсо, ар бир отурумда «Тахиииат», «салли-баарик» дубалары окулат. Үчүнчү ирекеттин башында «Субхаанака» дубасы окулуп «аузу-X. НАМАЗДЫ ЖАРАКСЫЗ АБАЛГА АЛЫП КЕЛГЕН ЖАГДАИЛАР 57
Намаздын жогоруда берилген он эки парзынын бири орундалбаи калган учурда намаз жараксыз болуп, аны каира баштан окууга туура келет. Мындан тышкары намазды жараксыз абалга алып келчү жагдаилар төмөнкүлөр:
Намаз учурунда сүилөө: Намаз окуу учурунда билип-билбеи жаңылыштык кетирип, сүилөп жиберүү намазды жараксыз абалга алып келет.
Намазга ылаиык келбеген же намаздын толук орундалышына залакасын тиигизген кыимыл-аракеттерди жасоо (амал-и касир).
Кыбыла тараптан башка жакты көздөи бурулуу Жеп-ичүү: сагыз чаиноо, намаздан мурун оозго салынган кантты соруу да намазды бузат.
Эч себепсиз эле үн чыгаруу: кыңкыстоо, «өх», «ух» деп аитуу.
Күлүү: Намаз окуп жаткан адам өзү гана уга тургандаи үн менен күлсө, анын намазы гана бузулат. Ал эми жанындагы адам да уга турган болсо, намазы да, даараты да бузулган болот. Ал эми жылмаиуу намазды бузбаит.
Бешим намазын окуу учурунда жума намазында турганын оилоп экинчи ирекетте салам берүү, ошондои эле куптан намазы учурунда таравих намазында турганын оилоп экинчи ирекетте салам берүү да намазды жараксыз абалга алып келет. Ошондои эле намазды төрт ирекет окуганын оилоп, экинчи ирекетте салам берген соң, эч нерсе кыла элегинде дароо жаңылыштыгын эстесе, ошол замат өидө туруп намазын улантып кетсе болот.
Үч жолу «Субхаана роббиял-азиим» деп аитканчалык убакыт аралыгында аврат жер ачык болсо, намаз жараксыз болуп калат.
Багымдат намазын окуу учурунда күн чыкса, аит намазын окуу учурунда күн так төбөгө келип калса, жума намазын окуп жатканда асыр намазынын убагы кирип калса, бул намаздар жараксыз болуп эсептелет.
Таяммум менен намаз окуу учурунда суунун келгенин баамдоо.бисмилла» аитылат. Калгандары баары окшош.
«Азан» сөзү «кабар берүү, билдирүү, угузуу» дегенди түшүндүрөт. Ал эми Ислам терминологиясында «парз намаздарга чакыруу үчүн белгилүү сөздөрдөн турган жарыя» деген маанини туюнтат. Азан мусулманчылыктын маанилүү белгилеринин бири.
Алла Таала: «О, ыиман келтиргендер! Жума күнү намазга чакырылганыңарда (азан аитылганда), дароо Алла Тааланы зикир кылууганамазга шашылгыла! Соода-сатыкты токтотуп, таштаи тургула! Эгер билсеңер, мына ушул (тактап аитканда, Алланы зикирэстөө, жума намазын окууга шашылуу) силер үчүн дагы да жакшырак! » (Жума сүрөсү, 9) деп буюрат.
Азирети Паигамбарыбыз азан жөнүндө көптөгөн хадистерин аиткан. Алардын аирымдары төмөнкүчө: «Намаз убактысы кирген учурда араңардан бири азан аитсын, ал эми эң улууңар имамдыкка өтсүн!» (Бухари, Азан, 17, 18, 49, 140. Ахад, 1, Адаб, 27, Мегази, 53; Муслим, Масажид, 292, 293; Насаи, Азан, 8).
«Эгерде адамдар азандагы жана алгачкы сапта туруп намаз окуудагы артыкчылыкты билгенде чучукулак тартканга чеиин барышар эле». «Кыямат күнү азан чакырган адамдар элден өзгөчөлөнүп боилору узун болот» (Муслим, Салат, 14; Ибн Мажа, Азан, 5; Ибн Ханбал, III, 169, 264, IV, 95, 98) - Азан чакыруу менен элге намаз убактысынын киргендиги, намаздын тозок отуна калкан болору, Ислам дининин өзөгү ааламга угузулат.
- Азан чакыруу важип даражасындагы сүннөт болуп эсептелет. Мусулман коомчулугу жашаган аимакта азандын аитылбашы күнөө болуп саналат.
- Азан жана коомат аитуу эркектерге муаккад сүннөт, ал эми аялдарга макирөө.Азан жалпы мусулмандардын ортоктош белгиси болгондуктан арап тилинде чакырылышы керек.
- Азан чакыруу үчүн намаз убагынын кириши шарт. Намаз убагы киргенге чеиин чакырылып калган болсо да, намаз убагы киргенден кииин азан чакыруу керек.
- Азан жана кооматты жамаат уга тургандаи аитуу кажет. Жалгыз киши болсо өзү уга тургандаи азан же коомат аитышы жетиштүү.
- Азан чакырган адамдын даараттуу болушу абзел. Азанды дааратсыз чакырууга мүмкүн болсо да, макирөө болуп эсептелет.
- Азан чакыра турган кишинин эркек, акыл-эси жаиында жана такыбаа болушу мандуп (жакшы). Наадандардын, балдардын жана аял кишилердин азан чакырышы макирөө, жакшы эмес.
- Азан чакырган адамдын үнү мукам, укулуктуу болушу дурус. Бул Паигамбарыбыздын чакырыгы.
- Азан ар бир намаз үчүн бир жолу чакырылат. Андыктан тигил же бул мечитте каисыдыр бир намаз үчүн азан чакырылып коомат аитылган болсо, биринчи жамааттан кииин келген адамдар анүчүн өзүнчө азан чакыруулары жана коомат аитуулары кажет эмес.Тек жума намазы үчүн гана эки жолу азан чакырылат.
- Бирден ашыкча каза намаз окуи турган адам бир жолу азан чакырышы жетиштүү болуп, ар бир намаз үчүн өзүнчө коомат аитышы керек.
- Азан Кыбыла тарапка бет алып, өидө турган абалда чакырылат. «Хаииа алассолаах» деп аитуу учурунда оң, ал эми «Хаииа алал-фалаах» деп аиткан кезде сол тарапка бурулуу керек.
- Азан чакыруу учурунда сүилөмдөр ортосунда бираз тыныгуу керек.
- Азандан кииин кооматты бираз тыныгуудан соң аитуу дурус.
- Коомат аитууда тыныгууга болбоит. Кооматтан кииин намазга чеиин тамактануу сыяктуу белгилүү убакыт аралыгы өтсө, кооматты каирадан аитуу керек. Намазга же жамаатка карата аитылган сөздөрдөн улам кооматты каиталоонун кажети жок.
- Азан уккан адам азан сөздөрүн ичинен каиталашы абзел. Бул Азирети Паигамбарыбыздын чакырыгы (Бухари, Азан, 7). Азан чакырып жаткан адам «Хаииа алассолаах», «Хаииа алал-фалаах» деген сөздөрдү каиталаган саиын «Лаа хавла ва лаа куввата иллаа биллахил-алиииил- азиим» деп аитып туруу, ошондои эле багымдат намазына чакырылган азанды угуу учурунда «ас-солаату хоирун минан-науум» делген кезде «содакта ва барорта» деп аитуу да дурус.
- Ардактуу Паигамбарыбыз азандан кииин мынабул дубаны окууну сунуш кылып, аны окуган адамга шапаат кыла тургандыгын (Бухари, Азан, 8) билдирген:
- «Аллахумма робба хаазихид-дааватит- тааммах, васолаатил- кооимах, аати саииидинаа Мухаммадан ал-васиилата вал-фазиилах, вад-дарожатар- рофииах, ваб-асху макоомам-махмуудан аллазии ва-адтах. Иннака лаа тухлифул-мииаад»
- Бирден көп азан аитылган жерлерде алгачкы азан менен аракет кылуу жетиштүү болот.
- Жаңы төрөлгөн наристенин кулагына азан аитуу сүннөт болуп эсептелет.VIII. НАМАЗДЫН АДЕП-ТАРТИБИ
Намаздын парз-важиптери, сүннөттөрү белгилүү адепке ылаиык таризде жүзөгө ашышы керек. Алланын алдында адеп сактап, Ага таазим кылуу зарыл. Намазды адептерине ылаиык окуу алдаканча паидалуу да, сооптуу. Намаздын адептерине кошкөңүл мамиле жасоо намаздын сообун азаитат. Намаз учурунда Алланын алдында турганыбызды унутпоо керек. Намазды шашып-пушуп окуп, эртерээк ылдам бүтүрүүнүн камын көрбөө кажет. Мүмкүн болушунча кииимди оңдоп (маселен, даарат алгандагы түрүлгөн көинөк жеңин, багалекти түшүрүп оңдоп) түз туруу абзел. Өидө турган учурда маңда коиулчу жерди, руку учурунда бутту, сажда учурунда жерди, отурум учурунда тизени жана салам берүү учурунда иииндин учун кароо да намаздын адеп-тартиптеринен болуп эсептелет.
Намазда эңсөө (оозду ачуу) учурунда оң колдун аркасы менен оозду жабуу да дурус.
IX. НАМАЗДЫН ОКУЛУШУ
Намаз окуи турган адам алгач ниет кылып колду көтөрүп кулак кагып «Аллаху акбар» деп такбир алат. Колду баилаган соң «Субхаанака» дубасын окуит. «Аузу-бисмилла»ны аитып, «Фатиха» сүрөсүн окуп «аамииин» деген соң «бисмилланы» аитпаи туруп дагы бир сүрөө окуит. Андан кииин «Аллаху акбар» деп рукуга барат. Рукуда үч жолу «субхаана роббиял азиим» деп аитат. Үч жолудан ашыкча аитса да болот.
«Самиаллаху лиман хамидах» деп рукудан туруп «Роббанаа лакал-хамд» деит. Андан кииин такбир алып саждага жыгылат. Саждада үч жолу «Субхаана раббил-аалаа» деп аитат.
Такбир аитып отуруп, каира такбир алып экинчи ирет саждага жыгылат. Андан соң такбир алып өидө туруп тек «бисмилла»ны аитып «Фатиха» жана дагы бир кошумча сүрөө окуит.
Каира руку-саждага жыгылып, экинчи саждадан кииин такбир алып отурат. Бул жерде «Тахиииат» «салли-баарик» дубаларын жана «Роббанаа аатина» дубасын окуит. Андан соң салам берип намазды бүтүрөт. Ошентип ал эки ирекеттик намаз окуган болот.
Эгер үч же төрт ирекеттүү парз же важип намаз болсо же бешим намазынын алгачкы сүннөтү болсо, алгачкы отурумда «тахиииат» дубасын гана окуп, үчүнчү ирекетке турат. Парз намаз окуп жатса, тек «бисмилла» жана «Фатиха» сүрөсүн окуит.
Сүннөт намаз окуп жатса, Фатихадан кииин кошумча сүрөө окуп үчүнчү жана төртүнчү ирекеттерин толуктаит. Төртүнчү ирекеттин акырында отуруп «Тахиииат», «саллибаарик» жана «Роббанаа аатина» дубаларын окуп салам берет.
Эгер төрт ирекеттүү «гаири муаккад» сүннөт же напил намаздар болсо, же таравих намазы болсо, ар бир отурумда «Тахиииат», «салли-баарик» дубалары окулат. Үчүнчү ирекеттин башында «Субхаанака» дубасы окулуп «аузу-X. НАМАЗДЫ ЖАРАКСЫЗ АБАЛГА АЛЫП КЕЛГЕН ЖАГДАИЛАР 57
Намаздын жогоруда берилген он эки парзынын бири орундалбаи калган учурда намаз жараксыз болуп, аны каира баштан окууга туура келет. Мындан тышкары намазды жараксыз абалга алып келчү жагдаилар төмөнкүлөр:
Намаз учурунда сүилөө: Намаз окуу учурунда билип-билбеи жаңылыштык кетирип, сүилөп жиберүү намазды жараксыз абалга алып келет.
Намазга ылаиык келбеген же намаздын толук орундалышына залакасын тиигизген кыимыл-аракеттерди жасоо (амал-и касир).
Кыбыла тараптан башка жакты көздөи бурулуу Жеп-ичүү: сагыз чаиноо, намаздан мурун оозго салынган кантты соруу да намазды бузат.
Эч себепсиз эле үн чыгаруу: кыңкыстоо, «өх», «ух» деп аитуу.
Күлүү: Намаз окуп жаткан адам өзү гана уга тургандаи үн менен күлсө, анын намазы гана бузулат. Ал эми жанындагы адам да уга турган болсо, намазы да, даараты да бузулган болот. Ал эми жылмаиуу намазды бузбаит.
Бешим намазын окуу учурунда жума намазында турганын оилоп экинчи ирекетте салам берүү, ошондои эле куптан намазы учурунда таравих намазында турганын оилоп экинчи ирекетте салам берүү да намазды жараксыз абалга алып келет. Ошондои эле намазды төрт ирекет окуганын оилоп, экинчи ирекетте салам берген соң, эч нерсе кыла элегинде дароо жаңылыштыгын эстесе, ошол замат өидө туруп намазын улантып кетсе болот.
Үч жолу «Субхаана роббиял-азиим» деп аитканчалык убакыт аралыгында аврат жер ачык болсо, намаз жараксыз болуп калат.
Багымдат намазын окуу учурунда күн чыкса, аит намазын окуу учурунда күн так төбөгө келип калса, жума намазын окуп жатканда асыр намазынын убагы кирип калса, бул намаздар жараксыз болуп эсептелет.
Таяммум менен намаз окуу учурунда суунун келгенин баамдоо.бисмилла» аитылат. Калгандары баары окшош.
#26 01 December 2015 - 22:07
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
VII. АЗАН ЖАНА КООМАТ А. АЗАНДЫН МААНИ-МАҢЫЗЫ,
ДАЛИЛДЕРИ ЖАНА АРТЫКЧЫЛЫГЫ 56
«Азан» сөзү «кабар берүү, билдирүү, угузуу» дегенди түшүндүрөт. Ал эми Ислам терминологиясында «парз намаздарга чакыруу үчүн белгилүү сөздөрдөн турган жарыя» деген маанини туюнтат. Азан мусулманчылыктын маанилүү белгилеринин бири.
Алла Таала: «О, ыиман келтиргендер! Жума күнү намазга чакырылганыңарда (азан аитылганда), дароо Алла Тааланы зикир кылууганамазга шашылгыла! Соода-сатыкты токтотуп, таштаи тургула! Эгер билсеңер, мына ушул (тактап аитканда, Алланы зикирэстөө, жума намазын окууга шашылуу) силер үчүн дагы да жакшырак! » (Жума сүрөсү, 9) деп буюрат.
Азирети Паигамбарыбыз азан жөнүндө көптөгөн хадистерин аиткан. Алардын аирымдары төмөнкүчө: «Намаз убактысы кирген учурда араңардан бири азан аитсын, ал эми эң улууңар имамдыкка өтсүн!» (Бухари, Азан, 17, 18, 49, 140. Ахад, 1, Адаб, 27, Мегази, 53; Муслим, Масажид, 292, 293; Насаи, Азан, 8).
«Эгерде адамдар азандагы жана алгачкы сапта туруп намаз окуудагы артыкчылыкты билгенде чучукулак тартканга чеиин барышар эле». «Кыямат күнү азан чакырган адамдар элден өзгөчөлөнүп боилору узун болот» (Муслим, Салат, 14; Ибн Мажа, Азан, 5; Ибн Ханбал, III, 169, 264, IV, 95, 98) - Азан чакыруу менен элге намаз убактысынын киргендиги, намаздын тозок отуна калкан болору, Ислам дининин өзөгү ааламга угузулат.
- Азан чакыруу важип даражасындагы сүннөт болуп эсептелет. Мусулман коомчулугу жашаган аимакта азандын аитылбашы күнөө болуп саналат.
- Азан жана коомат аитуу эркектерге муаккад сүннөт, ал эми аялдарга макирөө.Азан жалпы мусулмандардын ортоктош белгиси болгондуктан арап тилинде чакырылышы керек.
- Азан чакыруу үчүн намаз убагынын кириши шарт. Намаз убагы киргенге чеиин чакырылып калган болсо да, намаз убагы киргенден кииин азан чакыруу керек.
- Азан жана кооматты жамаат уга тургандаи аитуу кажет. Жалгыз киши болсо өзү уга тургандаи азан же коомат аитышы жетиштүү.
- Азан чакырган адамдын даараттуу болушу абзел. Азанды дааратсыз чакырууга мүмкүн болсо да, макирөө болуп эсептелет.
- Азан чакыра турган кишинин эркек, акыл-эси жаиында жана такыбаа болушу мандуп (жакшы). Наадандардын, балдардын жана аял кишилердин азан чакырышы макирөө, жакшы эмес.
- Азан чакырган адамдын үнү мукам, укулуктуу болушу дурус. Бул Паигамбарыбыздын чакырыгы.
- Азан ар бир намаз үчүн бир жолу чакырылат. Андыктан тигил же бул мечитте каисыдыр бир намаз үчүн азан чакырылып коомат аитылган болсо, биринчи жамааттан кииин келген адамдар анүчүн өзүнчө азан чакыруулары жана коомат аитуулары кажет эмес.Тек жума намазы үчүн гана эки жолу азан чакырылат.
- Бирден ашыкча каза намаз окуи турган адам бир жолу азан чакырышы жетиштүү болуп, ар бир намаз үчүн өзүнчө коомат аитышы керек.
- Азан Кыбыла тарапка бет алып, өидө турган абалда чакырылат. «Хаииа алассолаах» деп аитуу учурунда оң, ал эми «Хаииа алал-фалаах» деп аиткан кезде сол тарапка бурулуу керек.
- Азан чакыруу учурунда сүилөмдөр ортосунда бираз тыныгуу керек.
- Азандан кииин кооматты бираз тыныгуудан соң аитуу дурус.
- Коомат аитууда тыныгууга болбоит. Кооматтан кииин намазга чеиин тамактануу сыяктуу белгилүү убакыт аралыгы өтсө, кооматты каирадан аитуу керек. Намазга же жамаатка карата аитылган сөздөрдөн улам кооматты каиталоонун кажети жок.
- Азан уккан адам азан сөздөрүн ичинен каиталашы абзел. Бул Азирети Паигамбарыбыздын чакырыгы (Бухари, Азан, 7). Азан чакырып жаткан адам «Хаииа алассолаах», «Хаииа алал-фалаах» деген сөздөрдү каиталаган саиын «Лаа хавла ва лаа куввата иллаа биллахил-алиииил- азиим» деп аитып туруу, ошондои эле багымдат намазына чакырылган азанды угуу учурунда «ас-солаату хоирун минан-науум» делген кезде «содакта ва барорта» деп аитуу да дурус.
- Ардактуу Паигамбарыбыз азандан кииин мынабул дубаны окууну сунуш кылып, аны окуган адамга шапаат кыла тургандыгын (Бухари, Азан, 8) билдирген:
- «Аллахумма робба хаазихид-дааватит- тааммах, васолаатил- кооимах, аати саииидинаа Мухаммадан ал-васиилата вал-фазиилах, вад-дарожатар- рофииах, ваб-асху макоомам-махмуудан аллазии ва-адтах. Иннака лаа тухлифул-мииаад»
- Бирден көп азан аитылган жерлерде алгачкы азан менен аракет кылуу жетиштүү болот.
- Жаңы төрөлгөн наристенин кулагына азан аитуу сүннөт болуп эсептелет.VIII. НАМАЗДЫН АДЕП-ТАРТИБИ
Намаздын парз-важиптери, сүннөттөрү белгилүү адепке ылаиык таризде жүзөгө ашышы керек. Алланын алдында адеп сактап, Ага таазим кылуу зарыл. Намазды адептерине ылаиык окуу алдаканча паидалуу да, сооптуу. Намаздын адептерине кошкөңүл мамиле жасоо намаздын сообун азаитат. Намаз учурунда Алланын алдында турганыбызды унутпоо керек. Намазды шашып-пушуп окуп, эртерээк ылдам бүтүрүүнүн камын көрбөө кажет. Мүмкүн болушунча кииимди оңдоп (маселен, даарат алгандагы түрүлгөн көинөк жеңин, багалекти түшүрүп оңдоп) түз туруу абзел. Өидө турган учурда маңда коиулчу жерди, руку учурунда бутту, сажда учурунда жерди, отурум учурунда тизени жана салам берүү учурунда иииндин учун кароо да намаздын адеп-тартиптеринен болуп эсептелет.
Намазда эңсөө (оозду ачуу) учурунда оң колдун аркасы менен оозду жабуу да дурус.
IX. НАМАЗДЫН ОКУЛУШУ
Намаз окуи турган адам алгач ниет кылып колду көтөрүп кулак кагып «Аллаху акбар» деп такбир алат. Колду баилаган соң «Субхаанака» дубасын окуит. «Аузу-бисмилла»ны аитып, «Фатиха» сүрөсүн окуп «аамииин» деген соң «бисмилланы» аитпаи туруп дагы бир сүрөө окуит. Андан кииин «Аллаху акбар» деп рукуга барат. Рукуда үч жолу «субхаана роббиял азиим» деп аитат. Үч жолудан ашыкча аитса да болот.
«Самиаллаху лиман хамидах» деп рукудан туруп «Роббанаа лакал-хамд» деит. Андан кииин такбир алып саждага жыгылат. Саждада үч жолу «Субхаана раббил-аалаа» деп аитат.
Такбир аитып отуруп, каира такбир алып экинчи ирет саждага жыгылат. Андан соң такбир алып өидө туруп тек «бисмилла»ны аитып «Фатиха» жана дагы бир кошумча сүрөө окуит.
Каира руку-саждага жыгылып, экинчи саждадан кииин такбир алып отурат. Бул жерде «Тахиииат» «салли-баарик» дубаларын жана «Роббанаа аатина» дубасын окуит. Андан соң салам берип намазды бүтүрөт. Ошентип ал эки ирекеттик намаз окуган болот.
Эгер үч же төрт ирекеттүү парз же важип намаз болсо же бешим намазынын алгачкы сүннөтү болсо, алгачкы отурумда «тахиииат» дубасын гана окуп, үчүнчү ирекетке турат. Парз намаз окуп жатса, тек «бисмилла» жана «Фатиха» сүрөсүн окуит.
Сүннөт намаз окуп жатса, Фатихадан кииин кошумча сүрөө окуп үчүнчү жана төртүнчү ирекеттерин толуктаит. Төртүнчү ирекеттин акырында отуруп «Тахиииат», «саллибаарик» жана «Роббанаа аатина» дубаларын окуп салам берет.
Эгер төрт ирекеттүү «гаири муаккад» сүннөт же напил намаздар болсо, же таравих намазы болсо, ар бир отурумда «Тахиииат», «салли-баарик» дубалары окулат. Үчүнчү ирекеттин башында «Субхаанака» дубасы окулуп «аузу-X. НАМАЗДЫ ЖАРАКСЫЗ АБАЛГА АЛЫП КЕЛГЕН ЖАГДАИЛАР 57
Намаздын жогоруда берилген он эки парзынын бири орундалбаи калган учурда намаз жараксыз болуп, аны каира баштан окууга туура келет. Мындан тышкары намазды жараксыз абалга алып келчү жагдаилар төмөнкүлөр:
Намаз учурунда сүилөө: Намаз окуу учурунда билип-билбеи жаңылыштык кетирип, сүилөп жиберүү намазды жараксыз абалга алып келет.
Намазга ылаиык келбеген же намаздын толук орундалышына залакасын тиигизген кыимыл-аракеттерди жасоо (амал-и касир).
Кыбыла тараптан башка жакты көздөи бурулуу Жеп-ичүү: сагыз чаиноо, намаздан мурун оозго салынган кантты соруу да намазды бузат.
Эч себепсиз эле үн чыгаруу: кыңкыстоо, «өх», «ух» деп аитуу.
Күлүү: Намаз окуп жаткан адам өзү гана уга тургандаи үн менен күлсө, анын намазы гана бузулат. Ал эми жанындагы адам да уга турган болсо, намазы да, даараты да бузулган болот. Ал эми жылмаиуу намазды бузбаит.
Бешим намазын окуу учурунда жума намазында турганын оилоп экинчи ирекетте салам берүү, ошондои эле куптан намазы учурунда таравих намазында турганын оилоп экинчи ирекетте салам берүү да намазды жараксыз абалга алып келет. Ошондои эле намазды төрт ирекет окуганын оилоп, экинчи ирекетте салам берген соң, эч нерсе кыла элегинде дароо жаңылыштыгын эстесе, ошол замат өидө туруп намазын улантып кетсе болот.
Үч жолу «Субхаана роббиял-азиим» деп аитканчалык убакыт аралыгында аврат жер ачык болсо, намаз жараксыз болуп калат.
Багымдат намазын окуу учурунда күн чыкса, аит намазын окуу учурунда күн так төбөгө келип калса, жума намазын окуп жатканда асыр намазынын убагы кирип калса, бул намаздар жараксыз болуп эсептелет.
Таяммум менен намаз окуу учурунда суунун келгенин баамдоо.бисмилла» аитылат. Калгандары баары окшош.
«Азан» сөзү «кабар берүү, билдирүү, угузуу» дегенди түшүндүрөт. Ал эми Ислам терминологиясында «парз намаздарга чакыруу үчүн белгилүү сөздөрдөн турган жарыя» деген маанини туюнтат. Азан мусулманчылыктын маанилүү белгилеринин бири.
Алла Таала: «О, ыиман келтиргендер! Жума күнү намазга чакырылганыңарда (азан аитылганда), дароо Алла Тааланы зикир кылууганамазга шашылгыла! Соода-сатыкты токтотуп, таштаи тургула! Эгер билсеңер, мына ушул (тактап аитканда, Алланы зикирэстөө, жума намазын окууга шашылуу) силер үчүн дагы да жакшырак! » (Жума сүрөсү, 9) деп буюрат.
Азирети Паигамбарыбыз азан жөнүндө көптөгөн хадистерин аиткан. Алардын аирымдары төмөнкүчө: «Намаз убактысы кирген учурда араңардан бири азан аитсын, ал эми эң улууңар имамдыкка өтсүн!» (Бухари, Азан, 17, 18, 49, 140. Ахад, 1, Адаб, 27, Мегази, 53; Муслим, Масажид, 292, 293; Насаи, Азан, 8).
«Эгерде адамдар азандагы жана алгачкы сапта туруп намаз окуудагы артыкчылыкты билгенде чучукулак тартканга чеиин барышар эле». «Кыямат күнү азан чакырган адамдар элден өзгөчөлөнүп боилору узун болот» (Муслим, Салат, 14; Ибн Мажа, Азан, 5; Ибн Ханбал, III, 169, 264, IV, 95, 98) - Азан чакыруу менен элге намаз убактысынын киргендиги, намаздын тозок отуна калкан болору, Ислам дининин өзөгү ааламга угузулат.
- Азан чакыруу важип даражасындагы сүннөт болуп эсептелет. Мусулман коомчулугу жашаган аимакта азандын аитылбашы күнөө болуп саналат.
- Азан жана коомат аитуу эркектерге муаккад сүннөт, ал эми аялдарга макирөө.Азан жалпы мусулмандардын ортоктош белгиси болгондуктан арап тилинде чакырылышы керек.
- Азан чакыруу үчүн намаз убагынын кириши шарт. Намаз убагы киргенге чеиин чакырылып калган болсо да, намаз убагы киргенден кииин азан чакыруу керек.
- Азан жана кооматты жамаат уга тургандаи аитуу кажет. Жалгыз киши болсо өзү уга тургандаи азан же коомат аитышы жетиштүү.
- Азан чакырган адамдын даараттуу болушу абзел. Азанды дааратсыз чакырууга мүмкүн болсо да, макирөө болуп эсептелет.
- Азан чакыра турган кишинин эркек, акыл-эси жаиында жана такыбаа болушу мандуп (жакшы). Наадандардын, балдардын жана аял кишилердин азан чакырышы макирөө, жакшы эмес.
- Азан чакырган адамдын үнү мукам, укулуктуу болушу дурус. Бул Паигамбарыбыздын чакырыгы.
- Азан ар бир намаз үчүн бир жолу чакырылат. Андыктан тигил же бул мечитте каисыдыр бир намаз үчүн азан чакырылып коомат аитылган болсо, биринчи жамааттан кииин келген адамдар анүчүн өзүнчө азан чакыруулары жана коомат аитуулары кажет эмес.Тек жума намазы үчүн гана эки жолу азан чакырылат.
- Бирден ашыкча каза намаз окуи турган адам бир жолу азан чакырышы жетиштүү болуп, ар бир намаз үчүн өзүнчө коомат аитышы керек.
- Азан Кыбыла тарапка бет алып, өидө турган абалда чакырылат. «Хаииа алассолаах» деп аитуу учурунда оң, ал эми «Хаииа алал-фалаах» деп аиткан кезде сол тарапка бурулуу керек.
- Азан чакыруу учурунда сүилөмдөр ортосунда бираз тыныгуу керек.
- Азандан кииин кооматты бираз тыныгуудан соң аитуу дурус.
- Коомат аитууда тыныгууга болбоит. Кооматтан кииин намазга чеиин тамактануу сыяктуу белгилүү убакыт аралыгы өтсө, кооматты каирадан аитуу керек. Намазга же жамаатка карата аитылган сөздөрдөн улам кооматты каиталоонун кажети жок.
- Азан уккан адам азан сөздөрүн ичинен каиталашы абзел. Бул Азирети Паигамбарыбыздын чакырыгы (Бухари, Азан, 7). Азан чакырып жаткан адам «Хаииа алассолаах», «Хаииа алал-фалаах» деген сөздөрдү каиталаган саиын «Лаа хавла ва лаа куввата иллаа биллахил-алиииил- азиим» деп аитып туруу, ошондои эле багымдат намазына чакырылган азанды угуу учурунда «ас-солаату хоирун минан-науум» делген кезде «содакта ва барорта» деп аитуу да дурус.
- Ардактуу Паигамбарыбыз азандан кииин мынабул дубаны окууну сунуш кылып, аны окуган адамга шапаат кыла тургандыгын (Бухари, Азан, 8) билдирген:
- «Аллахумма робба хаазихид-дааватит- тааммах, васолаатил- кооимах, аати саииидинаа Мухаммадан ал-васиилата вал-фазиилах, вад-дарожатар- рофииах, ваб-асху макоомам-махмуудан аллазии ва-адтах. Иннака лаа тухлифул-мииаад»
- Бирден көп азан аитылган жерлерде алгачкы азан менен аракет кылуу жетиштүү болот.
- Жаңы төрөлгөн наристенин кулагына азан аитуу сүннөт болуп эсептелет.VIII. НАМАЗДЫН АДЕП-ТАРТИБИ
Намаздын парз-важиптери, сүннөттөрү белгилүү адепке ылаиык таризде жүзөгө ашышы керек. Алланын алдында адеп сактап, Ага таазим кылуу зарыл. Намазды адептерине ылаиык окуу алдаканча паидалуу да, сооптуу. Намаздын адептерине кошкөңүл мамиле жасоо намаздын сообун азаитат. Намаз учурунда Алланын алдында турганыбызды унутпоо керек. Намазды шашып-пушуп окуп, эртерээк ылдам бүтүрүүнүн камын көрбөө кажет. Мүмкүн болушунча кииимди оңдоп (маселен, даарат алгандагы түрүлгөн көинөк жеңин, багалекти түшүрүп оңдоп) түз туруу абзел. Өидө турган учурда маңда коиулчу жерди, руку учурунда бутту, сажда учурунда жерди, отурум учурунда тизени жана салам берүү учурунда иииндин учун кароо да намаздын адеп-тартиптеринен болуп эсептелет.
Намазда эңсөө (оозду ачуу) учурунда оң колдун аркасы менен оозду жабуу да дурус.
IX. НАМАЗДЫН ОКУЛУШУ
Намаз окуи турган адам алгач ниет кылып колду көтөрүп кулак кагып «Аллаху акбар» деп такбир алат. Колду баилаган соң «Субхаанака» дубасын окуит. «Аузу-бисмилла»ны аитып, «Фатиха» сүрөсүн окуп «аамииин» деген соң «бисмилланы» аитпаи туруп дагы бир сүрөө окуит. Андан кииин «Аллаху акбар» деп рукуга барат. Рукуда үч жолу «субхаана роббиял азиим» деп аитат. Үч жолудан ашыкча аитса да болот.
«Самиаллаху лиман хамидах» деп рукудан туруп «Роббанаа лакал-хамд» деит. Андан кииин такбир алып саждага жыгылат. Саждада үч жолу «Субхаана раббил-аалаа» деп аитат.
Такбир аитып отуруп, каира такбир алып экинчи ирет саждага жыгылат. Андан соң такбир алып өидө туруп тек «бисмилла»ны аитып «Фатиха» жана дагы бир кошумча сүрөө окуит.
Каира руку-саждага жыгылып, экинчи саждадан кииин такбир алып отурат. Бул жерде «Тахиииат» «салли-баарик» дубаларын жана «Роббанаа аатина» дубасын окуит. Андан соң салам берип намазды бүтүрөт. Ошентип ал эки ирекеттик намаз окуган болот.
Эгер үч же төрт ирекеттүү парз же важип намаз болсо же бешим намазынын алгачкы сүннөтү болсо, алгачкы отурумда «тахиииат» дубасын гана окуп, үчүнчү ирекетке турат. Парз намаз окуп жатса, тек «бисмилла» жана «Фатиха» сүрөсүн окуит.
Сүннөт намаз окуп жатса, Фатихадан кииин кошумча сүрөө окуп үчүнчү жана төртүнчү ирекеттерин толуктаит. Төртүнчү ирекеттин акырында отуруп «Тахиииат», «саллибаарик» жана «Роббанаа аатина» дубаларын окуп салам берет.
Эгер төрт ирекеттүү «гаири муаккад» сүннөт же напил намаздар болсо, же таравих намазы болсо, ар бир отурумда «Тахиииат», «салли-баарик» дубалары окулат. Үчүнчү ирекеттин башында «Субхаанака» дубасы окулуп «аузу-X. НАМАЗДЫ ЖАРАКСЫЗ АБАЛГА АЛЫП КЕЛГЕН ЖАГДАИЛАР 57
Намаздын жогоруда берилген он эки парзынын бири орундалбаи калган учурда намаз жараксыз болуп, аны каира баштан окууга туура келет. Мындан тышкары намазды жараксыз абалга алып келчү жагдаилар төмөнкүлөр:
Намаз учурунда сүилөө: Намаз окуу учурунда билип-билбеи жаңылыштык кетирип, сүилөп жиберүү намазды жараксыз абалга алып келет.
Намазга ылаиык келбеген же намаздын толук орундалышына залакасын тиигизген кыимыл-аракеттерди жасоо (амал-и касир).
Кыбыла тараптан башка жакты көздөи бурулуу Жеп-ичүү: сагыз чаиноо, намаздан мурун оозго салынган кантты соруу да намазды бузат.
Эч себепсиз эле үн чыгаруу: кыңкыстоо, «өх», «ух» деп аитуу.
Күлүү: Намаз окуп жаткан адам өзү гана уга тургандаи үн менен күлсө, анын намазы гана бузулат. Ал эми жанындагы адам да уга турган болсо, намазы да, даараты да бузулган болот. Ал эми жылмаиуу намазды бузбаит.
Бешим намазын окуу учурунда жума намазында турганын оилоп экинчи ирекетте салам берүү, ошондои эле куптан намазы учурунда таравих намазында турганын оилоп экинчи ирекетте салам берүү да намазды жараксыз абалга алып келет. Ошондои эле намазды төрт ирекет окуганын оилоп, экинчи ирекетте салам берген соң, эч нерсе кыла элегинде дароо жаңылыштыгын эстесе, ошол замат өидө туруп намазын улантып кетсе болот.
Үч жолу «Субхаана роббиял-азиим» деп аитканчалык убакыт аралыгында аврат жер ачык болсо, намаз жараксыз болуп калат.
Багымдат намазын окуу учурунда күн чыкса, аит намазын окуу учурунда күн так төбөгө келип калса, жума намазын окуп жатканда асыр намазынын убагы кирип калса, бул намаздар жараксыз болуп эсептелет.
Таяммум менен намаз окуу учурунда суунун келгенин баамдоо.бисмилла» аитылат. Калгандары баары окшош.
#27 01 December 2015 - 22:08
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
VII. АЗАН ЖАНА КООМАТ А. АЗАНДЫН МААНИ-МАҢЫЗЫ,
ДАЛИЛДЕРИ ЖАНА АРТЫКЧЫЛЫГЫ 56
«Азан» сөзү «кабар берүү, билдирүү, угузуу» дегенди түшүндүрөт. Ал эми Ислам терминологиясында «парз намаздарга чакыруу үчүн белгилүү сөздөрдөн турган жарыя» деген маанини туюнтат. Азан мусулманчылыктын маанилүү белгилеринин бири.
Алла Таала: «О, ыиман келтиргендер! Жума күнү намазга чакырылганыңарда (азан аитылганда), дароо Алла Тааланы зикир кылууганамазга шашылгыла! Соода-сатыкты токтотуп, таштаи тургула! Эгер билсеңер, мына ушул (тактап аитканда, Алланы зикирэстөө, жума намазын окууга шашылуу) силер үчүн дагы да жакшырак! » (Жума сүрөсү, 9) деп буюрат.
Азирети Паигамбарыбыз азан жөнүндө көптөгөн хадистерин аиткан. Алардын аирымдары төмөнкүчө: «Намаз убактысы кирген учурда араңардан бири азан аитсын, ал эми эң улууңар имамдыкка өтсүн!» (Бухари, Азан, 17, 18, 49, 140. Ахад, 1, Адаб, 27, Мегази, 53; Муслим, Масажид, 292, 293; Насаи, Азан, 8).
«Эгерде адамдар азандагы жана алгачкы сапта туруп намаз окуудагы артыкчылыкты билгенде чучукулак тартканга чеиин барышар эле». «Кыямат күнү азан чакырган адамдар элден өзгөчөлөнүп боилору узун болот» (Муслим, Салат, 14; Ибн Мажа, Азан, 5; Ибн Ханбал, III, 169, 264, IV, 95, 98) - Азан чакыруу менен элге намаз убактысынын киргендиги, намаздын тозок отуна калкан болору, Ислам дининин өзөгү ааламга угузулат.
- Азан чакыруу важип даражасындагы сүннөт болуп эсептелет. Мусулман коомчулугу жашаган аимакта азандын аитылбашы күнөө болуп саналат.
- Азан жана коомат аитуу эркектерге муаккад сүннөт, ал эми аялдарга макирөө.Азан жалпы мусулмандардын ортоктош белгиси болгондуктан арап тилинде чакырылышы керек.
- Азан чакыруу үчүн намаз убагынын кириши шарт. Намаз убагы киргенге чеиин чакырылып калган болсо да, намаз убагы киргенден кииин азан чакыруу керек.
- Азан жана кооматты жамаат уга тургандаи аитуу кажет. Жалгыз киши болсо өзү уга тургандаи азан же коомат аитышы жетиштүү.
- Азан чакырган адамдын даараттуу болушу абзел. Азанды дааратсыз чакырууга мүмкүн болсо да, макирөө болуп эсептелет.
- Азан чакыра турган кишинин эркек, акыл-эси жаиында жана такыбаа болушу мандуп (жакшы). Наадандардын, балдардын жана аял кишилердин азан чакырышы макирөө, жакшы эмес.
- Азан чакырган адамдын үнү мукам, укулуктуу болушу дурус. Бул Паигамбарыбыздын чакырыгы.
- Азан ар бир намаз үчүн бир жолу чакырылат. Андыктан тигил же бул мечитте каисыдыр бир намаз үчүн азан чакырылып коомат аитылган болсо, биринчи жамааттан кииин келген адамдар анүчүн өзүнчө азан чакыруулары жана коомат аитуулары кажет эмес.Тек жума намазы үчүн гана эки жолу азан чакырылат.
- Бирден ашыкча каза намаз окуи турган адам бир жолу азан чакырышы жетиштүү болуп, ар бир намаз үчүн өзүнчө коомат аитышы керек.
- Азан Кыбыла тарапка бет алып, өидө турган абалда чакырылат. «Хаииа алассолаах» деп аитуу учурунда оң, ал эми «Хаииа алал-фалаах» деп аиткан кезде сол тарапка бурулуу керек.
- Азан чакыруу учурунда сүилөмдөр ортосунда бираз тыныгуу керек.
- Азандан кииин кооматты бираз тыныгуудан соң аитуу дурус.
- Коомат аитууда тыныгууга болбоит. Кооматтан кииин намазга чеиин тамактануу сыяктуу белгилүү убакыт аралыгы өтсө, кооматты каирадан аитуу керек. Намазга же жамаатка карата аитылган сөздөрдөн улам кооматты каиталоонун кажети жок.
- Азан уккан адам азан сөздөрүн ичинен каиталашы абзел. Бул Азирети Паигамбарыбыздын чакырыгы (Бухари, Азан, 7). Азан чакырып жаткан адам «Хаииа алассолаах», «Хаииа алал-фалаах» деген сөздөрдү каиталаган саиын «Лаа хавла ва лаа куввата иллаа биллахил-алиииил- азиим» деп аитып туруу, ошондои эле багымдат намазына чакырылган азанды угуу учурунда «ас-солаату хоирун минан-науум» делген кезде «содакта ва барорта» деп аитуу да дурус.
- Ардактуу Паигамбарыбыз азандан кииин мынабул дубаны окууну сунуш кылып, аны окуган адамга шапаат кыла тургандыгын (Бухари, Азан, 8) билдирген:
- «Аллахумма робба хаазихид-дааватит- тааммах, васолаатил- кооимах, аати саииидинаа Мухаммадан ал-васиилата вал-фазиилах, вад-дарожатар- рофииах, ваб-асху макоомам-махмуудан аллазии ва-адтах. Иннака лаа тухлифул-мииаад»
- Бирден көп азан аитылган жерлерде алгачкы азан менен аракет кылуу жетиштүү болот.
- Жаңы төрөлгөн наристенин кулагына азан аитуу сүннөт болуп эсептелет.VIII. НАМАЗДЫН АДЕП-ТАРТИБИ
Намаздын парз-важиптери, сүннөттөрү белгилүү адепке ылаиык таризде жүзөгө ашышы керек. Алланын алдында адеп сактап, Ага таазим кылуу зарыл. Намазды адептерине ылаиык окуу алдаканча паидалуу да, сооптуу. Намаздын адептерине кошкөңүл мамиле жасоо намаздын сообун азаитат. Намаз учурунда Алланын алдында турганыбызды унутпоо керек. Намазды шашып-пушуп окуп, эртерээк ылдам бүтүрүүнүн камын көрбөө кажет. Мүмкүн болушунча кииимди оңдоп (маселен, даарат алгандагы түрүлгөн көинөк жеңин, багалекти түшүрүп оңдоп) түз туруу абзел. Өидө турган учурда маңда коиулчу жерди, руку учурунда бутту, сажда учурунда жерди, отурум учурунда тизени жана салам берүү учурунда иииндин учун кароо да намаздын адеп-тартиптеринен болуп эсептелет.
Намазда эңсөө (оозду ачуу) учурунда оң колдун аркасы менен оозду жабуу да дурус.
IX. НАМАЗДЫН ОКУЛУШУ
Намаз окуи турган адам алгач ниет кылып колду көтөрүп кулак кагып «Аллаху акбар» деп такбир алат. Колду баилаган соң «Субхаанака» дубасын окуит. «Аузу-бисмилла»ны аитып, «Фатиха» сүрөсүн окуп «аамииин» деген соң «бисмилланы» аитпаи туруп дагы бир сүрөө окуит. Андан кииин «Аллаху акбар» деп рукуга барат. Рукуда үч жолу «субхаана роббиял азиим» деп аитат. Үч жолудан ашыкча аитса да болот.
«Самиаллаху лиман хамидах» деп рукудан туруп «Роббанаа лакал-хамд» деит. Андан кииин такбир алып саждага жыгылат. Саждада үч жолу «Субхаана раббил-аалаа» деп аитат.
Такбир аитып отуруп, каира такбир алып экинчи ирет саждага жыгылат. Андан соң такбир алып өидө туруп тек «бисмилла»ны аитып «Фатиха» жана дагы бир кошумча сүрөө окуит.
Каира руку-саждага жыгылып, экинчи саждадан кииин такбир алып отурат. Бул жерде «Тахиииат» «салли-баарик» дубаларын жана «Роббанаа аатина» дубасын окуит. Андан соң салам берип намазды бүтүрөт. Ошентип ал эки ирекеттик намаз окуган болот.
Эгер үч же төрт ирекеттүү парз же важип намаз болсо же бешим намазынын алгачкы сүннөтү болсо, алгачкы отурумда «тахиииат» дубасын гана окуп, үчүнчү ирекетке турат. Парз намаз окуп жатса, тек «бисмилла» жана «Фатиха» сүрөсүн окуит.
Сүннөт намаз окуп жатса, Фатихадан кииин кошумча сүрөө окуп үчүнчү жана төртүнчү ирекеттерин толуктаит. Төртүнчү ирекеттин акырында отуруп «Тахиииат», «саллибаарик» жана «Роббанаа аатина» дубаларын окуп салам берет.
Эгер төрт ирекеттүү «гаири муаккад» сүннөт же напил намаздар болсо, же таравих намазы болсо, ар бир отурумда «Тахиииат», «салли-баарик» дубалары окулат. Үчүнчү ирекеттин башында «Субхаанака» дубасы окулуп «аузу-X. НАМАЗДЫ ЖАРАКСЫЗ АБАЛГА АЛЫП КЕЛГЕН ЖАГДАИЛАР 57
Намаздын жогоруда берилген он эки парзынын бири орундалбаи калган учурда намаз жараксыз болуп, аны каира баштан окууга туура келет. Мындан тышкары намазды жараксыз абалга алып келчү жагдаилар төмөнкүлөр:
Намаз учурунда сүилөө: Намаз окуу учурунда билип-билбеи жаңылыштык кетирип, сүилөп жиберүү намазды жараксыз абалга алып келет.
Намазга ылаиык келбеген же намаздын толук орундалышына залакасын тиигизген кыимыл-аракеттерди жасоо (амал-и касир).
Кыбыла тараптан башка жакты көздөи бурулуу Жеп-ичүү: сагыз чаиноо, намаздан мурун оозго салынган кантты соруу да намазды бузат.
Эч себепсиз эле үн чыгаруу: кыңкыстоо, «өх», «ух» деп аитуу.
Күлүү: Намаз окуп жаткан адам өзү гана уга тургандаи үн менен күлсө, анын намазы гана бузулат. Ал эми жанындагы адам да уга турган болсо, намазы да, даараты да бузулган болот. Ал эми жылмаиуу намазды бузбаит.
Бешим намазын окуу учурунда жума намазында турганын оилоп экинчи ирекетте салам берүү, ошондои эле куптан намазы учурунда таравих намазында турганын оилоп экинчи ирекетте салам берүү да намазды жараксыз абалга алып келет. Ошондои эле намазды төрт ирекет окуганын оилоп, экинчи ирекетте салам берген соң, эч нерсе кыла элегинде дароо жаңылыштыгын эстесе, ошол замат өидө туруп намазын улантып кетсе болот.
Үч жолу «Субхаана роббиял-азиим» деп аитканчалык убакыт аралыгында аврат жер ачык болсо, намаз жараксыз болуп калат.
Багымдат намазын окуу учурунда күн чыкса, аит намазын окуу учурунда күн так төбөгө келип калса, жума намазын окуп жатканда асыр намазынын убагы кирип калса, бул намаздар жараксыз болуп эсептелет.
Таяммум менен намаз окуу учурунда суунун келгенин баамдоо.бисмилла» аитылат. Калгандары баары окшош.
«Азан» сөзү «кабар берүү, билдирүү, угузуу» дегенди түшүндүрөт. Ал эми Ислам терминологиясында «парз намаздарга чакыруу үчүн белгилүү сөздөрдөн турган жарыя» деген маанини туюнтат. Азан мусулманчылыктын маанилүү белгилеринин бири.
Алла Таала: «О, ыиман келтиргендер! Жума күнү намазга чакырылганыңарда (азан аитылганда), дароо Алла Тааланы зикир кылууганамазга шашылгыла! Соода-сатыкты токтотуп, таштаи тургула! Эгер билсеңер, мына ушул (тактап аитканда, Алланы зикирэстөө, жума намазын окууга шашылуу) силер үчүн дагы да жакшырак! » (Жума сүрөсү, 9) деп буюрат.
Азирети Паигамбарыбыз азан жөнүндө көптөгөн хадистерин аиткан. Алардын аирымдары төмөнкүчө: «Намаз убактысы кирген учурда араңардан бири азан аитсын, ал эми эң улууңар имамдыкка өтсүн!» (Бухари, Азан, 17, 18, 49, 140. Ахад, 1, Адаб, 27, Мегази, 53; Муслим, Масажид, 292, 293; Насаи, Азан, 8).
«Эгерде адамдар азандагы жана алгачкы сапта туруп намаз окуудагы артыкчылыкты билгенде чучукулак тартканга чеиин барышар эле». «Кыямат күнү азан чакырган адамдар элден өзгөчөлөнүп боилору узун болот» (Муслим, Салат, 14; Ибн Мажа, Азан, 5; Ибн Ханбал, III, 169, 264, IV, 95, 98) - Азан чакыруу менен элге намаз убактысынын киргендиги, намаздын тозок отуна калкан болору, Ислам дининин өзөгү ааламга угузулат.
- Азан чакыруу важип даражасындагы сүннөт болуп эсептелет. Мусулман коомчулугу жашаган аимакта азандын аитылбашы күнөө болуп саналат.
- Азан жана коомат аитуу эркектерге муаккад сүннөт, ал эми аялдарга макирөө.Азан жалпы мусулмандардын ортоктош белгиси болгондуктан арап тилинде чакырылышы керек.
- Азан чакыруу үчүн намаз убагынын кириши шарт. Намаз убагы киргенге чеиин чакырылып калган болсо да, намаз убагы киргенден кииин азан чакыруу керек.
- Азан жана кооматты жамаат уга тургандаи аитуу кажет. Жалгыз киши болсо өзү уга тургандаи азан же коомат аитышы жетиштүү.
- Азан чакырган адамдын даараттуу болушу абзел. Азанды дааратсыз чакырууга мүмкүн болсо да, макирөө болуп эсептелет.
- Азан чакыра турган кишинин эркек, акыл-эси жаиында жана такыбаа болушу мандуп (жакшы). Наадандардын, балдардын жана аял кишилердин азан чакырышы макирөө, жакшы эмес.
- Азан чакырган адамдын үнү мукам, укулуктуу болушу дурус. Бул Паигамбарыбыздын чакырыгы.
- Азан ар бир намаз үчүн бир жолу чакырылат. Андыктан тигил же бул мечитте каисыдыр бир намаз үчүн азан чакырылып коомат аитылган болсо, биринчи жамааттан кииин келген адамдар анүчүн өзүнчө азан чакыруулары жана коомат аитуулары кажет эмес.Тек жума намазы үчүн гана эки жолу азан чакырылат.
- Бирден ашыкча каза намаз окуи турган адам бир жолу азан чакырышы жетиштүү болуп, ар бир намаз үчүн өзүнчө коомат аитышы керек.
- Азан Кыбыла тарапка бет алып, өидө турган абалда чакырылат. «Хаииа алассолаах» деп аитуу учурунда оң, ал эми «Хаииа алал-фалаах» деп аиткан кезде сол тарапка бурулуу керек.
- Азан чакыруу учурунда сүилөмдөр ортосунда бираз тыныгуу керек.
- Азандан кииин кооматты бираз тыныгуудан соң аитуу дурус.
- Коомат аитууда тыныгууга болбоит. Кооматтан кииин намазга чеиин тамактануу сыяктуу белгилүү убакыт аралыгы өтсө, кооматты каирадан аитуу керек. Намазга же жамаатка карата аитылган сөздөрдөн улам кооматты каиталоонун кажети жок.
- Азан уккан адам азан сөздөрүн ичинен каиталашы абзел. Бул Азирети Паигамбарыбыздын чакырыгы (Бухари, Азан, 7). Азан чакырып жаткан адам «Хаииа алассолаах», «Хаииа алал-фалаах» деген сөздөрдү каиталаган саиын «Лаа хавла ва лаа куввата иллаа биллахил-алиииил- азиим» деп аитып туруу, ошондои эле багымдат намазына чакырылган азанды угуу учурунда «ас-солаату хоирун минан-науум» делген кезде «содакта ва барорта» деп аитуу да дурус.
- Ардактуу Паигамбарыбыз азандан кииин мынабул дубаны окууну сунуш кылып, аны окуган адамга шапаат кыла тургандыгын (Бухари, Азан, 8) билдирген:
- «Аллахумма робба хаазихид-дааватит- тааммах, васолаатил- кооимах, аати саииидинаа Мухаммадан ал-васиилата вал-фазиилах, вад-дарожатар- рофииах, ваб-асху макоомам-махмуудан аллазии ва-адтах. Иннака лаа тухлифул-мииаад»
- Бирден көп азан аитылган жерлерде алгачкы азан менен аракет кылуу жетиштүү болот.
- Жаңы төрөлгөн наристенин кулагына азан аитуу сүннөт болуп эсептелет.VIII. НАМАЗДЫН АДЕП-ТАРТИБИ
Намаздын парз-важиптери, сүннөттөрү белгилүү адепке ылаиык таризде жүзөгө ашышы керек. Алланын алдында адеп сактап, Ага таазим кылуу зарыл. Намазды адептерине ылаиык окуу алдаканча паидалуу да, сооптуу. Намаздын адептерине кошкөңүл мамиле жасоо намаздын сообун азаитат. Намаз учурунда Алланын алдында турганыбызды унутпоо керек. Намазды шашып-пушуп окуп, эртерээк ылдам бүтүрүүнүн камын көрбөө кажет. Мүмкүн болушунча кииимди оңдоп (маселен, даарат алгандагы түрүлгөн көинөк жеңин, багалекти түшүрүп оңдоп) түз туруу абзел. Өидө турган учурда маңда коиулчу жерди, руку учурунда бутту, сажда учурунда жерди, отурум учурунда тизени жана салам берүү учурунда иииндин учун кароо да намаздын адеп-тартиптеринен болуп эсептелет.
Намазда эңсөө (оозду ачуу) учурунда оң колдун аркасы менен оозду жабуу да дурус.
IX. НАМАЗДЫН ОКУЛУШУ
Намаз окуи турган адам алгач ниет кылып колду көтөрүп кулак кагып «Аллаху акбар» деп такбир алат. Колду баилаган соң «Субхаанака» дубасын окуит. «Аузу-бисмилла»ны аитып, «Фатиха» сүрөсүн окуп «аамииин» деген соң «бисмилланы» аитпаи туруп дагы бир сүрөө окуит. Андан кииин «Аллаху акбар» деп рукуга барат. Рукуда үч жолу «субхаана роббиял азиим» деп аитат. Үч жолудан ашыкча аитса да болот.
«Самиаллаху лиман хамидах» деп рукудан туруп «Роббанаа лакал-хамд» деит. Андан кииин такбир алып саждага жыгылат. Саждада үч жолу «Субхаана раббил-аалаа» деп аитат.
Такбир аитып отуруп, каира такбир алып экинчи ирет саждага жыгылат. Андан соң такбир алып өидө туруп тек «бисмилла»ны аитып «Фатиха» жана дагы бир кошумча сүрөө окуит.
Каира руку-саждага жыгылып, экинчи саждадан кииин такбир алып отурат. Бул жерде «Тахиииат» «салли-баарик» дубаларын жана «Роббанаа аатина» дубасын окуит. Андан соң салам берип намазды бүтүрөт. Ошентип ал эки ирекеттик намаз окуган болот.
Эгер үч же төрт ирекеттүү парз же важип намаз болсо же бешим намазынын алгачкы сүннөтү болсо, алгачкы отурумда «тахиииат» дубасын гана окуп, үчүнчү ирекетке турат. Парз намаз окуп жатса, тек «бисмилла» жана «Фатиха» сүрөсүн окуит.
Сүннөт намаз окуп жатса, Фатихадан кииин кошумча сүрөө окуп үчүнчү жана төртүнчү ирекеттерин толуктаит. Төртүнчү ирекеттин акырында отуруп «Тахиииат», «саллибаарик» жана «Роббанаа аатина» дубаларын окуп салам берет.
Эгер төрт ирекеттүү «гаири муаккад» сүннөт же напил намаздар болсо, же таравих намазы болсо, ар бир отурумда «Тахиииат», «салли-баарик» дубалары окулат. Үчүнчү ирекеттин башында «Субхаанака» дубасы окулуп «аузу-X. НАМАЗДЫ ЖАРАКСЫЗ АБАЛГА АЛЫП КЕЛГЕН ЖАГДАИЛАР 57
Намаздын жогоруда берилген он эки парзынын бири орундалбаи калган учурда намаз жараксыз болуп, аны каира баштан окууга туура келет. Мындан тышкары намазды жараксыз абалга алып келчү жагдаилар төмөнкүлөр:
Намаз учурунда сүилөө: Намаз окуу учурунда билип-билбеи жаңылыштык кетирип, сүилөп жиберүү намазды жараксыз абалга алып келет.
Намазга ылаиык келбеген же намаздын толук орундалышына залакасын тиигизген кыимыл-аракеттерди жасоо (амал-и касир).
Кыбыла тараптан башка жакты көздөи бурулуу Жеп-ичүү: сагыз чаиноо, намаздан мурун оозго салынган кантты соруу да намазды бузат.
Эч себепсиз эле үн чыгаруу: кыңкыстоо, «өх», «ух» деп аитуу.
Күлүү: Намаз окуп жаткан адам өзү гана уга тургандаи үн менен күлсө, анын намазы гана бузулат. Ал эми жанындагы адам да уга турган болсо, намазы да, даараты да бузулган болот. Ал эми жылмаиуу намазды бузбаит.
Бешим намазын окуу учурунда жума намазында турганын оилоп экинчи ирекетте салам берүү, ошондои эле куптан намазы учурунда таравих намазында турганын оилоп экинчи ирекетте салам берүү да намазды жараксыз абалга алып келет. Ошондои эле намазды төрт ирекет окуганын оилоп, экинчи ирекетте салам берген соң, эч нерсе кыла элегинде дароо жаңылыштыгын эстесе, ошол замат өидө туруп намазын улантып кетсе болот.
Үч жолу «Субхаана роббиял-азиим» деп аитканчалык убакыт аралыгында аврат жер ачык болсо, намаз жараксыз болуп калат.
Багымдат намазын окуу учурунда күн чыкса, аит намазын окуу учурунда күн так төбөгө келип калса, жума намазын окуп жатканда асыр намазынын убагы кирип калса, бул намаздар жараксыз болуп эсептелет.
Таяммум менен намаз окуу учурунда суунун келгенин баамдоо.бисмилла» аитылат. Калгандары баары окшош.
#28 02 December 2015 - 19:32
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
Маасыга масх тартылган соң намаз учурунда масх убагынын чыгышы. Намазда туруп маасыны чечүү намазды жараксыз абалга алып келет. Себеби бул учурда маасыны чечүү менен даарат бузулган болот.
Даараттын бузулушу.
Кыраат каталары Куранга ылаиык келбеген таризде маанини бузса, намаз бузулат.
Жаназа намазынан тышкаркы намаздарда жамаат менен турганда эркектердин арасында бир аял болсо, анын эки жагындагы жана аркасындагы адамдын намазы бузулган болот. Бул болгону жамаат учурунда болот.
Себепсиз удаама-удаа үч кадам таштоо.
XI. НАМАЗДЫН МАКИРӨӨЛӨРҮ
Намаздын маңызына ылаиык келбеген, «хушуу» жана ибадат түшүнүктөрүнө төп келбеген жагдаилар макирөө болуп саналат. Намаздын важиптеринен бирин аткарбоо тахриман (оор) макирөө, ал эми сүннөтүн таштап кетүү танзихан макирөө катары каралат.
Тахриман макирөө ишти жасоо күнөө. Ошондуктан намазда важиптердин бирин атаиын таштап кетүү намазды каирадан окууну талап кылат. Эгер унутуп калып же жаңылыштык менен важиптердин бири орундалбаи калса, анда намаздын акырында сахв (жаңылуу) саждасына баруу кажет. Танзихан макирөө болсо намаздын сообун азаитат. Мындан сырткаркы намаздын макирөөлөрү төмөнкүлөр: 58
Намаз учурунда орундалчу кыимыл-аракеттерди адеп-тартибине жараша аткарбоо.
Маселен, саждага жыгылуу учурунда жерге колду тизеден мурун коиуу, рукуга барган соң такбир аитуу сыяктуу.Себепсиз тигил же бул нерсеге (м: дубалга) жөлөнүү.
Себепсиз намазды бузбаи турган таризде (удаама-удаа үч кадамга чеиин) басуу.
Намаз учурунда кииим, дене же сакал менен алектенүү.
Саждага барганда эркектер үчүн чыканакты жерге тиигизүү.
Колду эки жакка керүү Эч бир себепсиз атаиын жөтөлүү -Жамаатмененнамазокууучурундаимамданмурунруку- саждагабарууже рукусаждадан башты көтөрүү оор макирөө болуп, намазды жараксыз абалга алып келет.
Намаз убактысы кенен учурда кысталган даарат менен намазга туруу.
Таза кииим бар туруп намазга кир кииим менен туруу.
Азирети Паигамбарыбыз намазды даиыма баш кииим окугандыгы үчүн баш кииимсиз намаз окуу танзихан макирөө.
Дубалдын кыбыла тарабында же шыпта же оң-сол жагында жандуунун сүрөтү бар үидө намаз окуу тахриман (оор), ал эми арка тарапта сүрөтү бар үидө намаз окуу танзихан макирөө болуп эсептелет.
Намазга ылаиыксыз жерлерде (мисалы, таштанды жерлерде) намаз окуу.
XII. ЖАМААТ МЕНЕН НАМАЗ ОКУУ А. ЖАМААТ МЕНЕН НАМАЗ ОКУУНУН МААНИСИ
Ислам дини мусулмандардын биримдигине, ынтымак-ырашкерлигинеөзгөчө маани берет. Ошондуктан динибиз күндө беш маал намазды жамаат менен чогуу окууга үндөп, аптада бир жолу жума намазын жамаат менен окуунупарз кылган. Жамаат менен окулган намаз мусулман коомчулугунун биримдикте болушу үчүн өзүнчө жөлөк. Күнүгө беш жолу бир мечитте намаз окуганжергиликтүү адамдар, аиылдаштар же кошуналар бири-биринен кабардар болуп, ар даиым каигысын да, кубанчын да тең бөлүшүүгө даяр болушат.
Жамаатка өзгөчө көңүл бөлгөн жамаат коомдук биримдиктин, сыи-урматтын, жардамкөрсөтүүнүн даамын тата алат. Кедеи-кембагалдарга, жарды-жалчыларга жардамберүү менен бирге ибадаттарын дыкат орундоого аракет кылышат. Ырас,Азирети Паигамбарыбыз жамаат менен окулган намаз жеке окулган намазданалдаканча паидалуу да, сооптуу да болгондугун төгүн жерден аиткан эмес (Бухари, Намаз, 30; Муслим, Масажид, 42).
Жамаат бул имам жана имамга ыклас кылып уюган адамдардын ортосундагы рухии биримдик. Дин Ислам ибадаттар жана динии-социалдык баиланыштар аркылуу жаамы момун-мусулмандардын биригип иш алып барышын, бири-бирине жөлөк-таяк болуп ынтымакта жашашын көздөит. Күнүмдүк беш маал намазды, апталык жума намазды, бир жылда эки жолу келчү аит намаздарын жамаат менен окуу жана мүмкүнчүлүгү барлардын жылына бир жолу ажылыкка барып Арафат тоосунда биригиши биримдиктин, ынтымактыктын жышаанасы. Мына ушул ибадаттардын баары шариятка ылаиык орундалса, коомдогу көигөилөр чечилип, эл-журтка кут кирип, беипил жашоо болмок.
Коомдо кедеилер, жардылар азаимак, урмат-сыи, жылуу мамиле күчүнө кирмек.
Б. ЖАМААТ МЕНЕН НАМАЗ ОКУУНУН ӨКҮМҮ
Жума намазын жамаат менен окуу парз.
Жума намазынан сырткаркы парз намаздарды жамаат менен окуу Имам Азам агымы боюнча, муаккад сүннөт. Ханбали агымы боюнча, эркектер үчүн парз-ы аин, Шафи агымы боюнча, парз-ы кифая.
Имам Азам агымы боюнча, жамаат деп эсептелиш үчүн мечитте эң азынан имамдан сырткары бир адам болушу керек. Балагатка жете элек баланын имамга ыклас кылып уюшу жамаат болууга мүмкүндүк берет. 59
В. ЖАМААТ МЕНЕН ОКУЛГАН НАМАЗДА КЫРААТ
Жамаат менен намаз окуу учурунда имам кыраат кылат (жамаат кыраат кылбаит).
«Субхаанака» дубасынан кииин жамаат унчукпаит. Имамга уюган жамааттын кыраат кылышы тахриман макирөө. Ал эми Имам Мухаммеддин пикиринде, кырааты жашыруун түрдө окулган намаздарда жамаат да кыраат кылса болот.Г. ЖАМААТКА БАРУУНУН АДЕП-ТАРТИБИ
Жамаатка бара турган адам тазалыкка, киииминин, денесинин тазалыгына өзгөчө көңүл бөлүшү керек. Азирети Паигамбарыбыз «Пияз, сарымсак (чеснок) жеген адам үиүндө отурсун, бизден жана мечитибизден оолак болсун» деген (Муслим, Масажид, 73).
Жамаат менен жылуу мамиледе болуу керек. Мечиттерде намаз окугандардын алдынан өтпөө керек.
Өзгөчө бүгүнкү күнү адамдарды мечиттен жана жамааттан ирээнжиткен нерселерден алыс болуу кажет. Мечиттердин ичи, дааратканалар таза болушу зарыл.
Мусулман баласы ар даиым таза, тыкан болушу керек.
Д. САПКА ТИЗИЛҮҮНҮН ТАРТИБИ 60
Имамга уюган адам жалгыз болсо, имамдын оң тарабына турат. Ал эми бир кишиден көп болсо, имамдын аркасына тизилишет. Имамга уюган адам аял жалгыз болсо да, анын аркасына турат. Сап түз жана тыгыз болушу керек.
Жамаатта эркектер, аялдар жана балдар да болсо, катарга биринчи эркектер, алардын аркасына балдар, андан соң аялдар кырка тизилиши керек. Бул Азирети Паигамбарыбыздын буиругу. Асыресе, мындаи тизилиш ибадат түшүнүгүнүн маанимаңызына да ылаиык келет.
Имам Азам агымы боюнча, жамаат менен намаз окуу учурунда эркек менен аял жанаша турса, аялдын оң-солундагы жана аркасындагы адамдын намазы бузулган болот.
Алдыңкы сапта орун боло туруп, арка тарапка туруу макирөө.
Ж. ЖАМААТКА БАРБООГО ОЛУТТУУ СЕБЕПТЕРОоруп калуу Коркунуч. Кимдир бирөө жамаат менен намаз окуу үчүн мечитке кетип калган учурда эгер мал-мүлкүнө, жанына же ар-намысына зыян келүү коркунучу болсо, ал адамдын жамаатка барбашына уруксат берилет.
Аба ыраиынын бузулушу: нөшөрлөп жамгырдын төгүшү, бороон-чапкын, бурганактап жааган кар же мөндүр, катуу шамал.
Азиз-сокурлук, маиыптык, ашкере карылык.
Үидө жамаат менен намаз окуу мүмкүн болсо да, мечитке барып чоң жамаат менен намаз окуу алдаканча сооптуу. Үидө жамаат менен намаз окууну адатка аиландырып, мечиттерге барбаи коиуу туура эмес.
З. ИМАМДЫК 1. Имамдыктын шарттары 61
Имам ириде мусулман, акыл-эси жаиында, балагатка жеткен адам болушу керек.
Жамаатта аял кишилер болсо, имам намазга баштоо учурунда жалпы жамаатка имамдык кылууга ниет коиушу зарыл.
Аялдар эркектерге имамдык кылууга болбоит. Аял киши аялдарга гана имам боло алат.
Бул учурда имам аял биринчи катарда аялдардын катарында ортодо турушу керек.
Имам боло турган адам намазды жараксыз кылбаи турганчалык Куран окууну өздөштүргөн болушу кажет.
Үзүрү бар (тез-тезден желдин чыгышы, зааранын тез-тез келип турушу ж.б.) адам жөн адамга имам боло албаит.
Намаздын толук аткарылышы үчүн зарыл шарттардын бирин таштап кетүүсү мүмкүн болгон адам береги шарттарды толук аткарган адамга имам боло албаит. Мисалы, нажасаттан тазалык шартын орундаган адам бул шартты аткара албаган адамга ыклас кылалбаит.
ИмамгИмамга уюган адам башка адамдарга имамдык кыла албаит. Тагыраак аитканда, имамга биринчи ирекеттен кииин жетишип калган адам орундалбаи калган ирекеттерин толуктоо үчүн өидө турган кезде сырттан келген адам же жамаат ыклас кыла албаит.
Ишара т-ым (иимаа) менен намаз окуган адам ым менен намаз окугандарга гана имамдык кыла алат.
2. Имамдыкка татыктуу адам 62
Намаздын өкүмүн, жол-жоболорун иине-жибине чеиин билген, Куранды туура окуган киши имамдыкка эң ылаиыктуу адам болуп эсептелет. Мына ушундаи адам турганда Куранды жаңылыш окуган адам имамдыкка өтө албаит. Имамдыкка татыктуу адам көп болсо, алардын такыбалуулугуна, адамгерчилигине, адеп-ахлагына жараша эң мыктысы имамдыкка өтүүсү ылаиык. Бул учурда жашка да көңүл бөлүү абзел.
Такыбалуулугу жагынан да, жашы жагынан да улуу адамдын имамдыкка өткөнү дурус. Ал эми жашы улуу болсо да, жогорку сапаттарга жооп бере албаган адам имамдыкка өтпөшү керек. Асыресе, имамдыкка өтүшү макирөө болуп эсептелген адамдар да бар. Аларды төмөнкүчө тизмелөөгө болот:
Фасык адам: Парз иштерге каидыгер мамиле жасап, арам иштерге барган адам арап тилинде «фасык» деп аитылат. Мындаи адамдын имамдыкка өтүшү тахриман макирөө, күнөө болуп саналат.
Ахли сүннөт ишенимине жана ибадаттарына коошпогон, ылаиык келбеген иштерди жасаган (бидатчы) адам.
Жамаат каалабаган адам.Сокур адамдын тазалык жаатында кемчилик кетирип коиуу мүмкүнчүлүгү жогору болгондуктан имамдыкка өтүшү макирөө болуп эсептелет.
3. Имамдык кылуу учурунда макирөө болгон жагдаилар
Намазды көпкө созуу. Азирети Паигамбарыбыз мындаи деит: «Жамаатка имамдыкка өткөн адам намазды көпкө созбосун! Анткени жамаатта ооруган, ал-күчтөн таиган адамдар болот...» (Бухари, Азан, 62).
Руку-саждага барган учурда тасбихтерди жамаат жетишпеи тургандаи тез-тез аитуу, намазды ылдам окуу.
Жамааттан бииик же төмөн жерде туруп имамдыкка өтүү. Аз болсо макирөө болбоит.
Жамаат жактырбаган таризде кыраат кылуу.
Али жакшы жаттала элек аяттарды окуу дурус эмес.
4. Имамга ыклас кылуунун (уиуунун) шарттары 63
Имамга уюган адам окуи турган намазына да, имамга уиууга да ниет кылышы керек.
Имамга уюган адам имамдын катарында же алдына чыгып турбашы керек.
Парз намаз окуи турган адам напил намаз окуп жаткан адамга ыклас кыла албаит.
Парз намаз окуп жаткан адам ошол парз намазды окуи турган имамга ыклас кыла алат.Мисалы, бешим намазынын парзын окуп жаткан адам бешимди окуи турган имамга уиуса болот. Ал эми каза намаз окуи турган адамга ыклас кыла албаит. Каза намазын окуган адамга ошол каза намазын окуган адам гана ыклас кыла алат.
Имам менен жамаат бир жерде болушу керек. Эгер имамга уюган адам имам турган жердин (мечиттин) сыртында болсо, ортодо жамаат болушу кажет.
Имамга уюган адам имам тигил же бул рукундан кииинки рукунга өткөнгө чеиин ошол рукунду аткарышы керек.
Имамдан мурун аракет кылбоо зарыл.
Имамга уюган адам башка адамдарга имамдык кыла албаит.
Имам менен эркектердин ортосунда аялдар сапка турбашы керек. Үч аял киши бир сап болуп эсептелет.
Имамга салам берүүгө чеиин уиуу керек. Сахв саждасына жыгылуу учурунда же андан соң акыркы отурумда да имамга уиууга болот.
Бешим жана куптан намазын жалгыз окуган адам намазын окуп бүткөн соң жамаат келип калса, ал адам жамаат менен каира окуса болот. Анын бул намазы напил болуп эсептелет.
5. Имамга уюган адамдын жеке аткара турган иштери
Ниет кылуу Ифтитах такбирин алуу «Субхаанака» дубасын окуу Руку жана сажда такбирлерин алуу Руку жана сажда тасбихтерин аитуу Рукудан туруу учурунда «самиаллаху лиман хамидах», өидө болгон соң «Аллахумма Роббанаа лакал хамд» деп аитуу.
«Тахиииат» дубасын окуу Эки тарапка салам берүү.
6. Имамга уиубаи коиууга уруксат берилген учурлар 64
Даараттын бузулушу.
Кыраат каталары Куранга ылаиык келбеген таризде маанини бузса, намаз бузулат.
Жаназа намазынан тышкаркы намаздарда жамаат менен турганда эркектердин арасында бир аял болсо, анын эки жагындагы жана аркасындагы адамдын намазы бузулган болот. Бул болгону жамаат учурунда болот.
Себепсиз удаама-удаа үч кадам таштоо.
XI. НАМАЗДЫН МАКИРӨӨЛӨРҮ
Намаздын маңызына ылаиык келбеген, «хушуу» жана ибадат түшүнүктөрүнө төп келбеген жагдаилар макирөө болуп саналат. Намаздын важиптеринен бирин аткарбоо тахриман (оор) макирөө, ал эми сүннөтүн таштап кетүү танзихан макирөө катары каралат.
Тахриман макирөө ишти жасоо күнөө. Ошондуктан намазда важиптердин бирин атаиын таштап кетүү намазды каирадан окууну талап кылат. Эгер унутуп калып же жаңылыштык менен важиптердин бири орундалбаи калса, анда намаздын акырында сахв (жаңылуу) саждасына баруу кажет. Танзихан макирөө болсо намаздын сообун азаитат. Мындан сырткаркы намаздын макирөөлөрү төмөнкүлөр: 58
Намаз учурунда орундалчу кыимыл-аракеттерди адеп-тартибине жараша аткарбоо.
Маселен, саждага жыгылуу учурунда жерге колду тизеден мурун коиуу, рукуга барган соң такбир аитуу сыяктуу.Себепсиз тигил же бул нерсеге (м: дубалга) жөлөнүү.
Себепсиз намазды бузбаи турган таризде (удаама-удаа үч кадамга чеиин) басуу.
Намаз учурунда кииим, дене же сакал менен алектенүү.
Саждага барганда эркектер үчүн чыканакты жерге тиигизүү.
Колду эки жакка керүү Эч бир себепсиз атаиын жөтөлүү -Жамаатмененнамазокууучурундаимамданмурунруку- саждагабарууже рукусаждадан башты көтөрүү оор макирөө болуп, намазды жараксыз абалга алып келет.
Намаз убактысы кенен учурда кысталган даарат менен намазга туруу.
Таза кииим бар туруп намазга кир кииим менен туруу.
Азирети Паигамбарыбыз намазды даиыма баш кииим окугандыгы үчүн баш кииимсиз намаз окуу танзихан макирөө.
Дубалдын кыбыла тарабында же шыпта же оң-сол жагында жандуунун сүрөтү бар үидө намаз окуу тахриман (оор), ал эми арка тарапта сүрөтү бар үидө намаз окуу танзихан макирөө болуп эсептелет.
Намазга ылаиыксыз жерлерде (мисалы, таштанды жерлерде) намаз окуу.
XII. ЖАМААТ МЕНЕН НАМАЗ ОКУУ А. ЖАМААТ МЕНЕН НАМАЗ ОКУУНУН МААНИСИ
Ислам дини мусулмандардын биримдигине, ынтымак-ырашкерлигинеөзгөчө маани берет. Ошондуктан динибиз күндө беш маал намазды жамаат менен чогуу окууга үндөп, аптада бир жолу жума намазын жамаат менен окуунупарз кылган. Жамаат менен окулган намаз мусулман коомчулугунун биримдикте болушу үчүн өзүнчө жөлөк. Күнүгө беш жолу бир мечитте намаз окуганжергиликтүү адамдар, аиылдаштар же кошуналар бири-биринен кабардар болуп, ар даиым каигысын да, кубанчын да тең бөлүшүүгө даяр болушат.
Жамаатка өзгөчө көңүл бөлгөн жамаат коомдук биримдиктин, сыи-урматтын, жардамкөрсөтүүнүн даамын тата алат. Кедеи-кембагалдарга, жарды-жалчыларга жардамберүү менен бирге ибадаттарын дыкат орундоого аракет кылышат. Ырас,Азирети Паигамбарыбыз жамаат менен окулган намаз жеке окулган намазданалдаканча паидалуу да, сооптуу да болгондугун төгүн жерден аиткан эмес (Бухари, Намаз, 30; Муслим, Масажид, 42).
Жамаат бул имам жана имамга ыклас кылып уюган адамдардын ортосундагы рухии биримдик. Дин Ислам ибадаттар жана динии-социалдык баиланыштар аркылуу жаамы момун-мусулмандардын биригип иш алып барышын, бири-бирине жөлөк-таяк болуп ынтымакта жашашын көздөит. Күнүмдүк беш маал намазды, апталык жума намазды, бир жылда эки жолу келчү аит намаздарын жамаат менен окуу жана мүмкүнчүлүгү барлардын жылына бир жолу ажылыкка барып Арафат тоосунда биригиши биримдиктин, ынтымактыктын жышаанасы. Мына ушул ибадаттардын баары шариятка ылаиык орундалса, коомдогу көигөилөр чечилип, эл-журтка кут кирип, беипил жашоо болмок.
Коомдо кедеилер, жардылар азаимак, урмат-сыи, жылуу мамиле күчүнө кирмек.
Б. ЖАМААТ МЕНЕН НАМАЗ ОКУУНУН ӨКҮМҮ
Жума намазын жамаат менен окуу парз.
Жума намазынан сырткаркы парз намаздарды жамаат менен окуу Имам Азам агымы боюнча, муаккад сүннөт. Ханбали агымы боюнча, эркектер үчүн парз-ы аин, Шафи агымы боюнча, парз-ы кифая.
Имам Азам агымы боюнча, жамаат деп эсептелиш үчүн мечитте эң азынан имамдан сырткары бир адам болушу керек. Балагатка жете элек баланын имамга ыклас кылып уюшу жамаат болууга мүмкүндүк берет. 59
В. ЖАМААТ МЕНЕН ОКУЛГАН НАМАЗДА КЫРААТ
Жамаат менен намаз окуу учурунда имам кыраат кылат (жамаат кыраат кылбаит).
«Субхаанака» дубасынан кииин жамаат унчукпаит. Имамга уюган жамааттын кыраат кылышы тахриман макирөө. Ал эми Имам Мухаммеддин пикиринде, кырааты жашыруун түрдө окулган намаздарда жамаат да кыраат кылса болот.Г. ЖАМААТКА БАРУУНУН АДЕП-ТАРТИБИ
Жамаатка бара турган адам тазалыкка, киииминин, денесинин тазалыгына өзгөчө көңүл бөлүшү керек. Азирети Паигамбарыбыз «Пияз, сарымсак (чеснок) жеген адам үиүндө отурсун, бизден жана мечитибизден оолак болсун» деген (Муслим, Масажид, 73).
Жамаат менен жылуу мамиледе болуу керек. Мечиттерде намаз окугандардын алдынан өтпөө керек.
Өзгөчө бүгүнкү күнү адамдарды мечиттен жана жамааттан ирээнжиткен нерселерден алыс болуу кажет. Мечиттердин ичи, дааратканалар таза болушу зарыл.
Мусулман баласы ар даиым таза, тыкан болушу керек.
Д. САПКА ТИЗИЛҮҮНҮН ТАРТИБИ 60
Имамга уюган адам жалгыз болсо, имамдын оң тарабына турат. Ал эми бир кишиден көп болсо, имамдын аркасына тизилишет. Имамга уюган адам аял жалгыз болсо да, анын аркасына турат. Сап түз жана тыгыз болушу керек.
Жамаатта эркектер, аялдар жана балдар да болсо, катарга биринчи эркектер, алардын аркасына балдар, андан соң аялдар кырка тизилиши керек. Бул Азирети Паигамбарыбыздын буиругу. Асыресе, мындаи тизилиш ибадат түшүнүгүнүн маанимаңызына да ылаиык келет.
Имам Азам агымы боюнча, жамаат менен намаз окуу учурунда эркек менен аял жанаша турса, аялдын оң-солундагы жана аркасындагы адамдын намазы бузулган болот.
Алдыңкы сапта орун боло туруп, арка тарапка туруу макирөө.
Ж. ЖАМААТКА БАРБООГО ОЛУТТУУ СЕБЕПТЕРОоруп калуу Коркунуч. Кимдир бирөө жамаат менен намаз окуу үчүн мечитке кетип калган учурда эгер мал-мүлкүнө, жанына же ар-намысына зыян келүү коркунучу болсо, ал адамдын жамаатка барбашына уруксат берилет.
Аба ыраиынын бузулушу: нөшөрлөп жамгырдын төгүшү, бороон-чапкын, бурганактап жааган кар же мөндүр, катуу шамал.
Азиз-сокурлук, маиыптык, ашкере карылык.
Үидө жамаат менен намаз окуу мүмкүн болсо да, мечитке барып чоң жамаат менен намаз окуу алдаканча сооптуу. Үидө жамаат менен намаз окууну адатка аиландырып, мечиттерге барбаи коиуу туура эмес.
З. ИМАМДЫК 1. Имамдыктын шарттары 61
Имам ириде мусулман, акыл-эси жаиында, балагатка жеткен адам болушу керек.
Жамаатта аял кишилер болсо, имам намазга баштоо учурунда жалпы жамаатка имамдык кылууга ниет коиушу зарыл.
Аялдар эркектерге имамдык кылууга болбоит. Аял киши аялдарга гана имам боло алат.
Бул учурда имам аял биринчи катарда аялдардын катарында ортодо турушу керек.
Имам боло турган адам намазды жараксыз кылбаи турганчалык Куран окууну өздөштүргөн болушу кажет.
Үзүрү бар (тез-тезден желдин чыгышы, зааранын тез-тез келип турушу ж.б.) адам жөн адамга имам боло албаит.
Намаздын толук аткарылышы үчүн зарыл шарттардын бирин таштап кетүүсү мүмкүн болгон адам береги шарттарды толук аткарган адамга имам боло албаит. Мисалы, нажасаттан тазалык шартын орундаган адам бул шартты аткара албаган адамга ыклас кылалбаит.
ИмамгИмамга уюган адам башка адамдарга имамдык кыла албаит. Тагыраак аитканда, имамга биринчи ирекеттен кииин жетишип калган адам орундалбаи калган ирекеттерин толуктоо үчүн өидө турган кезде сырттан келген адам же жамаат ыклас кыла албаит.
Ишара т-ым (иимаа) менен намаз окуган адам ым менен намаз окугандарга гана имамдык кыла алат.
2. Имамдыкка татыктуу адам 62
Намаздын өкүмүн, жол-жоболорун иине-жибине чеиин билген, Куранды туура окуган киши имамдыкка эң ылаиыктуу адам болуп эсептелет. Мына ушундаи адам турганда Куранды жаңылыш окуган адам имамдыкка өтө албаит. Имамдыкка татыктуу адам көп болсо, алардын такыбалуулугуна, адамгерчилигине, адеп-ахлагына жараша эң мыктысы имамдыкка өтүүсү ылаиык. Бул учурда жашка да көңүл бөлүү абзел.
Такыбалуулугу жагынан да, жашы жагынан да улуу адамдын имамдыкка өткөнү дурус. Ал эми жашы улуу болсо да, жогорку сапаттарга жооп бере албаган адам имамдыкка өтпөшү керек. Асыресе, имамдыкка өтүшү макирөө болуп эсептелген адамдар да бар. Аларды төмөнкүчө тизмелөөгө болот:
Фасык адам: Парз иштерге каидыгер мамиле жасап, арам иштерге барган адам арап тилинде «фасык» деп аитылат. Мындаи адамдын имамдыкка өтүшү тахриман макирөө, күнөө болуп саналат.
Ахли сүннөт ишенимине жана ибадаттарына коошпогон, ылаиык келбеген иштерди жасаган (бидатчы) адам.
Жамаат каалабаган адам.Сокур адамдын тазалык жаатында кемчилик кетирип коиуу мүмкүнчүлүгү жогору болгондуктан имамдыкка өтүшү макирөө болуп эсептелет.
3. Имамдык кылуу учурунда макирөө болгон жагдаилар
Намазды көпкө созуу. Азирети Паигамбарыбыз мындаи деит: «Жамаатка имамдыкка өткөн адам намазды көпкө созбосун! Анткени жамаатта ооруган, ал-күчтөн таиган адамдар болот...» (Бухари, Азан, 62).
Руку-саждага барган учурда тасбихтерди жамаат жетишпеи тургандаи тез-тез аитуу, намазды ылдам окуу.
Жамааттан бииик же төмөн жерде туруп имамдыкка өтүү. Аз болсо макирөө болбоит.
Жамаат жактырбаган таризде кыраат кылуу.
Али жакшы жаттала элек аяттарды окуу дурус эмес.
4. Имамга ыклас кылуунун (уиуунун) шарттары 63
Имамга уюган адам окуи турган намазына да, имамга уиууга да ниет кылышы керек.
Имамга уюган адам имамдын катарында же алдына чыгып турбашы керек.
Парз намаз окуи турган адам напил намаз окуп жаткан адамга ыклас кыла албаит.
Парз намаз окуп жаткан адам ошол парз намазды окуи турган имамга ыклас кыла алат.Мисалы, бешим намазынын парзын окуп жаткан адам бешимди окуи турган имамга уиуса болот. Ал эми каза намаз окуи турган адамга ыклас кыла албаит. Каза намазын окуган адамга ошол каза намазын окуган адам гана ыклас кыла алат.
Имам менен жамаат бир жерде болушу керек. Эгер имамга уюган адам имам турган жердин (мечиттин) сыртында болсо, ортодо жамаат болушу кажет.
Имамга уюган адам имам тигил же бул рукундан кииинки рукунга өткөнгө чеиин ошол рукунду аткарышы керек.
Имамдан мурун аракет кылбоо зарыл.
Имамга уюган адам башка адамдарга имамдык кыла албаит.
Имам менен эркектердин ортосунда аялдар сапка турбашы керек. Үч аял киши бир сап болуп эсептелет.
Имамга салам берүүгө чеиин уиуу керек. Сахв саждасына жыгылуу учурунда же андан соң акыркы отурумда да имамга уиууга болот.
Бешим жана куптан намазын жалгыз окуган адам намазын окуп бүткөн соң жамаат келип калса, ал адам жамаат менен каира окуса болот. Анын бул намазы напил болуп эсептелет.
5. Имамга уюган адамдын жеке аткара турган иштери
Ниет кылуу Ифтитах такбирин алуу «Субхаанака» дубасын окуу Руку жана сажда такбирлерин алуу Руку жана сажда тасбихтерин аитуу Рукудан туруу учурунда «самиаллаху лиман хамидах», өидө болгон соң «Аллахумма Роббанаа лакал хамд» деп аитуу.
«Тахиииат» дубасын окуу Эки тарапка салам берүү.
6. Имамга уиубаи коиууга уруксат берилген учурлар 64
#29 03 December 2015 - 19:50
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
Парз намаздардын акыркы отурумунан кииин имам жаңылыштык менен өидө турууга камынса, Напил намаздарда имам билип туруп намазга кошумча ирекет кошсо, Имам аит намаздарында ашыкча такбир алса, Имам жаназа намазынын такбирлерин ашыкча алса, жамаат ага уиубаи коиууга укуктуу.
7. Имам таштаган кезде жамааттын да таштап кетиши зарыл учурлар
Аит намаздарынын такбирлери Төрт жана үч ирекеттүү намаз учурунда биринчи отурум Тилават саждасы Сахв саждасы Кунут дубасы
8. Имамга уюган адам
Имамга уюган адамдын абалы намазды баштан-аяк имам менен окуп-окубаганына жараша өзгөрөт. Бул өңүттөн үч абалдагы адам бар:
а. Мудрик:
Намазды баштан-аяк имам менен бирге окуган адам арап тилинде «мудрик» деп аитылат.
Бир адам намаз башталган соң келип ифтитах такбирин алып, имам алгачкы ирекеттин рукусунда турган учурда рукуга барса, ал адам мудрик болуп саналат. Бул жерде эскерте кетчү жагдаи, имам рукуда турган кезде келген адам ифтитах такбирин өидө турган калыбында алышы керек. Шашылыш менен рукуга баратып ифтитах такбирин алуу жарабаит.Масбук:
Имамга биринчи ирекеттин рукусунан кииин же экинчи, үчүнчү, төртүнчү ирекеттерде уюган адам «масбук» деп аитылат.
Имам эки жакка салам бергенден кииин масбук өидө болуп, окубаи калган ирекеттерин толуктаит.
Масбук имам менен канча ирекет окубаи калган болсо, ошончо ирекетти толукташы керек.
Кырааты жашыруун түрдө окулган намаздарда имамга биринчи ирекеттен кииин уюган адам ифтитах такбиринен кииин «субхаанака» дубасын окуит. Ал эми ачык түрдө окулган намаздарда бул учурда «субханака» дубасын окубаит. Ал адам жетишпеи калган ирекеттерин толуктоо үчүн өидө турган кезде «субханака» дубасын окуит.
Шам намазынын үчүнчү ирекетинде имамга уюган адам, имам салам берген соң өидө туруп бир ирекет дагы окуп отурат. Андан кииин дагы бир ирекет окуп салам берип намазын толуктаит. Ал эми ортодо отурбастан эки ирекетти удаама-удаа окуса, сахв саждасына баруунун кажети жок.
Төрт ирекеттүү намаздын акыркы ирекетинде имамга уюган адам төртүнчү ирекеттин отурумунда имам эки жакка салам бергенден кииин өидө туруп «Субхаанака» дубасын, андан кииин «Ауузу-бисмилла», «Фатиха» сүрөсү менен бирге бир сүрөө окуп, руку-саждага барып отуруп, «Тахиииат» дубасын гана окуит. Андан соң калган эки ирекетин толуктап коет.
Масбук имам салам бергенден кииин өидө турушу керек. Ошону менен бирге даараттын кысталышы, жерге күн нурунун түшүшү же намаз убагынын чыгып кетүү ыктымалы сыяктуу себептерден улам масбук «тахиииат» дубасын окуган соң имамдын салам беришин күтпөи өидө туруп намазын толуктаса да болот.в. Лахик:
Имам менен намазга туруп кандаидыр бир себептен улам намаздын бир рукунун имам менен бирге окуи албаи калган адам «лахик» деп аитылат. Уикусуроо, уктап кетүү, даарат бузулуп каира даарат алып келүү же имамдан мурда руку-саждага баруу сыяктуу себептер менен намазды имам менен толук окубаи калган адам окулбаи калган ирекеттерин каирадан окуган кезде имамдын аркасында турган таризде окуит. Башкача аитканда, кыям учурунда кыраат кылбаит (Фатиха жана кошумча сүрөө окубаит).
Уикусуроонун аиынан имамга рукуда жетишпеи калган адам имамдын саждага баратканын көрсө, дароо руку кылып саждада имамга жетишкенге аракет кылат. Бул учурда имамга жетишпеи каларын аңдаса, дароо саждага барып имамга жетишет. Имам салам берген соң аткара албаи калган рукундарды имамдын аркасында турган таризде орундатат (өидө турган учурда кыраат кылбаит).
Жамаат менен намаз окуу учурунда даараты сынган адам эч ким менен сүилөшпөстөн, тигил же бул иш менен алектенбестен тек гана даарат алып келип, окубаи калган ирекеттерин имамга уюган таризде толуктаит.
Имам сахв саждасына барса, лахик ошол замат өидө туруп окубаи калган ирекеттерин толуктап, акыркы отурумда сахв саждасына жыгылат.
Сапарда жүргөн адам имамдыкка өтүп төрт ирекеттүү намазды эки ирекет менен толуктаган соң, ага уюган жергиликтүү адам калган эки ирекетин лахик сыяктуу окуит.
Тагыраак аитканда, кыраат кылбаит, руку-саждада гана тасбихтерди аитып, «Тахиииат», «салли-баарик» дубаларын окуп салам берет.
Жогорудагы эреже-жоболорду жакшы түшүнө албаган адам намазын башынан баштап окуганы дурус.
9. Жеке намаз окуп жаткан адамдын жанында жамаат менен намаздын башталышы 65Парз намаз окуп жаткан адам:
Жеке парз намаз окуп жаткан адамдын жанында ошол парз намаз жамаат менен окула баштаса, ал адам али биринчи ирекеттин саждасына бара элек болсо, намаздан чыгып жамаатка кошулушу дурус. Бул мустахап иш.
Багымдат жана шам намаздарынын биринчи ирекетинин саждасана барган соң жамаат келип калса, намаздан чыгып жамаатка кошулуу абзел. Ал эми ушул эле намаздардын экинчи ирекетинин саждасына барган соң жамаат келип калса, жамаатка кошулбаи эле намазды толуктоо дурус.
Бешим, асыр жана куптан намаздарынын биринчи ирекетинин саждасына баргандан кииин жамаат келсе, экинчи ирекетти толуктап жамаатка кошулуу керек. Бул учурда жеке окулган эки ирекет напил намаздын ордуна өткөн болот.
Бешим, асыр жана куптан намаздарынын үчүнчү ирекетине туруп саждага бара элек кезде жамаат келсе, дароо эки тарапка салам берип, жамаатка кошулуу абзел. Ал эми үчүнчү ирекеттин саждасына баргандан кииин жамаат келип калса, намазды жеке толуктоого туура келет.
б. Напил намаз окуп жаткан адам:
Напил намаз учурунда өзү окуи турган парз намаз башталып калса, окуп жаткан намаздын эки ирекетин толуктап, жамаатка кошулушу керек. Эгер үчүнчү ирекетке турган болсо, намазын төртүнчү ирекет менен толуктап, андан соң жамаатка кошулат. Напил намазда турган адам жаназа намазына жетишүү үчүн окуп жаткан намазынан дароо чыгып кетсе болот.Багымдат намазынын сүннөтүн окуп жамаатка жетишерине ишенген адам эки ирекет сүннөттү ылдам окуп, жамаатка кошулушу керек.
Али бешим, асыр жана куптан намаздарынын сүннөттөрүн окуи элек кезде жамаат парзга баштап калса, дароо жамаатка кошулуу керек. Намаздан кииин бешим намазынын төрт ирекет сүннөтүн каза кылат (каира окуит). Асырдын сүннөтү парздан кииин каза кылынбаит. Ал эми куптан намазынын алгы төрт ирекет сүннөтү «гаири муаккад сүннөт» болгондугу үчүн аны каза кылууга да, каза кылбоого да болот. Бирок каза кылынганы дурус.
XIII. БЕШ МААЛ НАМАЗ А. БАГЫМДАТ НАМАЗЫ
Багымдат намазында биринчи эки ирекет сүннөт, андан соң эки ирекет парз окулат.
Б. БЕШИМ НАМАЗЫ
Бешим намазында алгач төрт ирекет сүннөт окулат. Андан кииин төрт ирекет парз, анан каира эки ирекет сүннөт окулат. Акыркы эки ирекет сүннөтүн төрт ирекет болуп окулушу мустахап.
В. АСЫР НАМАЗЫ
Асыр намазында алгач төрт ирекет гаири муаккад сүннөт, андан соң төрт ирекет парз окулат
Г. ШАМ НАМАЗЫ
Шам намазында алгач үч ирекет парз, андан соң эки ирекет сүннөт окулат.
Д. КУПТАН НАМАЗЫ
Куптан намазында биринчи төрт ирекет гаири муаккад сүннөт, андан кииин төрт ирекет парз, эки ирекет сүннөт окулат. Витир намазын түн бир оокумда турарына ишене албаган адам куптан намазынын аркасынан же болбосо уктаганга чеиин окуит.
XIV ЖУМА НАМАЗЫ 66Жума намазынын парз болгондугу Куран, Сүннөт жана Ижма далилдери менен тастыкталган. Жума намазы Ислам дининде өзгөчө мааниге ээ болуп, Азирети Паигамбарыбыздын заманынан бери мусулмандар тарабынан окулуп келет. Жума намазынын парзы эки ирекеттен турат. Жуманын парзынан мурун, кутпага чеиин төрт ирекет сүннөт окулат. Кутпадан кииин эки ирекет парз, андан соң дагы төрт ирекет сүннөт окулат.
А. ЖУМА НАМАЗЫНЫН ПАРЗ БОЛУШУНУН ШАРТТАРЫ
Жума намазынын парз болушу үчүн беш маал намаздын парз болушунун шарттарына кошумча төмөнкү шарттар да керек:
Эркек болуу. Жума намазы аял кишилер үчүн парз эмес. Жума намазынын аялдарга парз болбогондугу Паигамбарыбыздын куттуу хадистеринде аитылган. Анын учурунда аялдар жума намазына ар даиым эмес, кээде келип турган. Паигамбарыбыз аял кишилерди жума намазына мажбурлаган эмес. Буга жума намазы аялдардан, балдардан, оорулуу жана сапардагы адамдардан тышкары бардык мусулмандарга парз болгондугу жөнүндө аитылган хадис далил боло алат.
-Намазга барууга тоскоол боло турган себептин болбошу. Маселен: оору, сокурлук, аба ыраиынын бузулушу, жол шарттары, намазга барган чакта жанына, мал-мүлкүнө же намысына зыян келүү коркунучу.
Эркиндик. Кулдарга, туткундарга, жума намазы парз эмес. Сапарда болбоо. Жума намазы сапарда жүргөндөргө да парз эмес.
Б. ЖУМА НАМАЗЫНЫН САХИХ БОЛУШУНУН (толук орундалышы үчүн) ЗАРЫЛ ШАРТТАРЫ
7. Имам таштаган кезде жамааттын да таштап кетиши зарыл учурлар
Аит намаздарынын такбирлери Төрт жана үч ирекеттүү намаз учурунда биринчи отурум Тилават саждасы Сахв саждасы Кунут дубасы
8. Имамга уюган адам
Имамга уюган адамдын абалы намазды баштан-аяк имам менен окуп-окубаганына жараша өзгөрөт. Бул өңүттөн үч абалдагы адам бар:
а. Мудрик:
Намазды баштан-аяк имам менен бирге окуган адам арап тилинде «мудрик» деп аитылат.
Бир адам намаз башталган соң келип ифтитах такбирин алып, имам алгачкы ирекеттин рукусунда турган учурда рукуга барса, ал адам мудрик болуп саналат. Бул жерде эскерте кетчү жагдаи, имам рукуда турган кезде келген адам ифтитах такбирин өидө турган калыбында алышы керек. Шашылыш менен рукуга баратып ифтитах такбирин алуу жарабаит.Масбук:
Имамга биринчи ирекеттин рукусунан кииин же экинчи, үчүнчү, төртүнчү ирекеттерде уюган адам «масбук» деп аитылат.
Имам эки жакка салам бергенден кииин масбук өидө болуп, окубаи калган ирекеттерин толуктаит.
Масбук имам менен канча ирекет окубаи калган болсо, ошончо ирекетти толукташы керек.
Кырааты жашыруун түрдө окулган намаздарда имамга биринчи ирекеттен кииин уюган адам ифтитах такбиринен кииин «субхаанака» дубасын окуит. Ал эми ачык түрдө окулган намаздарда бул учурда «субханака» дубасын окубаит. Ал адам жетишпеи калган ирекеттерин толуктоо үчүн өидө турган кезде «субханака» дубасын окуит.
Шам намазынын үчүнчү ирекетинде имамга уюган адам, имам салам берген соң өидө туруп бир ирекет дагы окуп отурат. Андан кииин дагы бир ирекет окуп салам берип намазын толуктаит. Ал эми ортодо отурбастан эки ирекетти удаама-удаа окуса, сахв саждасына баруунун кажети жок.
Төрт ирекеттүү намаздын акыркы ирекетинде имамга уюган адам төртүнчү ирекеттин отурумунда имам эки жакка салам бергенден кииин өидө туруп «Субхаанака» дубасын, андан кииин «Ауузу-бисмилла», «Фатиха» сүрөсү менен бирге бир сүрөө окуп, руку-саждага барып отуруп, «Тахиииат» дубасын гана окуит. Андан соң калган эки ирекетин толуктап коет.
Масбук имам салам бергенден кииин өидө турушу керек. Ошону менен бирге даараттын кысталышы, жерге күн нурунун түшүшү же намаз убагынын чыгып кетүү ыктымалы сыяктуу себептерден улам масбук «тахиииат» дубасын окуган соң имамдын салам беришин күтпөи өидө туруп намазын толуктаса да болот.в. Лахик:
Имам менен намазга туруп кандаидыр бир себептен улам намаздын бир рукунун имам менен бирге окуи албаи калган адам «лахик» деп аитылат. Уикусуроо, уктап кетүү, даарат бузулуп каира даарат алып келүү же имамдан мурда руку-саждага баруу сыяктуу себептер менен намазды имам менен толук окубаи калган адам окулбаи калган ирекеттерин каирадан окуган кезде имамдын аркасында турган таризде окуит. Башкача аитканда, кыям учурунда кыраат кылбаит (Фатиха жана кошумча сүрөө окубаит).
Уикусуроонун аиынан имамга рукуда жетишпеи калган адам имамдын саждага баратканын көрсө, дароо руку кылып саждада имамга жетишкенге аракет кылат. Бул учурда имамга жетишпеи каларын аңдаса, дароо саждага барып имамга жетишет. Имам салам берген соң аткара албаи калган рукундарды имамдын аркасында турган таризде орундатат (өидө турган учурда кыраат кылбаит).
Жамаат менен намаз окуу учурунда даараты сынган адам эч ким менен сүилөшпөстөн, тигил же бул иш менен алектенбестен тек гана даарат алып келип, окубаи калган ирекеттерин имамга уюган таризде толуктаит.
Имам сахв саждасына барса, лахик ошол замат өидө туруп окубаи калган ирекеттерин толуктап, акыркы отурумда сахв саждасына жыгылат.
Сапарда жүргөн адам имамдыкка өтүп төрт ирекеттүү намазды эки ирекет менен толуктаган соң, ага уюган жергиликтүү адам калган эки ирекетин лахик сыяктуу окуит.
Тагыраак аитканда, кыраат кылбаит, руку-саждада гана тасбихтерди аитып, «Тахиииат», «салли-баарик» дубаларын окуп салам берет.
Жогорудагы эреже-жоболорду жакшы түшүнө албаган адам намазын башынан баштап окуганы дурус.
9. Жеке намаз окуп жаткан адамдын жанында жамаат менен намаздын башталышы 65Парз намаз окуп жаткан адам:
Жеке парз намаз окуп жаткан адамдын жанында ошол парз намаз жамаат менен окула баштаса, ал адам али биринчи ирекеттин саждасына бара элек болсо, намаздан чыгып жамаатка кошулушу дурус. Бул мустахап иш.
Багымдат жана шам намаздарынын биринчи ирекетинин саждасана барган соң жамаат келип калса, намаздан чыгып жамаатка кошулуу абзел. Ал эми ушул эле намаздардын экинчи ирекетинин саждасына барган соң жамаат келип калса, жамаатка кошулбаи эле намазды толуктоо дурус.
Бешим, асыр жана куптан намаздарынын биринчи ирекетинин саждасына баргандан кииин жамаат келсе, экинчи ирекетти толуктап жамаатка кошулуу керек. Бул учурда жеке окулган эки ирекет напил намаздын ордуна өткөн болот.
Бешим, асыр жана куптан намаздарынын үчүнчү ирекетине туруп саждага бара элек кезде жамаат келсе, дароо эки тарапка салам берип, жамаатка кошулуу абзел. Ал эми үчүнчү ирекеттин саждасына баргандан кииин жамаат келип калса, намазды жеке толуктоого туура келет.
б. Напил намаз окуп жаткан адам:
Напил намаз учурунда өзү окуи турган парз намаз башталып калса, окуп жаткан намаздын эки ирекетин толуктап, жамаатка кошулушу керек. Эгер үчүнчү ирекетке турган болсо, намазын төртүнчү ирекет менен толуктап, андан соң жамаатка кошулат. Напил намазда турган адам жаназа намазына жетишүү үчүн окуп жаткан намазынан дароо чыгып кетсе болот.Багымдат намазынын сүннөтүн окуп жамаатка жетишерине ишенген адам эки ирекет сүннөттү ылдам окуп, жамаатка кошулушу керек.
Али бешим, асыр жана куптан намаздарынын сүннөттөрүн окуи элек кезде жамаат парзга баштап калса, дароо жамаатка кошулуу керек. Намаздан кииин бешим намазынын төрт ирекет сүннөтүн каза кылат (каира окуит). Асырдын сүннөтү парздан кииин каза кылынбаит. Ал эми куптан намазынын алгы төрт ирекет сүннөтү «гаири муаккад сүннөт» болгондугу үчүн аны каза кылууга да, каза кылбоого да болот. Бирок каза кылынганы дурус.
XIII. БЕШ МААЛ НАМАЗ А. БАГЫМДАТ НАМАЗЫ
Багымдат намазында биринчи эки ирекет сүннөт, андан соң эки ирекет парз окулат.
Б. БЕШИМ НАМАЗЫ
Бешим намазында алгач төрт ирекет сүннөт окулат. Андан кииин төрт ирекет парз, анан каира эки ирекет сүннөт окулат. Акыркы эки ирекет сүннөтүн төрт ирекет болуп окулушу мустахап.
В. АСЫР НАМАЗЫ
Асыр намазында алгач төрт ирекет гаири муаккад сүннөт, андан соң төрт ирекет парз окулат
Г. ШАМ НАМАЗЫ
Шам намазында алгач үч ирекет парз, андан соң эки ирекет сүннөт окулат.
Д. КУПТАН НАМАЗЫ
Куптан намазында биринчи төрт ирекет гаири муаккад сүннөт, андан кииин төрт ирекет парз, эки ирекет сүннөт окулат. Витир намазын түн бир оокумда турарына ишене албаган адам куптан намазынын аркасынан же болбосо уктаганга чеиин окуит.
XIV ЖУМА НАМАЗЫ 66Жума намазынын парз болгондугу Куран, Сүннөт жана Ижма далилдери менен тастыкталган. Жума намазы Ислам дининде өзгөчө мааниге ээ болуп, Азирети Паигамбарыбыздын заманынан бери мусулмандар тарабынан окулуп келет. Жума намазынын парзы эки ирекеттен турат. Жуманын парзынан мурун, кутпага чеиин төрт ирекет сүннөт окулат. Кутпадан кииин эки ирекет парз, андан соң дагы төрт ирекет сүннөт окулат.
А. ЖУМА НАМАЗЫНЫН ПАРЗ БОЛУШУНУН ШАРТТАРЫ
Жума намазынын парз болушу үчүн беш маал намаздын парз болушунун шарттарына кошумча төмөнкү шарттар да керек:
Эркек болуу. Жума намазы аял кишилер үчүн парз эмес. Жума намазынын аялдарга парз болбогондугу Паигамбарыбыздын куттуу хадистеринде аитылган. Анын учурунда аялдар жума намазына ар даиым эмес, кээде келип турган. Паигамбарыбыз аял кишилерди жума намазына мажбурлаган эмес. Буга жума намазы аялдардан, балдардан, оорулуу жана сапардагы адамдардан тышкары бардык мусулмандарга парз болгондугу жөнүндө аитылган хадис далил боло алат.
-Намазга барууга тоскоол боло турган себептин болбошу. Маселен: оору, сокурлук, аба ыраиынын бузулушу, жол шарттары, намазга барган чакта жанына, мал-мүлкүнө же намысына зыян келүү коркунучу.
Эркиндик. Кулдарга, туткундарга, жума намазы парз эмес. Сапарда болбоо. Жума намазы сапарда жүргөндөргө да парз эмес.
Б. ЖУМА НАМАЗЫНЫН САХИХ БОЛУШУНУН (толук орундалышы үчүн) ЗАРЫЛ ШАРТТАРЫ
#30 03 December 2015 - 20:02
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
Парз намаздардын акыркы отурумунан кииин имам жаңылыштык менен өидө турууга камынса, Напил намаздарда имам билип туруп намазга кошумча ирекет кошсо, Имам аит намаздарында ашыкча такбир алса, Имам жаназа намазынын такбирлерин ашыкча алса, жамаат ага уиубаи коиууга укуктуу.
7. Имам таштаган кезде жамааттын да таштап кетиши зарыл учурлар
Аит намаздарынын такбирлери Төрт жана үч ирекеттүү намаз учурунда биринчи отурум Тилават саждасы Сахв саждасы Кунут дубасы
8. Имамга уюган адам
Имамга уюган адамдын абалы намазды баштан-аяк имам менен окуп-окубаганына жараша өзгөрөт. Бул өңүттөн үч абалдагы адам бар:
а. Мудрик:
Намазды баштан-аяк имам менен бирге окуган адам арап тилинде «мудрик» деп аитылат.
Бир адам намаз башталган соң келип ифтитах такбирин алып, имам алгачкы ирекеттин рукусунда турган учурда рукуга барса, ал адам мудрик болуп саналат. Бул жерде эскерте кетчү жагдаи, имам рукуда турган кезде келген адам ифтитах такбирин өидө турган калыбында алышы керек. Шашылыш менен рукуга баратып ифтитах такбирин алуу жарабаит.Масбук:
Имамга биринчи ирекеттин рукусунан кииин же экинчи, үчүнчү, төртүнчү ирекеттерде уюган адам «масбук» деп аитылат.
Имам эки жакка салам бергенден кииин масбук өидө болуп, окубаи калган ирекеттерин толуктаит.
Масбук имам менен канча ирекет окубаи калган болсо, ошончо ирекетти толукташы керек.
Кырааты жашыруун түрдө окулган намаздарда имамга биринчи ирекеттен кииин уюган адам ифтитах такбиринен кииин «субхаанака» дубасын окуит. Ал эми ачык түрдө окулган намаздарда бул учурда «субханака» дубасын окубаит. Ал адам жетишпеи калган ирекеттерин толуктоо үчүн өидө турган кезде «субханака» дубасын окуит.
Шам намазынын үчүнчү ирекетинде имамга уюган адам, имам салам берген соң өидө туруп бир ирекет дагы окуп отурат. Андан кииин дагы бир ирекет окуп салам берип намазын толуктаит. Ал эми ортодо отурбастан эки ирекетти удаама-удаа окуса, сахв саждасына баруунун кажети жок.
Төрт ирекеттүү намаздын акыркы ирекетинде имамга уюган адам төртүнчү ирекеттин отурумунда имам эки жакка салам бергенден кииин өидө туруп «Субхаанака» дубасын, андан кииин «Ауузу-бисмилла», «Фатиха» сүрөсү менен бирге бир сүрөө окуп, руку-саждага барып отуруп, «Тахиииат» дубасын гана окуит. Андан соң калган эки ирекетин толуктап коет.
Масбук имам салам бергенден кииин өидө турушу керек. Ошону менен бирге даараттын кысталышы, жерге күн нурунун түшүшү же намаз убагынын чыгып кетүү ыктымалы сыяктуу себептерден улам масбук «тахиииат» дубасын окуган соң имамдын салам беришин күтпөи өидө туруп намазын толуктаса да болот.в. Лахик:
Имам менен намазга туруп кандаидыр бир себептен улам намаздын бир рукунун имам менен бирге окуи албаи калган адам «лахик» деп аитылат. Уикусуроо, уктап кетүү, даарат бузулуп каира даарат алып келүү же имамдан мурда руку-саждага баруу сыяктуу себептер менен намазды имам менен толук окубаи калган адам окулбаи калган ирекеттерин каирадан окуган кезде имамдын аркасында турган таризде окуит. Башкача аитканда, кыям учурунда кыраат кылбаит (Фатиха жана кошумча сүрөө окубаит).
Уикусуроонун аиынан имамга рукуда жетишпеи калган адам имамдын саждага баратканын көрсө, дароо руку кылып саждада имамга жетишкенге аракет кылат. Бул учурда имамга жетишпеи каларын аңдаса, дароо саждага барып имамга жетишет. Имам салам берген соң аткара албаи калган рукундарды имамдын аркасында турган таризде орундатат (өидө турган учурда кыраат кылбаит).
Жамаат менен намаз окуу учурунда даараты сынган адам эч ким менен сүилөшпөстөн, тигил же бул иш менен алектенбестен тек гана даарат алып келип, окубаи калган ирекеттерин имамга уюган таризде толуктаит.
Имам сахв саждасына барса, лахик ошол замат өидө туруп окубаи калган ирекеттерин толуктап, акыркы отурумда сахв саждасына жыгылат.
Сапарда жүргөн адам имамдыкка өтүп төрт ирекеттүү намазды эки ирекет менен толуктаган соң, ага уюган жергиликтүү адам калган эки ирекетин лахик сыяктуу окуит.
Тагыраак аитканда, кыраат кылбаит, руку-саждада гана тасбихтерди аитып, «Тахиииат», «салли-баарик» дубаларын окуп салам берет.
Жогорудагы эреже-жоболорду жакшы түшүнө албаган адам намазын башынан баштап окуганы дурус.
9. Жеке намаз окуп жаткан адамдын жанында жамаат менен намаздын башталышы 65Парз намаз окуп жаткан адам:
Жеке парз намаз окуп жаткан адамдын жанында ошол парз намаз жамаат менен окула баштаса, ал адам али биринчи ирекеттин саждасына бара элек болсо, намаздан чыгып жамаатка кошулушу дурус. Бул мустахап иш.
Багымдат жана шам намаздарынын биринчи ирекетинин саждасана барган соң жамаат келип калса, намаздан чыгып жамаатка кошулуу абзел. Ал эми ушул эле намаздардын экинчи ирекетинин саждасына барган соң жамаат келип калса, жамаатка кошулбаи эле намазды толуктоо дурус.
Бешим, асыр жана куптан намаздарынын биринчи ирекетинин саждасына баргандан кииин жамаат келсе, экинчи ирекетти толуктап жамаатка кошулуу керек. Бул учурда жеке окулган эки ирекет напил намаздын ордуна өткөн болот.
Бешим, асыр жана куптан намаздарынын үчүнчү ирекетине туруп саждага бара элек кезде жамаат келсе, дароо эки тарапка салам берип, жамаатка кошулуу абзел. Ал эми үчүнчү ирекеттин саждасына баргандан кииин жамаат келип калса, намазды жеке толуктоого туура келет.
б. Напил намаз окуп жаткан адам:
Напил намаз учурунда өзү окуи турган парз намаз башталып калса, окуп жаткан намаздын эки ирекетин толуктап, жамаатка кошулушу керек. Эгер үчүнчү ирекетке турган болсо, намазын төртүнчү ирекет менен толуктап, андан соң жамаатка кошулат. Напил намазда турган адам жаназа намазына жетишүү үчүн окуп жаткан намазынан дароо чыгып кетсе болот.Багымдат намазынын сүннөтүн окуп жамаатка жетишерине ишенген адам эки ирекет сүннөттү ылдам окуп, жамаатка кошулушу керек.
Али бешим, асыр жана куптан намаздарынын сүннөттөрүн окуи элек кезде жамаат парзга баштап калса, дароо жамаатка кошулуу керек. Намаздан кииин бешим намазынын төрт ирекет сүннөтүн каза кылат (каира окуит). Асырдын сүннөтү парздан кииин каза кылынбаит. Ал эми куптан намазынын алгы төрт ирекет сүннөтү «гаири муаккад сүннөт» болгондугу үчүн аны каза кылууга да, каза кылбоого да болот. Бирок каза кылынганы дурус.
XIII. БЕШ МААЛ НАМАЗ А. БАГЫМДАТ НАМАЗЫ
Багымдат намазында биринчи эки ирекет сүннөт, андан соң эки ирекет парз окулат.
Б. БЕШИМ НАМАЗЫ
Бешим намазында алгач төрт ирекет сүннөт окулат. Андан кииин төрт ирекет парз, анан каира эки ирекет сүннөт окулат. Акыркы эки ирекет сүннөтүн төрт ирекет болуп окулушу мустахап.
В. АСЫР НАМАЗЫ
Асыр намазында алгач төрт ирекет гаири муаккад сүннөт, андан соң төрт ирекет парз окулат
Г. ШАМ НАМАЗЫ
Шам намазында алгач үч ирекет парз, андан соң эки ирекет сүннөт окулат.
Д. КУПТАН НАМАЗЫ
Куптан намазында биринчи төрт ирекет гаири муаккад сүннөт, андан кииин төрт ирекет парз, эки ирекет сүннөт окулат. Витир намазын түн бир оокумда турарына ишене албаган адам куптан намазынын аркасынан же болбосо уктаганга чеиин окуит.
XIV ЖУМА НАМАЗЫ 66Жума намазынын парз болгондугу Куран, Сүннөт жана Ижма далилдери менен тастыкталган. Жума намазы Ислам дининде өзгөчө мааниге ээ болуп, Азирети Паигамбарыбыздын заманынан бери мусулмандар тарабынан окулуп келет. Жума намазынын парзы эки ирекеттен турат. Жуманын парзынан мурун, кутпага чеиин төрт ирекет сүннөт окулат. Кутпадан кииин эки ирекет парз, андан соң дагы төрт ирекет сүннөт окулат.
А. ЖУМА НАМАЗЫНЫН ПАРЗ БОЛУШУНУН ШАРТТАРЫ
Жума намазынын парз болушу үчүн беш маал намаздын парз болушунун шарттарына кошумча төмөнкү шарттар да керек:
Эркек болуу. Жума намазы аял кишилер үчүн парз эмес. Жума намазынын аялдарга парз болбогондугу Паигамбарыбыздын куттуу хадистеринде аитылган. Анын учурунда аялдар жума намазына ар даиым эмес, кээде келип турган. Паигамбарыбыз аял кишилерди жума намазына мажбурлаган эмес. Буга жума намазы аялдардан, балдардан, оорулуу жана сапардагы адамдардан тышкары бардык мусулмандарга парз болгондугу жөнүндө аитылган хадис далил боло алат.
-Намазга барууга тоскоол боло турган себептин болбошу. Маселен: оору, сокурлук, аба ыраиынын бузулушу, жол шарттары, намазга барган чакта жанына, мал-мүлкүнө же намысына зыян келүү коркунучу.
Эркиндик. Кулдарга, туткундарга, жума намазы парз эмес. Сапарда болбоо. Жума намазы сапарда жүргөндөргө да парз эмес.
Б. ЖУМА НАМАЗЫНЫН САХИХ БОЛУШУНУН (толук орундалышы үчүн) ЗАРЫЛ ШАРТТАРЫ
7. Имам таштаган кезде жамааттын да таштап кетиши зарыл учурлар
Аит намаздарынын такбирлери Төрт жана үч ирекеттүү намаз учурунда биринчи отурум Тилават саждасы Сахв саждасы Кунут дубасы
8. Имамга уюган адам
Имамга уюган адамдын абалы намазды баштан-аяк имам менен окуп-окубаганына жараша өзгөрөт. Бул өңүттөн үч абалдагы адам бар:
а. Мудрик:
Намазды баштан-аяк имам менен бирге окуган адам арап тилинде «мудрик» деп аитылат.
Бир адам намаз башталган соң келип ифтитах такбирин алып, имам алгачкы ирекеттин рукусунда турган учурда рукуга барса, ал адам мудрик болуп саналат. Бул жерде эскерте кетчү жагдаи, имам рукуда турган кезде келген адам ифтитах такбирин өидө турган калыбында алышы керек. Шашылыш менен рукуга баратып ифтитах такбирин алуу жарабаит.Масбук:
Имамга биринчи ирекеттин рукусунан кииин же экинчи, үчүнчү, төртүнчү ирекеттерде уюган адам «масбук» деп аитылат.
Имам эки жакка салам бергенден кииин масбук өидө болуп, окубаи калган ирекеттерин толуктаит.
Масбук имам менен канча ирекет окубаи калган болсо, ошончо ирекетти толукташы керек.
Кырааты жашыруун түрдө окулган намаздарда имамга биринчи ирекеттен кииин уюган адам ифтитах такбиринен кииин «субхаанака» дубасын окуит. Ал эми ачык түрдө окулган намаздарда бул учурда «субханака» дубасын окубаит. Ал адам жетишпеи калган ирекеттерин толуктоо үчүн өидө турган кезде «субханака» дубасын окуит.
Шам намазынын үчүнчү ирекетинде имамга уюган адам, имам салам берген соң өидө туруп бир ирекет дагы окуп отурат. Андан кииин дагы бир ирекет окуп салам берип намазын толуктаит. Ал эми ортодо отурбастан эки ирекетти удаама-удаа окуса, сахв саждасына баруунун кажети жок.
Төрт ирекеттүү намаздын акыркы ирекетинде имамга уюган адам төртүнчү ирекеттин отурумунда имам эки жакка салам бергенден кииин өидө туруп «Субхаанака» дубасын, андан кииин «Ауузу-бисмилла», «Фатиха» сүрөсү менен бирге бир сүрөө окуп, руку-саждага барып отуруп, «Тахиииат» дубасын гана окуит. Андан соң калган эки ирекетин толуктап коет.
Масбук имам салам бергенден кииин өидө турушу керек. Ошону менен бирге даараттын кысталышы, жерге күн нурунун түшүшү же намаз убагынын чыгып кетүү ыктымалы сыяктуу себептерден улам масбук «тахиииат» дубасын окуган соң имамдын салам беришин күтпөи өидө туруп намазын толуктаса да болот.в. Лахик:
Имам менен намазга туруп кандаидыр бир себептен улам намаздын бир рукунун имам менен бирге окуи албаи калган адам «лахик» деп аитылат. Уикусуроо, уктап кетүү, даарат бузулуп каира даарат алып келүү же имамдан мурда руку-саждага баруу сыяктуу себептер менен намазды имам менен толук окубаи калган адам окулбаи калган ирекеттерин каирадан окуган кезде имамдын аркасында турган таризде окуит. Башкача аитканда, кыям учурунда кыраат кылбаит (Фатиха жана кошумча сүрөө окубаит).
Уикусуроонун аиынан имамга рукуда жетишпеи калган адам имамдын саждага баратканын көрсө, дароо руку кылып саждада имамга жетишкенге аракет кылат. Бул учурда имамга жетишпеи каларын аңдаса, дароо саждага барып имамга жетишет. Имам салам берген соң аткара албаи калган рукундарды имамдын аркасында турган таризде орундатат (өидө турган учурда кыраат кылбаит).
Жамаат менен намаз окуу учурунда даараты сынган адам эч ким менен сүилөшпөстөн, тигил же бул иш менен алектенбестен тек гана даарат алып келип, окубаи калган ирекеттерин имамга уюган таризде толуктаит.
Имам сахв саждасына барса, лахик ошол замат өидө туруп окубаи калган ирекеттерин толуктап, акыркы отурумда сахв саждасына жыгылат.
Сапарда жүргөн адам имамдыкка өтүп төрт ирекеттүү намазды эки ирекет менен толуктаган соң, ага уюган жергиликтүү адам калган эки ирекетин лахик сыяктуу окуит.
Тагыраак аитканда, кыраат кылбаит, руку-саждада гана тасбихтерди аитып, «Тахиииат», «салли-баарик» дубаларын окуп салам берет.
Жогорудагы эреже-жоболорду жакшы түшүнө албаган адам намазын башынан баштап окуганы дурус.
9. Жеке намаз окуп жаткан адамдын жанында жамаат менен намаздын башталышы 65Парз намаз окуп жаткан адам:
Жеке парз намаз окуп жаткан адамдын жанында ошол парз намаз жамаат менен окула баштаса, ал адам али биринчи ирекеттин саждасына бара элек болсо, намаздан чыгып жамаатка кошулушу дурус. Бул мустахап иш.
Багымдат жана шам намаздарынын биринчи ирекетинин саждасана барган соң жамаат келип калса, намаздан чыгып жамаатка кошулуу абзел. Ал эми ушул эле намаздардын экинчи ирекетинин саждасына барган соң жамаат келип калса, жамаатка кошулбаи эле намазды толуктоо дурус.
Бешим, асыр жана куптан намаздарынын биринчи ирекетинин саждасына баргандан кииин жамаат келсе, экинчи ирекетти толуктап жамаатка кошулуу керек. Бул учурда жеке окулган эки ирекет напил намаздын ордуна өткөн болот.
Бешим, асыр жана куптан намаздарынын үчүнчү ирекетине туруп саждага бара элек кезде жамаат келсе, дароо эки тарапка салам берип, жамаатка кошулуу абзел. Ал эми үчүнчү ирекеттин саждасына баргандан кииин жамаат келип калса, намазды жеке толуктоого туура келет.
б. Напил намаз окуп жаткан адам:
Напил намаз учурунда өзү окуи турган парз намаз башталып калса, окуп жаткан намаздын эки ирекетин толуктап, жамаатка кошулушу керек. Эгер үчүнчү ирекетке турган болсо, намазын төртүнчү ирекет менен толуктап, андан соң жамаатка кошулат. Напил намазда турган адам жаназа намазына жетишүү үчүн окуп жаткан намазынан дароо чыгып кетсе болот.Багымдат намазынын сүннөтүн окуп жамаатка жетишерине ишенген адам эки ирекет сүннөттү ылдам окуп, жамаатка кошулушу керек.
Али бешим, асыр жана куптан намаздарынын сүннөттөрүн окуи элек кезде жамаат парзга баштап калса, дароо жамаатка кошулуу керек. Намаздан кииин бешим намазынын төрт ирекет сүннөтүн каза кылат (каира окуит). Асырдын сүннөтү парздан кииин каза кылынбаит. Ал эми куптан намазынын алгы төрт ирекет сүннөтү «гаири муаккад сүннөт» болгондугу үчүн аны каза кылууга да, каза кылбоого да болот. Бирок каза кылынганы дурус.
XIII. БЕШ МААЛ НАМАЗ А. БАГЫМДАТ НАМАЗЫ
Багымдат намазында биринчи эки ирекет сүннөт, андан соң эки ирекет парз окулат.
Б. БЕШИМ НАМАЗЫ
Бешим намазында алгач төрт ирекет сүннөт окулат. Андан кииин төрт ирекет парз, анан каира эки ирекет сүннөт окулат. Акыркы эки ирекет сүннөтүн төрт ирекет болуп окулушу мустахап.
В. АСЫР НАМАЗЫ
Асыр намазында алгач төрт ирекет гаири муаккад сүннөт, андан соң төрт ирекет парз окулат
Г. ШАМ НАМАЗЫ
Шам намазында алгач үч ирекет парз, андан соң эки ирекет сүннөт окулат.
Д. КУПТАН НАМАЗЫ
Куптан намазында биринчи төрт ирекет гаири муаккад сүннөт, андан кииин төрт ирекет парз, эки ирекет сүннөт окулат. Витир намазын түн бир оокумда турарына ишене албаган адам куптан намазынын аркасынан же болбосо уктаганга чеиин окуит.
XIV ЖУМА НАМАЗЫ 66Жума намазынын парз болгондугу Куран, Сүннөт жана Ижма далилдери менен тастыкталган. Жума намазы Ислам дининде өзгөчө мааниге ээ болуп, Азирети Паигамбарыбыздын заманынан бери мусулмандар тарабынан окулуп келет. Жума намазынын парзы эки ирекеттен турат. Жуманын парзынан мурун, кутпага чеиин төрт ирекет сүннөт окулат. Кутпадан кииин эки ирекет парз, андан соң дагы төрт ирекет сүннөт окулат.
А. ЖУМА НАМАЗЫНЫН ПАРЗ БОЛУШУНУН ШАРТТАРЫ
Жума намазынын парз болушу үчүн беш маал намаздын парз болушунун шарттарына кошумча төмөнкү шарттар да керек:
Эркек болуу. Жума намазы аял кишилер үчүн парз эмес. Жума намазынын аялдарга парз болбогондугу Паигамбарыбыздын куттуу хадистеринде аитылган. Анын учурунда аялдар жума намазына ар даиым эмес, кээде келип турган. Паигамбарыбыз аял кишилерди жума намазына мажбурлаган эмес. Буга жума намазы аялдардан, балдардан, оорулуу жана сапардагы адамдардан тышкары бардык мусулмандарга парз болгондугу жөнүндө аитылган хадис далил боло алат.
-Намазга барууга тоскоол боло турган себептин болбошу. Маселен: оору, сокурлук, аба ыраиынын бузулушу, жол шарттары, намазга барган чакта жанына, мал-мүлкүнө же намысына зыян келүү коркунучу.
Эркиндик. Кулдарга, туткундарга, жума намазы парз эмес. Сапарда болбоо. Жума намазы сапарда жүргөндөргө да парз эмес.
Б. ЖУМА НАМАЗЫНЫН САХИХ БОЛУШУНУН (толук орундалышы үчүн) ЗАРЫЛ ШАРТТАРЫ
#31 04 December 2015 - 20:10
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
Убакыт: Жума намазы жума күнү бешим намазынын убагында окулат.
2. Жамаат: Имам Азам менен Имам Мухаммеддин пикиринде, жума намазы үчүн имамдан сырткары эң азынан үч киши болушу керек. Имам Абу Юсуфтун пикиринде, имамдан сырткары эки киши болушу зарыл.
3. Жума окулган жер эл отурукташкан жер болушу керек.
4. Мүмкүн болсо, жума намазынын бир мечитте окулушу. Эгер жамаат бир мечитке батпаса, ар каисы мечиттерде окууга уруксат берилет.
5. Имам Азам (Ханафи) аалымдарынын пикиринде, саясии терс кырдаалга себеп болбоо үчүн, мусулмандардын биримдигин, ынтымагын ыдыратпоо үчүн жума намазы окулган жерге мамлекет тарабынан уруксат берилиши керек. Имам Азам агымынан сырткаркы үч агым бул шартты кошпоит. Асыресе, жума намазы окулган жер элге ар даиым ачык болушу керек. Жума намазы мусулмандардын биримдигинин жышааны болгондугу үчүн кичи жамааттарга бөлүнүп, жеке үилөрдө окулушу туура эмес.
6. Кутпа: Жума намазынын сахих болушу үчүн кутпа окуу шарт.
В. КУТПА 1. Кутпанын шарттары
Кутпанын толук болушу үчүн да өзүнчө шарттар бар. Алар төмөнкүлөр: 67
а. Кутпа өз учурунда, б. Жума намазынын парзынан мурун, в. Кутпа ниети менен, г. Жамааттын алдында окулушу кажет. Кутпаны эң азынан бир киши угушу керек.
д. Кутпа учурунда, же кутпа менен намаздын ортосунда намазга ылаиык келбеген иштерден оола болуу керек. Маселен, тамактануу сыяктуу.Кутпанын сүннөттөрү
Кутпанын сүннөттөрү Азирети Паигамбарыбыздын кутпа окушунан алынган.
Андыктан буларга көңүл бөлүү керек.
а. Кутпа окуи турган адамдын (хатиб) минбарга жакын жерде болушу жана жуманын алгачкы төрт ирекет сүннөтүн ушул жерде окушу б. Хатиб ички (экинчи) азанды минбарга чыгып, жамаатка бет алган калыбында угушу в. Азанды хатибдин маңдаиында аитуу г. Кутпаны өидө туруп окуу д. Кутпаны ичтен «аузу-бисмилланы» аитып, Алла Таалага хамд (шүгүр) аитуу менен баштоо. Кутпа учурунда шахадат келмесин келтирүү жана Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбызга салават аитуу, эң азынан бир аят окуу.
ж. Элге дин Исламдын асыл дөөлөттөрү жөнүндө кеп салуу.
з. Кутпаны эки бөлүккө бөлүү жана ортолорунда бираз отуруу.
и. Кутпанын экинчи бөлүгүн да Аллага хамд (шүгүр) жана Паигамбарыбызга салават аитуу менен баштоо.
к. Кутпанын экинчи бөлүгүндө мусулмандар үчүн Жараткан Алладан кечирим тилөө, аларга дуба кылуу л. Кутпаны эл уга тургандаи үн менен окуу. Экинчи кутпаны биринчиден бираз төмөн үн менен окуу м. Хатибдин даараттуу болушу н. Жума намазында кутпаны окуган адамдын имамдыкка өтүшү
3. Кутпа угуунун адеп-тартибиКутпа окулуп жатканда жамаат хатибге кулак төшөөсү керек. Бул учурда сүилөө тахриман макирөө болуп эсептелет. Салам берүү, алик алуу, намаз окуу дагы дурус эмес.
Кутпаны жамааттын тынч отуруп угушуна тоскоол болгон аракеттерди кылуу туура эмес, күнөө.
Г. ЖУМА НАМАЗЫНА БАИЛАНЫШКАН АИРЫМ МАСЕЛЕЛЕР
Имам Азам агымы боюнча, жума намазында имам салам бергенге чеиин ага уюган адам жума намазына жетишкен болуп эсептелет.
Жума намазынан жооптуу болбогон адамдар (мисалы, аялдар) жума намазын окуган болсо, алар үчүн да жума намазы бешим намазынын ордуна өткөн болот.
Жума намазы Паигамбарыбыздын учурунда бир мечитте окулгандыгы үчүн, аалымдар эл отурукташкан жерде жума намазын бир мечитте окуу зарылдыгын аитышкан.
Тарыхта да, бүгүнкү күнү да бул шартка кошкөңүл мамиле жасалгандыктан жума намазынын толук (сахих) болуп-болбоо ыктымалына баиланыштуу «зухри ахир» деген ат менен бешим намазынын парзын окуу керектигине карата фатвалар чыгарылган. Бирок, ошону менен катар бүгүнкү күнү шаар жергесинде жума намазын бир мечитте окуу мүмкүн болбогондуктан бирден көп мечитте окуу зарылчылыгы бар. Мына ушундаи зарылчылыктан улам жума намазын бирден көп мечитте окууга уруксат берилет.
Жума намазынан жооптуу болбогон адамдардын жума күнү жума намазы окулган жерде бешим намазын жамаат менен окуулары макирөө болуп эсептелет.
Имам Азам агымы боюнча, жума намазына азан чакырылып жатканда же бүткөндө соода-сатык менен алектенүү тахриман макирөө, күнөө. Ошону менен бирге бул учурдагы соода-сатык «сахих» болуп эсептелет. Ал эми Шафи, Ханбали жана Малики агымдары боюнча, бул учурда соода-сатык кылуу арам болуп эсептелет.XV. АИТ НАМАЗЫ
Аит намазы орозо жана курман аит күндөрү жылына эки жолу окулат. Имам Азам агымы боюнча, аит намазы жума намазын окууга милдеттүү адамдар үчүн важип болуп эсептелет. Аит намазынын толук орундалышынын шарттары жума намазыныкы сыяктуу.
Ошону менен бирге аит намазында кутпа шарт эмес, сүннөт. Аит намазында кутпа намаздан кииин окулат. 68
А. АИТ НАМАЗЫНЫН УБАГЫ
Аит намазынын убагы аит күнү эртең менен макирөө убак чыккан соң (күн чыккандан болжол менен 50 мүнөт өткөн соң) башталып, чак түшкө чеиин уланат (чак түш буга кирбеит. Т.а. чак түштө намаз окулбаит). Маирамдын биринчи күнүн тактоодо катачылык кетсе, же кандаидыр бир себептен улам аит намазы окулбаи калса, эртеси күнү окулат. Курман аит намазын аиттын үчүнчү күнү да окууга болот.
Б. АИТ НАМАЗЫНЫН ОКУЛУШУ
Аит намазы эки ирекеттен туруп, жамаат менен окулат. Алгачкы ирекетте «субханака» дубасынан кииин үч такбир жана экинчи ирекетте рукуга чеиин дагы үч такбир алынат.
Аит намазы үчүн азан жана коомат аитылбаит.
Аит намазын баштоо учурунда эки ирекет орозо же курман аит намазын окууга ниет кылынат. «Аллаху акбар!» деп иралды имам, андан соң жамаат ифтитах такбирин алат. Кол баилап «субхаанака» дубасы окулат. Андан соң имам менен бирге үч ирет «Аллаху акбар» деп үч такбир алынат. Ар бир такбирде кол кулактын тушуна чеиин көтөрүлөт. Үчүнчү такбирден кииин кол киндиктин алдына баиланат. Имам «Фатиха» жана кошумча сүрөө окуит. Руку-саждага барып, экинчи ирекетке турган соң, имам «Фатиха» жана кошумча сүрөө окугандан кииин рукуга барганга чеиин дагы үч такбир алынат. Андан кииирукусаждага барып «Тахиииат» дубалары окулган соң эки тарапка салам берилет. Андан кииин имам кутпа окуит. Имам кутпаны такбир менен баштаит.
В. АИТ НАМАЗЫНА БАИЛАНЫШКАН АИРЫМ МАСЕЛЕЛЕР
Аит намазында азан жана коомат аитылбаит.
Аит намазынын биринчи ирекетине жетишкен адам имам рукудан турганга чеиин такбирлерди алалса алып, имамга ыклас кылат. Бул такбирлерди имамга уиуу үчүн рукуга ииилгенде да алса болот. Такбирлерди алалбаса, каира такбир албаит.
Аит намазынын экинчи ирекетине жетишкен адам алгачкы ирекетин толуктоо учурунда биринчи «Фатиха» андан кииин кошумча сүрөө окуп, андан кииин такбирлерди алат да руку-саждага барып, «Тахиииат» «салли-баарик» дубаларын окуп намазын толуктаит.
Имам биринчи ирекетте «субханака» дубасынан кииин такбир алууну унутуп «Фатиха» сүрөсүн окуп жатканда же бүтүргөндөн кииин эстесе, дароо такбирлерди алып «Фатиха» сүрөсүн каирадан окуит.
Курман аит намазын эрте, убагы кирери менен, ал эми орозо аит намазын убагы киргенден бираз убакыттан кииин окуу мустахап.
Аит күндөрү эрте туруу, жуунуп-тазалануу, жаңы, таза кииим кииүү, садага берүү маирамдык маанаида болуу жана аиттын түнүн Жаратканга ибадат кылуу менен өткөрүү мустахап болуп эсептелет. Ошондои эле мусулмандардын бирибирине зыярат кылып, куттуктоолору, бири-бирине дуба кылуулары абзел.
Курман аит намазына бара жатканда үндү чыгарып, ал эми орозо аит намазына баратканда купуя такбир аитуу да мандуп.
Г. ТАШРИК ТАКБИРЛЕРИ
Курман аиттын арапа күнү (аиттын мурунку күнү) багымдат намазынан баштап, аиттын үчүнчү күнү асыр намазына чеиин парздардан кииин Паигамбарыбыздын ташрик такбирлерин аиткандыгы хадистерде аитылган. Бул күндөрү парз намаздардан кииин ташрик такбирин аитуу аял-эркек, сапарда жүргөн бардык мусулмандарга важип болуп саналат. Имам Азам агымында фатвага ушул пикир негиз болуп саналат. 69
Ташрик такбирлери күндөрү намаз казага калса, ушул күндөрү окулса ташрик такбирлери аитылат. Эгер кииинки күндөрү каза кылынса, ташрик такбирлери аитылбаит.
Ташрик такбири төмөнкүчө: «Аллаху акбар, Аллаху акбар. Лаа илааха иллаллаху валлаху акбар. Аллаху акбару ва лиллахил-хамд»
XVI. ВИТИР НАМАЗЫ
Имам Азам агымы боюнча, витир намазы үч ирекеттен туруп, важип өкүмүндөгү намаз болуп саналат. Үчүнчү ирекетте рукудан мурун такбир алып, кунут дубасын окуу да важип.
Витир намазынын убагы куптан намазынан кииин башталып багымдат намазына чеиин уланат. Витир намазын түндүн акыркы бөлүгүндө окуу абзел.
Витир намазы Рамазан аиында гана таравих намазынан кииин жамаат менен окулат.
Витир намазы жамаат менен окулган чакта имам ар бир ирекеттин кыраатын үнүн чыгарып окуит. Витир намазында имам да, жамаат да кунут дубасын купуя (ар ким өз ичинен) окуит. 70
XVII. САПАР НАМАЗЫ 71
Ислам дини оор жагдаиларда ибадаттарды жеңилдетүүгө жол ачып, анын өзүнчө жол-жоболорун, эрежелерин коигон. Мындаи оор учурлардын бири – сапар учуру. Сапар намазы жөнүндө Ыиык Куранда төмөнкүчө буюрулат: «Сапарга чыкканыңарда каапырлардын силерге жамандык келтирүүсүнөн чочуласаңар, анда намазыңардыкыскартып окусаңар болот, күнөө болбоит» (Ниса сүрөсү сүрөсү, 101). Ошону менен бирге куттуу хадистерде Азирети Паигамбарыбыздын сапар учурунда намаздарын кыскартып окугандыгы тууралуу маалыматтар бар.
Адам каисыл учурда жолоочу болуп эсептелери туурасында эки көз караш бар.
Имам Азам агымында фатвага негиз катары каралган пикир боюнча, эң азынан 90 км.
аралык сапарга чыгуу шарт. Демек, мындан кыска аралыкка сапарга чыккан адам жолоочу деп эсептелбеит. Экинчи көз караш боюнча, анүчүн үч күндүк аралык кажет. Бул боюнча, бир күндүк жол арбытуу убактысы алты саат болсо, эң азынан 18 сааттык аралыкка бара турган адам жолоочу деп эсептелет.
Жолоочу болуу үчүн отурукташкан чөлкөмдөн чыгуу кажет.
Жолоочу өкүмүндө болуу үчүн барган жерде 15 күндөн аз убакыт жүрүүгө ниет коиуу керек. Эгер 15 күндөн ашык жүрө турган болсо, жергиликтүү адам сыяктуу эле намазын кыскартпаи толук окуи берет.
Имам Азам агымы боюнча, жолоочулар үчүн төрт ирекеттүү намаздарды эки ирекет кылып окуу парз. Эгер эки ирекеттен ашык окушса, окулган ашыкча ирекеттер напил катары эсептелет. Калган үч агым боюнча, төрт ирекеттүү намаздардын эки ирекет болуп окулушу сүннөт. Тагыраак аитканда, жолоочу адам бул учурда кааласа төрт ирекет, кааласа эки ирекет окуит.
Сапар учурунда төрт ирекеттүү намаздар гана эки ирекет болуп окулат. Үч ирекеттүү намаздар үч ирекет боюнча окулат.
Бул учурда мүмкүнчүлүк болсо, парз намаздар менен бирге муаккад сүннөттөрдү да окуу керек.
Сапар учурунда казага калган төрт ирекеттүү намаз сапардан кииин сапар учурундагыдаи, эки ирекет болуп окулат.
Жолоочу адам жергиликтүү адамга имам боло алат. Бул учурда төрт ирекеттүү намазда жолоочу имам эки ирекетин толуктап эки жакка салам берген соң жергиликтүү адам же жамаат салам бербестен өидө туруп, имамдын аркасында турган таризде кыраат кылбаи толуктаит.
Жолоочу адам жергиликтүү имамга уюса, намазын имам менен бирге төрт ирекет окуит.
Бул учурда эки ирекет окууга уруксат берилбеит.
Адамдын туулуп өскөн журту шариятта «асыл жер», он беш күндөн ашык жүрө турган жери «икамат», ал эми он беш күнгө чеиин боло турган жери «сукна» деп аитылат.
«Асыл» жана «икамат» жерлеринде сапар учурундагы өкүмдөр аткарылбаит.
2. Жамаат: Имам Азам менен Имам Мухаммеддин пикиринде, жума намазы үчүн имамдан сырткары эң азынан үч киши болушу керек. Имам Абу Юсуфтун пикиринде, имамдан сырткары эки киши болушу зарыл.
3. Жума окулган жер эл отурукташкан жер болушу керек.
4. Мүмкүн болсо, жума намазынын бир мечитте окулушу. Эгер жамаат бир мечитке батпаса, ар каисы мечиттерде окууга уруксат берилет.
5. Имам Азам (Ханафи) аалымдарынын пикиринде, саясии терс кырдаалга себеп болбоо үчүн, мусулмандардын биримдигин, ынтымагын ыдыратпоо үчүн жума намазы окулган жерге мамлекет тарабынан уруксат берилиши керек. Имам Азам агымынан сырткаркы үч агым бул шартты кошпоит. Асыресе, жума намазы окулган жер элге ар даиым ачык болушу керек. Жума намазы мусулмандардын биримдигинин жышааны болгондугу үчүн кичи жамааттарга бөлүнүп, жеке үилөрдө окулушу туура эмес.
6. Кутпа: Жума намазынын сахих болушу үчүн кутпа окуу шарт.
В. КУТПА 1. Кутпанын шарттары
Кутпанын толук болушу үчүн да өзүнчө шарттар бар. Алар төмөнкүлөр: 67
а. Кутпа өз учурунда, б. Жума намазынын парзынан мурун, в. Кутпа ниети менен, г. Жамааттын алдында окулушу кажет. Кутпаны эң азынан бир киши угушу керек.
д. Кутпа учурунда, же кутпа менен намаздын ортосунда намазга ылаиык келбеген иштерден оола болуу керек. Маселен, тамактануу сыяктуу.Кутпанын сүннөттөрү
Кутпанын сүннөттөрү Азирети Паигамбарыбыздын кутпа окушунан алынган.
Андыктан буларга көңүл бөлүү керек.
а. Кутпа окуи турган адамдын (хатиб) минбарга жакын жерде болушу жана жуманын алгачкы төрт ирекет сүннөтүн ушул жерде окушу б. Хатиб ички (экинчи) азанды минбарга чыгып, жамаатка бет алган калыбында угушу в. Азанды хатибдин маңдаиында аитуу г. Кутпаны өидө туруп окуу д. Кутпаны ичтен «аузу-бисмилланы» аитып, Алла Таалага хамд (шүгүр) аитуу менен баштоо. Кутпа учурунда шахадат келмесин келтирүү жана Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбызга салават аитуу, эң азынан бир аят окуу.
ж. Элге дин Исламдын асыл дөөлөттөрү жөнүндө кеп салуу.
з. Кутпаны эки бөлүккө бөлүү жана ортолорунда бираз отуруу.
и. Кутпанын экинчи бөлүгүн да Аллага хамд (шүгүр) жана Паигамбарыбызга салават аитуу менен баштоо.
к. Кутпанын экинчи бөлүгүндө мусулмандар үчүн Жараткан Алладан кечирим тилөө, аларга дуба кылуу л. Кутпаны эл уга тургандаи үн менен окуу. Экинчи кутпаны биринчиден бираз төмөн үн менен окуу м. Хатибдин даараттуу болушу н. Жума намазында кутпаны окуган адамдын имамдыкка өтүшү
3. Кутпа угуунун адеп-тартибиКутпа окулуп жатканда жамаат хатибге кулак төшөөсү керек. Бул учурда сүилөө тахриман макирөө болуп эсептелет. Салам берүү, алик алуу, намаз окуу дагы дурус эмес.
Кутпаны жамааттын тынч отуруп угушуна тоскоол болгон аракеттерди кылуу туура эмес, күнөө.
Г. ЖУМА НАМАЗЫНА БАИЛАНЫШКАН АИРЫМ МАСЕЛЕЛЕР
Имам Азам агымы боюнча, жума намазында имам салам бергенге чеиин ага уюган адам жума намазына жетишкен болуп эсептелет.
Жума намазынан жооптуу болбогон адамдар (мисалы, аялдар) жума намазын окуган болсо, алар үчүн да жума намазы бешим намазынын ордуна өткөн болот.
Жума намазы Паигамбарыбыздын учурунда бир мечитте окулгандыгы үчүн, аалымдар эл отурукташкан жерде жума намазын бир мечитте окуу зарылдыгын аитышкан.
Тарыхта да, бүгүнкү күнү да бул шартка кошкөңүл мамиле жасалгандыктан жума намазынын толук (сахих) болуп-болбоо ыктымалына баиланыштуу «зухри ахир» деген ат менен бешим намазынын парзын окуу керектигине карата фатвалар чыгарылган. Бирок, ошону менен катар бүгүнкү күнү шаар жергесинде жума намазын бир мечитте окуу мүмкүн болбогондуктан бирден көп мечитте окуу зарылчылыгы бар. Мына ушундаи зарылчылыктан улам жума намазын бирден көп мечитте окууга уруксат берилет.
Жума намазынан жооптуу болбогон адамдардын жума күнү жума намазы окулган жерде бешим намазын жамаат менен окуулары макирөө болуп эсептелет.
Имам Азам агымы боюнча, жума намазына азан чакырылып жатканда же бүткөндө соода-сатык менен алектенүү тахриман макирөө, күнөө. Ошону менен бирге бул учурдагы соода-сатык «сахих» болуп эсептелет. Ал эми Шафи, Ханбали жана Малики агымдары боюнча, бул учурда соода-сатык кылуу арам болуп эсептелет.XV. АИТ НАМАЗЫ
Аит намазы орозо жана курман аит күндөрү жылына эки жолу окулат. Имам Азам агымы боюнча, аит намазы жума намазын окууга милдеттүү адамдар үчүн важип болуп эсептелет. Аит намазынын толук орундалышынын шарттары жума намазыныкы сыяктуу.
Ошону менен бирге аит намазында кутпа шарт эмес, сүннөт. Аит намазында кутпа намаздан кииин окулат. 68
А. АИТ НАМАЗЫНЫН УБАГЫ
Аит намазынын убагы аит күнү эртең менен макирөө убак чыккан соң (күн чыккандан болжол менен 50 мүнөт өткөн соң) башталып, чак түшкө чеиин уланат (чак түш буга кирбеит. Т.а. чак түштө намаз окулбаит). Маирамдын биринчи күнүн тактоодо катачылык кетсе, же кандаидыр бир себептен улам аит намазы окулбаи калса, эртеси күнү окулат. Курман аит намазын аиттын үчүнчү күнү да окууга болот.
Б. АИТ НАМАЗЫНЫН ОКУЛУШУ
Аит намазы эки ирекеттен туруп, жамаат менен окулат. Алгачкы ирекетте «субханака» дубасынан кииин үч такбир жана экинчи ирекетте рукуга чеиин дагы үч такбир алынат.
Аит намазы үчүн азан жана коомат аитылбаит.
Аит намазын баштоо учурунда эки ирекет орозо же курман аит намазын окууга ниет кылынат. «Аллаху акбар!» деп иралды имам, андан соң жамаат ифтитах такбирин алат. Кол баилап «субхаанака» дубасы окулат. Андан соң имам менен бирге үч ирет «Аллаху акбар» деп үч такбир алынат. Ар бир такбирде кол кулактын тушуна чеиин көтөрүлөт. Үчүнчү такбирден кииин кол киндиктин алдына баиланат. Имам «Фатиха» жана кошумча сүрөө окуит. Руку-саждага барып, экинчи ирекетке турган соң, имам «Фатиха» жана кошумча сүрөө окугандан кииин рукуга барганга чеиин дагы үч такбир алынат. Андан кииирукусаждага барып «Тахиииат» дубалары окулган соң эки тарапка салам берилет. Андан кииин имам кутпа окуит. Имам кутпаны такбир менен баштаит.
В. АИТ НАМАЗЫНА БАИЛАНЫШКАН АИРЫМ МАСЕЛЕЛЕР
Аит намазында азан жана коомат аитылбаит.
Аит намазынын биринчи ирекетине жетишкен адам имам рукудан турганга чеиин такбирлерди алалса алып, имамга ыклас кылат. Бул такбирлерди имамга уиуу үчүн рукуга ииилгенде да алса болот. Такбирлерди алалбаса, каира такбир албаит.
Аит намазынын экинчи ирекетине жетишкен адам алгачкы ирекетин толуктоо учурунда биринчи «Фатиха» андан кииин кошумча сүрөө окуп, андан кииин такбирлерди алат да руку-саждага барып, «Тахиииат» «салли-баарик» дубаларын окуп намазын толуктаит.
Имам биринчи ирекетте «субханака» дубасынан кииин такбир алууну унутуп «Фатиха» сүрөсүн окуп жатканда же бүтүргөндөн кииин эстесе, дароо такбирлерди алып «Фатиха» сүрөсүн каирадан окуит.
Курман аит намазын эрте, убагы кирери менен, ал эми орозо аит намазын убагы киргенден бираз убакыттан кииин окуу мустахап.
Аит күндөрү эрте туруу, жуунуп-тазалануу, жаңы, таза кииим кииүү, садага берүү маирамдык маанаида болуу жана аиттын түнүн Жаратканга ибадат кылуу менен өткөрүү мустахап болуп эсептелет. Ошондои эле мусулмандардын бирибирине зыярат кылып, куттуктоолору, бири-бирине дуба кылуулары абзел.
Курман аит намазына бара жатканда үндү чыгарып, ал эми орозо аит намазына баратканда купуя такбир аитуу да мандуп.
Г. ТАШРИК ТАКБИРЛЕРИ
Курман аиттын арапа күнү (аиттын мурунку күнү) багымдат намазынан баштап, аиттын үчүнчү күнү асыр намазына чеиин парздардан кииин Паигамбарыбыздын ташрик такбирлерин аиткандыгы хадистерде аитылган. Бул күндөрү парз намаздардан кииин ташрик такбирин аитуу аял-эркек, сапарда жүргөн бардык мусулмандарга важип болуп саналат. Имам Азам агымында фатвага ушул пикир негиз болуп саналат. 69
Ташрик такбирлери күндөрү намаз казага калса, ушул күндөрү окулса ташрик такбирлери аитылат. Эгер кииинки күндөрү каза кылынса, ташрик такбирлери аитылбаит.
Ташрик такбири төмөнкүчө: «Аллаху акбар, Аллаху акбар. Лаа илааха иллаллаху валлаху акбар. Аллаху акбару ва лиллахил-хамд»
XVI. ВИТИР НАМАЗЫ
Имам Азам агымы боюнча, витир намазы үч ирекеттен туруп, важип өкүмүндөгү намаз болуп саналат. Үчүнчү ирекетте рукудан мурун такбир алып, кунут дубасын окуу да важип.
Витир намазынын убагы куптан намазынан кииин башталып багымдат намазына чеиин уланат. Витир намазын түндүн акыркы бөлүгүндө окуу абзел.
Витир намазы Рамазан аиында гана таравих намазынан кииин жамаат менен окулат.
Витир намазы жамаат менен окулган чакта имам ар бир ирекеттин кыраатын үнүн чыгарып окуит. Витир намазында имам да, жамаат да кунут дубасын купуя (ар ким өз ичинен) окуит. 70
XVII. САПАР НАМАЗЫ 71
Ислам дини оор жагдаиларда ибадаттарды жеңилдетүүгө жол ачып, анын өзүнчө жол-жоболорун, эрежелерин коигон. Мындаи оор учурлардын бири – сапар учуру. Сапар намазы жөнүндө Ыиык Куранда төмөнкүчө буюрулат: «Сапарга чыкканыңарда каапырлардын силерге жамандык келтирүүсүнөн чочуласаңар, анда намазыңардыкыскартып окусаңар болот, күнөө болбоит» (Ниса сүрөсү сүрөсү, 101). Ошону менен бирге куттуу хадистерде Азирети Паигамбарыбыздын сапар учурунда намаздарын кыскартып окугандыгы тууралуу маалыматтар бар.
Адам каисыл учурда жолоочу болуп эсептелери туурасында эки көз караш бар.
Имам Азам агымында фатвага негиз катары каралган пикир боюнча, эң азынан 90 км.
аралык сапарга чыгуу шарт. Демек, мындан кыска аралыкка сапарга чыккан адам жолоочу деп эсептелбеит. Экинчи көз караш боюнча, анүчүн үч күндүк аралык кажет. Бул боюнча, бир күндүк жол арбытуу убактысы алты саат болсо, эң азынан 18 сааттык аралыкка бара турган адам жолоочу деп эсептелет.
Жолоочу болуу үчүн отурукташкан чөлкөмдөн чыгуу кажет.
Жолоочу өкүмүндө болуу үчүн барган жерде 15 күндөн аз убакыт жүрүүгө ниет коиуу керек. Эгер 15 күндөн ашык жүрө турган болсо, жергиликтүү адам сыяктуу эле намазын кыскартпаи толук окуи берет.
Имам Азам агымы боюнча, жолоочулар үчүн төрт ирекеттүү намаздарды эки ирекет кылып окуу парз. Эгер эки ирекеттен ашык окушса, окулган ашыкча ирекеттер напил катары эсептелет. Калган үч агым боюнча, төрт ирекеттүү намаздардын эки ирекет болуп окулушу сүннөт. Тагыраак аитканда, жолоочу адам бул учурда кааласа төрт ирекет, кааласа эки ирекет окуит.
Сапар учурунда төрт ирекеттүү намаздар гана эки ирекет болуп окулат. Үч ирекеттүү намаздар үч ирекет боюнча окулат.
Бул учурда мүмкүнчүлүк болсо, парз намаздар менен бирге муаккад сүннөттөрдү да окуу керек.
Сапар учурунда казага калган төрт ирекеттүү намаз сапардан кииин сапар учурундагыдаи, эки ирекет болуп окулат.
Жолоочу адам жергиликтүү адамга имам боло алат. Бул учурда төрт ирекеттүү намазда жолоочу имам эки ирекетин толуктап эки жакка салам берген соң жергиликтүү адам же жамаат салам бербестен өидө туруп, имамдын аркасында турган таризде кыраат кылбаи толуктаит.
Жолоочу адам жергиликтүү имамга уюса, намазын имам менен бирге төрт ирекет окуит.
Бул учурда эки ирекет окууга уруксат берилбеит.
Адамдын туулуп өскөн журту шариятта «асыл жер», он беш күндөн ашык жүрө турган жери «икамат», ал эми он беш күнгө чеиин боло турган жери «сукна» деп аитылат.
«Асыл» жана «икамат» жерлеринде сапар учурундагы өкүмдөр аткарылбаит.
#32 05 December 2015 - 18:36
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
XVIII. НАМАЗДАРДЫН БИРИКТИРИЛИШИ
Намаздардын бириктирилиши бешим менен асыр, шам менен куптан намаздарын бириктирип окуу дегенди түшүндүрөт.
Имам Азам агымы боюнча, ажылык учурунда гана Арафатта бешим жанаасыр намаздары бешимдин убагында, шам жана куптан намаздары куптан убагында Муздалифада окулат. Мындан сырткаркы намаздар бириктирилип окулбаит. 72
Жаамы Ислам аалымдары намаздардын убагына кылдат мамиле жасоо зарылдыгына өзгөчө маани беришет. Азирети Паигамбарыбыз эң каиырлуу амал жөнүндөгү суроого «өз убагында окулган намаз» деп жооп каитарган. Ошондои эле, Имам Азам агымынан тышкаркы үч агым боюнча, сапар, аба ыраиынын бузулушу жана ооруу сыяктуу учурларда да намаздарды бириктирип окуса болот.
Намаздар бириктирилип окула турган чакта ага алдын ала ниет кылуу керек.
Башкача аитканда, бешим убагында бириктириле турган болсо бешим намазын баштагангачеиин, асыр убагында бириктириле турган болсо бешим намазынын убагы чыкканга чеиин бириктирип окууга ниет кылуу зарыл.
Жазма булактарда Азирети Паигамбарыбыздын сапар сыяктуу өзгөчө учурларда намаздарды бириктирип окугандыгы аитылат. Ошону менен бирге намаздарды даиыма же көпчүлүк учурда бириктирип окуу аяттарга да (Бакара сүрөсү, 238; Ниса сүрөсү сүрөсү, 103) , хадистерге да төп келбеит. Андыктан намаздарды бириктирип окууну адатка аиландыруу бул бидат, туура эмес иш.
Бириктирилген намаздарды удаама-удаа окуу зарыл.
XIX. ООРУГАН АДАМДЫН НАМАЗЫ 73
Кандаидыр бир оорудан улам өидө туруп намаз окуи албаган адам отуруп окуит.
Отурган жеринде руку-саждага барат. Эгер отуруп окуи албаса, намазын жаткан жеринде башы менен ишарат кылып окуит. Ишарат (ым) менен намаз окуу учурунда руку үчүн башты бираз, сажда үчүн андан төмөнүрөөк ииүү керек.
Намаз окууга кудурети жетпеи калган даражада ооруган адамдын намаздары казага калган учурда аларды каза кылып-кылбоо жаатында эки көз караш бар. Биринчи көз караш боюнча, бул учурда казага калган намаздарды кииин орундатуу зарыл. Экинчи көз караш боюнча, беш убакыттан аз намазы казага калган болсо, каза кылат. Эгер андан көп калган болсо, каза кылбаит.
Оорулуу адам акыл-эсинен ажыраган кезде бир же андан көп парз намаз өтүп кеткен болсо, акыл-эсине келген соң ал намаздардын казасын окубаит.XX. НАМАЗДЫН КАЗАСЫ 74
Намазды өз убагында окуу «адаа», убагы чыккан соң окуу «каза» деп аитылат.
Тахриман макирөө болуу менен бирге жараксыз абалга келбеи турган таризде окулган намазды али убагы чыга электе каирадан окуу «иаада» делет.
Азирети Паигамбарыбыз мындаи деит: «Ким унутуп же уктап калып намазын окуи албаи калса, эстегенинде окусун!» (Муслим, Масажид, 316).
Кандаидыр бир себептер менен убагында окулбаи калган намазды каза кылып окуу дагы парз. Эч кандаи үзүр-себепсиз намазды өз убагында окубоо чоң күнөө болуп эсептелет. Бул жерде себеп деп, согуш учурунда душман коркунучу, ишарат-ым менен дагы окуи албаи калганчалык ооруга дуушар болуу, унутуу, мал-мүлккө, жанга келе турган зыяндын алдын алууга аракет кылуу сыяктуу оор жагдаиларды түшүнүү керек.
Беш маал намаздын парздарын каза кылуу парз, витир намазын каза кылуу важип.
Намаз өз убагында кандаи окулса, казасы да дал ошондои окулат. Сапар учурунда казага калган төрт ирекеттүү намаз эки ирекет иретинде каза кылынат.
Казага калган намаздар көп болсо, «өз убагында окуи албаи калган алгачкы бешим же алгачкы шам намазынын казасын окууга ниет кылдым» деп ниет кылынат.
Канча намазы каза болгонун билбеген адам өз болжолуна жараша намаздарын каза кылууга аракет кылат.
Каза намаз окуп жаткан адамдын жанында ошол учурдун намазы жамаат менен окула баштаса, ал каза намазын толуктап, андан кииин жамаатка кошулат.
Сүннөт намаздар аирым учурларда каза кылынса болот. Маселен, багымдат намазынын сүннөтү убагында окулбаи калса, күн чыккандан болжол менен 50 мүнөт өткөндөн кииин күн төбөгө келгенге (макирөө убакыт киргенге) чеиин каза кылынса болот.
Бешим намазынын алгачкы сүннөтү жамаатка жетишүү үчүн окулбаи калса, парздан кииин же акыркы эки ирекет сүннөттөн кииин каза кылууга мүмкүн. Жума намазынын алгачкы сүннөтү да ушундаи таризде окулса болот.Ошондои эле кандаидыр бир себептер менен напил намазынын акырына чыкпаи калса, аны кииин каира каза кылуу важип болуп саналат.
Күн чыгып келе жатканда, так төбөдө турганда жана батып баратканда каза намаз окулбаит.
Удаама-удаа алты намазы казага калбаган адамдын намазы казага калса, ал адам биринчи казага калган намазын, андан кииин учурдагы парз намазын окушу керек.
XXI. САЖДА МАСЕЛЕСИ А. САХВ САЖДАСЫ 75
«Сахв» сөзү «жаңылуу, унутта калтыруу» деген маанилерди туюнтат.
Намаз учурунда жаңылыштык менен унутта калган намаз рукундарынын же важиптеринин бирин толуктоо үчүн намаздын акырында орундалчу сажда «жаңылуу (сахв) саждасы» деп аталат. Жаңылуу саждасы төмөнкүчө орундалат:
Намаз рукундарынын бири унутта калып, намаз учурунда каза кылынбаса, ал намаз жараксыз болуп, аны каирадан окууга туура келет.
Ал эми намаздын сүннөттөрүнөн бири орундалбаи калган учурда анүчүн сахв саждасы талап кылынбаит.
Сахв саждасы намаздын акырында орундалат. Жеке намаз окуган адам намаздын акыркы отурумунда «Тахиииат дубасын» окуп, эки тарапка салам берип эки жолу саждага барып, «Тахиииат» «салли-баарик» «Роббанаа аатинаа» дубаларын окуп, эки тарапка салам берип намазын толуктаит.
Ал эми имам адам «Тахиииат» дубасынан кииин оң тарабына гана салам берип сахв саждасына барганы дурус. Бул Имам Мухаммеддин пикири. Имамдын эки тарапка тең салам берип сахв саждасына барышына уруксат болсо да, бул учурда жамаат намаздын бүткөнүн оилоп, туруп кетүү ыктымалы жогору.Сахв саждасы имам үчүн да, жеке намаз окуган адам үчүн да зарыл. Имамга уюган адам жаңылса, ал адам өзүнчө сахв саждасына барбаит. Ал эми имам жаңылса, өзү үчүн да, жамаат үчүн да сахв саждасына жыгылышы кажет. Ошондои эле намаз убагынын чыгып кетүүсүнөн чочулаган «масбук»(имамга намаздын биринчи ирекетинен кииин ыклас кылган) адам «Тахиииат» дубасын окугандан кииин имамдын салам беришин күтпөи, намазын толуктоо үчүн өидө тура берсе болот.
Сахв саждасы талап кылынган учурлар:
1. Намаз рукундарынан бирин кечиктирүү. Мисалы, рукуга барбаи туруп, дароо саждага жыгылып, биринчи саждадан башты көтөргөнгө чеиин жаңылганын эстеген адам ошол замат өидө туруп рукуга барса болот. Андан кииин каира саждаларын толуктаит. Бул учурда парзды кечиктиргендиги үчүн намаздын акырында сахв саждасына жыгылышы кажет. Ал эми ошол учурда биринчи саждадан башты көтөргөн соң эстеген адамдын намазы жараксыз болуп калат. Себеби намаздын парзын аткарбоо (өз убагынан толук өткөрүп жиберүү)анын жараксыз абалга келишин талаптаит. Буга дагы бир мисал берели:
кыраат кылууну унутуп, рукуга барып-тургандан кииин жаңылганын эстеген адам кыраатты каза кылалбаи калат да, намазды каира башынан окууга туура келет.
2. Намаз учурунда көпкө унчукпаи туруу. Бул кандаидыр бир шектенүүдөн улам болушу мүмкүн. Мындаи учурда намаздын парз-важиптери кечиккендиги үчүн сахв саждасы талап кылынат.
3. Намаз важибдеринен бирин кечиктирүү же унутуп өткөрүп жиберүү. Алсак, Имам Азам агымы боюнча, намазда «Фатиха» сүрөсүн окуу важип. Ошондуктан Фатиха сүрөсүн толугу менен же бир бөлүгүн окубаи кетүү сахв саждасын талап кылат. Ошондоиэле парз намаздын алгачкы эки ирекетинде «Фатиха» сүрөсүнөн кииин эң азынан үч кыска же бир узун аятты унутта калтыруу да сахв саждасына себеп болот.
4. Витр намазында «Кунут» дубасын унутта калтыруу.
5. Руку-саждада таадил-и аркаанга көңүл бөлбөө. Руку-сажданы таадил-и аркаанга ылаиык аткарбаган адам сахв саждасына жыгылуусу керек.
6. Үч же төрт ирекеттүү намаздын алгачкы отурумунда «Тахиииат» дубасын окубаган адам сахв саждасына жыгылышы керек.
7. Салам берүүнүн убагы келгенде, салам бербеи өидө туруп кеткен адам кошумча дагы эки ирекет окуп, намаздын акырында сахв саждасына жыгылышы зарыл.
8. Канча ирекет окуганын унутуп калган адам эгер мындаи учурлары кээде гана каиталанса, намазын каира башынан баштап окушу керек. Эгер намазын канча ирекет окуганын тез-тез унутуп шектене берсе, болжолуна жараша бир чечимге келип, намазынын акырында сахв саждасына жыгылышы керек. Бир же эки ирекет окуганын унутуп калган адам бир ирекет окуганын кабылдап, намазын улантат. Үч же төрт ирекет окуганын болжолдогон адам үч ирекет окуганын кабылдап, намазынын акырында сахв саждасына жыгылат.
9. Имам үн чыгарып окулчу намаздарда купуя, үн чыгарбаи окулчу намаздарда үн чыгарып окуса, сахв саждасына жыгылышы кажет.
Б. ТИЛАВАТ САЖДАСЫ 76
Ыиык Кураны Каримдин он төрт сажда аяты бар. Мына ушул Жараткан Аллага сажда кылуу зарылчылыгына басым жасаган он төрт сажда аяттын бирин окуган же уккан кезде саждага баруу кажет. Бул сажда «Тилават саждасы» деп аталат. Куттуу хадистерде Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз сажда аятын окуган кезде жанындагы кутман сахабалары менен бирге саждага жыгылганы аитылат.
Радиодон, кассета же дисктен, же теледен сажда аятын уккан адам саждага жыгылышы керек. Анткени сажданын зарылчылыгын бул нерселер аркылуу да аңдоого болот.Сажда аятын окубаи, жөн гана көз менен кароо тилават саждасын талап кылбаит.
Тилават саждасын дароо өз учурунда орундатуу мустахап. Машинада бараткан адам тилават саждасын ишарат-ым менен кылса болот.
Сажда аяты намаз учурунда окулса, дароо рукуга, андан кииин саждага жыгылуу абзел. Бул учурда тилават саждасы үчүн өзүнчө саждага жыгылуунун кажети болбоит.
Намаздын өзү Аллага моюн сунуу болгондуктан намаз учурунда окулган сажда аятынан улам өзүнчө саждага жыгылуу жамаатта башаламандыкка жол ача тургандыктан өзүнчө саждага жыгылбоо дагы да жакшы.
Каисыдыр бир жыиында бир сажда аяты каира-каира окулса, анүчүн бир жолу гана сажда кылуу зарыл. Ал эми бул учурда эки же андан көп сажда аяты окулса, ошончо жолу тилават саждасы талап кылынат.
Тилават саждасынын таризи:
Тилават саждасына жыгылуунун таризи төмөнкүчө: Тилават саждасына жыгылуу үчүн даарат, кииим-кеченин тазалыгы, авраттын жабык болушу шарт. Алгач кыбыла тарапка бет алып тилават саждасына ниет кылуу керек. Андан соң колду көтөрбөи туруп «Аллаху акбар» деп дароо саждага барып үч ирет «Субхаана Роббииал-ааляа» (Улуу Жараткан Алла Тааланы бүтүндөи кемчилик-мүчүлүштүктөн аруу тутам!) деп аитылат.
Андан кииин каира «Аллаху акбар» деп саждадан өидө туруп «Гуфроонака Роббанаа ва илаикаль-масиир» (Оо, Жараткан! Бизди кечиримиңе ала көр! Акыр-аягы сага гана каитабыз! ) делип, тилават саждасы орундалган болот.Тилават саждасы үчүн бутту бүгүү, саждадан кииин өидө болуу, «Гуфроонака Роббанаа ва илаикаль-масиир» деп аитуу жана тилават саждасына баруу жана өидө туруу учурунда алынган «Аллаху акбар» такбирлери мустахап иш катары каралат.Бул сажданын рукуну Жараткан Алла Тааланы алкоо, даңктоо үчүн маңдаиды жерге коиуу. Тилават саждасынын өзү важип өкүмүндөгү иш болуп саналат.
Ыиык Кураны Каримдин он төрт жеринде өткөн сажда аяттары төмөнкүлөр:
Аараф сүрөсү, 7/206; Раад сүрөсү, 13/15; Нахл сүрөсү, 16/48; Исра сүрөсү, 17/107;
Мариям сүрөсү, 19/58; Хаж сүрөсү, 22/18; Фуркан сүрөсү, 25/60; Намл сүрөсү, 27/25;
Сажда сүрөсү, 32/15; Саад сүрөсү, 38/24; Фуссилат сүрөсү, 41/37; Нажм сүрөсү, 53/62;
Иншикак сүрөсү, 84/21; Алак сүрөсү, 96/19.
Намаздардын бириктирилиши бешим менен асыр, шам менен куптан намаздарын бириктирип окуу дегенди түшүндүрөт.
Имам Азам агымы боюнча, ажылык учурунда гана Арафатта бешим жанаасыр намаздары бешимдин убагында, шам жана куптан намаздары куптан убагында Муздалифада окулат. Мындан сырткаркы намаздар бириктирилип окулбаит. 72
Жаамы Ислам аалымдары намаздардын убагына кылдат мамиле жасоо зарылдыгына өзгөчө маани беришет. Азирети Паигамбарыбыз эң каиырлуу амал жөнүндөгү суроого «өз убагында окулган намаз» деп жооп каитарган. Ошондои эле, Имам Азам агымынан тышкаркы үч агым боюнча, сапар, аба ыраиынын бузулушу жана ооруу сыяктуу учурларда да намаздарды бириктирип окуса болот.
Намаздар бириктирилип окула турган чакта ага алдын ала ниет кылуу керек.
Башкача аитканда, бешим убагында бириктириле турган болсо бешим намазын баштагангачеиин, асыр убагында бириктириле турган болсо бешим намазынын убагы чыкканга чеиин бириктирип окууга ниет кылуу зарыл.
Жазма булактарда Азирети Паигамбарыбыздын сапар сыяктуу өзгөчө учурларда намаздарды бириктирип окугандыгы аитылат. Ошону менен бирге намаздарды даиыма же көпчүлүк учурда бириктирип окуу аяттарга да (Бакара сүрөсү, 238; Ниса сүрөсү сүрөсү, 103) , хадистерге да төп келбеит. Андыктан намаздарды бириктирип окууну адатка аиландыруу бул бидат, туура эмес иш.
Бириктирилген намаздарды удаама-удаа окуу зарыл.
XIX. ООРУГАН АДАМДЫН НАМАЗЫ 73
Кандаидыр бир оорудан улам өидө туруп намаз окуи албаган адам отуруп окуит.
Отурган жеринде руку-саждага барат. Эгер отуруп окуи албаса, намазын жаткан жеринде башы менен ишарат кылып окуит. Ишарат (ым) менен намаз окуу учурунда руку үчүн башты бираз, сажда үчүн андан төмөнүрөөк ииүү керек.
Намаз окууга кудурети жетпеи калган даражада ооруган адамдын намаздары казага калган учурда аларды каза кылып-кылбоо жаатында эки көз караш бар. Биринчи көз караш боюнча, бул учурда казага калган намаздарды кииин орундатуу зарыл. Экинчи көз караш боюнча, беш убакыттан аз намазы казага калган болсо, каза кылат. Эгер андан көп калган болсо, каза кылбаит.
Оорулуу адам акыл-эсинен ажыраган кезде бир же андан көп парз намаз өтүп кеткен болсо, акыл-эсине келген соң ал намаздардын казасын окубаит.XX. НАМАЗДЫН КАЗАСЫ 74
Намазды өз убагында окуу «адаа», убагы чыккан соң окуу «каза» деп аитылат.
Тахриман макирөө болуу менен бирге жараксыз абалга келбеи турган таризде окулган намазды али убагы чыга электе каирадан окуу «иаада» делет.
Азирети Паигамбарыбыз мындаи деит: «Ким унутуп же уктап калып намазын окуи албаи калса, эстегенинде окусун!» (Муслим, Масажид, 316).
Кандаидыр бир себептер менен убагында окулбаи калган намазды каза кылып окуу дагы парз. Эч кандаи үзүр-себепсиз намазды өз убагында окубоо чоң күнөө болуп эсептелет. Бул жерде себеп деп, согуш учурунда душман коркунучу, ишарат-ым менен дагы окуи албаи калганчалык ооруга дуушар болуу, унутуу, мал-мүлккө, жанга келе турган зыяндын алдын алууга аракет кылуу сыяктуу оор жагдаиларды түшүнүү керек.
Беш маал намаздын парздарын каза кылуу парз, витир намазын каза кылуу важип.
Намаз өз убагында кандаи окулса, казасы да дал ошондои окулат. Сапар учурунда казага калган төрт ирекеттүү намаз эки ирекет иретинде каза кылынат.
Казага калган намаздар көп болсо, «өз убагында окуи албаи калган алгачкы бешим же алгачкы шам намазынын казасын окууга ниет кылдым» деп ниет кылынат.
Канча намазы каза болгонун билбеген адам өз болжолуна жараша намаздарын каза кылууга аракет кылат.
Каза намаз окуп жаткан адамдын жанында ошол учурдун намазы жамаат менен окула баштаса, ал каза намазын толуктап, андан кииин жамаатка кошулат.
Сүннөт намаздар аирым учурларда каза кылынса болот. Маселен, багымдат намазынын сүннөтү убагында окулбаи калса, күн чыккандан болжол менен 50 мүнөт өткөндөн кииин күн төбөгө келгенге (макирөө убакыт киргенге) чеиин каза кылынса болот.
Бешим намазынын алгачкы сүннөтү жамаатка жетишүү үчүн окулбаи калса, парздан кииин же акыркы эки ирекет сүннөттөн кииин каза кылууга мүмкүн. Жума намазынын алгачкы сүннөтү да ушундаи таризде окулса болот.Ошондои эле кандаидыр бир себептер менен напил намазынын акырына чыкпаи калса, аны кииин каира каза кылуу важип болуп саналат.
Күн чыгып келе жатканда, так төбөдө турганда жана батып баратканда каза намаз окулбаит.
Удаама-удаа алты намазы казага калбаган адамдын намазы казага калса, ал адам биринчи казага калган намазын, андан кииин учурдагы парз намазын окушу керек.
XXI. САЖДА МАСЕЛЕСИ А. САХВ САЖДАСЫ 75
«Сахв» сөзү «жаңылуу, унутта калтыруу» деген маанилерди туюнтат.
Намаз учурунда жаңылыштык менен унутта калган намаз рукундарынын же важиптеринин бирин толуктоо үчүн намаздын акырында орундалчу сажда «жаңылуу (сахв) саждасы» деп аталат. Жаңылуу саждасы төмөнкүчө орундалат:
Намаз рукундарынын бири унутта калып, намаз учурунда каза кылынбаса, ал намаз жараксыз болуп, аны каирадан окууга туура келет.
Ал эми намаздын сүннөттөрүнөн бири орундалбаи калган учурда анүчүн сахв саждасы талап кылынбаит.
Сахв саждасы намаздын акырында орундалат. Жеке намаз окуган адам намаздын акыркы отурумунда «Тахиииат дубасын» окуп, эки тарапка салам берип эки жолу саждага барып, «Тахиииат» «салли-баарик» «Роббанаа аатинаа» дубаларын окуп, эки тарапка салам берип намазын толуктаит.
Ал эми имам адам «Тахиииат» дубасынан кииин оң тарабына гана салам берип сахв саждасына барганы дурус. Бул Имам Мухаммеддин пикири. Имамдын эки тарапка тең салам берип сахв саждасына барышына уруксат болсо да, бул учурда жамаат намаздын бүткөнүн оилоп, туруп кетүү ыктымалы жогору.Сахв саждасы имам үчүн да, жеке намаз окуган адам үчүн да зарыл. Имамга уюган адам жаңылса, ал адам өзүнчө сахв саждасына барбаит. Ал эми имам жаңылса, өзү үчүн да, жамаат үчүн да сахв саждасына жыгылышы кажет. Ошондои эле намаз убагынын чыгып кетүүсүнөн чочулаган «масбук»(имамга намаздын биринчи ирекетинен кииин ыклас кылган) адам «Тахиииат» дубасын окугандан кииин имамдын салам беришин күтпөи, намазын толуктоо үчүн өидө тура берсе болот.
Сахв саждасы талап кылынган учурлар:
1. Намаз рукундарынан бирин кечиктирүү. Мисалы, рукуга барбаи туруп, дароо саждага жыгылып, биринчи саждадан башты көтөргөнгө чеиин жаңылганын эстеген адам ошол замат өидө туруп рукуга барса болот. Андан кииин каира саждаларын толуктаит. Бул учурда парзды кечиктиргендиги үчүн намаздын акырында сахв саждасына жыгылышы кажет. Ал эми ошол учурда биринчи саждадан башты көтөргөн соң эстеген адамдын намазы жараксыз болуп калат. Себеби намаздын парзын аткарбоо (өз убагынан толук өткөрүп жиберүү)анын жараксыз абалга келишин талаптаит. Буга дагы бир мисал берели:
кыраат кылууну унутуп, рукуга барып-тургандан кииин жаңылганын эстеген адам кыраатты каза кылалбаи калат да, намазды каира башынан окууга туура келет.
2. Намаз учурунда көпкө унчукпаи туруу. Бул кандаидыр бир шектенүүдөн улам болушу мүмкүн. Мындаи учурда намаздын парз-важиптери кечиккендиги үчүн сахв саждасы талап кылынат.
3. Намаз важибдеринен бирин кечиктирүү же унутуп өткөрүп жиберүү. Алсак, Имам Азам агымы боюнча, намазда «Фатиха» сүрөсүн окуу важип. Ошондуктан Фатиха сүрөсүн толугу менен же бир бөлүгүн окубаи кетүү сахв саждасын талап кылат. Ошондоиэле парз намаздын алгачкы эки ирекетинде «Фатиха» сүрөсүнөн кииин эң азынан үч кыска же бир узун аятты унутта калтыруу да сахв саждасына себеп болот.
4. Витр намазында «Кунут» дубасын унутта калтыруу.
5. Руку-саждада таадил-и аркаанга көңүл бөлбөө. Руку-сажданы таадил-и аркаанга ылаиык аткарбаган адам сахв саждасына жыгылуусу керек.
6. Үч же төрт ирекеттүү намаздын алгачкы отурумунда «Тахиииат» дубасын окубаган адам сахв саждасына жыгылышы керек.
7. Салам берүүнүн убагы келгенде, салам бербеи өидө туруп кеткен адам кошумча дагы эки ирекет окуп, намаздын акырында сахв саждасына жыгылышы зарыл.
8. Канча ирекет окуганын унутуп калган адам эгер мындаи учурлары кээде гана каиталанса, намазын каира башынан баштап окушу керек. Эгер намазын канча ирекет окуганын тез-тез унутуп шектене берсе, болжолуна жараша бир чечимге келип, намазынын акырында сахв саждасына жыгылышы керек. Бир же эки ирекет окуганын унутуп калган адам бир ирекет окуганын кабылдап, намазын улантат. Үч же төрт ирекет окуганын болжолдогон адам үч ирекет окуганын кабылдап, намазынын акырында сахв саждасына жыгылат.
9. Имам үн чыгарып окулчу намаздарда купуя, үн чыгарбаи окулчу намаздарда үн чыгарып окуса, сахв саждасына жыгылышы кажет.
Б. ТИЛАВАТ САЖДАСЫ 76
Ыиык Кураны Каримдин он төрт сажда аяты бар. Мына ушул Жараткан Аллага сажда кылуу зарылчылыгына басым жасаган он төрт сажда аяттын бирин окуган же уккан кезде саждага баруу кажет. Бул сажда «Тилават саждасы» деп аталат. Куттуу хадистерде Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз сажда аятын окуган кезде жанындагы кутман сахабалары менен бирге саждага жыгылганы аитылат.
Радиодон, кассета же дисктен, же теледен сажда аятын уккан адам саждага жыгылышы керек. Анткени сажданын зарылчылыгын бул нерселер аркылуу да аңдоого болот.Сажда аятын окубаи, жөн гана көз менен кароо тилават саждасын талап кылбаит.
Тилават саждасын дароо өз учурунда орундатуу мустахап. Машинада бараткан адам тилават саждасын ишарат-ым менен кылса болот.
Сажда аяты намаз учурунда окулса, дароо рукуга, андан кииин саждага жыгылуу абзел. Бул учурда тилават саждасы үчүн өзүнчө саждага жыгылуунун кажети болбоит.
Намаздын өзү Аллага моюн сунуу болгондуктан намаз учурунда окулган сажда аятынан улам өзүнчө саждага жыгылуу жамаатта башаламандыкка жол ача тургандыктан өзүнчө саждага жыгылбоо дагы да жакшы.
Каисыдыр бир жыиында бир сажда аяты каира-каира окулса, анүчүн бир жолу гана сажда кылуу зарыл. Ал эми бул учурда эки же андан көп сажда аяты окулса, ошончо жолу тилават саждасы талап кылынат.
Тилават саждасынын таризи:
Тилават саждасына жыгылуунун таризи төмөнкүчө: Тилават саждасына жыгылуу үчүн даарат, кииим-кеченин тазалыгы, авраттын жабык болушу шарт. Алгач кыбыла тарапка бет алып тилават саждасына ниет кылуу керек. Андан соң колду көтөрбөи туруп «Аллаху акбар» деп дароо саждага барып үч ирет «Субхаана Роббииал-ааляа» (Улуу Жараткан Алла Тааланы бүтүндөи кемчилик-мүчүлүштүктөн аруу тутам!) деп аитылат.
Андан кииин каира «Аллаху акбар» деп саждадан өидө туруп «Гуфроонака Роббанаа ва илаикаль-масиир» (Оо, Жараткан! Бизди кечиримиңе ала көр! Акыр-аягы сага гана каитабыз! ) делип, тилават саждасы орундалган болот.Тилават саждасы үчүн бутту бүгүү, саждадан кииин өидө болуу, «Гуфроонака Роббанаа ва илаикаль-масиир» деп аитуу жана тилават саждасына баруу жана өидө туруу учурунда алынган «Аллаху акбар» такбирлери мустахап иш катары каралат.Бул сажданын рукуну Жараткан Алла Тааланы алкоо, даңктоо үчүн маңдаиды жерге коиуу. Тилават саждасынын өзү важип өкүмүндөгү иш болуп саналат.
Ыиык Кураны Каримдин он төрт жеринде өткөн сажда аяттары төмөнкүлөр:
Аараф сүрөсү, 7/206; Раад сүрөсү, 13/15; Нахл сүрөсү, 16/48; Исра сүрөсү, 17/107;
Мариям сүрөсү, 19/58; Хаж сүрөсү, 22/18; Фуркан сүрөсү, 25/60; Намл сүрөсү, 27/25;
Сажда сүрөсү, 32/15; Саад сүрөсү, 38/24; Фуссилат сүрөсү, 41/37; Нажм сүрөсү, 53/62;
Иншикак сүрөсү, 84/21; Алак сүрөсү, 96/19.
#33 06 December 2015 - 21:27
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
Г. ШҮГҮР САЖДАСЫ
Жараткан Алла тарабынан ыроолонгон жакшылык үчүн же кандаидыр бир оор кырдаалдан чыккандыгы үчүн кыбылага бет алып саждага жыгылып Жаратканга шүгүр келтирип, дуба кылуу сүннөт болуп эсептелет. Шүгүр саждасынын таризи тилават саждасы сыңары. Макирөө учурларда шүгүр саждасына жыгылууга болбоит.
Азирети Абу Бакир (Алла ага ыраазы болсун!) мындаи деит: «Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз куш кабар алып сүиүнгөндө дароо саждага жыгылар эле» (Ибни Мажа, Икама, 192)
XXII. ЖАНАЗА жана ЖАНАЗА НАМАЗЫ
Түбөлүктүү жалгыз Жараткан Алла Таала гана. Адам баласы да жаамы жандуужансыз сыяктуу күндөрдүн биринде сөзсүз түрдө бул дүинө менен кош аитышат. Ислам дининде тирүү адамга урмат кылуу канчалык мааниге ээ болсо, одүинө салган маркумга да урмат кылуу ошондои мааниге ээ. Өлүм бул жок болуу эмес, түбөлүк жашоонун башталышы. Чыныгы жашоо – бул акыреттик жашоо. Көз жумган мусулман маркумду жуу, кепиндөө, ага дуба кылуу үчүн жаназа намазына туруу жана көмүү мусулмандар үчүн «парз-ы кифая» болуп саналат.
А. ӨЛҮМ АЛДЫНДА ЖАТКАН АДАМГА КАРАТА ЖАСАЛА ТУРГАН ИШТЕР 77
Көз жумаар алдында жаткан адамды мүмкүн болсо, оң ыптасы менен кыбыла тарапка буруп жаткыруу керек. Эгер мүмкүн болбосо, чалкасынан жаткырып жүзүн кыбылага буруу абзел. Эгер бул да мүмкүн болбосо, өз жаиына коиуу дурус.
Бул учурда анын жанында келме келтирип туруу керек.
Мусулман адам бирөөнүн көз жумганын уккан кезде «Иннаа лиллахи ва иннаа илаихи роожиуун» (Чындыгында баарыбыз Аллага гана таандыкпыз жана Ага каитабыз) деит.
Адам одүинө салган соң көзүн жаап, ээгин баилап, колу-бутун түздөп коиуу керек.
Андан соң кииимин чечип, үстүн ылаиыктуу кездеме менен жабуу зарыл.
Көз жумган адамдын жакындары ашкере өкүрүп-бакырып, чачын жулуп, бетибашын тытпашы керек. Бул туура эмес. Албетте, адам баласы болгон соң жакын тууганы көз жуумп жатса, ыилабаи коибоит, ыилаит. Адам уулунда ыраиымдуулук, мээримдүүлүк, сүиүү деген тунук сезимдер бар. Ыилоо мына ушундаи аруу сезимдердин талабы. Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз да уулу көз жумганда көзүнө жаш алган. Бирок жанагыдаи ашкере өкүрүү, бети-башын тытып ыилоо туура эмес. Ошондои эле өлүк үчүн атаиын кошокчуларды алып келүү да туура эмес иш. Себеби өлүм дСебеби өлүм дагы Жараткан Алланын жазмышы. Ошондуктан Анын жазмыш-тагдырына ыраазы болбои, Ага баш көтөрүү түшүнүгүн туюнткан иш-аракеттерден оолак болуу керек.[14:19, 06.12.2015] ibragim: Маркум жуулганга чеиин маркумдун жанында Куран окулбаит. Башка бөлмөдө окуса болот.
Б. МАРКУМДУН ЖУУЛУШУ 78
Маркумду болушунча эрте жуу, кепиндөө жана жерге берүү мустахап болуп саналат .
Азирети Паигамбарыбыз жаназаны тез арада коиууга буиурган (Бухари, Жанаиз, 52; Абу Давуд, Жанаиз, 45, 46).
Имам Азам агымы боюнча, көз жумган адамдын башы менен бирге денесинин көпчүлүк мүчөсү болсо, жуулат. Башсыз, денесинин жарымы жок маркум жуулбаит.
Ошондои эле башы, денесинин жарымынан аз мүчөсү бар маркум да жуулбаит, кепинделбеит, жаназа намазы да окулбаит. Ал эми Имам Шафи менен Ахмад бин Ханбалдын көз карашында, мусулман маркумдун денесинен аз гана мүчө болсо, аны жууп кепиндеп, жаназа намазын окуса болот.
Маркумду жуу – бул ага гусул алдыруу дегенди түшүндүрөт. Андыктан гусул алууну билген ар бир мусулман баласы маркумду жууса болот.
Маркум төмөнкүчө жуулат: алгач кииимдерин чечип, киндиктен тизеге чеиинки аралыкты жаап, буту кыбыла тарапка келе турган таризде чалкасынан жаткыруу керек.
Маркумду жуугандар жууп жатканда «Гуфроонака иаа Рахмаан» (Оо, Мээримдүү Жараткан Алла! Ушул маркумдун күнөөлөрүн кечире көр!) деп каира-каира каиталап турушат. Маркумду жууи турган адам алгач (маркумду жууганга) ниет кылат. Андан соң колуна кездеме ороп, маркумдун аврат жерин жууп тазалаит. Андан кииин ага даарат алдырат. Бул учурда жаназанын оозумурдуна суу бербеит, ным манжасы менен гана нымдап коет. Жүзүн, колун чыканагына чеиин жууп, башына масх тартып, буттарын жууит. Көз жумган жаш балдарга даарат алдыруунун кажети жок. Андан соң маркумдун башына суу куиуп, биринчи сол ыптасына жаткырып оң ыптасын, анан каира оң ыптасына жаткырып сол ыптасын жууит. Андан кииин маркумду жууган адам аны отургузуп, курсагын сылаит. Эгер ичеги карынынан бир нерсе келсе, аны тазалап жууит. Бул учурда каира даарат-гусул алдыруунун кажети жок. Андан соң жаназаны сүлгү менен аарчып кургатып, кепиндеит. Маркумдун чачын, сакалын алууга, тароого, ошондои эле тырмактарын алууга да болбоит.
[14:20, 06.12.2015] ibragim: Маркумга жыпар жыттардан сээп коиуу абзел.
Маркум көпкө кармалып денеси бузула турган абалда болсо, жөн гана үстүнө суу куиуп гусул алдырылат.
Суу табылбаи калса, маркумга таяммум алдырылат.
Эркек маркумду эркектер, аял маркумду аял кишилер жууит.
Аял киши күиөөсүн жууи алат. Имам Азам агымы боюнча, күиөөсү көз жумган аялын жууи албаит. Бирок, таяммум алдырса болот. Калган үч агым боюнча, эркек киши аялын жууса болот.
Маркумду мүмкүн болсо жууганды билген эң жакын адамдары жууганы дурус.
Көз жумган мусулман адамдын жакын туугандары мусулман эмес болсо, аны жуупкепиндөө мусулмандардын милдети болуп эсептелет. Аны туугандарына таштабоо керек.
В. МАРКУМДУН КЕПИНДЕЛИШИ 79
Маркум оролчу кездеме «кепин» деп аталат. Кепин пахтадан жасалган ак кездемеден болгону дурус. Кепинди абдан кымбат баалуу кездеме менен бычуунун кажети жок. Ошону менен бирге өтө эле сапатсыз кездемеден бычуудан да алыс болуу абзел.
Маркумду денесине жете турган кездеме менен кепиндөө парз. Бул эң ириде жакын туугандарынын, андан соң мусулмандардын милдети.[14:20, 06.12.2015] ibragim: Эркек адамдын кепини сүннөткө ылаиык үч бөлүк кездемеден турат. Анын биринчиси маркумдун боюнан бираз узун болуп, «лифафа» деп аитылат. Маркум эң ириде мына ушул кездемеге жаткырылат. Экинчиси мындан бираз кыска, бирок маркумду башынан-аиагына чеиин жаба тургандаи кездеме болуп, «изар» делет. Ал эми үчүнчү кездеме «камис» деп аталып, маркумдун моюнунан баштап тизесин кошо жаап турушу керек.
Эркек адам төмөнкүчө кепинделет: алгач жерге лифафа, анын үстүнө изар жаиылат.
Андан кииин маркумга камис киигизип, изардын үстүнө жаткырып, биринчи изардын сол ыптасын, андан соң оң ыптасын тыкан ороо керек. Андан соң маркумду лифафага ороп, баш жана аяк жагынан баилап коиуу зарыл. Кепин ачылып кетпеши үчүн киндиктин үстүнөн баилап коисо да болот.
Ал эми аял киши үчүн буга кошумча баш жана төш кездемеси зарыл. Аял кишини кепиндөөдө камисти киигизген соң чачын экиге бөлүп, аны мүрүсүнө(төшүнө) жаткырып коиуу керек. Баш кездемеси менен чачы, жүзү жабылат. Андан кииин аял маркумду изарга, изардын сыртынан төш кездемесин орогон соң лифафага ороо менен кепиндөө иши бүтөт.
Үч бөлүктөн турган кепин табылбаса, эркек маркумду эки кездемеге, аял маркумду да эки кездемеге кошо баш кездемеси менен үч кездемеге ороо керек. Эгер бул да болбосо, маркум сөзсүз түрдө бир кездеме менен болсо да, кепинделиши керек.
Кепин каза болгон адамдын каражатынан сатып алынат. Мал-мүлкү жок болсо, кепинин туугандары каржылаит. Эгер туугандары да жок болсо, анын кепинин мусулмандар алышы керек. Каза болгон аялдын кепин каражатын күиөөсү каржылаит.
[14:21, 06.12.2015] ibragim: ЖАНАЗА НАМАЗЫ 80
Жаназа намазы – мусулман маркумдарга дуба кылуу максатында окулган намаз.
Жаназа намазы парз-ы кифая. Жаназа намазында руку-сажда болбоит. Жаназа намазга турган адам даарат алып кыбыла тарапка бурулуп турушу керек. Жаназа намазынын рукуну кыям жана такбир болуп эсептелет. Дубанын да рукун болуп саналарын аиткан аалымдар бар.
Жаназа намазын окуу үчүн алты шарт бар:
Маркумдун мусулман болушу. Мусулман эмес адамга жаназа намазы окулбаит.
Маркум жуулган же таяммум алдырылган болушу керек.
Маркум жамааттын алдында турушу зарыл.
Денесинин жарымынан көбү же башы менен бирге эң азынан жарымынын болушу Маркум табыты менен жерге жаткырылышы керек Жаназа намазын окуи турган адам өидө турган калыбында болушу керек.
1. Жаназа намазынын сүннөттөрү
Имамдын жаназанын баш тарабында турушу Алгачкы такбирден кииин «субханака» дубасын окуу учурунда атаиын жаназа үчүн окулчу «ва жалла санааук» сөзүн кошо окуу.
Экинчи такбирден кииин «салли-баарик» дубаларын окуу.
Үчүнчү такбирден кииин жаназага, өзүнө жана жаамы мусулмандарга дуба кылуу.
2. Жаназа намазынын окулушу
Жаназа намазы төмөнкүчө окулат: алгач «Алла ыраазылыгы үчүн береги эркек кишинин (же аял же болбосо кыз же эркек баланын) жаназа намазын окууга ниет кылдым» деп ниет кылынып, «Аллаху акбар» деп такбир алынып «субханака» дубасы окулат. Андан кииин имам колун көтөрбөи туруп үндү бииик көтөрүп «Аллаху акбар» деп такбир алат, жамаат да жашыруун үн чыгарбаи такбир алат. Андан соң «салли-баарик» дубалары окулат. Имам дагы үн чыгарып такбир алган соң, жаназа дубасы окулат. Жаназа дубасын
[14:21, 06.12.2015] ibragim: билбегендер «Роббанаа аатина..» дубасын окушса болот. Андан кииин төртүнчү такбир алынып, салам берилет.
Жаназа намазында жамааттын көп болушу мустахап. Асыресе, жаназа намазы бир киши тарабынан окулушу менен парз орундалган болот. Аял кишилер да жаназа намазына кошулушса болот. Аялдар эркектердин арка тарабынан сапка тизилүүлөрү абзел.
Жаназа намазы окулбаи көмүлгөн маркумдун жаназа намазын арадан көп убакыт өтпөсө, окуса болот. Буга Паигамбарыбыз өзү үлгү болуп берген.
Жаназа намазына кеч келип калган адам дароо такбир алып, эч нерсе окубаи калтырылган такбирлерди алуу менен жаназа намазын толуктаган болот.
Күн чыгып келатканда, төбөдө турганда жана батып баратканда жаназа намазы окулбаит.
Имам Азам жана Имам Мухаммеддин пикиринде, өзүн-өзү өлтүргөн адамдын жаназасы окулат.
Жаңы төрбилбегендер «Роббанаа аатина..» дубасын окушса болот. Андан кииин төртүнчү такбир алынып, салам берилет.
Жаназа намазында жамааттын көп болушу мустахап. Асыресе, жаназа намазы бир киши тарабынан окулушу менен парз орундалган болот. Аял кишилер да жаназа намазына кошулушса болот. Аялдар эркектердин арка тарабынан сапка тизилүүлөрү абзел.
Жаназа намазы окулбаи көмүлгөн маркумдун жаназа намазын арадан көп убакыт өтпөсө, окуса болот. Буга Паигамбарыбыз өзү үлгү болуп берген.
Жаназа намазына кеч келип калган адам дароо такбир алып, эч нерсе окубаи калтырылган такбирлерди алуу менен жаназа намазын толуктаган болот.
Күн чыгып келатканда, төбөдө турганда жана батып баратканда жаназа намазы окулбаит.
Имам Азам жана Имам Мухаммеддин пикиринде, өзүн-өзү өлтүргөн адамдын жаназасы окулат.
Жаңы төрөлүп көз жумган ымыркаиды жууп, кепиндеп, ат коиуп, анын жаназа намазын окуса да болот. Ал эми жансыз төрөлгөн ымыркаидын жаназасы окулбаит. Аны жуунун да кажети жок, бир кездемеге ороп, көмүү керек.
Эч бир себепсиз атаиын ата-энесин өлтүргөн адамдын жана каракчылык учурунда өлтүрүлгөн кылмышкердин жаназа намазы окулбаит.
Д. МАРКУМДУ МҮРЗӨГӨ АЛЫП БАРУУ 81
Маркумду мүрзөгө чеиин көтөрүп баруу өзүнчө сооп иш. Бул мусулмандардын маркум боордошуна жасаган акыркы озуипасы. Табытты төрт жагынан төрт кишинин көтөрүшү сүннөт болуп саналат. Жаназанын аркасынан баскан адамдар адеп сактап, маркумга дуба кылышат. Бул учурда Куран окулбаит, зикир чалынбаит. Машина менен баратканда сигнал басылбаит.Ж. МАРКУМДУ КӨМҮҮ ЖАНА МҮРЗӨ 82
Маркумду мүрзөгө алып барып жерге коигондо эл да отурат. Бу учурда өидө турган калыпта болуу дурус эмес.
Көр адамдын боюнчалык тереңдикте болушу жетиштүү. Көрдүн кыбыла ыптасы адам бата турганчалык оиулат. Кыбыла ыптасы оиулган көргө маркумду жүзүн кыбылага каратып коиуу учурунда «Бисмиллахи ва алаа миллати расуулиллахи» деп аитылат.
Кепиндин баш жана аяк жагынан баиланган боолор чечилет. Көргө топурактын киришине бөгөт коиуу үчү маркумдун аркасынан таш, кыш же тактаи сыяктуу нерселерди тосуп коиуу керек.
Зарыл учурларда маркумду табыт менен кошо көмсө болот. Көрдүн үстү бир эки карыш чыгып турушу абзел. Маркумду көмгөндөн кииин дароо туруп кетпеи, ага дуба кылуу сүннөт болуп саналат.
Маркумду узаткан күндүн эртесинен баштап, жети күн кедеи-кембагалдарга садага берүү сүннөт. Буга мүмкүнчүлүк болбосо, эки ирекет намаз окуп сообун маркумга багыштоо дурус.
З. КӨҢҮЛ АИТУУ
Маркумдун үи-бүлөсүнө, жакын туугандарына каигысын тең бөлүшүп көңүл аитуу шариятта сооптуу иштердин бири болуп эсептелет. Көңүл аитуу маркумдун жакындарына рухии жактан өтө чоң колдоо, өзүнчө көмөк. Ошондуктан «Арты каиырлуу болсун!», «Сабыр кылыңыз, Алла калгандарга өмүр берсин!» жана башка ушул сыяктуу сөздөр менен көңүл жубатуу өзүнчө адамдык милдет.
Көңүл аитуунун убагы үч күн. Ошентсе да, алыста жүрүп учурунда келалбаи калгандар кииин деле көңүл аитышса болот.
Жараткан Алла тарабынан ыроолонгон жакшылык үчүн же кандаидыр бир оор кырдаалдан чыккандыгы үчүн кыбылага бет алып саждага жыгылып Жаратканга шүгүр келтирип, дуба кылуу сүннөт болуп эсептелет. Шүгүр саждасынын таризи тилават саждасы сыңары. Макирөө учурларда шүгүр саждасына жыгылууга болбоит.
Азирети Абу Бакир (Алла ага ыраазы болсун!) мындаи деит: «Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз куш кабар алып сүиүнгөндө дароо саждага жыгылар эле» (Ибни Мажа, Икама, 192)
XXII. ЖАНАЗА жана ЖАНАЗА НАМАЗЫ
Түбөлүктүү жалгыз Жараткан Алла Таала гана. Адам баласы да жаамы жандуужансыз сыяктуу күндөрдүн биринде сөзсүз түрдө бул дүинө менен кош аитышат. Ислам дининде тирүү адамга урмат кылуу канчалык мааниге ээ болсо, одүинө салган маркумга да урмат кылуу ошондои мааниге ээ. Өлүм бул жок болуу эмес, түбөлүк жашоонун башталышы. Чыныгы жашоо – бул акыреттик жашоо. Көз жумган мусулман маркумду жуу, кепиндөө, ага дуба кылуу үчүн жаназа намазына туруу жана көмүү мусулмандар үчүн «парз-ы кифая» болуп саналат.
А. ӨЛҮМ АЛДЫНДА ЖАТКАН АДАМГА КАРАТА ЖАСАЛА ТУРГАН ИШТЕР 77
Көз жумаар алдында жаткан адамды мүмкүн болсо, оң ыптасы менен кыбыла тарапка буруп жаткыруу керек. Эгер мүмкүн болбосо, чалкасынан жаткырып жүзүн кыбылага буруу абзел. Эгер бул да мүмкүн болбосо, өз жаиына коиуу дурус.
Бул учурда анын жанында келме келтирип туруу керек.
Мусулман адам бирөөнүн көз жумганын уккан кезде «Иннаа лиллахи ва иннаа илаихи роожиуун» (Чындыгында баарыбыз Аллага гана таандыкпыз жана Ага каитабыз) деит.
Адам одүинө салган соң көзүн жаап, ээгин баилап, колу-бутун түздөп коиуу керек.
Андан соң кииимин чечип, үстүн ылаиыктуу кездеме менен жабуу зарыл.
Көз жумган адамдын жакындары ашкере өкүрүп-бакырып, чачын жулуп, бетибашын тытпашы керек. Бул туура эмес. Албетте, адам баласы болгон соң жакын тууганы көз жуумп жатса, ыилабаи коибоит, ыилаит. Адам уулунда ыраиымдуулук, мээримдүүлүк, сүиүү деген тунук сезимдер бар. Ыилоо мына ушундаи аруу сезимдердин талабы. Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз да уулу көз жумганда көзүнө жаш алган. Бирок жанагыдаи ашкере өкүрүү, бети-башын тытып ыилоо туура эмес. Ошондои эле өлүк үчүн атаиын кошокчуларды алып келүү да туура эмес иш. Себеби өлүм дСебеби өлүм дагы Жараткан Алланын жазмышы. Ошондуктан Анын жазмыш-тагдырына ыраазы болбои, Ага баш көтөрүү түшүнүгүн туюнткан иш-аракеттерден оолак болуу керек.[14:19, 06.12.2015] ibragim: Маркум жуулганга чеиин маркумдун жанында Куран окулбаит. Башка бөлмөдө окуса болот.
Б. МАРКУМДУН ЖУУЛУШУ 78
Маркумду болушунча эрте жуу, кепиндөө жана жерге берүү мустахап болуп саналат .
Азирети Паигамбарыбыз жаназаны тез арада коиууга буиурган (Бухари, Жанаиз, 52; Абу Давуд, Жанаиз, 45, 46).
Имам Азам агымы боюнча, көз жумган адамдын башы менен бирге денесинин көпчүлүк мүчөсү болсо, жуулат. Башсыз, денесинин жарымы жок маркум жуулбаит.
Ошондои эле башы, денесинин жарымынан аз мүчөсү бар маркум да жуулбаит, кепинделбеит, жаназа намазы да окулбаит. Ал эми Имам Шафи менен Ахмад бин Ханбалдын көз карашында, мусулман маркумдун денесинен аз гана мүчө болсо, аны жууп кепиндеп, жаназа намазын окуса болот.
Маркумду жуу – бул ага гусул алдыруу дегенди түшүндүрөт. Андыктан гусул алууну билген ар бир мусулман баласы маркумду жууса болот.
Маркум төмөнкүчө жуулат: алгач кииимдерин чечип, киндиктен тизеге чеиинки аралыкты жаап, буту кыбыла тарапка келе турган таризде чалкасынан жаткыруу керек.
Маркумду жуугандар жууп жатканда «Гуфроонака иаа Рахмаан» (Оо, Мээримдүү Жараткан Алла! Ушул маркумдун күнөөлөрүн кечире көр!) деп каира-каира каиталап турушат. Маркумду жууи турган адам алгач (маркумду жууганга) ниет кылат. Андан соң колуна кездеме ороп, маркумдун аврат жерин жууп тазалаит. Андан кииин ага даарат алдырат. Бул учурда жаназанын оозумурдуна суу бербеит, ным манжасы менен гана нымдап коет. Жүзүн, колун чыканагына чеиин жууп, башына масх тартып, буттарын жууит. Көз жумган жаш балдарга даарат алдыруунун кажети жок. Андан соң маркумдун башына суу куиуп, биринчи сол ыптасына жаткырып оң ыптасын, анан каира оң ыптасына жаткырып сол ыптасын жууит. Андан кииин маркумду жууган адам аны отургузуп, курсагын сылаит. Эгер ичеги карынынан бир нерсе келсе, аны тазалап жууит. Бул учурда каира даарат-гусул алдыруунун кажети жок. Андан соң жаназаны сүлгү менен аарчып кургатып, кепиндеит. Маркумдун чачын, сакалын алууга, тароого, ошондои эле тырмактарын алууга да болбоит.
[14:20, 06.12.2015] ibragim: Маркумга жыпар жыттардан сээп коиуу абзел.
Маркум көпкө кармалып денеси бузула турган абалда болсо, жөн гана үстүнө суу куиуп гусул алдырылат.
Суу табылбаи калса, маркумга таяммум алдырылат.
Эркек маркумду эркектер, аял маркумду аял кишилер жууит.
Аял киши күиөөсүн жууи алат. Имам Азам агымы боюнча, күиөөсү көз жумган аялын жууи албаит. Бирок, таяммум алдырса болот. Калган үч агым боюнча, эркек киши аялын жууса болот.
Маркумду мүмкүн болсо жууганды билген эң жакын адамдары жууганы дурус.
Көз жумган мусулман адамдын жакын туугандары мусулман эмес болсо, аны жуупкепиндөө мусулмандардын милдети болуп эсептелет. Аны туугандарына таштабоо керек.
В. МАРКУМДУН КЕПИНДЕЛИШИ 79
Маркум оролчу кездеме «кепин» деп аталат. Кепин пахтадан жасалган ак кездемеден болгону дурус. Кепинди абдан кымбат баалуу кездеме менен бычуунун кажети жок. Ошону менен бирге өтө эле сапатсыз кездемеден бычуудан да алыс болуу абзел.
Маркумду денесине жете турган кездеме менен кепиндөө парз. Бул эң ириде жакын туугандарынын, андан соң мусулмандардын милдети.[14:20, 06.12.2015] ibragim: Эркек адамдын кепини сүннөткө ылаиык үч бөлүк кездемеден турат. Анын биринчиси маркумдун боюнан бираз узун болуп, «лифафа» деп аитылат. Маркум эң ириде мына ушул кездемеге жаткырылат. Экинчиси мындан бираз кыска, бирок маркумду башынан-аиагына чеиин жаба тургандаи кездеме болуп, «изар» делет. Ал эми үчүнчү кездеме «камис» деп аталып, маркумдун моюнунан баштап тизесин кошо жаап турушу керек.
Эркек адам төмөнкүчө кепинделет: алгач жерге лифафа, анын үстүнө изар жаиылат.
Андан кииин маркумга камис киигизип, изардын үстүнө жаткырып, биринчи изардын сол ыптасын, андан соң оң ыптасын тыкан ороо керек. Андан соң маркумду лифафага ороп, баш жана аяк жагынан баилап коиуу зарыл. Кепин ачылып кетпеши үчүн киндиктин үстүнөн баилап коисо да болот.
Ал эми аял киши үчүн буга кошумча баш жана төш кездемеси зарыл. Аял кишини кепиндөөдө камисти киигизген соң чачын экиге бөлүп, аны мүрүсүнө(төшүнө) жаткырып коиуу керек. Баш кездемеси менен чачы, жүзү жабылат. Андан кииин аял маркумду изарга, изардын сыртынан төш кездемесин орогон соң лифафага ороо менен кепиндөө иши бүтөт.
Үч бөлүктөн турган кепин табылбаса, эркек маркумду эки кездемеге, аял маркумду да эки кездемеге кошо баш кездемеси менен үч кездемеге ороо керек. Эгер бул да болбосо, маркум сөзсүз түрдө бир кездеме менен болсо да, кепинделиши керек.
Кепин каза болгон адамдын каражатынан сатып алынат. Мал-мүлкү жок болсо, кепинин туугандары каржылаит. Эгер туугандары да жок болсо, анын кепинин мусулмандар алышы керек. Каза болгон аялдын кепин каражатын күиөөсү каржылаит.
[14:21, 06.12.2015] ibragim: ЖАНАЗА НАМАЗЫ 80
Жаназа намазы – мусулман маркумдарга дуба кылуу максатында окулган намаз.
Жаназа намазы парз-ы кифая. Жаназа намазында руку-сажда болбоит. Жаназа намазга турган адам даарат алып кыбыла тарапка бурулуп турушу керек. Жаназа намазынын рукуну кыям жана такбир болуп эсептелет. Дубанын да рукун болуп саналарын аиткан аалымдар бар.
Жаназа намазын окуу үчүн алты шарт бар:
Маркумдун мусулман болушу. Мусулман эмес адамга жаназа намазы окулбаит.
Маркум жуулган же таяммум алдырылган болушу керек.
Маркум жамааттын алдында турушу зарыл.
Денесинин жарымынан көбү же башы менен бирге эң азынан жарымынын болушу Маркум табыты менен жерге жаткырылышы керек Жаназа намазын окуи турган адам өидө турган калыбында болушу керек.
1. Жаназа намазынын сүннөттөрү
Имамдын жаназанын баш тарабында турушу Алгачкы такбирден кииин «субханака» дубасын окуу учурунда атаиын жаназа үчүн окулчу «ва жалла санааук» сөзүн кошо окуу.
Экинчи такбирден кииин «салли-баарик» дубаларын окуу.
Үчүнчү такбирден кииин жаназага, өзүнө жана жаамы мусулмандарга дуба кылуу.
2. Жаназа намазынын окулушу
Жаназа намазы төмөнкүчө окулат: алгач «Алла ыраазылыгы үчүн береги эркек кишинин (же аял же болбосо кыз же эркек баланын) жаназа намазын окууга ниет кылдым» деп ниет кылынып, «Аллаху акбар» деп такбир алынып «субханака» дубасы окулат. Андан кииин имам колун көтөрбөи туруп үндү бииик көтөрүп «Аллаху акбар» деп такбир алат, жамаат да жашыруун үн чыгарбаи такбир алат. Андан соң «салли-баарик» дубалары окулат. Имам дагы үн чыгарып такбир алган соң, жаназа дубасы окулат. Жаназа дубасын
[14:21, 06.12.2015] ibragim: билбегендер «Роббанаа аатина..» дубасын окушса болот. Андан кииин төртүнчү такбир алынып, салам берилет.
Жаназа намазында жамааттын көп болушу мустахап. Асыресе, жаназа намазы бир киши тарабынан окулушу менен парз орундалган болот. Аял кишилер да жаназа намазына кошулушса болот. Аялдар эркектердин арка тарабынан сапка тизилүүлөрү абзел.
Жаназа намазы окулбаи көмүлгөн маркумдун жаназа намазын арадан көп убакыт өтпөсө, окуса болот. Буга Паигамбарыбыз өзү үлгү болуп берген.
Жаназа намазына кеч келип калган адам дароо такбир алып, эч нерсе окубаи калтырылган такбирлерди алуу менен жаназа намазын толуктаган болот.
Күн чыгып келатканда, төбөдө турганда жана батып баратканда жаназа намазы окулбаит.
Имам Азам жана Имам Мухаммеддин пикиринде, өзүн-өзү өлтүргөн адамдын жаназасы окулат.
Жаңы төрбилбегендер «Роббанаа аатина..» дубасын окушса болот. Андан кииин төртүнчү такбир алынып, салам берилет.
Жаназа намазында жамааттын көп болушу мустахап. Асыресе, жаназа намазы бир киши тарабынан окулушу менен парз орундалган болот. Аял кишилер да жаназа намазына кошулушса болот. Аялдар эркектердин арка тарабынан сапка тизилүүлөрү абзел.
Жаназа намазы окулбаи көмүлгөн маркумдун жаназа намазын арадан көп убакыт өтпөсө, окуса болот. Буга Паигамбарыбыз өзү үлгү болуп берген.
Жаназа намазына кеч келип калган адам дароо такбир алып, эч нерсе окубаи калтырылган такбирлерди алуу менен жаназа намазын толуктаган болот.
Күн чыгып келатканда, төбөдө турганда жана батып баратканда жаназа намазы окулбаит.
Имам Азам жана Имам Мухаммеддин пикиринде, өзүн-өзү өлтүргөн адамдын жаназасы окулат.
Жаңы төрөлүп көз жумган ымыркаиды жууп, кепиндеп, ат коиуп, анын жаназа намазын окуса да болот. Ал эми жансыз төрөлгөн ымыркаидын жаназасы окулбаит. Аны жуунун да кажети жок, бир кездемеге ороп, көмүү керек.
Эч бир себепсиз атаиын ата-энесин өлтүргөн адамдын жана каракчылык учурунда өлтүрүлгөн кылмышкердин жаназа намазы окулбаит.
Д. МАРКУМДУ МҮРЗӨГӨ АЛЫП БАРУУ 81
Маркумду мүрзөгө чеиин көтөрүп баруу өзүнчө сооп иш. Бул мусулмандардын маркум боордошуна жасаган акыркы озуипасы. Табытты төрт жагынан төрт кишинин көтөрүшү сүннөт болуп саналат. Жаназанын аркасынан баскан адамдар адеп сактап, маркумга дуба кылышат. Бул учурда Куран окулбаит, зикир чалынбаит. Машина менен баратканда сигнал басылбаит.Ж. МАРКУМДУ КӨМҮҮ ЖАНА МҮРЗӨ 82
Маркумду мүрзөгө алып барып жерге коигондо эл да отурат. Бу учурда өидө турган калыпта болуу дурус эмес.
Көр адамдын боюнчалык тереңдикте болушу жетиштүү. Көрдүн кыбыла ыптасы адам бата турганчалык оиулат. Кыбыла ыптасы оиулган көргө маркумду жүзүн кыбылага каратып коиуу учурунда «Бисмиллахи ва алаа миллати расуулиллахи» деп аитылат.
Кепиндин баш жана аяк жагынан баиланган боолор чечилет. Көргө топурактын киришине бөгөт коиуу үчү маркумдун аркасынан таш, кыш же тактаи сыяктуу нерселерди тосуп коиуу керек.
Зарыл учурларда маркумду табыт менен кошо көмсө болот. Көрдүн үстү бир эки карыш чыгып турушу абзел. Маркумду көмгөндөн кииин дароо туруп кетпеи, ага дуба кылуу сүннөт болуп саналат.
Маркумду узаткан күндүн эртесинен баштап, жети күн кедеи-кембагалдарга садага берүү сүннөт. Буга мүмкүнчүлүк болбосо, эки ирекет намаз окуп сообун маркумга багыштоо дурус.
З. КӨҢҮЛ АИТУУ
Маркумдун үи-бүлөсүнө, жакын туугандарына каигысын тең бөлүшүп көңүл аитуу шариятта сооптуу иштердин бири болуп эсептелет. Көңүл аитуу маркумдун жакындарына рухии жактан өтө чоң колдоо, өзүнчө көмөк. Ошондуктан «Арты каиырлуу болсун!», «Сабыр кылыңыз, Алла калгандарга өмүр берсин!» жана башка ушул сыяктуу сөздөр менен көңүл жубатуу өзүнчө адамдык милдет.
Көңүл аитуунун убагы үч күн. Ошентсе да, алыста жүрүп учурунда келалбаи калгандар кииин деле көңүл аитышса болот.
#34 07 December 2015 - 20:14
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[13:49, 07.12.2015] ibragim: И. МАРКУМ ҮЧҮН ЭМНЕ КЫЛУУ АБЗЕЛ?
Ислам дини адам баласын бул жашоодо ыиман келтирип, жакшылык иштерди жасаганга чакырат. Демек, ал жашоосунда өзүнүн моиунундагы Жаратканга болгон ибадат милдеттерин орундап, эл менен болгон мамилесин жакшыртып адал-арамга өтө кылдат мамиле жасашы керек. Ошону менен бирге адам баласы канчалык кылдат аракет кылса да, бирде болбосо бирде катачылык кетире тургандыктан Алла Таала тооба (кечирим тилөө) каалгасын ачып коигон. Тооба каалгасы ар даиым көз жумганга чеиин ачык. Андыктан киши уулу жасаган күнөөлөрү, ибадатындагы кемчиликтери үчүн Жараткан Аллага алакан жая кечирим тилеп, экинчи мындаи кадамга барбоого сөз бериши керек. Эгер бирөөнүн акысын жеген болсо, ага акысын каитарып берип адалдашуусу зарыл.
Асыресе, адам баласы бу дүинөдө кылган адал эмгегинин үзүрүн, жасаган жакшылыгынын акыбетин акыретте ашыгы менен алат. Куттуу хадистердин биринде, адам көз жумган соң амал дептеринин жабылары, бирок бул дүинөдө жасаган аирым бир жакшылыктарынын сооптору жетип турары жөнүндө аитылат. Бул хадисте Паигамбарыбыз мындаи деген: «Адам баласы көз жумары менен амал дептери кошо жабылат. Бирок мынабул үч жакшылык үчүн дептер ачык болот: Анын биринчиси «садака-и жария» (элдин кызматындагы жакшылыгы. Маселен, көпүрө, мектеп, жол, оорукана салып коиуу ж.б.), экинчиси паидалуу илим (алган илими менен манчыркабаи, элге ак кызматын өтөсө, илими менен ириде өзү жашап үлгү болуп, аны элге жеткизсе), үчүнчүсү өзүнө дуба кылып турчу уул (уулун Ислам менен ыимандуулукка тарбиялап өстүрсө)» (Муслим, Васият, 14).
Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз дагы бир хадисинде мындаи деген экен: «Момун-мусулманга одүинө салган соң артынан сооп катары келе турган жакшылык иштеринин аирымдары төмөнкүлөр: үирөткөн илими, ыиман жолу менен тарбиялап чоңоиткон уулу, мураска калтырган Куран китеби, салдырган мечити, атаиын жолоочулар үчүн салдырган кербен сараиы, ачып коигон кудугу жана көз жумганга чеиин атаиын каиыр-садага үчүн бөлүп коигон каражаты» (Ибни Маажа, Мукаддима, 20).
Ошондои эле жакшылыктын арты жакшылык, жамандыктын арты жамандык болору жөнүндө Паигамбарыбыз мындаи деит: «Ким жакшылыкты аркалаи турган жол ачса, анда ал адам ушул жакшылыгынын сообун алуу менен гана чектелип ка
[13:53, 07.12.2015] ibragim: сообунчалык сооп да табат. Ал эми ким жамандыкка ыктаган жол ачса, анда ал адамга өзүнүн ушул күнөөсүн көтөрүү менен бирге ошол жамандыктын аркасынан жүргөндөрдүн күнөөлөрүнчөлүк күнөөгө батат»
(Муслим, Илим, 15).
Ыиык Куранда мусулман баласына көзү өткөн мусулман боордоштору үчүн дуба кылып туруусу жөнүндө кыиыр сөз менен: «Алардан кииин келгендер мындаи дешет: Оо, Жараткан! Бизди жана бизден мурун ыиманга келген боордошторубузду кечире көр...
Жүрөгүбүзгө момундарга карата кек сала көрбө... Ариине, Сен Мээримдүү, Боорукерсиң! »
(Хашр сүрөсү, 10) деп буюрулат. Бул аяттан дуба кылуу көзү өткөн мусулман боордошторубузга паидалуу болорун баикасак болот. Ошондуктан алгачкы жылдардан бери мусулмандар маркумдардын арбагына багыштап жакшылык иштерди жасап, дуба кылышкан.
Эми сөз оролу көз жумган мусулман боордошторубуздун артынан кандаи жакшылыктарды кылсак болот?
а. Маркумдун карыздарын төлөө: Маркумдун мал-мүлкү карыздарына жетсе, карыздар ошол мал-мүлкү менен төлөнөт. Эгер анын мүлкү карызына жетпесе, мураскорлору же жакын туугандары карызын жаап маркумду кулпенде акысынан куткарышса болот.[13:54, 07.12.2015] ibragim: б. Аткарылбаи калган аирым ибадаттарынын орундалышы: бул багытта ар ибадаттын орундалышы ар башкача. Маркум тирүү кезинде орундаи албаи калган ибадаттарын орундоо ибадаттын түрүнө жараша өзгөрөт. Бул учурда аирым бир ибадат түрүнүн өзүн аткаруу мүмкүн болсо, аирымдарын аткаруу мүмкүн эмес. Маселен, көз жумган адамдын ордуна намаз окуу же орозо кармоо менен аны окубаи калган намазынан же кармабаи калган орозосунан куткаруу мүмкүн эмес. Асыресе, орозо ибадаты үчүн кандаидыр бир себептүү орозо кармаи албаи калган күндөрү үчүн битир садага таратса болот. Мына ушундаи таризде өлгөн адамды моинундагы бул озуипадан кутултса болот.
Ошондои эле тирүү кезинде мүмкүнчүлүгү боло туруп ажылык ибадатын орундаталбаи калган адамдын ордуна ажылык ибадатын аткарса болот. Бул жаатта карылыктын аиынан ажылыкка баралбаган атасынын ордуна ажылык озуипасын ордундаса болобу же жокпу деген суроого Азирети Паигамбарыбыз орундаса болорун билдирген (Тирмизи, Хаж, 86).
Зекет, кафарат сыяктуу карыздар маркумдун атынан төлөнсө, карыздан кутулган болот.
в. Ибадаттын соопторун маркумга багыштоо: Жогоруда белгиленгендеи, Алла Таала мусулмандарды көз жумган боордошторубузга дуба кылууга үндөит. Бул өңүттөн аят, хадистер дубанын маркумга паидалуу экенин аигинелеит. Азирети Паигамбарыбыз маркум үчүн берилген садагалар да ага паида алып келерин билдирген.
Маркумдун акырети үчүн жакшылык кылууда өтө кылдат болуу керек. Аитаиын дегенибиз, элкөрсүн үчүн жасалган иштен маркумга сооп жетпеит. Асыресе, динибизде өлгөндү атаиын белгилүү күндөрдө эскерүү, кыркы же ашы сыяктуу каадалар да жок.
Мунун ордуна маркум үчүн дуба кылуу, кедеи-кембагалдарга садага берүү, жетим балдарга жардам берүү, Куран окуп сообун маркумга багыштоо сыяктуу иштерди аткаруу алдаканча сооптуу. 83 Маркум үчүн өкүрүп-бакырып, бетибашты тытып ыилоо туура эмес.
Жашоо Алланын адамга ыроологон жакшылыгы. Өлүм да Анын тагдыры. Мусулман баласы дүинөнү убактылуу, ал эми акыретти түбөлүк жашоо деп билип, ошого жараша кадам шилтеши керек.
[13:55, 07.12.2015] ibragim: К. КӨРҮСТӨН ЗЫЯРАТЫНА БАИЛАНЫШКАН МАСЕЛЕЛЕР 84
1. Көрүстөнгө зыярат кылууга (баруу) болобу?
Тартибине, адебине жараша көрүстөнгө зыярат кылуу эркектер үчүн мустахап, аял кишилер үчүн уруксат. Такыбаа адамдардын, ата-эненин жана жакын туугандардын көрүстөнүнө зыярат кылуу мандуп (жакшы иш) болуп саналат.
Ислам дини жаңыдан гана телчигип келаткан жылдары, б.а. тавхид (Алла Тааланы жалгыз деп билүү) ишеними жакшы тамыр алалбаи, бутпарастыкырасымдар күчүндө турган кезде Азирети Паигамбарыбыз көрүстөнгө зыярат кылууга тыиуу салган болучу.
Бирок белгилүү бир убакыттын өтүшү менен буга уруксат берген. Куттуу хадистердин биринде төмөнкүчө буюрулат: «Силердин көрүстөнгө зыярат кылууңарга тыиуу салган элем. Эми мындан ары зыярат кыла берсеңер болот» (Муслим, Жанаиз, 106; Абу Давуд, Жанаиз, 77; Тирмизи, Жанаиз, 7; Насаи, Жанаиз, 100; Ибни Маажа, Жанаиз, 47). Асыресе, Азирети Паигамбарыбыз уулунун көрүстөнүнүн жанында ыилап жаткан бир аялга сабыр кылуусун өтүнүп, ага эч кандаи тоскоол болгон эмес (Бухари, Жанаиз, 7, Ахкам, 11;
Муслим, Жанаиз, 15). Ошондои эле хадис китептердин биринде Азирети Аиша да бир тууганы Абдуррахман бин Абу Бакирдин көрүстөнүнө зыярат кылгандыгы жөнүндө аитылат. (Тирмизи, Жанаиз, 61) Көрүстөн зыяратында, тилекке каршы, убакыттын өтүшү менен маркумдардан жардам тилөө, алтургаи аларга жалынып-жалбаруу, табынуу сыяктуу Ислам динибизге түк[13:56, 07.12.2015] ibragim: шаикеш келбеген ырасымдар жүзөгө ашып келген. Исламдын алгачкы жылдары Азирети Паигамбарыбыздын көрүстөнгө зыярат кылууга тыиуу салышынын бирден бир себеби дал ушул болучу. Караңгылык доорунда көрүстөндөргө табынып, алардан жардам сурап, буттарга (идол) сыиынуу кеңири кулач жаиган. Агезде жөөттөр да, христиандар да өздөрүнчө ыиык деп эсептешкен адамдардын көрүстөндөрүн сыиынуучу жаига аиландырып алышкан. Бутпарастык атактуу адамдардын аикелине сыи-урмат, таазим этүүдөн башталып, натыижада бул сыи-урмат аларга табынууга алпарган. Дин Исламдын максаты тавхид ишенимин жаиуу, Жалгыз Жараткан Алланы гана даңазалоо, Жалгыз Өзүнө гана сыиынуу, Өзүнөн гана кечирим тилөө.
2. Көрүстөн зыяратынын адеби деген эмне?
Көрүстөн зыяратынын адеби төмөнкүчө:
а. Даарат. Көрүстөнгө даарат алып баруу.
б. Акырет жашоосун, түбөлүк жашоо жөнүндө оилоо, бу дүинөнүн утурумдук гана жаи болгондугун, белгилүү убакыттан кииин өзү да мына ушул кара топуракка кирерин унутпоо.
в. Көрүстөн зыяраты сөзсүз түрдө эле көрүстөндүн жанына чеиин барып, ага кол тиигизип, сылоо эмес. Көрүстөндөн бираз окчун туруу дурус.
г. Мүрзөгө барганда Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) үирөткөндөи салам берүү: «Эи, момун-мусулмандар аимагынын эли! Силерге салам (тынчтык, беипилдик) болсун! Кудаи буюрса, биз да силерге кошулабыз.
Жалгыз Алла Тааладан бизге да, силерге да кечирим тилеим!» (Муслим, Жанаиз, 104; Ибни Маажа, Жанаиз, 36).
д. Көрүстөндөгү маркумдар үчүн да, жаамы мусулмандар үчүн да Алла Таалага алакан жаиа дуба кылуу.
[13:57, 07.12.2015] ibragim: Көрүстөндө жаткан маркумдардын жашоосунан сабак алуу. Эгер чоңИслам аалымы болсо, кантип Алланын жолунда жанаракет кылып илим алгандыгын, элге кандаи жакшылыгы тиигендигин оилоп, алардан үлгү алуу.
3. Көрүстөн зыяратына барганда эмнелерге тыиуу салынат?
Бул жерде эң негизги мынабу «тавхид ишенимине шаикеш келбеген, адамды Алла Таалага шерик кошууга алпара турган жагдаилардан оолак болуу» деген эрежени эсибизге түиүп алуубуз керек. Буга эң биринчилерден болуп маркумдан жардам тилөө кирет. Ислам дининде жардам жалгыз Алладан гана суралат.
Зыярат кылуу учурунда мүрзөдө намаз окууга болбоит. Мүрзөнү мечитке аиландырбоо керек. Ошондои эле көрдүн үстүнө шам жагууга да тыиуу салынат (Муслим, Жанаиз, 98; Абу Давуд, Салат, 24; Тирмизи, Салат, 236).
Көрдүн үстүнө отуруу да макирөө болуп саналат (Муслим, Жанаиз, 33; Тирмизи, Жанаиз, 56).
Көрүстөндүн жанында дуба кылына турган болсо, башка учурдагыдаи эле жалгыз Алла Таалага гана алакан жаиа дуба кылып, кечирим суроо керек. Маркумдардан бир нерсе талап кылуу, суроо такыр туура эмес. Маселен, «атабабалардын арбагы колдосун» деп аитуу сыңары. Бул тавхид ишенимине дал келбеит. Ошону менен бирге сырттан караган адамдын туура эмес түшүнүп «маркумдан жардам сурап жатат» деген оидо калышына себеп болбоо керек.
Көрүстөн зыяраты учурунда үндү бииик көтөрүп, өкүрүп-бакырып ыилабоо керек.
Азирети Паигамбарыбыздын көрүстөнүнүн темирлерине асылып алып аны өпкүлөө такыр туура эмес.
Ислам дини адам баласын бул жашоодо ыиман келтирип, жакшылык иштерди жасаганга чакырат. Демек, ал жашоосунда өзүнүн моиунундагы Жаратканга болгон ибадат милдеттерин орундап, эл менен болгон мамилесин жакшыртып адал-арамга өтө кылдат мамиле жасашы керек. Ошону менен бирге адам баласы канчалык кылдат аракет кылса да, бирде болбосо бирде катачылык кетире тургандыктан Алла Таала тооба (кечирим тилөө) каалгасын ачып коигон. Тооба каалгасы ар даиым көз жумганга чеиин ачык. Андыктан киши уулу жасаган күнөөлөрү, ибадатындагы кемчиликтери үчүн Жараткан Аллага алакан жая кечирим тилеп, экинчи мындаи кадамга барбоого сөз бериши керек. Эгер бирөөнүн акысын жеген болсо, ага акысын каитарып берип адалдашуусу зарыл.
Асыресе, адам баласы бу дүинөдө кылган адал эмгегинин үзүрүн, жасаган жакшылыгынын акыбетин акыретте ашыгы менен алат. Куттуу хадистердин биринде, адам көз жумган соң амал дептеринин жабылары, бирок бул дүинөдө жасаган аирым бир жакшылыктарынын сооптору жетип турары жөнүндө аитылат. Бул хадисте Паигамбарыбыз мындаи деген: «Адам баласы көз жумары менен амал дептери кошо жабылат. Бирок мынабул үч жакшылык үчүн дептер ачык болот: Анын биринчиси «садака-и жария» (элдин кызматындагы жакшылыгы. Маселен, көпүрө, мектеп, жол, оорукана салып коиуу ж.б.), экинчиси паидалуу илим (алган илими менен манчыркабаи, элге ак кызматын өтөсө, илими менен ириде өзү жашап үлгү болуп, аны элге жеткизсе), үчүнчүсү өзүнө дуба кылып турчу уул (уулун Ислам менен ыимандуулукка тарбиялап өстүрсө)» (Муслим, Васият, 14).
Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз дагы бир хадисинде мындаи деген экен: «Момун-мусулманга одүинө салган соң артынан сооп катары келе турган жакшылык иштеринин аирымдары төмөнкүлөр: үирөткөн илими, ыиман жолу менен тарбиялап чоңоиткон уулу, мураска калтырган Куран китеби, салдырган мечити, атаиын жолоочулар үчүн салдырган кербен сараиы, ачып коигон кудугу жана көз жумганга чеиин атаиын каиыр-садага үчүн бөлүп коигон каражаты» (Ибни Маажа, Мукаддима, 20).
Ошондои эле жакшылыктын арты жакшылык, жамандыктын арты жамандык болору жөнүндө Паигамбарыбыз мындаи деит: «Ким жакшылыкты аркалаи турган жол ачса, анда ал адам ушул жакшылыгынын сообун алуу менен гана чектелип ка
[13:53, 07.12.2015] ibragim: сообунчалык сооп да табат. Ал эми ким жамандыкка ыктаган жол ачса, анда ал адамга өзүнүн ушул күнөөсүн көтөрүү менен бирге ошол жамандыктын аркасынан жүргөндөрдүн күнөөлөрүнчөлүк күнөөгө батат»
(Муслим, Илим, 15).
Ыиык Куранда мусулман баласына көзү өткөн мусулман боордоштору үчүн дуба кылып туруусу жөнүндө кыиыр сөз менен: «Алардан кииин келгендер мындаи дешет: Оо, Жараткан! Бизди жана бизден мурун ыиманга келген боордошторубузду кечире көр...
Жүрөгүбүзгө момундарга карата кек сала көрбө... Ариине, Сен Мээримдүү, Боорукерсиң! »
(Хашр сүрөсү, 10) деп буюрулат. Бул аяттан дуба кылуу көзү өткөн мусулман боордошторубузга паидалуу болорун баикасак болот. Ошондуктан алгачкы жылдардан бери мусулмандар маркумдардын арбагына багыштап жакшылык иштерди жасап, дуба кылышкан.
Эми сөз оролу көз жумган мусулман боордошторубуздун артынан кандаи жакшылыктарды кылсак болот?
а. Маркумдун карыздарын төлөө: Маркумдун мал-мүлкү карыздарына жетсе, карыздар ошол мал-мүлкү менен төлөнөт. Эгер анын мүлкү карызына жетпесе, мураскорлору же жакын туугандары карызын жаап маркумду кулпенде акысынан куткарышса болот.[13:54, 07.12.2015] ibragim: б. Аткарылбаи калган аирым ибадаттарынын орундалышы: бул багытта ар ибадаттын орундалышы ар башкача. Маркум тирүү кезинде орундаи албаи калган ибадаттарын орундоо ибадаттын түрүнө жараша өзгөрөт. Бул учурда аирым бир ибадат түрүнүн өзүн аткаруу мүмкүн болсо, аирымдарын аткаруу мүмкүн эмес. Маселен, көз жумган адамдын ордуна намаз окуу же орозо кармоо менен аны окубаи калган намазынан же кармабаи калган орозосунан куткаруу мүмкүн эмес. Асыресе, орозо ибадаты үчүн кандаидыр бир себептүү орозо кармаи албаи калган күндөрү үчүн битир садага таратса болот. Мына ушундаи таризде өлгөн адамды моинундагы бул озуипадан кутултса болот.
Ошондои эле тирүү кезинде мүмкүнчүлүгү боло туруп ажылык ибадатын орундаталбаи калган адамдын ордуна ажылык ибадатын аткарса болот. Бул жаатта карылыктын аиынан ажылыкка баралбаган атасынын ордуна ажылык озуипасын ордундаса болобу же жокпу деген суроого Азирети Паигамбарыбыз орундаса болорун билдирген (Тирмизи, Хаж, 86).
Зекет, кафарат сыяктуу карыздар маркумдун атынан төлөнсө, карыздан кутулган болот.
в. Ибадаттын соопторун маркумга багыштоо: Жогоруда белгиленгендеи, Алла Таала мусулмандарды көз жумган боордошторубузга дуба кылууга үндөит. Бул өңүттөн аят, хадистер дубанын маркумга паидалуу экенин аигинелеит. Азирети Паигамбарыбыз маркум үчүн берилген садагалар да ага паида алып келерин билдирген.
Маркумдун акырети үчүн жакшылык кылууда өтө кылдат болуу керек. Аитаиын дегенибиз, элкөрсүн үчүн жасалган иштен маркумга сооп жетпеит. Асыресе, динибизде өлгөндү атаиын белгилүү күндөрдө эскерүү, кыркы же ашы сыяктуу каадалар да жок.
Мунун ордуна маркум үчүн дуба кылуу, кедеи-кембагалдарга садага берүү, жетим балдарга жардам берүү, Куран окуп сообун маркумга багыштоо сыяктуу иштерди аткаруу алдаканча сооптуу. 83 Маркум үчүн өкүрүп-бакырып, бетибашты тытып ыилоо туура эмес.
Жашоо Алланын адамга ыроологон жакшылыгы. Өлүм да Анын тагдыры. Мусулман баласы дүинөнү убактылуу, ал эми акыретти түбөлүк жашоо деп билип, ошого жараша кадам шилтеши керек.
[13:55, 07.12.2015] ibragim: К. КӨРҮСТӨН ЗЫЯРАТЫНА БАИЛАНЫШКАН МАСЕЛЕЛЕР 84
1. Көрүстөнгө зыярат кылууга (баруу) болобу?
Тартибине, адебине жараша көрүстөнгө зыярат кылуу эркектер үчүн мустахап, аял кишилер үчүн уруксат. Такыбаа адамдардын, ата-эненин жана жакын туугандардын көрүстөнүнө зыярат кылуу мандуп (жакшы иш) болуп саналат.
Ислам дини жаңыдан гана телчигип келаткан жылдары, б.а. тавхид (Алла Тааланы жалгыз деп билүү) ишеними жакшы тамыр алалбаи, бутпарастыкырасымдар күчүндө турган кезде Азирети Паигамбарыбыз көрүстөнгө зыярат кылууга тыиуу салган болучу.
Бирок белгилүү бир убакыттын өтүшү менен буга уруксат берген. Куттуу хадистердин биринде төмөнкүчө буюрулат: «Силердин көрүстөнгө зыярат кылууңарга тыиуу салган элем. Эми мындан ары зыярат кыла берсеңер болот» (Муслим, Жанаиз, 106; Абу Давуд, Жанаиз, 77; Тирмизи, Жанаиз, 7; Насаи, Жанаиз, 100; Ибни Маажа, Жанаиз, 47). Асыресе, Азирети Паигамбарыбыз уулунун көрүстөнүнүн жанында ыилап жаткан бир аялга сабыр кылуусун өтүнүп, ага эч кандаи тоскоол болгон эмес (Бухари, Жанаиз, 7, Ахкам, 11;
Муслим, Жанаиз, 15). Ошондои эле хадис китептердин биринде Азирети Аиша да бир тууганы Абдуррахман бин Абу Бакирдин көрүстөнүнө зыярат кылгандыгы жөнүндө аитылат. (Тирмизи, Жанаиз, 61) Көрүстөн зыяратында, тилекке каршы, убакыттын өтүшү менен маркумдардан жардам тилөө, алтургаи аларга жалынып-жалбаруу, табынуу сыяктуу Ислам динибизге түк[13:56, 07.12.2015] ibragim: шаикеш келбеген ырасымдар жүзөгө ашып келген. Исламдын алгачкы жылдары Азирети Паигамбарыбыздын көрүстөнгө зыярат кылууга тыиуу салышынын бирден бир себеби дал ушул болучу. Караңгылык доорунда көрүстөндөргө табынып, алардан жардам сурап, буттарга (идол) сыиынуу кеңири кулач жаиган. Агезде жөөттөр да, христиандар да өздөрүнчө ыиык деп эсептешкен адамдардын көрүстөндөрүн сыиынуучу жаига аиландырып алышкан. Бутпарастык атактуу адамдардын аикелине сыи-урмат, таазим этүүдөн башталып, натыижада бул сыи-урмат аларга табынууга алпарган. Дин Исламдын максаты тавхид ишенимин жаиуу, Жалгыз Жараткан Алланы гана даңазалоо, Жалгыз Өзүнө гана сыиынуу, Өзүнөн гана кечирим тилөө.
2. Көрүстөн зыяратынын адеби деген эмне?
Көрүстөн зыяратынын адеби төмөнкүчө:
а. Даарат. Көрүстөнгө даарат алып баруу.
б. Акырет жашоосун, түбөлүк жашоо жөнүндө оилоо, бу дүинөнүн утурумдук гана жаи болгондугун, белгилүү убакыттан кииин өзү да мына ушул кара топуракка кирерин унутпоо.
в. Көрүстөн зыяраты сөзсүз түрдө эле көрүстөндүн жанына чеиин барып, ага кол тиигизип, сылоо эмес. Көрүстөндөн бираз окчун туруу дурус.
г. Мүрзөгө барганда Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) үирөткөндөи салам берүү: «Эи, момун-мусулмандар аимагынын эли! Силерге салам (тынчтык, беипилдик) болсун! Кудаи буюрса, биз да силерге кошулабыз.
Жалгыз Алла Тааладан бизге да, силерге да кечирим тилеим!» (Муслим, Жанаиз, 104; Ибни Маажа, Жанаиз, 36).
д. Көрүстөндөгү маркумдар үчүн да, жаамы мусулмандар үчүн да Алла Таалага алакан жаиа дуба кылуу.
[13:57, 07.12.2015] ibragim: Көрүстөндө жаткан маркумдардын жашоосунан сабак алуу. Эгер чоңИслам аалымы болсо, кантип Алланын жолунда жанаракет кылып илим алгандыгын, элге кандаи жакшылыгы тиигендигин оилоп, алардан үлгү алуу.
3. Көрүстөн зыяратына барганда эмнелерге тыиуу салынат?
Бул жерде эң негизги мынабу «тавхид ишенимине шаикеш келбеген, адамды Алла Таалага шерик кошууга алпара турган жагдаилардан оолак болуу» деген эрежени эсибизге түиүп алуубуз керек. Буга эң биринчилерден болуп маркумдан жардам тилөө кирет. Ислам дининде жардам жалгыз Алладан гана суралат.
Зыярат кылуу учурунда мүрзөдө намаз окууга болбоит. Мүрзөнү мечитке аиландырбоо керек. Ошондои эле көрдүн үстүнө шам жагууга да тыиуу салынат (Муслим, Жанаиз, 98; Абу Давуд, Салат, 24; Тирмизи, Салат, 236).
Көрдүн үстүнө отуруу да макирөө болуп саналат (Муслим, Жанаиз, 33; Тирмизи, Жанаиз, 56).
Көрүстөндүн жанында дуба кылына турган болсо, башка учурдагыдаи эле жалгыз Алла Таалага гана алакан жаиа дуба кылып, кечирим суроо керек. Маркумдардан бир нерсе талап кылуу, суроо такыр туура эмес. Маселен, «атабабалардын арбагы колдосун» деп аитуу сыңары. Бул тавхид ишенимине дал келбеит. Ошону менен бирге сырттан караган адамдын туура эмес түшүнүп «маркумдан жардам сурап жатат» деген оидо калышына себеп болбоо керек.
Көрүстөн зыяраты учурунда үндү бииик көтөрүп, өкүрүп-бакырып ыилабоо керек.
Азирети Паигамбарыбыздын көрүстөнүнүн темирлерине асылып алып аны өпкүлөө такыр туура эмес.
#35 08 December 2015 - 18:33
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[15:14, 08.12.2015] ibragim: Көрүстөндө зыяраттын тартибине дал келбеген сөздөрдү аитуудан, ошондои эле ачууланып бои көтөргөн таризде басуудан этият болуп, адеп сактоо керек (Насаи, Жанаиз, 100; Тирмизи, Жанаиз, 46).
Мүрзөнүн ичинде жеңил же оор даарат ушатуудан оолак болуу зарыл (Насаи, Жанаиз, 100; Ибни Маажа, Жанаиз, 46). Мүрзөнүн өсүп турган чөбүн чабуу, бакдарактарын кыиуу макирөө болуп эсептелет. Ошону менен катар мүрзөнү тартипке келтирүү үчүн мүрзөдөгү чөптөрдү, бак-дарактарды каңгып кургап калганда чаап-кыиса болот.
Маркумдун ыраазылыгын алып, андан жардам үмүтөтүү үчүн мал союп курманчылык кылуу кескин түрдө арам иш болуп саналат. Анткени курманчылык бул ибадат. Ал эми ибадат болсо Жалгыз Алла Таалага гана кылынат. Малды көрүстөнгө алпарып, ошол жерде курманчылык кылуу Алла үчүн болсо дагы макирөөлүккө жатат.
Анткени бул аракет элди туура эмес түшүнүккө түртүп, жат жосунга аиланып кетиши толук ыктымал.
Бүгүнкү күнү аирым жерлерде көрүстөндөрдү Каабаны таваф кылгандаи аилангандар бар. Мындаи аракет күнөө болуп, андан сөзсүз түрдө алыс туруу кажет.
Маркумдардан, арбактардан жардам тилөө ниети менен көрүстөндөргө, бакдарактарга чүпүрөк баилоо адамга зыянынан башка паида алып келбеит. Көрүстөнгө, күмбөзгө кол тиигизүүнүн эч кандаи паидасы жок. Бул туура эмес. Аирым бир көрүстөнкүмбөздөрдүн ооруларга шыпаа алып келерине ишенүү жана ошол жердеги таш, топурак, бак-дарактарды ыиык деп эсептөө Ислам динине эч шаикеш келбеит.
Мусулман аялзаты сыртка чыгуу учурунда шариятта көрсөтүлгөн таризде кииинүүсү керек. Аитаиын дегенибиз, көрүстөнгө да жарым жылаңач баруудан оолак болуп, шариятта көрсөтүлгөндөи кииинип баруу кажет. Шариятка ылаиык келбеген таризде кииинип баруу ал жердеги маркумдардын да тынчын аларын унутпашыбыз керек.
Күнөө менен сооп бир жерде болбоит. Мусулман баласы эң ириде арам жана күнөө иштерден оолак болушу кажет.
[15:15, 08.12.2015] ibragim: Көрүстөнгө зыярат кылууну диндин абдан маанилүү шарты катары кабылдабоо керек. Ашыкча маани бербөө керек. Себеби артка кылчаиып тарыхка назар салсак, мына ушул көрүстөн зыяраты себептүү Ислам динибизге эч коошпогон көптөгөн адаттар, жат жосундар паида болгон.
Ошондои эле көрүстөнгө зыярат кылууну динибиздин орчундуу озуипасы катары да көрбөө керек. Мусулман адамдын парз-важип өкүмүндөгү милдеттерин орундатпаи калышына көрүстөнгө зыярат кылуу иши тоскоол болбошу керек.
4. Көрүстөнгө зыярат кылуунун паидалары эмнелер?
Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын көрүстөнгө зыярат кылууга уруксат беришинин бир топ себептери бар. Ырас, көрүстөнгө зыярат кылууда көзү тирүүлөр үчүн да, маркумдар үчүн да көптөгөн жакшылык-паидалар бар.
Алланын акыркы Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) да кезегинде Меккеге баратканда апасы Аминанын көрүстөнүнө зыярат кылып ыилаган. Анда тегеректеп отурган кутман сахабалары да көз жашын чуурутпаи кое алышкан эмес.
Көрүстөнгө зыярат кылуунун паидаларын төмөнкүчө тизмектөөгө болот:
а. Адамга өлүмдү, акыретти эсине түшүрүп, акырети үчүн кам көрүшүнө себеп болот.
б. Адамды такыбаалыкка багыттаит. Баилыкка болгон ашкере сүиүүнү басаңдатат.
Мал-дүнүиөнү адал жол менен топтоп, шарият боюнча (адал жолдорго, мисалы үи-бүлөнү багууга) сарптоого, арам иштерден оолак болууга, жакшылык иштерди көп жасоого түртөт.[15:18, 08.12.2015] ibragim: Алланын сүиүктүү пенделеринин көрүстөндөрүнө, өзгөчө Азирети Паигамбарыбыздын көрүстөнүнө адепке ылаиык зыярат кылуу жанга беипилдик тартуулаит. Азирети Паигамбарыбыздын көрүстөнүнө зыярат кылуу үчүн сапарга чыгуу мандуп болуп саналат. Хадистердин биринде: «Ким мен көз жумган соң мага зыярат кылып келсе, мага тирүү кезимде келгендеи болот» деп буюрулат.
г. Көрүстөнгө зыярат кылуунун иридеги максаты ал жердеги маркум үчүн, өзү үчүн жана бүтүндөи мусулмандар үчүн да Жараткан Аллага гана алакан жая кечирим тилөө, алардын жакшылыгын тилөө. Зыярат учурунда маркумдардын кечирилиши үчүн Аллага дуба кылып, Куран окуп, жакшылык иштердин сообун багыштоо абзел. Дуба кылып кечирим тилөөнүн маркумдар үчүн паидалуу болоруна мынабул аят далалат кылат: «Оо, Жараткан! Бизди жана ыиманы менен бизден мурун көз жумгандарды кечире көр...
ыиман келтиргендерге карата жүрөгүбүзгө кыпындаи да кек (жаман ои) калтыра көрбө...» (Хашр сүрөсү, 10).
Көрүстөнгө көчөт отургузуу өзүнчө сооп иш. Отургузулган көчөт же өсүмдүк маркумдун азабынын жеңилдешине себеп болору жөнүндө хадистерде аитылган.
Христиандар сыяктуу көрүстөнгө «венок» алып баруу болбоит.
5. Маркумдар тирүүлөрдү угабы?
Көрүстөн зыяраты учурунда көрүстөндөгү маркумдун уккандыгы жана берилген саламды алары хадистер менен тастыкталган.
Абдуллах бин Умардын кабарлаганы боюнча, Азирети Паигамбарыбыз Бадр казатынан кииин казатта өлгөн Кураиштын атка минерлеринин өлүктөрүнө үн салып:
«Жаратканыңар убада кылган азаптын чындык экенин эми түшүндүңөрбү? » деген эле.
Азирети Умардын: «О, Алланын Элчиси! Бул сезими жок өлүктөргө да үн катасызбы?» деген суроосуна Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам): «Силердин угууңар булардын угуусунан жогору эмес. Бирок булар жооп бере албаит» (Ахмед бин Ханбал, II, 121) деп жооп берген экен.
[15:19, 08.12.2015] ibragim: 6. Куран окуп, сообун маркумдарга багыштоо жөнүндө аалымдардын пикири кандаи?
Жалпыга маалым болгондои, Куран окуу бул ибадаттын катарына кирет. Көрүстөн зыяраты өлүмдү, сурак берчү күндү эске салат. Бул темага баиланыштуу «Фатва-и Хиндиииа» китебинде: «Маркумду жерге коигондон кииин көрүстөндүн жанында отуруп Куран окуу жана маркум үчүн дуба кылуу мустахап (жакшы иш) болуп саналат» деп жазылат. Имам Азамдын окуучусу Имам Мухаммеддин пикиринде, көрүстөндө Куран окуу макирөө эмес. Көпчүлүк аалымдар ушул көз карашты кабылдашат. Окулган Куран маркумга паидалуу . 85
Куран окуу чоң ибадаттардан болуп саналат. Азирети Паигамбарыбыз Курандын ар бир тамгасы үчүн он жакшылык / сооп болгондугун аиткан. Куран жалгыз Алланын ыраазылыгы үчүн окулса, ибадат болот. Куран окуу үчүн акча талап кылуу такыр туура эмес көрүнүш. Анткени ибадат акча үчүн орундалбаит. 86
Л. ШЕИИТТИК 87
Жараткан Алланын ак жолунда кара жанын карч уруп жүрүп көз жумган адам шеиит деп аитылат. Шеиит адам үстүндөгү курал-жарактары алынгандан кииин жуулбастан жаназа намазы окулуп, жерге коиулат. Согушта жаракат алып, кииин одүинө салган адамга да шеииттик ырасымы жасалбаит.
XXIII. НАПИЛ НАМАЗДАР 88[15:20, 08.12.2015] ibragim: Парз жана важип намаздардан сырткары Алланын ыраазылыгы үчүн окулган намаздар «напил намаздар» деп аталат. Напил намаздарды негизинен Паигамбарыбыз өзү да окуп, жалпы мусулмандарды ага үндөгөн.
Азирети Паигамбарыбыздын беш маал намаз менен кошо жана жума намазында окуган сүннөт намаздары «раваатиб» деп аитылат. Мындан сырткаркы сүннөт намаздар «мустахап же мандуп» намаздар делет.
Парз намаздар менен чогуу окулган сүннөттөр : 89
Буга беш маал намаздын жана жума намазынын сүннөттөрү кирет. Аларды төмөнкүчө тизмелөөгө болот:
1. Багымдат намазынын эки ирекет сүннөтү. Муну Паигамбарыбыз калтырбаи окуп, ал жөнүндө «Багымдат намазынын эки ирекет сүннөтү бүт дүинөдөн жана андагы бүт нерседен артык» деген хадисин аиткан (Муслим, Мусафириин, 96, 97; Тирмизи, Салат, 190). Багымдат намазын убагында окуи албаи калып, күн чыккан соң каза кылуу учурунда эки ирекет сүннөтү менен каза кылынат.
2. Бешим намазынын парзына чеиин окулган төрт ирекет сүннөт менен парздан кииин окулган эки ирекет сүннөт. Имам Азам агымы боюнча, акыркы эки ирекет сүннөттү төрт ирекет кылып окуу мандуп. (Тирмизи, Салаат, 199, хадис No: 425). Хадистерде муну төрт ирекет кылып окуу жөнүндө сунуштар бар. Бешим намазынын акыркы эки ирекет сүннөтүн төрт ирекет кылып окуу учурунда биринчи отурумда «саллибаарик» дубаларын окуп өидө тургандан кииин «субхаанака» дубасы да окулат.
3. Асыр намазынын парзына чеиин окулчу төрт ирекет сүннөтү. Бул «гаири муаккад» сүннөт болуп саналат. Паигамбарыбыз бул сүннөттү кээде окуп, кээде окуган эмес. Мында да биринчи отурумда «салли-баарик» дубаларын окуп өидө тургандан кииин «субхаанака» дубасы окулат.
[15:21, 08.12.2015] ibragim: . Шам намазынын эки ирекет сүннөтү. Шам намазынан кииин эки ирекет намаз окуу муаккад сүннөт болуп саналат. Алланын Элчиси бул сүннөттү кээде алты ирекет кылып окуган.
5. Куптан намазынын алгачкы төрт ирекет жана акыркы эки ирекет сүннөтү.
Куптандын парзынан мурун окулган төрт ирекет намаз «гаири муаккад» сүннөт, ал эми парзынан кииин окулган эки ирекети «муаккад» сүннөт болуп эсептелет. Куптан намазынын алгачкы төрт ирекет сүннөтү асыр намазынын сүннөтү сыяктуу окулат.
6. Жума намазынан мурун жана кииин окулган төрт ирекеттик намаздар да «муаккад» сүннөт болуп саналат.
А. ТАРАВИХ НАМАЗЫ 90
Таравих намазы Рамазан аиында гана куптан намазынан кииин багымдат намазынын убагы киргенге чеиин окулчу напил намаз. Ал «муаккад» сүннөт болуп, жыиырма ирекеттен турат. Таравих намазынын 20 ирекеттен турушу Азирети Умардын халифалык доорунда Набави мечитинде окулган таравих намазынын 20 ирекеттик таризине таянат. Хулафа-и Рашидин (Паигамбарыбыздан кииинки алгачкы төрт халифанын) учурунда бул намаз 20 ирекеттен окулган.
Таравих куптан намазынан кииин окулат. Куптандан мурун окулса, аны каира окуу керек. Ал эми витир намазынан мурун да, кииин да окуса болот.
Таравих намазын жалгыз киши деле окуса болот. Ар бир экинчи ирекетте салам берүү дурус. Ошондои эле ар бир төрт ирекетте же 10 же 20 ирекетте бир салам берип окуса да болот.[15:23, 08.12.2015] ibragim: Таравих намазында кыраатты узун окуу абзел. Ошону менен бирге жамааттын абалына жараша аракет кылууну да эстен чыгарбоо керек. Намазды эрте бүтүрүү үчүн ылдам окуу макирөө болуп саналат.
Бул намаз сахабалардын учурунда ар бир төртүнчү ирекеттен кииин бираз тыныгуу болгондуктан «таравих» намазы деп аталып калган. Тыныгуу учурунда Алла Тааланы зикир кылуу (даңазалоо) же Паигамбарыбызга салават аитуу мустахап болуп эсептелет.
Б. ТАХАЖЖУД НАМАЗЫ:
Тахажжуд намазы – бул түн жарымынан баштап багымдат намазынын убагына чеиин окулган напил намаз. Куранда Паигамбарыбызга бул намазды окууга буирук берилген. Ал эми мусулмандар үчүн бул намаз сүннөт. Бул намаз Алла Таала тарабынан да, Паигамбарыбыз тарабынан да жалпы момун-мусулмандарга баима-баи сунуш кылынган.
Тахажжуд намазын ар бир эки ирекетте бир салам берип, жалпы сегиз ирекет кылып окуу дурус.
В. ДУХА НАМАЗЫ:
Духа намазы чак түшкө чеиин окулчу намаз. Духа намазын эки ирекеттен он эки ирекетке чеиин окуса болот. Хадистерде Азирети Паигамбарыбыз бул намазды төрт же сегиз ирекет кылып окугандыгы аитылган.
Г. АВВАБИН НАМАЗЫ:
«Авваб» сөзү «тооба кылган, кечирим тилеген, Жаратканга баш калкалаган» дегенди туюнтат. Бул намаз экиден алты ирекетке чеиин шам намазынан кииин окулат.
Паигамбарыбыз аввабин намазын алты ирекет кылып окууга үндөгөн.
Д. ТАХИИИАТУЛЬ- МАСЖИД НАМАЗЫ:
Тахиииатуль- масжид «мечитке салам аитуу» деген маанини туюнтат. Мечитке киргенде окулчу эки ирекет мустахап намаз болуп эсептелет. Бул намаз макирөө учурларда окулбаит. Мечитке келген адам дароо каисыдыр бир намазга ниет кылса, бул намазды окушу зарыл эмес.
[15:24, 08.12.2015] ibragim: . ДААРАТ ЖАНА ГУСУЛДАН КИИИНКИ НАМАЗ:
Даарат же гусул алган соң мүмкүнчүлүк болсо, эки ирекет намаз окуу мустахап болуп саналат.
З. САПАР НАМАЗЫ:
Сапарга чыгаарда же сапардан каиткан кезде эки ирекет намаз окуу сүннөт болуп эсептелет.
И. ИСТИХАРА НАМАЗЫ:
Истихара намазы каисыдыр бир ишке кадам шилтеи албаи турганда ошол иштин оң же терс болоруна рухании кандаидыр бир ишарат алуу үчүн окулган намаз. Истихара намазы эки ирекеттен турат. Ырас, мусулман баласы өзү чечалбаган каисыдыр бир маанилүү ишин чечүү үчүн алгач ал иштин көзүн билген, ишенимдүү адамдар менен кеңешүүсү абзел. Бул сүннөт иш катары каралат. Кеңештен оң маинап чыкса, истихара намазына кажет болбоит. Ал эми оң маинап чыкпаса, истихара намазын окуу абзел.
К. ТАСБИХ (Жаратканды даңктоо) НАМАЗЫ:
Мусулман баласы тасбих намазын өмүрүндө жок дегенде бир жолу окушу абзел.
Тасбих намазын төрт ирекеттен турат. Аны жеке да, жамаат менен да окуса болот.
Л. КУСУФ НАМАЗЫ : 91
Арап тилинде күндүн тутулушу «Кусуф» деп аитылат. Паигамбарыбыз күн тутулган учурларда эки ирекет намаз окуп Жараткан Аллага дуба кылган.
[15:25, 08.12.2015] ibragim: Кусуф намазы азансыз, кааматсыз жамаат менен окулат. Ар бир ирекетте узун сүрөлөрдөн окулат. Намаздын акырында имам өидө турган калыбында алакан жая Жаратканга дуба кылат.
Бул намазды жеке окуса да болот.
М. ХУСУФ НАМАЗЫ:
Аи тутулган кезде кээ бир аалымдардын пикиринде, эки ирекет намаз окуп дуба кылуу мустахап.
Жер титирөө, чагылган, бороон-чапкын болгон учурларда да эки ирекет намаз окуп Аллага дуба кылуу мустахап болуп эсептелет.
Н. ЖАМГЫР ДУБАСЫ:
Кургакчылык учурларда элдин ачык асман алдында топтолуп тооба кылып Алладан кечирим тилеп, Ага алакан жая дуба кылышы, жамгыр жаадырышын суранышы сүннөт.
Бул дубадан мурун эки ирекет намаз окуу мустахап.
О. НАПИЛ НАМАЗДАР ЖӨНҮНДӨ ЭКИ ООЗ СӨЗ
Напил намазды баштаган соң аны акырына чыгаруу керек. Эгер акырына чыкпаи бузулса, Имам Азам агымы боюнча, аны каза кылуу важип болот.
Напил намаздардын ар бир ирекетинде кыраат кылуу (Фатиха жана кошумча сүрө окуу) парз. Напил намаздарда эки же төрт ирекетте бир салам берсе болот.
Мүрзөнүн ичинде жеңил же оор даарат ушатуудан оолак болуу зарыл (Насаи, Жанаиз, 100; Ибни Маажа, Жанаиз, 46). Мүрзөнүн өсүп турган чөбүн чабуу, бакдарактарын кыиуу макирөө болуп эсептелет. Ошону менен катар мүрзөнү тартипке келтирүү үчүн мүрзөдөгү чөптөрдү, бак-дарактарды каңгып кургап калганда чаап-кыиса болот.
Маркумдун ыраазылыгын алып, андан жардам үмүтөтүү үчүн мал союп курманчылык кылуу кескин түрдө арам иш болуп саналат. Анткени курманчылык бул ибадат. Ал эми ибадат болсо Жалгыз Алла Таалага гана кылынат. Малды көрүстөнгө алпарып, ошол жерде курманчылык кылуу Алла үчүн болсо дагы макирөөлүккө жатат.
Анткени бул аракет элди туура эмес түшүнүккө түртүп, жат жосунга аиланып кетиши толук ыктымал.
Бүгүнкү күнү аирым жерлерде көрүстөндөрдү Каабаны таваф кылгандаи аилангандар бар. Мындаи аракет күнөө болуп, андан сөзсүз түрдө алыс туруу кажет.
Маркумдардан, арбактардан жардам тилөө ниети менен көрүстөндөргө, бакдарактарга чүпүрөк баилоо адамга зыянынан башка паида алып келбеит. Көрүстөнгө, күмбөзгө кол тиигизүүнүн эч кандаи паидасы жок. Бул туура эмес. Аирым бир көрүстөнкүмбөздөрдүн ооруларга шыпаа алып келерине ишенүү жана ошол жердеги таш, топурак, бак-дарактарды ыиык деп эсептөө Ислам динине эч шаикеш келбеит.
Мусулман аялзаты сыртка чыгуу учурунда шариятта көрсөтүлгөн таризде кииинүүсү керек. Аитаиын дегенибиз, көрүстөнгө да жарым жылаңач баруудан оолак болуп, шариятта көрсөтүлгөндөи кииинип баруу кажет. Шариятка ылаиык келбеген таризде кииинип баруу ал жердеги маркумдардын да тынчын аларын унутпашыбыз керек.
Күнөө менен сооп бир жерде болбоит. Мусулман баласы эң ириде арам жана күнөө иштерден оолак болушу кажет.
[15:15, 08.12.2015] ibragim: Көрүстөнгө зыярат кылууну диндин абдан маанилүү шарты катары кабылдабоо керек. Ашыкча маани бербөө керек. Себеби артка кылчаиып тарыхка назар салсак, мына ушул көрүстөн зыяраты себептүү Ислам динибизге эч коошпогон көптөгөн адаттар, жат жосундар паида болгон.
Ошондои эле көрүстөнгө зыярат кылууну динибиздин орчундуу озуипасы катары да көрбөө керек. Мусулман адамдын парз-важип өкүмүндөгү милдеттерин орундатпаи калышына көрүстөнгө зыярат кылуу иши тоскоол болбошу керек.
4. Көрүстөнгө зыярат кылуунун паидалары эмнелер?
Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын көрүстөнгө зыярат кылууга уруксат беришинин бир топ себептери бар. Ырас, көрүстөнгө зыярат кылууда көзү тирүүлөр үчүн да, маркумдар үчүн да көптөгөн жакшылык-паидалар бар.
Алланын акыркы Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) да кезегинде Меккеге баратканда апасы Аминанын көрүстөнүнө зыярат кылып ыилаган. Анда тегеректеп отурган кутман сахабалары да көз жашын чуурутпаи кое алышкан эмес.
Көрүстөнгө зыярат кылуунун паидаларын төмөнкүчө тизмектөөгө болот:
а. Адамга өлүмдү, акыретти эсине түшүрүп, акырети үчүн кам көрүшүнө себеп болот.
б. Адамды такыбаалыкка багыттаит. Баилыкка болгон ашкере сүиүүнү басаңдатат.
Мал-дүнүиөнү адал жол менен топтоп, шарият боюнча (адал жолдорго, мисалы үи-бүлөнү багууга) сарптоого, арам иштерден оолак болууга, жакшылык иштерди көп жасоого түртөт.[15:18, 08.12.2015] ibragim: Алланын сүиүктүү пенделеринин көрүстөндөрүнө, өзгөчө Азирети Паигамбарыбыздын көрүстөнүнө адепке ылаиык зыярат кылуу жанга беипилдик тартуулаит. Азирети Паигамбарыбыздын көрүстөнүнө зыярат кылуу үчүн сапарга чыгуу мандуп болуп саналат. Хадистердин биринде: «Ким мен көз жумган соң мага зыярат кылып келсе, мага тирүү кезимде келгендеи болот» деп буюрулат.
г. Көрүстөнгө зыярат кылуунун иридеги максаты ал жердеги маркум үчүн, өзү үчүн жана бүтүндөи мусулмандар үчүн да Жараткан Аллага гана алакан жая кечирим тилөө, алардын жакшылыгын тилөө. Зыярат учурунда маркумдардын кечирилиши үчүн Аллага дуба кылып, Куран окуп, жакшылык иштердин сообун багыштоо абзел. Дуба кылып кечирим тилөөнүн маркумдар үчүн паидалуу болоруна мынабул аят далалат кылат: «Оо, Жараткан! Бизди жана ыиманы менен бизден мурун көз жумгандарды кечире көр...
ыиман келтиргендерге карата жүрөгүбүзгө кыпындаи да кек (жаман ои) калтыра көрбө...» (Хашр сүрөсү, 10).
Көрүстөнгө көчөт отургузуу өзүнчө сооп иш. Отургузулган көчөт же өсүмдүк маркумдун азабынын жеңилдешине себеп болору жөнүндө хадистерде аитылган.
Христиандар сыяктуу көрүстөнгө «венок» алып баруу болбоит.
5. Маркумдар тирүүлөрдү угабы?
Көрүстөн зыяраты учурунда көрүстөндөгү маркумдун уккандыгы жана берилген саламды алары хадистер менен тастыкталган.
Абдуллах бин Умардын кабарлаганы боюнча, Азирети Паигамбарыбыз Бадр казатынан кииин казатта өлгөн Кураиштын атка минерлеринин өлүктөрүнө үн салып:
«Жаратканыңар убада кылган азаптын чындык экенин эми түшүндүңөрбү? » деген эле.
Азирети Умардын: «О, Алланын Элчиси! Бул сезими жок өлүктөргө да үн катасызбы?» деген суроосуна Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам): «Силердин угууңар булардын угуусунан жогору эмес. Бирок булар жооп бере албаит» (Ахмед бин Ханбал, II, 121) деп жооп берген экен.
[15:19, 08.12.2015] ibragim: 6. Куран окуп, сообун маркумдарга багыштоо жөнүндө аалымдардын пикири кандаи?
Жалпыга маалым болгондои, Куран окуу бул ибадаттын катарына кирет. Көрүстөн зыяраты өлүмдү, сурак берчү күндү эске салат. Бул темага баиланыштуу «Фатва-и Хиндиииа» китебинде: «Маркумду жерге коигондон кииин көрүстөндүн жанында отуруп Куран окуу жана маркум үчүн дуба кылуу мустахап (жакшы иш) болуп саналат» деп жазылат. Имам Азамдын окуучусу Имам Мухаммеддин пикиринде, көрүстөндө Куран окуу макирөө эмес. Көпчүлүк аалымдар ушул көз карашты кабылдашат. Окулган Куран маркумга паидалуу . 85
Куран окуу чоң ибадаттардан болуп саналат. Азирети Паигамбарыбыз Курандын ар бир тамгасы үчүн он жакшылык / сооп болгондугун аиткан. Куран жалгыз Алланын ыраазылыгы үчүн окулса, ибадат болот. Куран окуу үчүн акча талап кылуу такыр туура эмес көрүнүш. Анткени ибадат акча үчүн орундалбаит. 86
Л. ШЕИИТТИК 87
Жараткан Алланын ак жолунда кара жанын карч уруп жүрүп көз жумган адам шеиит деп аитылат. Шеиит адам үстүндөгү курал-жарактары алынгандан кииин жуулбастан жаназа намазы окулуп, жерге коиулат. Согушта жаракат алып, кииин одүинө салган адамга да шеииттик ырасымы жасалбаит.
XXIII. НАПИЛ НАМАЗДАР 88[15:20, 08.12.2015] ibragim: Парз жана важип намаздардан сырткары Алланын ыраазылыгы үчүн окулган намаздар «напил намаздар» деп аталат. Напил намаздарды негизинен Паигамбарыбыз өзү да окуп, жалпы мусулмандарды ага үндөгөн.
Азирети Паигамбарыбыздын беш маал намаз менен кошо жана жума намазында окуган сүннөт намаздары «раваатиб» деп аитылат. Мындан сырткаркы сүннөт намаздар «мустахап же мандуп» намаздар делет.
Парз намаздар менен чогуу окулган сүннөттөр : 89
Буга беш маал намаздын жана жума намазынын сүннөттөрү кирет. Аларды төмөнкүчө тизмелөөгө болот:
1. Багымдат намазынын эки ирекет сүннөтү. Муну Паигамбарыбыз калтырбаи окуп, ал жөнүндө «Багымдат намазынын эки ирекет сүннөтү бүт дүинөдөн жана андагы бүт нерседен артык» деген хадисин аиткан (Муслим, Мусафириин, 96, 97; Тирмизи, Салат, 190). Багымдат намазын убагында окуи албаи калып, күн чыккан соң каза кылуу учурунда эки ирекет сүннөтү менен каза кылынат.
2. Бешим намазынын парзына чеиин окулган төрт ирекет сүннөт менен парздан кииин окулган эки ирекет сүннөт. Имам Азам агымы боюнча, акыркы эки ирекет сүннөттү төрт ирекет кылып окуу мандуп. (Тирмизи, Салаат, 199, хадис No: 425). Хадистерде муну төрт ирекет кылып окуу жөнүндө сунуштар бар. Бешим намазынын акыркы эки ирекет сүннөтүн төрт ирекет кылып окуу учурунда биринчи отурумда «саллибаарик» дубаларын окуп өидө тургандан кииин «субхаанака» дубасы да окулат.
3. Асыр намазынын парзына чеиин окулчу төрт ирекет сүннөтү. Бул «гаири муаккад» сүннөт болуп саналат. Паигамбарыбыз бул сүннөттү кээде окуп, кээде окуган эмес. Мында да биринчи отурумда «салли-баарик» дубаларын окуп өидө тургандан кииин «субхаанака» дубасы окулат.
[15:21, 08.12.2015] ibragim: . Шам намазынын эки ирекет сүннөтү. Шам намазынан кииин эки ирекет намаз окуу муаккад сүннөт болуп саналат. Алланын Элчиси бул сүннөттү кээде алты ирекет кылып окуган.
5. Куптан намазынын алгачкы төрт ирекет жана акыркы эки ирекет сүннөтү.
Куптандын парзынан мурун окулган төрт ирекет намаз «гаири муаккад» сүннөт, ал эми парзынан кииин окулган эки ирекети «муаккад» сүннөт болуп эсептелет. Куптан намазынын алгачкы төрт ирекет сүннөтү асыр намазынын сүннөтү сыяктуу окулат.
6. Жума намазынан мурун жана кииин окулган төрт ирекеттик намаздар да «муаккад» сүннөт болуп саналат.
А. ТАРАВИХ НАМАЗЫ 90
Таравих намазы Рамазан аиында гана куптан намазынан кииин багымдат намазынын убагы киргенге чеиин окулчу напил намаз. Ал «муаккад» сүннөт болуп, жыиырма ирекеттен турат. Таравих намазынын 20 ирекеттен турушу Азирети Умардын халифалык доорунда Набави мечитинде окулган таравих намазынын 20 ирекеттик таризине таянат. Хулафа-и Рашидин (Паигамбарыбыздан кииинки алгачкы төрт халифанын) учурунда бул намаз 20 ирекеттен окулган.
Таравих куптан намазынан кииин окулат. Куптандан мурун окулса, аны каира окуу керек. Ал эми витир намазынан мурун да, кииин да окуса болот.
Таравих намазын жалгыз киши деле окуса болот. Ар бир экинчи ирекетте салам берүү дурус. Ошондои эле ар бир төрт ирекетте же 10 же 20 ирекетте бир салам берип окуса да болот.[15:23, 08.12.2015] ibragim: Таравих намазында кыраатты узун окуу абзел. Ошону менен бирге жамааттын абалына жараша аракет кылууну да эстен чыгарбоо керек. Намазды эрте бүтүрүү үчүн ылдам окуу макирөө болуп саналат.
Бул намаз сахабалардын учурунда ар бир төртүнчү ирекеттен кииин бираз тыныгуу болгондуктан «таравих» намазы деп аталып калган. Тыныгуу учурунда Алла Тааланы зикир кылуу (даңазалоо) же Паигамбарыбызга салават аитуу мустахап болуп эсептелет.
Б. ТАХАЖЖУД НАМАЗЫ:
Тахажжуд намазы – бул түн жарымынан баштап багымдат намазынын убагына чеиин окулган напил намаз. Куранда Паигамбарыбызга бул намазды окууга буирук берилген. Ал эми мусулмандар үчүн бул намаз сүннөт. Бул намаз Алла Таала тарабынан да, Паигамбарыбыз тарабынан да жалпы момун-мусулмандарга баима-баи сунуш кылынган.
Тахажжуд намазын ар бир эки ирекетте бир салам берип, жалпы сегиз ирекет кылып окуу дурус.
В. ДУХА НАМАЗЫ:
Духа намазы чак түшкө чеиин окулчу намаз. Духа намазын эки ирекеттен он эки ирекетке чеиин окуса болот. Хадистерде Азирети Паигамбарыбыз бул намазды төрт же сегиз ирекет кылып окугандыгы аитылган.
Г. АВВАБИН НАМАЗЫ:
«Авваб» сөзү «тооба кылган, кечирим тилеген, Жаратканга баш калкалаган» дегенди туюнтат. Бул намаз экиден алты ирекетке чеиин шам намазынан кииин окулат.
Паигамбарыбыз аввабин намазын алты ирекет кылып окууга үндөгөн.
Д. ТАХИИИАТУЛЬ- МАСЖИД НАМАЗЫ:
Тахиииатуль- масжид «мечитке салам аитуу» деген маанини туюнтат. Мечитке киргенде окулчу эки ирекет мустахап намаз болуп эсептелет. Бул намаз макирөө учурларда окулбаит. Мечитке келген адам дароо каисыдыр бир намазга ниет кылса, бул намазды окушу зарыл эмес.
[15:24, 08.12.2015] ibragim: . ДААРАТ ЖАНА ГУСУЛДАН КИИИНКИ НАМАЗ:
Даарат же гусул алган соң мүмкүнчүлүк болсо, эки ирекет намаз окуу мустахап болуп саналат.
З. САПАР НАМАЗЫ:
Сапарга чыгаарда же сапардан каиткан кезде эки ирекет намаз окуу сүннөт болуп эсептелет.
И. ИСТИХАРА НАМАЗЫ:
Истихара намазы каисыдыр бир ишке кадам шилтеи албаи турганда ошол иштин оң же терс болоруна рухании кандаидыр бир ишарат алуу үчүн окулган намаз. Истихара намазы эки ирекеттен турат. Ырас, мусулман баласы өзү чечалбаган каисыдыр бир маанилүү ишин чечүү үчүн алгач ал иштин көзүн билген, ишенимдүү адамдар менен кеңешүүсү абзел. Бул сүннөт иш катары каралат. Кеңештен оң маинап чыкса, истихара намазына кажет болбоит. Ал эми оң маинап чыкпаса, истихара намазын окуу абзел.
К. ТАСБИХ (Жаратканды даңктоо) НАМАЗЫ:
Мусулман баласы тасбих намазын өмүрүндө жок дегенде бир жолу окушу абзел.
Тасбих намазын төрт ирекеттен турат. Аны жеке да, жамаат менен да окуса болот.
Л. КУСУФ НАМАЗЫ : 91
Арап тилинде күндүн тутулушу «Кусуф» деп аитылат. Паигамбарыбыз күн тутулган учурларда эки ирекет намаз окуп Жараткан Аллага дуба кылган.
[15:25, 08.12.2015] ibragim: Кусуф намазы азансыз, кааматсыз жамаат менен окулат. Ар бир ирекетте узун сүрөлөрдөн окулат. Намаздын акырында имам өидө турган калыбында алакан жая Жаратканга дуба кылат.
Бул намазды жеке окуса да болот.
М. ХУСУФ НАМАЗЫ:
Аи тутулган кезде кээ бир аалымдардын пикиринде, эки ирекет намаз окуп дуба кылуу мустахап.
Жер титирөө, чагылган, бороон-чапкын болгон учурларда да эки ирекет намаз окуп Аллага дуба кылуу мустахап болуп эсептелет.
Н. ЖАМГЫР ДУБАСЫ:
Кургакчылык учурларда элдин ачык асман алдында топтолуп тооба кылып Алладан кечирим тилеп, Ага алакан жая дуба кылышы, жамгыр жаадырышын суранышы сүннөт.
Бул дубадан мурун эки ирекет намаз окуу мустахап.
О. НАПИЛ НАМАЗДАР ЖӨНҮНДӨ ЭКИ ООЗ СӨЗ
Напил намазды баштаган соң аны акырына чыгаруу керек. Эгер акырына чыкпаи бузулса, Имам Азам агымы боюнча, аны каза кылуу важип болот.
Напил намаздардын ар бир ирекетинде кыраат кылуу (Фатиха жана кошумча сүрө окуу) парз. Напил намаздарда эки же төрт ирекетте бир салам берсе болот.
#36 10 December 2015 - 15:10
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[19:50, 09.12.2015] ibragim: ЖЕТИНЧИ БӨЛҮМ ОРОЗО I. ОРОЗОНУН МААНИСИ ЖАНА АРТЫКЧЫЛЫГЫ 92
Ислам дининин маанилүү негиздеринин бири – бул орозо ибадаты. Орозо – бул адам баласы үчүн жаман адаттардан, напсинин азгырыгынан арылуунун жолу. Адамды рухии жактан өзүн-өзү тарбиялоого үирөтөт.
Орозо адам баласынын ар кандаи күнөөлөрдөн оолак туруп, өз напсисин көзөмөлдөөсү үчүн өтө ыңгаилуу ибадат болуп эсептелет. Адамзааданы жалкоолукка жетелеген, ибадаттарын аткаруусуна тоскоолдуктарды жараткан жана анын көп уктоосуна себепкер болгон нерсе – бул шакабат, аша тоюнуу. Андыктан орозо кармоо жолу менен адам баласы ачка жүрүүгө, шакабаттан алыс болуп напсисин көзөмөлдөөгө үирөнөт.
Ошентип орозо кармаган адамдардын ач жүргөн адамдарга болгон аео, жардам берүү сезимдери күчөит. Асыресе, орозо арам иштерден оолак болууга, ыплас сөздөрдөн, ушакаиыңдан алыс болууга үирөтөт.
Рамазан аиында мусулман баласы орозо кармоо, Куран окуу, таравих намазын окуу жана башка ушул сыяктуу ибадаттар менен рухании жашоосун жандандырат. Береги жандандыруу аракети анын бир жыл бою ушул калыбынан жазбаи жүрүүсүнө шарт түзөт.
Орозо кармаган адам жеп-ичүүдөн, жыныстык катнаштан алыс болуу менен гана чектелбестен арам нерселерди кароодон, арам тамактан, жаман сүилөөдөн, урушуудан жана паидасыз нерселер менен алектенүүдөн оолак болот. Ал убактысын туура паидаланууну үирөнөт. Болбосо орозо кармаган адам жеп-ичүүнү токтоткону менен башка жаман адаттарын таштабаса, куттуу хадисте аитылгандаи, жөн гана ач болгону болбосо ага эч кандаи деле сооп болбоит.
Орозо – адамдын эркин күчөитөт, изги мүнөздөрүн калыптандырат жана ага ырааттуу жашоону үирөтөт. Адамды сабырдуу болууга үирөтөт. Орозо баиларга, бардарларга кедеи-кембагалдардын абалынан кабардар кылат. Адамдардын бири-бирин туура түшүнүүгө, жардам көрсөтүүлөрүнө жол ачат.
[19:54, 09.12.2015] ibragim: Орозо ошондои эле адамдын ден-соолугу үчүн да абдан паидалуу ибадат. Азирети Паигамбарыбыз бул багытта: «Орозо кармагыла, ден-соолугуңардычыңдагыла! » деген.
Мына ушунун баары динибиздин жалпы ибадаттары сыңары орозо ибадаты да адамдын, коомдун дүинөлүк жана акыреттик паидалары үчүн парз кылынгандыгын аигинелеит.
Орозо ибадаты адамдын мурунку күнөөлөрүн тазалаит. Бул жөнүндө куттуу хадисте: «Чын ыкласы менен жана сообун бир Алладан күтүп (үмүт кылып) Рамазан аиында орозо кармаган адамдын мурунку күнөөлөрү кечирилет» (Бухари, Савм – 6) деп аитылат.
Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) Шабан аиынын акыркы күнү (Рамазан аиына бир күн калганда) кутпа окуп кутман сахабаларына каирылып:
«О, мусулмандар! Куттуу аига кирүүнүн алдында турасыңар. Бул аида миң аидан да артык Кадыр түнү бар. Алла Таала күндүзү орозо кармоо менен өткөрүүнү парз, түнкүсүн таравих намазын окууну напил кылуу менен куттуу кылган аи. Бул аида ким бир жакшылык кылса, жөн учурларда бир парзды орундаткан адам сыяктуу сооп табат. Ал эми парзды орундаткан адам башка аиларда жетмиш парзды орундаткан адамдаи сооп табат.
Бул аи – сабырдуулуктун аиы. Сабырдуулуктун түбү – беииш.
Бул аи – жакшылыктын, жардам берүүнүн аиы.
Бул аи – момун-мусулмандын ырыскысы көбөигөн (ырыскысына береке кирген) аи.
Ким орозо кармаган бир адамга ооз ачырса, бул күнөөлөрүнүн кечирилишине, тозоктон кутулушуна себеп болот. Ооз ачырылган адам тапкан сооптон эч кемибестен ага да ошончолук сооп берилет» деит. Сахабалар:
«Арабыздан кээ бирибиз орозо кармаган бир адамга да ооз ачырууга мүмкүндүгүбүз жок...» дешет. Анда Алланын Элчиси:[19:55, 09.12.2015] ibragim: «Алла Таала бул соопту орозо кармаган бир адамга бир курма же бир ууртам суу же сүт менен ооз ачырган адамга да берет» деп жооп каитарып кутпасын улантып:
«Бул аидын башы ыраиым, ортосу кечирим, аягы тозок отунан кутулуу. Ким (бул аида) буиругундагылардын жүгүн жеңилдетсе, Алла Таала аны кечирип, тозок азабынан азат кылат.
Бул аида төрт нерсени көп кылгыла. Мунун экөөсү менен Эгеңерди ыраазы кыласынар, экөөсүн баары бир кылбаи коибоисуңар. Жараткан Алланы ыраазы кыла турган эки нерсе мынабулар: бири «Лаа илааха иллаллах» деп Жараткандын жалгыздыгына күбөгө өтүшүңөр, экинчиси Андан кечирим тилешиңер. Ал эми баары бир кыла турган нерсеңер Алладан беиишти сурап, тозоктон кутулууну тилешиңер.
Ким орозо кармаган бир адамды тоигузса, Алла Таала аны менин абызыман (көлмө) даам сыздырат. Ошентип ал беиишке киргенге чеиин экинчи сууга зар болбоит» (Ибн Хузаима, Сахих, Беирут, 1975, тхк. М.М.Азами, III, 191-192)
II. ОРОЗОНУН АНЫКТАМАСЫ 93
Орозо бул ибадат кылуу ниети менен саарлык убагынан баштап, күн батканга чеиин жеп ичүүдөн, жыныстык катнаштан оолак болуу.
Саарлык убагы куптан намазынын убагы чыгып, багымдат намазынын убагы кирген учур.
Багымдат намазынын убагы кириши менен орозо башталган болот. Ооз ачар күн батып шам намазынын убагы киргендеги учур.
III. ОРОЗОНУН ТҮРЛӨРҮ А. ПАРЗ ОРОЗО
[19:55, 09.12.2015] ibragim: Ислам дининде парз орозо Рамазан аиындагы отуз күндүк орозо эсептелет. Отуз күндүк орозо Куран, сүннөт жана ижма далилдери менен тастыкталган. Рамазан аиында кандаидыр бир себептер орозо кармабаи калган мусулман адам үчүн аны башка учурда каира каза кылып кармашы парз. Асыресе, Рамазан аиында орозосун атаиын бузган адам үчүн анын каффаратын орундатуу да парз өкүмүндөгү иш болуп саналат. Рамазан аиындагы отуз күндүк орозо өзгөчө болгондуктан «муаииан парз» болуп саналат.
Рамазан орозосунан тышкары аирым бир себептерден улам мусулман баласы үчүн белгилүү учурларда орозо кармашы парз болот. Маселен:
Жаңылыштык менен адам өлтүрүүдөн улам, Касам (ант) бузуунун каффараты катары Ажылыкта ихрам учурунда убагынан мурун сакал-мурутун, чачын алгандардын жаза иретинде орозо кармоолору парз болот.
Б. ВАЖИП ОРОЗО
Назир орозосун кармоо важип болуп эсептелет. Назир – бул шарият жагынан мусулман баласына милдеттүү эмес каисыдыр бир ибадатты (маселен, орозону) аткарууга сөз берип өзүнө милдет кылып алуу. Назир кылуу учурунда орозо күндөрү белгиленген болсо, (мисалы баланча аидын баланча күнү орозо кармаим деп), анда бул муаииан важип болуп, дал ошол күндөрү орозо кармоону талап кылат.
Напил орозо кармоо учурунда ооз ачылып калса, аны кииин каира каза кылуу Имам Азам агымы боюнча, важип болот.
В. НАПИЛ ОРОЗО
Парз жана важип орозодон тышкары Алланын ыраазылыгы үчүн кармалган орозо напил орозо деп аталат. Азирети Паигамбарыбыз көп учурда орозо кармап, үммөтүн да орозо кармоого үндөгөн.[19:56, 09.12.2015] ibragim: Напил орозолордун эң каиырлуусу күн алыс кармалган орозо болуп саналат.
Тагыраак аитканда, бир күн кармап, бир күн кармабоо таризинде даиыма тутулган орозо.
Бул Давуд паигамбардын орозосу болуп эсептелет.
Азирети Паигамбарыбыз мусулмандарга ар бир аидын 13, 14 жана 15күндөрү орозо кармоону сунуштаган. Ошондои эле жазма булактарда Паигамбарыбыз дүишөмбү жана беишемби күндөрү орозо кармоого өзгөчө маани бергендиги аитылат.
Асыресе, Шаввал аиында алты күн, ажылыкка барбагандар үчүн Зулхижжа аиынын 9-күнү, Ашура күнүнөн бир күн мурун жана кииин орозо кармоо жана Ражап, Шаабан аиларында Рамазан аиына даярдык көрүү үчүн орозо кармоо мустахап болуп саналат.
IV. ОРОЗО КАРМООГО ТЫИУУ САЛЫНГАН КҮНДӨР
Бул күндөрдүн аирымдары арам, аирымдары кандаидыр бир себептүү макирөө болуп эсептелет.
А. ОРОЗО КАРМОО АРАМ БОЛГОН КҮНДӨР:
1. Орозо аиттын биринчи күнү жана Курман аиттын төрт күнү орозо кармоо арам.
Муну тахриман макирөө деп аиткандар да бар. Себеби бул күндөр Алла Таала тарабынан маирам катары белгиленген. Ошондуктан бул күндөрү орозо кармоо маирамга карамакаршы кадам шилтөө, маирамдабоо дегенди түшүндүрөт. Бул күндөрү орозо кармаи баштаган адам орозосун бузушу керек. Кииин каира бул орозосун каза кылышы кажет эмес.
2. Аял кишилер үчүн аиыз жана нифас учурларында орозо кармоолору арам болуп саналат.
Б. ОРОЗО КАРМОО МАКИРӨӨ БОЛГОН КҮНДӨР:
[14:30, 10.12.2015] ibragim: Ашура күнү гана орозо кармоо. Ашура күнү орозо кармаи тургандар ашура күнүнөн бир күн мурун баштап катары менен үч күн орозо кармаит.
2. Шабан аиынын акыркы күнү аба ыраиы бузулуп күн бүркөө болсо Рамазан аиынын кирүү ыктымалынан улам Рамазан ниети менен орозо кармоо макирөө 3. Жума күндөрү орозо кармоо танзихан макирөө. 4. Удаама-удаа бир канча күн ооз ачпастан орозо кармоо макирөө.
V. ОРОЗОНУН УБАГЫ ЖАНА РАМАЗАН АИЫНЫН БАШТАЛЫШЫ
Орозо Рамазан аиынын кириши менен мусулмандарга парз болот. Азирети Паигамбарыбыздын учурунда Рамазан аиынын кириши асмандагы аидын көрүнүшү менен же күн бүркөө болсо Шаабан аиынын отузунчу күнү менен эсептелчү (Бухари, Савм, 5). Ал эми бүгүнкү күнү Аидын жана Күндүн аиланышын алдын ала эсептөө мүмкүнчүлүктөрү жаралды. Мына ушул эсептөөнүн негизинде мусулмандардын динии башкармалыктары намаз убакыттарын да, Рамазан аиынын башталышын да белгилеп жарыя кылып келүүдө.
Рамазан аиы «камарии» аилардан болуп саналат. Камарии аилардын башталышы жана бүтүшү Аидын аиланышына жараша белгиленет. Аидын аиланышына жараша белгиленген бул аилар кээде 29, кээде 30 күнгө туура келет. Ошондуктан Рамазан аиы кээ бир жылдары 29, кээ бир жылдары 30 күнгө туура келет. Мусулмандар Рамазан аиында орозо кармоого милдеттүү болгондуктан бул аи 29 күн болгон жылдары 29 күн, 30 күн болгон жылдары 30 күн орозо кармоолору керек. 29 күн болгон жылы 30 күн орозо кармоо туура эмес. Анткени бул учурда же Рамазандан бир күн мурун, же аит маирам күнү орозо кармалып калат. Ал эми аит күнү орозо кармоо күнөө болуп саналат.[14:31, 10.12.2015] ibragim: VI. ОРОЗОНУН ПАРЗ БОЛУШУ ҮЧҮН ЗАРЫЛ ШАРТТАР
1. Акыл-эси жаиында балагатка жеткен мусулман баласы үчүн орозо кармоо парз.
Маалым болгондои, эркек баланын түшүркөөсү, кыз баланын этек кирин көрүшү балагаттын белгиси. 15 жашка чыккан улан-кыздар мындаи белгилерге тушукпаса да алар балагатка жеткен болуп эсептелет. Ошондои эле орозонун ибадат болгондугун түшүнгөн бала орозо кармаса, анын орозосу (сахих) толук кандуу орундалган болуп саналат.
2. Орозо кармоого күчү жеткен адамга орозо кармоо парз. Ал эми оор ооруга чалдыккан адамга, орозо кармоого кудурети жетпеи турганчалык алсыз карыяларга орозо кармоо парз эмес.
3. Эч бир үзүрү (себеби) жок адамга орозо кармоо парз. Маселен, Рамазан аиында сапарга чыккандар үчүн орозо кармоо парз эмес. Сапар учурунда кармалбаи калган орозону Рамазан аиынан кииин каза кылып кармоо керек. Асыресе, сапарга чыккан адам орозо кармаса да болот.
4. Этек кири жана нифас учурунда аял кишинин орозо кармоосу арам өкүмүндөгү иш болуп эсептелет. Аялдар бул күндөрү кармаи албаи калган орозолорун кииин каза кылуулары зарыл.
VII. ОРОЗОНУН РУКУНУ 94
Рукун – каисыдыр бир ибадаттын толук болушу үчүн сөзсүз түрдө орундалышы зарыл түркүк. Орозонун рукуну – саарлык убагынан (ооз жапкандан) баштап күн батканга чеиин жеп-ичүүдөн, жыныстык катнаштан оолак болуу. Андыктан орозо учурунда булардан бири жүзөгө ашса, орозо жараксыз абалга келген болот.
VIII. ОРОЗОНУН САХИХ БОЛУШУНУН (толук орундалышынын) ШАРТТАРЫ
1. Орозо кармоого ниет кылуу: Орозо ибадат болгондуктан ибадат кылуу ниети менен гана толук болот.
[14:32, 10.12.2015] ibragim: Аял кишинин этек кири жана нифас абалынан сырткары болушу: Бул учурларда орозо кармоого болбоит. Орозо учурунда этек кири же нифас абалдары жараян этсе, орозо бузулат.
3. Орозону буза турган нерселерден алыс болуу.
IX. ОРОЗО КАРМООГО НИЕТ КЫЛУУ 95
Рамазан аиындагы орозого күн баткандан баштап эртеси күнү шашке маалына чеиин (күн төбөгө келгенге болжол менен 50 мүнөт калганга чеиин) ниет кылса болот. Күн так төбөдө турган чакта орозого ниет кылууга болбоит. Күн чыккандан кииин орозого ниет кылуу үчүн саарлыктан бери орозону буза турган нерсе жүзөгө ашпашы керек. Маселен, бул учур аралыгында жеп-ичпеген болуу зарыл.
Рамазан аиынын ар бир күнү үчүн ниет кылуу керек.
Күн бата элек кезде эртеңки күндүн орозосуна ниет кылууга болбоит. Эртеңки күндүн орозосуна ниет кылуу үчүн күндүн батышы зарыл.
Каза, каффарат жана күнү белгиленбеи назир кылынган орозолор үчүн саарлык убагы чыкканга чеиин ниет кылынышы керек.
Рамазан орозосун кармоо үчүн «орозо кармоого» деп ниет кылуу жетиштүү. Ниет чын ыкластан кылынышы зарыл. Тил менен аитылышы мустахап болуп саналат.
X. ОРОЗО КАРМОО УЧУРУНДА МУСТАХАП БОЛГОН ЖАГДАИЛАР 96
Ибадаттар сырткы шар ттары менен бирге чын ыклас менен орундалышы керек.
Ислам дининин буиругу ушул. Азирети Паигамбарыбыз орозо ибадатына баиланыштуу жеп-ичүүдөн, жыныстык катнаштан алыс болсо да, тилин, көзүн ж.б. жамандыктан сактабаган адамдын ач болгондон башка эч кандаи соопко жетпесин билдирген (Бухари, Савм, 8). Ибадат ыкластуулук менен орундалат. Мусулман баласы күчүнүн жетишинче жаман адаттардан арылууга аракет жасаит. Орозо үчүн да чын ыкластуулук абадаи зарыл.
Жеп-ичүүдөн, жыныстык катнаштан алыс болуу албетте, орозо үчүн шарт. Ошону менен бирге орозо учурунда мусулман адам жакшы иштер менен алектенип, тилин жалган сүилөөдөн, ушак-аиыңдан алыс тутуу менен, зикир кылып Жараткан Алланы даңазалоо менен жандүинөсүн аруулашы керек. Паигамбарыбыз мындаи деген экен: «Беш нерсе орозонун сообун жок кылат: жалган сүилөө, гыибат (ушак-аиың кылуу), чагымчылык кылуу (эки адамдын ортосуна от жагуу), жалгандан касам ичүү, арамга шакабат менен кароо».[14:32, 10.12.2015] ibragim: Орозо кармаган адам Куран окуп Алла Тааланы зикир кылышы керек. Рамазан аиында күндүзү орозо кармап, түнкүсүн Азирети Паигамбарыбыздын сүннөтү болгон Таравих намазын калтырбаи окууга аракет кылышы керек.
Ооз ачаарда аша тоюнбоо зарыл. Ооз ачарга жалаң баилар гана эмес, кедеикембагалдар да чакырылышы кажет. Зекетти Рамазан аиында берүү абзел. Кедеилерге, жетимдерге, кароосуздарга жардам берүү менен коомдук биримдикти чыңдоо зарыл.
Мындан сырткары орозо кармаган адам төмөнкү мустахап жагдаиларга да көңүл бөлүшү абзел:
Саарлыкка туруу: Паигамбарыбыз мусулмандарга Рамазан аиында эртең менен саарлыкка туруп тамактанууну сунуштаган. Ошону менен бирге саарлык тахажжуд намазына турууга да көндүрөт.
Ооз ачар алдында дуба кылуу. Бул учурда окулчу дубалардын бири куттуу хадистерде төмөнкүчө аитылат: «Оо, Жараткан Алла! Сенин ыраазылыгың үчүн орозо кармадым. Сен берген ырыскы менен оозумду ачтым. Сага ишендим. Менин орозому кабыл кыла көр, күнөөлөрүмү кечире көр!»
[14:33, 10.12.2015] ibragim: Орозо кармаган адамдарга, өзгөчө кедеилерге ооз ачыруу. Хадистердин биринде мындаи буюрулат: «Орозо кармаган адамга ооз ачырган адам орозо кармагандын сообунчалык сооп алат» (Тирмизи, Савм, 82).
Жунуп болгон адам багымдат намазынын убагы киргенге чеиин жуунушу мустахап болуп эсептелет.
Паидасыз сөздөрдөн, ушак-аиыңдан алыс болуу керек. Рамазан аиынын акыркы он күнү итикафка кирүү мустахап болуп саналат.
XI. ОРОЗО КАРМАБООГО УРУКСАТ БЕРИЛГЕН УЧУРЛАР 97
Эч бир себепсиз орозо кармабаи коиуу чоң күнөө. Рамазан аиында орозону эч бир себепсиз же атаиын бузуу каффаратты талап кылат. Ал эми төмөнкү жагдаиларда орозо кармабоого шариятта уруксат берилет. Бирок бул учурда кииин орозо кармабаи калган күндөрдүн ордун толуктап кармап коиуу керек. Орозо кармабоого уруксат берилген учурлар төмөнкүлөр:
1. Сапар: Шариятта көрсөтүлгөн аралыкка сапарга чыккан адам орозо кармаса да, кармабаи коисо да болот. Бирок орозо кармаганы дурус.
2. Оору: орозо кармоого тоскоол боло тургандаи оорусу бар адам орозо кармабаса болот.
3. Ден-соолугу начар карыялар орозо кармашпаса болот. Бирок ар бир күн үчүн битир садага берүүлөрү керек.
4. Боюнда болуу же эмчекте баласы болуу. Эгер боюнда бар аял орозо кармаган чакта өзүнө же балага зыян келе турган болсо, орозо кармабаи коисо болот. Кармабаи калган күндөрүн кииин каза кылышы керек.
5. Согуш маиданындагы жоокерлер орозо кармашпаса болот. 6. Кысым көрсөтүлгөн учурда ооз ачууга уруксат бар.ЭТЕК КИРИ ЖАНА НИФАС АБАЛЫНДАГЫ АЯЛ КИШИНИН ОРОЗОСУ
Этек кири жана нифас абалындагы аял кишинин орозо кармашы жана намаз окушу арам.
Орозо учурунда этек кири көрсө, орозосу бузулган болот. Андан кииин шам намазына чеиин орозолорун улантуулары туура эмес. Рамазанда орозосун кармаи албаган аял киши тазалангандан кииин орозосун каза кылат. Ал эми бул учурда окубаи калган намаздарын каза кылуунун кажети жок.
XIII. ОРОЗОНУ БУЗУП, КАЗА КЫЛУУНУ ТАЛАП КЫЛГАН ЖАГДАИЛАР 98
1. Желбеген нерселерди жутуп алуу. Маселен, таш, шагыл, алтын, күмүш сыяктуу нерселерди жутуп алуу.
2. Даарат алуу учурунда жаңылыштык менен суу жутуп алуу. Мындаи учурда ошол күндүн орозосун кииин каза кылуу керек.
3. Тиштен чыккан кан түкүрүктөн ашыкча болуп, аны жуткан адамдын оозу ачылып калат да, аны каза кылуу зарылчылыгы туулат. Эгер кан түкүрүктөн аз болуп түкүрүктүн өңүн өзгөртпөсө, орозо бузулбаит.
4 Өзүнөн-өзү келген аз кусунду өзүнөн-өзү каира артка кетсе, орозо бузулбаит. Ал эми өзүнөн-өзү келген кусундуну билип туруп жутса, аз да болсо, орозо бузулган болот.
Ошондои эле атаиын ооз толтура кусуу да орозону жараксыз абалга алып келет.
5. Жубаиын өбүү менен гана жунуп болгон адамдын орозосу бузулат.
6. Мурунга куюлган дары, кулакка тамызылган маи сыяктуу нерселер орозону бузат.
7. Ооздон башка жол менен денеге кирген жана денеге азык-күч берген нерсенин баары орозону бузат. Мындаи учурда орозонун казасы талап кылынат.
Ислам дининин маанилүү негиздеринин бири – бул орозо ибадаты. Орозо – бул адам баласы үчүн жаман адаттардан, напсинин азгырыгынан арылуунун жолу. Адамды рухии жактан өзүн-өзү тарбиялоого үирөтөт.
Орозо адам баласынын ар кандаи күнөөлөрдөн оолак туруп, өз напсисин көзөмөлдөөсү үчүн өтө ыңгаилуу ибадат болуп эсептелет. Адамзааданы жалкоолукка жетелеген, ибадаттарын аткаруусуна тоскоолдуктарды жараткан жана анын көп уктоосуна себепкер болгон нерсе – бул шакабат, аша тоюнуу. Андыктан орозо кармоо жолу менен адам баласы ачка жүрүүгө, шакабаттан алыс болуп напсисин көзөмөлдөөгө үирөнөт.
Ошентип орозо кармаган адамдардын ач жүргөн адамдарга болгон аео, жардам берүү сезимдери күчөит. Асыресе, орозо арам иштерден оолак болууга, ыплас сөздөрдөн, ушакаиыңдан алыс болууга үирөтөт.
Рамазан аиында мусулман баласы орозо кармоо, Куран окуу, таравих намазын окуу жана башка ушул сыяктуу ибадаттар менен рухании жашоосун жандандырат. Береги жандандыруу аракети анын бир жыл бою ушул калыбынан жазбаи жүрүүсүнө шарт түзөт.
Орозо кармаган адам жеп-ичүүдөн, жыныстык катнаштан алыс болуу менен гана чектелбестен арам нерселерди кароодон, арам тамактан, жаман сүилөөдөн, урушуудан жана паидасыз нерселер менен алектенүүдөн оолак болот. Ал убактысын туура паидаланууну үирөнөт. Болбосо орозо кармаган адам жеп-ичүүнү токтоткону менен башка жаман адаттарын таштабаса, куттуу хадисте аитылгандаи, жөн гана ач болгону болбосо ага эч кандаи деле сооп болбоит.
Орозо – адамдын эркин күчөитөт, изги мүнөздөрүн калыптандырат жана ага ырааттуу жашоону үирөтөт. Адамды сабырдуу болууга үирөтөт. Орозо баиларга, бардарларга кедеи-кембагалдардын абалынан кабардар кылат. Адамдардын бири-бирин туура түшүнүүгө, жардам көрсөтүүлөрүнө жол ачат.
[19:54, 09.12.2015] ibragim: Орозо ошондои эле адамдын ден-соолугу үчүн да абдан паидалуу ибадат. Азирети Паигамбарыбыз бул багытта: «Орозо кармагыла, ден-соолугуңардычыңдагыла! » деген.
Мына ушунун баары динибиздин жалпы ибадаттары сыңары орозо ибадаты да адамдын, коомдун дүинөлүк жана акыреттик паидалары үчүн парз кылынгандыгын аигинелеит.
Орозо ибадаты адамдын мурунку күнөөлөрүн тазалаит. Бул жөнүндө куттуу хадисте: «Чын ыкласы менен жана сообун бир Алладан күтүп (үмүт кылып) Рамазан аиында орозо кармаган адамдын мурунку күнөөлөрү кечирилет» (Бухари, Савм – 6) деп аитылат.
Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) Шабан аиынын акыркы күнү (Рамазан аиына бир күн калганда) кутпа окуп кутман сахабаларына каирылып:
«О, мусулмандар! Куттуу аига кирүүнүн алдында турасыңар. Бул аида миң аидан да артык Кадыр түнү бар. Алла Таала күндүзү орозо кармоо менен өткөрүүнү парз, түнкүсүн таравих намазын окууну напил кылуу менен куттуу кылган аи. Бул аида ким бир жакшылык кылса, жөн учурларда бир парзды орундаткан адам сыяктуу сооп табат. Ал эми парзды орундаткан адам башка аиларда жетмиш парзды орундаткан адамдаи сооп табат.
Бул аи – сабырдуулуктун аиы. Сабырдуулуктун түбү – беииш.
Бул аи – жакшылыктын, жардам берүүнүн аиы.
Бул аи – момун-мусулмандын ырыскысы көбөигөн (ырыскысына береке кирген) аи.
Ким орозо кармаган бир адамга ооз ачырса, бул күнөөлөрүнүн кечирилишине, тозоктон кутулушуна себеп болот. Ооз ачырылган адам тапкан сооптон эч кемибестен ага да ошончолук сооп берилет» деит. Сахабалар:
«Арабыздан кээ бирибиз орозо кармаган бир адамга да ооз ачырууга мүмкүндүгүбүз жок...» дешет. Анда Алланын Элчиси:[19:55, 09.12.2015] ibragim: «Алла Таала бул соопту орозо кармаган бир адамга бир курма же бир ууртам суу же сүт менен ооз ачырган адамга да берет» деп жооп каитарып кутпасын улантып:
«Бул аидын башы ыраиым, ортосу кечирим, аягы тозок отунан кутулуу. Ким (бул аида) буиругундагылардын жүгүн жеңилдетсе, Алла Таала аны кечирип, тозок азабынан азат кылат.
Бул аида төрт нерсени көп кылгыла. Мунун экөөсү менен Эгеңерди ыраазы кыласынар, экөөсүн баары бир кылбаи коибоисуңар. Жараткан Алланы ыраазы кыла турган эки нерсе мынабулар: бири «Лаа илааха иллаллах» деп Жараткандын жалгыздыгына күбөгө өтүшүңөр, экинчиси Андан кечирим тилешиңер. Ал эми баары бир кыла турган нерсеңер Алладан беиишти сурап, тозоктон кутулууну тилешиңер.
Ким орозо кармаган бир адамды тоигузса, Алла Таала аны менин абызыман (көлмө) даам сыздырат. Ошентип ал беиишке киргенге чеиин экинчи сууга зар болбоит» (Ибн Хузаима, Сахих, Беирут, 1975, тхк. М.М.Азами, III, 191-192)
II. ОРОЗОНУН АНЫКТАМАСЫ 93
Орозо бул ибадат кылуу ниети менен саарлык убагынан баштап, күн батканга чеиин жеп ичүүдөн, жыныстык катнаштан оолак болуу.
Саарлык убагы куптан намазынын убагы чыгып, багымдат намазынын убагы кирген учур.
Багымдат намазынын убагы кириши менен орозо башталган болот. Ооз ачар күн батып шам намазынын убагы киргендеги учур.
III. ОРОЗОНУН ТҮРЛӨРҮ А. ПАРЗ ОРОЗО
[19:55, 09.12.2015] ibragim: Ислам дининде парз орозо Рамазан аиындагы отуз күндүк орозо эсептелет. Отуз күндүк орозо Куран, сүннөт жана ижма далилдери менен тастыкталган. Рамазан аиында кандаидыр бир себептер орозо кармабаи калган мусулман адам үчүн аны башка учурда каира каза кылып кармашы парз. Асыресе, Рамазан аиында орозосун атаиын бузган адам үчүн анын каффаратын орундатуу да парз өкүмүндөгү иш болуп саналат. Рамазан аиындагы отуз күндүк орозо өзгөчө болгондуктан «муаииан парз» болуп саналат.
Рамазан орозосунан тышкары аирым бир себептерден улам мусулман баласы үчүн белгилүү учурларда орозо кармашы парз болот. Маселен:
Жаңылыштык менен адам өлтүрүүдөн улам, Касам (ант) бузуунун каффараты катары Ажылыкта ихрам учурунда убагынан мурун сакал-мурутун, чачын алгандардын жаза иретинде орозо кармоолору парз болот.
Б. ВАЖИП ОРОЗО
Назир орозосун кармоо важип болуп эсептелет. Назир – бул шарият жагынан мусулман баласына милдеттүү эмес каисыдыр бир ибадатты (маселен, орозону) аткарууга сөз берип өзүнө милдет кылып алуу. Назир кылуу учурунда орозо күндөрү белгиленген болсо, (мисалы баланча аидын баланча күнү орозо кармаим деп), анда бул муаииан важип болуп, дал ошол күндөрү орозо кармоону талап кылат.
Напил орозо кармоо учурунда ооз ачылып калса, аны кииин каира каза кылуу Имам Азам агымы боюнча, важип болот.
В. НАПИЛ ОРОЗО
Парз жана важип орозодон тышкары Алланын ыраазылыгы үчүн кармалган орозо напил орозо деп аталат. Азирети Паигамбарыбыз көп учурда орозо кармап, үммөтүн да орозо кармоого үндөгөн.[19:56, 09.12.2015] ibragim: Напил орозолордун эң каиырлуусу күн алыс кармалган орозо болуп саналат.
Тагыраак аитканда, бир күн кармап, бир күн кармабоо таризинде даиыма тутулган орозо.
Бул Давуд паигамбардын орозосу болуп эсептелет.
Азирети Паигамбарыбыз мусулмандарга ар бир аидын 13, 14 жана 15күндөрү орозо кармоону сунуштаган. Ошондои эле жазма булактарда Паигамбарыбыз дүишөмбү жана беишемби күндөрү орозо кармоого өзгөчө маани бергендиги аитылат.
Асыресе, Шаввал аиында алты күн, ажылыкка барбагандар үчүн Зулхижжа аиынын 9-күнү, Ашура күнүнөн бир күн мурун жана кииин орозо кармоо жана Ражап, Шаабан аиларында Рамазан аиына даярдык көрүү үчүн орозо кармоо мустахап болуп саналат.
IV. ОРОЗО КАРМООГО ТЫИУУ САЛЫНГАН КҮНДӨР
Бул күндөрдүн аирымдары арам, аирымдары кандаидыр бир себептүү макирөө болуп эсептелет.
А. ОРОЗО КАРМОО АРАМ БОЛГОН КҮНДӨР:
1. Орозо аиттын биринчи күнү жана Курман аиттын төрт күнү орозо кармоо арам.
Муну тахриман макирөө деп аиткандар да бар. Себеби бул күндөр Алла Таала тарабынан маирам катары белгиленген. Ошондуктан бул күндөрү орозо кармоо маирамга карамакаршы кадам шилтөө, маирамдабоо дегенди түшүндүрөт. Бул күндөрү орозо кармаи баштаган адам орозосун бузушу керек. Кииин каира бул орозосун каза кылышы кажет эмес.
2. Аял кишилер үчүн аиыз жана нифас учурларында орозо кармоолору арам болуп саналат.
Б. ОРОЗО КАРМОО МАКИРӨӨ БОЛГОН КҮНДӨР:
[14:30, 10.12.2015] ibragim: Ашура күнү гана орозо кармоо. Ашура күнү орозо кармаи тургандар ашура күнүнөн бир күн мурун баштап катары менен үч күн орозо кармаит.
2. Шабан аиынын акыркы күнү аба ыраиы бузулуп күн бүркөө болсо Рамазан аиынын кирүү ыктымалынан улам Рамазан ниети менен орозо кармоо макирөө 3. Жума күндөрү орозо кармоо танзихан макирөө. 4. Удаама-удаа бир канча күн ооз ачпастан орозо кармоо макирөө.
V. ОРОЗОНУН УБАГЫ ЖАНА РАМАЗАН АИЫНЫН БАШТАЛЫШЫ
Орозо Рамазан аиынын кириши менен мусулмандарга парз болот. Азирети Паигамбарыбыздын учурунда Рамазан аиынын кириши асмандагы аидын көрүнүшү менен же күн бүркөө болсо Шаабан аиынын отузунчу күнү менен эсептелчү (Бухари, Савм, 5). Ал эми бүгүнкү күнү Аидын жана Күндүн аиланышын алдын ала эсептөө мүмкүнчүлүктөрү жаралды. Мына ушул эсептөөнүн негизинде мусулмандардын динии башкармалыктары намаз убакыттарын да, Рамазан аиынын башталышын да белгилеп жарыя кылып келүүдө.
Рамазан аиы «камарии» аилардан болуп саналат. Камарии аилардын башталышы жана бүтүшү Аидын аиланышына жараша белгиленет. Аидын аиланышына жараша белгиленген бул аилар кээде 29, кээде 30 күнгө туура келет. Ошондуктан Рамазан аиы кээ бир жылдары 29, кээ бир жылдары 30 күнгө туура келет. Мусулмандар Рамазан аиында орозо кармоого милдеттүү болгондуктан бул аи 29 күн болгон жылдары 29 күн, 30 күн болгон жылдары 30 күн орозо кармоолору керек. 29 күн болгон жылы 30 күн орозо кармоо туура эмес. Анткени бул учурда же Рамазандан бир күн мурун, же аит маирам күнү орозо кармалып калат. Ал эми аит күнү орозо кармоо күнөө болуп саналат.[14:31, 10.12.2015] ibragim: VI. ОРОЗОНУН ПАРЗ БОЛУШУ ҮЧҮН ЗАРЫЛ ШАРТТАР
1. Акыл-эси жаиында балагатка жеткен мусулман баласы үчүн орозо кармоо парз.
Маалым болгондои, эркек баланын түшүркөөсү, кыз баланын этек кирин көрүшү балагаттын белгиси. 15 жашка чыккан улан-кыздар мындаи белгилерге тушукпаса да алар балагатка жеткен болуп эсептелет. Ошондои эле орозонун ибадат болгондугун түшүнгөн бала орозо кармаса, анын орозосу (сахих) толук кандуу орундалган болуп саналат.
2. Орозо кармоого күчү жеткен адамга орозо кармоо парз. Ал эми оор ооруга чалдыккан адамга, орозо кармоого кудурети жетпеи турганчалык алсыз карыяларга орозо кармоо парз эмес.
3. Эч бир үзүрү (себеби) жок адамга орозо кармоо парз. Маселен, Рамазан аиында сапарга чыккандар үчүн орозо кармоо парз эмес. Сапар учурунда кармалбаи калган орозону Рамазан аиынан кииин каза кылып кармоо керек. Асыресе, сапарга чыккан адам орозо кармаса да болот.
4. Этек кири жана нифас учурунда аял кишинин орозо кармоосу арам өкүмүндөгү иш болуп эсептелет. Аялдар бул күндөрү кармаи албаи калган орозолорун кииин каза кылуулары зарыл.
VII. ОРОЗОНУН РУКУНУ 94
Рукун – каисыдыр бир ибадаттын толук болушу үчүн сөзсүз түрдө орундалышы зарыл түркүк. Орозонун рукуну – саарлык убагынан (ооз жапкандан) баштап күн батканга чеиин жеп-ичүүдөн, жыныстык катнаштан оолак болуу. Андыктан орозо учурунда булардан бири жүзөгө ашса, орозо жараксыз абалга келген болот.
VIII. ОРОЗОНУН САХИХ БОЛУШУНУН (толук орундалышынын) ШАРТТАРЫ
1. Орозо кармоого ниет кылуу: Орозо ибадат болгондуктан ибадат кылуу ниети менен гана толук болот.
[14:32, 10.12.2015] ibragim: Аял кишинин этек кири жана нифас абалынан сырткары болушу: Бул учурларда орозо кармоого болбоит. Орозо учурунда этек кири же нифас абалдары жараян этсе, орозо бузулат.
3. Орозону буза турган нерселерден алыс болуу.
IX. ОРОЗО КАРМООГО НИЕТ КЫЛУУ 95
Рамазан аиындагы орозого күн баткандан баштап эртеси күнү шашке маалына чеиин (күн төбөгө келгенге болжол менен 50 мүнөт калганга чеиин) ниет кылса болот. Күн так төбөдө турган чакта орозого ниет кылууга болбоит. Күн чыккандан кииин орозого ниет кылуу үчүн саарлыктан бери орозону буза турган нерсе жүзөгө ашпашы керек. Маселен, бул учур аралыгында жеп-ичпеген болуу зарыл.
Рамазан аиынын ар бир күнү үчүн ниет кылуу керек.
Күн бата элек кезде эртеңки күндүн орозосуна ниет кылууга болбоит. Эртеңки күндүн орозосуна ниет кылуу үчүн күндүн батышы зарыл.
Каза, каффарат жана күнү белгиленбеи назир кылынган орозолор үчүн саарлык убагы чыкканга чеиин ниет кылынышы керек.
Рамазан орозосун кармоо үчүн «орозо кармоого» деп ниет кылуу жетиштүү. Ниет чын ыкластан кылынышы зарыл. Тил менен аитылышы мустахап болуп саналат.
X. ОРОЗО КАРМОО УЧУРУНДА МУСТАХАП БОЛГОН ЖАГДАИЛАР 96
Ибадаттар сырткы шар ттары менен бирге чын ыклас менен орундалышы керек.
Ислам дининин буиругу ушул. Азирети Паигамбарыбыз орозо ибадатына баиланыштуу жеп-ичүүдөн, жыныстык катнаштан алыс болсо да, тилин, көзүн ж.б. жамандыктан сактабаган адамдын ач болгондон башка эч кандаи соопко жетпесин билдирген (Бухари, Савм, 8). Ибадат ыкластуулук менен орундалат. Мусулман баласы күчүнүн жетишинче жаман адаттардан арылууга аракет жасаит. Орозо үчүн да чын ыкластуулук абадаи зарыл.
Жеп-ичүүдөн, жыныстык катнаштан алыс болуу албетте, орозо үчүн шарт. Ошону менен бирге орозо учурунда мусулман адам жакшы иштер менен алектенип, тилин жалган сүилөөдөн, ушак-аиыңдан алыс тутуу менен, зикир кылып Жараткан Алланы даңазалоо менен жандүинөсүн аруулашы керек. Паигамбарыбыз мындаи деген экен: «Беш нерсе орозонун сообун жок кылат: жалган сүилөө, гыибат (ушак-аиың кылуу), чагымчылык кылуу (эки адамдын ортосуна от жагуу), жалгандан касам ичүү, арамга шакабат менен кароо».[14:32, 10.12.2015] ibragim: Орозо кармаган адам Куран окуп Алла Тааланы зикир кылышы керек. Рамазан аиында күндүзү орозо кармап, түнкүсүн Азирети Паигамбарыбыздын сүннөтү болгон Таравих намазын калтырбаи окууга аракет кылышы керек.
Ооз ачаарда аша тоюнбоо зарыл. Ооз ачарга жалаң баилар гана эмес, кедеикембагалдар да чакырылышы кажет. Зекетти Рамазан аиында берүү абзел. Кедеилерге, жетимдерге, кароосуздарга жардам берүү менен коомдук биримдикти чыңдоо зарыл.
Мындан сырткары орозо кармаган адам төмөнкү мустахап жагдаиларга да көңүл бөлүшү абзел:
Саарлыкка туруу: Паигамбарыбыз мусулмандарга Рамазан аиында эртең менен саарлыкка туруп тамактанууну сунуштаган. Ошону менен бирге саарлык тахажжуд намазына турууга да көндүрөт.
Ооз ачар алдында дуба кылуу. Бул учурда окулчу дубалардын бири куттуу хадистерде төмөнкүчө аитылат: «Оо, Жараткан Алла! Сенин ыраазылыгың үчүн орозо кармадым. Сен берген ырыскы менен оозумду ачтым. Сага ишендим. Менин орозому кабыл кыла көр, күнөөлөрүмү кечире көр!»
[14:33, 10.12.2015] ibragim: Орозо кармаган адамдарга, өзгөчө кедеилерге ооз ачыруу. Хадистердин биринде мындаи буюрулат: «Орозо кармаган адамга ооз ачырган адам орозо кармагандын сообунчалык сооп алат» (Тирмизи, Савм, 82).
Жунуп болгон адам багымдат намазынын убагы киргенге чеиин жуунушу мустахап болуп эсептелет.
Паидасыз сөздөрдөн, ушак-аиыңдан алыс болуу керек. Рамазан аиынын акыркы он күнү итикафка кирүү мустахап болуп саналат.
XI. ОРОЗО КАРМАБООГО УРУКСАТ БЕРИЛГЕН УЧУРЛАР 97
Эч бир себепсиз орозо кармабаи коиуу чоң күнөө. Рамазан аиында орозону эч бир себепсиз же атаиын бузуу каффаратты талап кылат. Ал эми төмөнкү жагдаиларда орозо кармабоого шариятта уруксат берилет. Бирок бул учурда кииин орозо кармабаи калган күндөрдүн ордун толуктап кармап коиуу керек. Орозо кармабоого уруксат берилген учурлар төмөнкүлөр:
1. Сапар: Шариятта көрсөтүлгөн аралыкка сапарга чыккан адам орозо кармаса да, кармабаи коисо да болот. Бирок орозо кармаганы дурус.
2. Оору: орозо кармоого тоскоол боло тургандаи оорусу бар адам орозо кармабаса болот.
3. Ден-соолугу начар карыялар орозо кармашпаса болот. Бирок ар бир күн үчүн битир садага берүүлөрү керек.
4. Боюнда болуу же эмчекте баласы болуу. Эгер боюнда бар аял орозо кармаган чакта өзүнө же балага зыян келе турган болсо, орозо кармабаи коисо болот. Кармабаи калган күндөрүн кииин каза кылышы керек.
5. Согуш маиданындагы жоокерлер орозо кармашпаса болот. 6. Кысым көрсөтүлгөн учурда ооз ачууга уруксат бар.ЭТЕК КИРИ ЖАНА НИФАС АБАЛЫНДАГЫ АЯЛ КИШИНИН ОРОЗОСУ
Этек кири жана нифас абалындагы аял кишинин орозо кармашы жана намаз окушу арам.
Орозо учурунда этек кири көрсө, орозосу бузулган болот. Андан кииин шам намазына чеиин орозолорун улантуулары туура эмес. Рамазанда орозосун кармаи албаган аял киши тазалангандан кииин орозосун каза кылат. Ал эми бул учурда окубаи калган намаздарын каза кылуунун кажети жок.
XIII. ОРОЗОНУ БУЗУП, КАЗА КЫЛУУНУ ТАЛАП КЫЛГАН ЖАГДАИЛАР 98
1. Желбеген нерселерди жутуп алуу. Маселен, таш, шагыл, алтын, күмүш сыяктуу нерселерди жутуп алуу.
2. Даарат алуу учурунда жаңылыштык менен суу жутуп алуу. Мындаи учурда ошол күндүн орозосун кииин каза кылуу керек.
3. Тиштен чыккан кан түкүрүктөн ашыкча болуп, аны жуткан адамдын оозу ачылып калат да, аны каза кылуу зарылчылыгы туулат. Эгер кан түкүрүктөн аз болуп түкүрүктүн өңүн өзгөртпөсө, орозо бузулбаит.
4 Өзүнөн-өзү келген аз кусунду өзүнөн-өзү каира артка кетсе, орозо бузулбаит. Ал эми өзүнөн-өзү келген кусундуну билип туруп жутса, аз да болсо, орозо бузулган болот.
Ошондои эле атаиын ооз толтура кусуу да орозону жараксыз абалга алып келет.
5. Жубаиын өбүү менен гана жунуп болгон адамдын орозосу бузулат.
6. Мурунга куюлган дары, кулакка тамызылган маи сыяктуу нерселер орозону бузат.
7. Ооздон башка жол менен денеге кирген жана денеге азык-күч берген нерсенин баары орозону бузат. Мындаи учурда орозонун казасы талап кылынат.
#37 11 December 2015 - 20:51
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:01, 11.12.2015] ibragim: Рамазан аиында күндүзүн саиылган укол орозону бузат. Иине менен дарынын денеге кириши теринин сууну тартып алышы сыяктуу эмес. Андыктан оор коркунуч болмоюнча уколду ооз ачардан кииин алуу абзел.
9. Унутуп калып жеп-ичкен соң «оозум ачылды» деген ои менен жеп-ичүү орозонун бузулушуна жол ачат.
10. Саарлык убагы чыккандан кииин «саарлык чыга элек» деген ои менен жеп-ичүү.
11. Күн батканга чеиин күндүн батканын оилоп ооз ачуу.
12. Кандаидыр бир үзүрдөн улам тамактануу, суу ичүү же болбосо дары колдонуу.
Маселен, оор ооруга чалдыккан учурда, сапарга чыккан кезде, кысым көрсөтүлгөн учурда.
XIV. ОРОЗОНУ БУЗУП, КАФФАРАТТЫ ТАЛАП КЫЛГАН ЖАГДАИЛАР 99
Жалпыга маалым болгондои, орозонун рукуну – саарлык убагынан күндүн батышына чеиин жеп-ичүүдөн, жыныстык катнаштан алыс болуу. Демек, ким эч бир себепсиз билип туруп жеп-ичсе, же жыныстык катнашта болсо, анда ал адамга каффаратты аткаруу парз болот. Орозонун каффараты төмөнкүчө: атаиын бузулган бир күндүк орозо үчүн алтымыш күн орозо кармоо, буга күчү жетпесе, алтымыш күндүк битир садага берүү, башкача аитканда, алтымыш кедеидин бир күндүк тамак-аш муктаждыгын каржылоо. Эгер орозону себепсиз билип туруп бузган күнү ооз ачарга чеиин оор ооруга чалдыкса, анда каффарат эмес, каза талап кылынат.
XV. ОРОЗОНУН МАКИРӨӨЛӨРҮ
Орозо ибадатына зыян бере турган, тактап аитканда, бузулушуна жол ача турган же сообун азаита турган нерселерден алыс болуу керек. Бул нерселерди жасоо орозону бузбаса да, сообун азаитат же бузулушуна жол ачат. Мындаи аракеттерди жасоо дурус эмес.
1. Эч бир себепсиз бир нерсени жутпастан тек гана оозго алуу же чаиноо. Эгер даамын татса, орозо бузулат.
2. Жубаиы менен өбүшүү.
[14:02, 11.12.2015] ibragim: . Орозо кармаган адамдын ден-соолугуна зыян алып келе турган нерселер макирөө болуп саналат. Мисалы, кан алдыруу сыяктуу.
4. Орозо учурунда даарат алуу учурунда (өзгөчө ооз-мурунга суу алууда) этиятсыз аракет кылуу.
XVI. ОРОЗОНУН КАЗАСЫ
Рамазан аиында кармалбаи калган орозолорду рамазандан кииин каза кылуу парз өкүмүндөгү иш болуп саналат. Эскерте кетчү жагдаи, аит күндөрү орозо кармоого болбоит.
XVII. КАФФАРАТ ОРОЗОСУ
Рамазан аиында орозону билип туруп бузуунун жазасы каффарат. Каффараттан мынабул үч нерседен катары менен бирин аткаруу аркылуу кутулуу мүмкүн: 1. Кул азат кылуу 2. Эки аи удама-удаа орозо кармоо, 3. Алтымыш кедеиди тоюндуруу. Бүгүнкү күнү кул жок болгондугу үчүн катары менен экинчи же үчүнчү мерчемдеги шарттар аткарылышы керек. Битир берүү үчүн орозо кармоого күчү жетпеген адам болушу керек.
Бирок Малики агымы боюнча, бул шарттардын каалаганы менен каффаратты аткарууга болот.
Каффарат орозосун кармоо учурунда ортодон эс алуу болсо, каира башынан баштоо кажет. Ошону менен бирге аял киши үчүн эгер этек киринен улам ортодо ажырым болсо, каффарат бузулбаит. Бул учурда аял киши тазаланган күндөн баштап каффарат орозосун улантат. Эгер тазаланган күндөн баштабаи кииинки күндөрү баштаса, каффараты бузулган болот да, каира башынан баштоого туура келет. Ошондои эле мындан сырткары оору, сапар сыяктуу үзүр-себептер менен каффарат орозосунда ажырым болсо, каира башынан баштоо керек.[14:03, 11.12.2015] ibragim: XVIII. ОРОЗОНУН ФИДИЯСЫ
Орозонун фидиясы кармалбаган ар бир күн үчүн бир кедеиди тоигузуу. Бул битир садагасы менен өлчөнөт. Орозонун фидиясы аиыкпас ооруга чалдыккан адамдар же алсыз карыялар үчүн уруксат берилет. Асыресе, ден-соолугу чың адамдардын мурунку орозолору үчүн фидия берүүлөрү туура эмес. Тирүү кезинде кармалбаган орозонун фидиясы ал адам көз жумган соң берилет.
XIX. ИТИКАФ 100
Итикаф – бул белгилүү мөөнөт аралыгында белгилүү эрежелердин негизинде мечитте же мечит өкүмүндөгү жерде ибадат кылуу.
Азирети Паигамбарыбыз Мединага көчүп келгенден кииин жыл саиын Рамазан аиынын акыркы он күнү итикафка кирчү.
Көпчүлүк аалымдардын пикиринде, итикафка кирүү мустахап болсо да, Имам Азам аалымдарынын пикиринде, муаккад сүннөт болуп саналат.
Аялдар үилөрүнүн ылаиыктуу бир жерине итикафка киришсе болот.
А. ИТИКАФТЫН ТОЛУК БОЛУШУ ҮЧҮН ЗАРЫЛ ШАРТТАР:
1. Итикафка кирген адам мусулман, акыл-эси толук жана таза болушу керек.
Тагырак аитканда, этек кири, нифас жана жунуп абалдарынан тазаланган болушу кажет.
2. Итикаф үчүн ниет кылуу 3. Эркек адамдар жамаат менен намаз окулуп турчу мечитте иткафка кириши керек.
4. Назир кылынган (сөз берилген) итикафта орозо кармоо шарт. Напил итикафта орозо кармоонун кажети жок.
Б. ИТИКАФТЫ БУЗГАН ЖАГДАИЛАР
[14:03, 11.12.2015] ibragim: 1. Жыныстык катнашта болуу. Итикафка кирген адамдын жубаиы менен өбүшүүсү же жыныстык катнашка алпарчу иштерды кылышы арам болуп эсептелет.
2. Эч бир себепсиз мечиттен сыртка чыгуу. Итикафка кирген адам муктаждыктарын мечитке алып барышы керек. Даараткана, даарат жана гусул алуумуктаждыктары үчүн гана сыртка чыгат. Напил итикафтарда себепсиз болсо да, мечиттен сыртка чыгуу итикафты бузбаит.
3. Бир канча күн эс-учун жоготуу же акылынан ажыроо сыяктуу жагдаилар итикафты бузат.
В. ИТИКАФКА КИРҮҮНҮН ТАРИЗИ
Итикафка кирүүгө сөз берген адам багымдат намазынын убагы киргенге чеиин мечитке барып «Оо, Жараткан Алла! Сенин ыраазылыгың үчүн сөз берген итикафты орундоого ниет кылдым» деп ниет кылып итикафын баштаит. Канча күнгө назир кылып сөз берген болсо, ошончо күн орозо кармаит. Итикафтын акыркы күнү шам намазынан кииин итикафтан чыгат.
Итикафка Рамазан аиынын акыркы он күнү кирүү сүннөт болуп эсептелет.
Итикафка кирген адам үчүн күчүнүн жетишинче намаз окуу, Куран окуу, Алла Тааланы зикир кылуу, тооба кылып кечирим тилөө, жөнү жок сөздөрдөн, иштерден оолак болуу мустахап болуп эсептелет. Итикафка кирген адам таза кииимдерин кииип, миск-атыр себинүүсү абзел.
СЕГИЗИНЧИ БӨЛҮМ ЗЕКЕТ I ЗЕКЕТТИН МААНИЛҮҮЛҮГҮ 101
Мусулман коомчулугунун артыкчылыктарынын бирин, калетсиз, зекет ибадаты менен баикоого болот. Аирыкча бүгүнкү күнү коомдук ынтымак ыдырап, жүздөгөн[14:04, 11.12.2015] ibragim: адамдарга ылаиыкталып салынган көп кабаттуу турак жаиларда кошуналардын бирибиринен кабарсыз жашаганы, үи-бүлө биримдигинин начарлашы, коомдук колдоо, жардамдашуу иш-аракеттеринин унутта калганы кимди гана болбосун өкүндүрбөи коибоит. Мына ушундаи кырдаалда зекет сыяктуу коомдук жардамдашуунун ибадат катары орундалышы кандаи гана орундуу.
Ислам дини келген күндөн тарта коом – бул өзүнчө биримдик болгондугун, көигөилөрдү чечүү бир гана адамга эмес, жалпыга тиешелүү болгондугун, эч кимдин коомдук көигөилөргө каидыгер мамиледе болбошу керектигин баса белгилеп келет.
Азирети Паигамбарыбыз мусулман коомчулугунун бир дене сыяктуу болгондугун, мүчөлөрүнөн бири ооруса, бүт дене дүркүрөп зыркыраарын билдирген. Ислам баилык белгилүү гана адамдардын колунда болушун туура көрбөит. Хашр сүрөсүндө: «....Баилык баилардын ортосунда гана жүгүртүлбөшү үчүн...» (Хашр сүрөсү, 7) деп буюрулат.
Зекет коомдук катмарлардын, кедеилер менен баилардын ортосунда материалдык жана моралдык көпүрө кызматын өтөөчү ибадат. Коомдогу ажырымды бүтөп, жек көрүү, өчөшүү, ич таруу, кызгануу сыяктуу жат сапаттарга бөгөт болот. Коомдук тынчтыкты, беипилдикти жаратат.
Зекет ибадаты иштөөгө мүмкүнчүлүгү жок адамдардын да эл сыяктуу өмүр сүрүшүнө өзүнчө көмөк болуп, ачарчылыктан оолактатат.
Зекет адамды элдин керегине жараган паидалуу иштерди жасоого үирөтөт.
Кедеи-кембагалдардын кедеиликтин дартынан жат иштерге барып, жаман жолго түшүүлөрүнө тоскоол болот. Уурулук, талап-тоноочулук, соикулук сыяктуу жат көрүнүштөрдү азаитат. Муктаждыгы орундалган адамдардын туура, ак жолго түшүп өмүр сүрүүлөрүнө себеп болот.
[14:05, 11.12.2015] ibragim: Зекет адамдын сараңдык сезимин азаитып, элге жардам берүүгө үирөтөт.Элге жардам берүүнүн ырахатынан, жаназыгынан даам сыздырат. Адамдын малмүлккө болгон ашкере сүиүүсүн басаңдатып, өзүмчүлдүк, бои көтөрүүчүлүк, зыкымдык сыяктуу терс сапаттарга бөгөт коиот. Адамдын жүрөгүн жумшартып боорукер, мээримдүү болууга көндүрөт.
Зекет мал-мүлктөгү кирлерди тазалаит. Ислам дини боюнча, зекет – бул кембагал муктаж адамдардын акысы болуп эсептелет. Аятта: «... алардын малмүлкүндө муктаж кембагалдардын акысы бар» (Зарият сүрөсү, 19) деп буюрулат. Эгер зекет берүүгө милдеттүү мусулман адам зекетин бербесе, мал-мүлкүнө бирөөнүн акысын (арам) аралаштырган болот. Ошондуктан ал мал-мүлкүндөгү бирөөнүн акысын ээсине берүү менен кирлерден тазаланышы керек. Анткени эч бир адам коомдон алыс жашоо менен баилык топтои албаит. Иралды ал үи-бүлөсү жана туугандары андан соң коом тарабынан түзүлгөн мүмкүнчүлүктөрдү колдонуу менен баилык топтоит, мал-мүлккө ээ болот. Мына ушул мүмкүнчүлүктөрдү паидалануунун үзүрү катары баи адамдар коомдогу кедеи, жарды адамдарга колдоо көрсөтүп жардам бериши кажет. Коомдук муктаждыктарга өз салымдарын кошуулары керек. Куранда зекеттин адамды тазалоочу касиети жөнүндө мындаича буюрулат: «Алардын мал-мүлкүнөн зекет ал. Себеби зекет алуу менен аларды тазартып, жакшылыгын арттырган болосуң» (Тооба сүрөсү, 103).
Зекет да Исламдын башка буируктары сыңары, жүзөгө жеңил ашырыла турган таризде тартипке салынган. Негизги күнүмдүк муктаждыктардан сырткары шариятта белгиленген өлчөмдө мал-мүлккө ээ болгон адам мал-мүлкүнүн 2.5 паиызын кедеикембагалдарга бериши керек. Дан-өсүмдүктөрү менен малжандыктардын зекети ортосунда аиырма бар. Бүгүнкү күнү зекетти салыктар менен салыштырганда алдаканча төмөн көрсөткүчтү көрсөтөт.
9. Унутуп калып жеп-ичкен соң «оозум ачылды» деген ои менен жеп-ичүү орозонун бузулушуна жол ачат.
10. Саарлык убагы чыккандан кииин «саарлык чыга элек» деген ои менен жеп-ичүү.
11. Күн батканга чеиин күндүн батканын оилоп ооз ачуу.
12. Кандаидыр бир үзүрдөн улам тамактануу, суу ичүү же болбосо дары колдонуу.
Маселен, оор ооруга чалдыккан учурда, сапарга чыккан кезде, кысым көрсөтүлгөн учурда.
XIV. ОРОЗОНУ БУЗУП, КАФФАРАТТЫ ТАЛАП КЫЛГАН ЖАГДАИЛАР 99
Жалпыга маалым болгондои, орозонун рукуну – саарлык убагынан күндүн батышына чеиин жеп-ичүүдөн, жыныстык катнаштан алыс болуу. Демек, ким эч бир себепсиз билип туруп жеп-ичсе, же жыныстык катнашта болсо, анда ал адамга каффаратты аткаруу парз болот. Орозонун каффараты төмөнкүчө: атаиын бузулган бир күндүк орозо үчүн алтымыш күн орозо кармоо, буга күчү жетпесе, алтымыш күндүк битир садага берүү, башкача аитканда, алтымыш кедеидин бир күндүк тамак-аш муктаждыгын каржылоо. Эгер орозону себепсиз билип туруп бузган күнү ооз ачарга чеиин оор ооруга чалдыкса, анда каффарат эмес, каза талап кылынат.
XV. ОРОЗОНУН МАКИРӨӨЛӨРҮ
Орозо ибадатына зыян бере турган, тактап аитканда, бузулушуна жол ача турган же сообун азаита турган нерселерден алыс болуу керек. Бул нерселерди жасоо орозону бузбаса да, сообун азаитат же бузулушуна жол ачат. Мындаи аракеттерди жасоо дурус эмес.
1. Эч бир себепсиз бир нерсени жутпастан тек гана оозго алуу же чаиноо. Эгер даамын татса, орозо бузулат.
2. Жубаиы менен өбүшүү.
[14:02, 11.12.2015] ibragim: . Орозо кармаган адамдын ден-соолугуна зыян алып келе турган нерселер макирөө болуп саналат. Мисалы, кан алдыруу сыяктуу.
4. Орозо учурунда даарат алуу учурунда (өзгөчө ооз-мурунга суу алууда) этиятсыз аракет кылуу.
XVI. ОРОЗОНУН КАЗАСЫ
Рамазан аиында кармалбаи калган орозолорду рамазандан кииин каза кылуу парз өкүмүндөгү иш болуп саналат. Эскерте кетчү жагдаи, аит күндөрү орозо кармоого болбоит.
XVII. КАФФАРАТ ОРОЗОСУ
Рамазан аиында орозону билип туруп бузуунун жазасы каффарат. Каффараттан мынабул үч нерседен катары менен бирин аткаруу аркылуу кутулуу мүмкүн: 1. Кул азат кылуу 2. Эки аи удама-удаа орозо кармоо, 3. Алтымыш кедеиди тоюндуруу. Бүгүнкү күнү кул жок болгондугу үчүн катары менен экинчи же үчүнчү мерчемдеги шарттар аткарылышы керек. Битир берүү үчүн орозо кармоого күчү жетпеген адам болушу керек.
Бирок Малики агымы боюнча, бул шарттардын каалаганы менен каффаратты аткарууга болот.
Каффарат орозосун кармоо учурунда ортодон эс алуу болсо, каира башынан баштоо кажет. Ошону менен бирге аял киши үчүн эгер этек киринен улам ортодо ажырым болсо, каффарат бузулбаит. Бул учурда аял киши тазаланган күндөн баштап каффарат орозосун улантат. Эгер тазаланган күндөн баштабаи кииинки күндөрү баштаса, каффараты бузулган болот да, каира башынан баштоого туура келет. Ошондои эле мындан сырткары оору, сапар сыяктуу үзүр-себептер менен каффарат орозосунда ажырым болсо, каира башынан баштоо керек.[14:03, 11.12.2015] ibragim: XVIII. ОРОЗОНУН ФИДИЯСЫ
Орозонун фидиясы кармалбаган ар бир күн үчүн бир кедеиди тоигузуу. Бул битир садагасы менен өлчөнөт. Орозонун фидиясы аиыкпас ооруга чалдыккан адамдар же алсыз карыялар үчүн уруксат берилет. Асыресе, ден-соолугу чың адамдардын мурунку орозолору үчүн фидия берүүлөрү туура эмес. Тирүү кезинде кармалбаган орозонун фидиясы ал адам көз жумган соң берилет.
XIX. ИТИКАФ 100
Итикаф – бул белгилүү мөөнөт аралыгында белгилүү эрежелердин негизинде мечитте же мечит өкүмүндөгү жерде ибадат кылуу.
Азирети Паигамбарыбыз Мединага көчүп келгенден кииин жыл саиын Рамазан аиынын акыркы он күнү итикафка кирчү.
Көпчүлүк аалымдардын пикиринде, итикафка кирүү мустахап болсо да, Имам Азам аалымдарынын пикиринде, муаккад сүннөт болуп саналат.
Аялдар үилөрүнүн ылаиыктуу бир жерине итикафка киришсе болот.
А. ИТИКАФТЫН ТОЛУК БОЛУШУ ҮЧҮН ЗАРЫЛ ШАРТТАР:
1. Итикафка кирген адам мусулман, акыл-эси толук жана таза болушу керек.
Тагырак аитканда, этек кири, нифас жана жунуп абалдарынан тазаланган болушу кажет.
2. Итикаф үчүн ниет кылуу 3. Эркек адамдар жамаат менен намаз окулуп турчу мечитте иткафка кириши керек.
4. Назир кылынган (сөз берилген) итикафта орозо кармоо шарт. Напил итикафта орозо кармоонун кажети жок.
Б. ИТИКАФТЫ БУЗГАН ЖАГДАИЛАР
[14:03, 11.12.2015] ibragim: 1. Жыныстык катнашта болуу. Итикафка кирген адамдын жубаиы менен өбүшүүсү же жыныстык катнашка алпарчу иштерды кылышы арам болуп эсептелет.
2. Эч бир себепсиз мечиттен сыртка чыгуу. Итикафка кирген адам муктаждыктарын мечитке алып барышы керек. Даараткана, даарат жана гусул алуумуктаждыктары үчүн гана сыртка чыгат. Напил итикафтарда себепсиз болсо да, мечиттен сыртка чыгуу итикафты бузбаит.
3. Бир канча күн эс-учун жоготуу же акылынан ажыроо сыяктуу жагдаилар итикафты бузат.
В. ИТИКАФКА КИРҮҮНҮН ТАРИЗИ
Итикафка кирүүгө сөз берген адам багымдат намазынын убагы киргенге чеиин мечитке барып «Оо, Жараткан Алла! Сенин ыраазылыгың үчүн сөз берген итикафты орундоого ниет кылдым» деп ниет кылып итикафын баштаит. Канча күнгө назир кылып сөз берген болсо, ошончо күн орозо кармаит. Итикафтын акыркы күнү шам намазынан кииин итикафтан чыгат.
Итикафка Рамазан аиынын акыркы он күнү кирүү сүннөт болуп эсептелет.
Итикафка кирген адам үчүн күчүнүн жетишинче намаз окуу, Куран окуу, Алла Тааланы зикир кылуу, тооба кылып кечирим тилөө, жөнү жок сөздөрдөн, иштерден оолак болуу мустахап болуп эсептелет. Итикафка кирген адам таза кииимдерин кииип, миск-атыр себинүүсү абзел.
СЕГИЗИНЧИ БӨЛҮМ ЗЕКЕТ I ЗЕКЕТТИН МААНИЛҮҮЛҮГҮ 101
Мусулман коомчулугунун артыкчылыктарынын бирин, калетсиз, зекет ибадаты менен баикоого болот. Аирыкча бүгүнкү күнү коомдук ынтымак ыдырап, жүздөгөн[14:04, 11.12.2015] ibragim: адамдарга ылаиыкталып салынган көп кабаттуу турак жаиларда кошуналардын бирибиринен кабарсыз жашаганы, үи-бүлө биримдигинин начарлашы, коомдук колдоо, жардамдашуу иш-аракеттеринин унутта калганы кимди гана болбосун өкүндүрбөи коибоит. Мына ушундаи кырдаалда зекет сыяктуу коомдук жардамдашуунун ибадат катары орундалышы кандаи гана орундуу.
Ислам дини келген күндөн тарта коом – бул өзүнчө биримдик болгондугун, көигөилөрдү чечүү бир гана адамга эмес, жалпыга тиешелүү болгондугун, эч кимдин коомдук көигөилөргө каидыгер мамиледе болбошу керектигин баса белгилеп келет.
Азирети Паигамбарыбыз мусулман коомчулугунун бир дене сыяктуу болгондугун, мүчөлөрүнөн бири ооруса, бүт дене дүркүрөп зыркыраарын билдирген. Ислам баилык белгилүү гана адамдардын колунда болушун туура көрбөит. Хашр сүрөсүндө: «....Баилык баилардын ортосунда гана жүгүртүлбөшү үчүн...» (Хашр сүрөсү, 7) деп буюрулат.
Зекет коомдук катмарлардын, кедеилер менен баилардын ортосунда материалдык жана моралдык көпүрө кызматын өтөөчү ибадат. Коомдогу ажырымды бүтөп, жек көрүү, өчөшүү, ич таруу, кызгануу сыяктуу жат сапаттарга бөгөт болот. Коомдук тынчтыкты, беипилдикти жаратат.
Зекет ибадаты иштөөгө мүмкүнчүлүгү жок адамдардын да эл сыяктуу өмүр сүрүшүнө өзүнчө көмөк болуп, ачарчылыктан оолактатат.
Зекет адамды элдин керегине жараган паидалуу иштерди жасоого үирөтөт.
Кедеи-кембагалдардын кедеиликтин дартынан жат иштерге барып, жаман жолго түшүүлөрүнө тоскоол болот. Уурулук, талап-тоноочулук, соикулук сыяктуу жат көрүнүштөрдү азаитат. Муктаждыгы орундалган адамдардын туура, ак жолго түшүп өмүр сүрүүлөрүнө себеп болот.
[14:05, 11.12.2015] ibragim: Зекет адамдын сараңдык сезимин азаитып, элге жардам берүүгө үирөтөт.Элге жардам берүүнүн ырахатынан, жаназыгынан даам сыздырат. Адамдын малмүлккө болгон ашкере сүиүүсүн басаңдатып, өзүмчүлдүк, бои көтөрүүчүлүк, зыкымдык сыяктуу терс сапаттарга бөгөт коиот. Адамдын жүрөгүн жумшартып боорукер, мээримдүү болууга көндүрөт.
Зекет мал-мүлктөгү кирлерди тазалаит. Ислам дини боюнча, зекет – бул кембагал муктаж адамдардын акысы болуп эсептелет. Аятта: «... алардын малмүлкүндө муктаж кембагалдардын акысы бар» (Зарият сүрөсү, 19) деп буюрулат. Эгер зекет берүүгө милдеттүү мусулман адам зекетин бербесе, мал-мүлкүнө бирөөнүн акысын (арам) аралаштырган болот. Ошондуктан ал мал-мүлкүндөгү бирөөнүн акысын ээсине берүү менен кирлерден тазаланышы керек. Анткени эч бир адам коомдон алыс жашоо менен баилык топтои албаит. Иралды ал үи-бүлөсү жана туугандары андан соң коом тарабынан түзүлгөн мүмкүнчүлүктөрдү колдонуу менен баилык топтоит, мал-мүлккө ээ болот. Мына ушул мүмкүнчүлүктөрдү паидалануунун үзүрү катары баи адамдар коомдогу кедеи, жарды адамдарга колдоо көрсөтүп жардам бериши кажет. Коомдук муктаждыктарга өз салымдарын кошуулары керек. Куранда зекеттин адамды тазалоочу касиети жөнүндө мындаича буюрулат: «Алардын мал-мүлкүнөн зекет ал. Себеби зекет алуу менен аларды тазартып, жакшылыгын арттырган болосуң» (Тооба сүрөсү, 103).
Зекет да Исламдын башка буируктары сыңары, жүзөгө жеңил ашырыла турган таризде тартипке салынган. Негизги күнүмдүк муктаждыктардан сырткары шариятта белгиленген өлчөмдө мал-мүлккө ээ болгон адам мал-мүлкүнүн 2.5 паиызын кедеикембагалдарга бериши керек. Дан-өсүмдүктөрү менен малжандыктардын зекети ортосунда аиырма бар. Бүгүнкү күнү зекетти салыктар менен салыштырганда алдаканча төмөн көрсөткүчтү көрсөтөт.
#38 12 December 2015 - 18:56
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[15:43, 12.12.2015] ibragim: Зекет ошол эле учурда баилыкты багыштап, ырыскыбызды ыроологон Улуу Жараткан Аллага шүгүрчүлүк,
ыраазылык билдирүүнүн белгиси. Анын буиругуна баш ииүүнүн, Ага кул болгондугунун аигагы. Адам баласы зекет берүү менен утурумдук малдүнүиөсүн түбөлүк жыргалчылыкка аиландырат,
баилыгынын бираз гана бөлүгүн берүү аркылуу акыретте анын акыбетин ашыкчасы менен алат. Зекет адамдын акыреттик түбөлүк бактысы үчүн эң сонун мүмкүнчүлүк.
Зекет Куранда жана сүннөттө эң көп эскерилген буируктардын бири. Зекет тууралуу жалпы Курандын отуз аятында буирук бар. Алардын аирымдары төмөнкүлөр:
«Намаз окуп, зекет берип, акыретке ишенген момун-мусулмандар Эгеси тарабынан Туура жолдо. Дал ошолор иигиликке жетүүчүлөр! » (Лукман сүрөсү, 4-5).
«...Азап болсун ошол шерик кошкондорго! Алар зекет беришпеит жана акыретке да ишенишпеит! » (Фуссила сүрөсү, 6-7).
Исламдын эң маанилүү өзгөчөлүктөрүнүн бири дүинө таанымынын негизи материя менен руханияттын, дүинө менен акыреттин ортосунда түзгөн тартиби, теңсалмактуулугу.
Ислам маселени тек материя менен гана карабаит, тек дүинө назары менен гана назар салбаит, рухании назар менен, акыреттиккөз караш менен да караит. Зекет мына ушул өңүттөн да өзгөчө мааниге ээ. Себеби зекет – бул руханият менен материянын ортосунда түзүлгөн баиланыштын жана теңсалмактуулуктун негиздеринин бири болуп эсептелет.
II. ЗЕКЕТТИН АНЫКТАМАСЫ 102
Зекет лексикологиялык мааниде, «көбөиүү, өнүү, берекеге бөлөнүү, тазалоо» деген түшүнүктөрдү берет.
Исламда төмөнкүчө аныкталат: «Зекет – бул, материалдык жактан белгилүү өлчөмдө мал-мүлккө ээ болгон адам баилыгынын белгилүү өлчөмүн Ыиык Куранда көрсөтүлгөн адамдарга берүү»
[15:44, 12.12.2015] ibragim: р үчүн зекет берүү парз болуп эсептелет. Зекеттин парз ибадат болгондугу Ыиык Куран жана Сүннөт менен тастыкталган.
Зекет берүүгө милдеттүү боло туруп, аны орундатпагандар чоң күнөө кылган болушат. Мунун акыретте сурагы өтө оор болору, ошону менен бирге зекет бергендер акыретте акыбетин ашыкчасы менен алары аятта аикын аитылат (Тооба сүрөсү, 34).
III. ЗЕКЕТТИН ПАРЗ БОЛУШУ ҮЧҮН ЗАРЫЛ ШАРТТАР 103
Төмөнкү шарттар зекеттин парз болушун талап кылат:
1. Мусулман, акыл-эси толук, балагатка жеткен адам болуу: Бирок Имам Азамдан башка аалымдардын пикиринде, зекеттин парз болушу үчүн акыл-эс жана балагатка жетүү шарт эмес. Бул пикир боюнча, балдардын жана акыл-эсинен ажыраган адамдардын мал-мүлкүнөн алардын милдетин моюндаган адам зекет бериши керек.
2. Белгиленген (нисап) өлчөмдө мал-мүлккө ээ болуу: Шариятта зекет берүү үчүн негизги муктаждыктардан сырткары 80 грамм алтынга же 80 граммдык алтынга тете акча каражатына же соода мүлкүнө ээ болуу кажет. Мал-жандыктарга келсек, 40 коиго, же отуз уига, же 5 төөгө ээ болуу керек. Ал эми дан-өсүмдүктөрдө Имам Азамдын пикири боюнча, белгиленген өлчөм деген шарт жок. Алынган дан-эгиндин 10 же 5 паиызын үшүр иретинде берүү керек. Нисап өлчөмүн эсептөө учурунда зекет бере турган адамдын карыздары эске алынышы кажет. Себеби ал адамдын карыздары (бересеси) 80 грамм алтынга тете акча каражатын кемите турган болсо, анда ага зекет берүү парз эмес.
3. Зекет үчүн бөлүнгөн мүлктүн үстүнөн бир жылдын өтүшү: Тагыраак аитканда, белгиленген өлчөмдөгү мал-мүлккө ээ болгон соң зекеттин парз болушу үчүн[15:47, 12.12.2015] ibragim: арадан бир жыл өтүшү керек. Дан эгиндеринин зекети үчүн арадан бир жылдын өтүшү шарт эмес.
4. Зекети бериле турган мал-мүлктү колдонууга толук мүмкүнчүлүктүн болушу: Демек, зекет берүү учурунда мал-мүлккө толук ээ болуу керек. Ошондуктан жоголуп же уурдалып кеткен мал-мүлк үчүн зекет берүүгө болбоит.
Шариятта «аласа» маселесине баиланыштуу жагдаиларга жараша ар түрдүү өкүмдөр бар. Ислам укукчулары аласаны мындаича үч топко бөлүшөт: «алууга толук мүмкүндүгү бар аласа, мүмкүндүгү орточо аласа жана мүмкүндүгү төмөн аласа». Ислам укукчулары бул багытта төмөнкүчө жыиынтыктарга келишкен:
Карызга берилген акчадан, соода же кире (аренда) үчүн берилген нерседен түшө турган аласаларга толук ээ болуу мүмкүнчүлүгү болгондуктан, булардан зекет берилиши керек. Ошону менен бирге мындаи аласалар колго тиимеиинче зекет берүүнүн кажети жок.
Колго тиигенден кииин өткөн жылдардын да зекеттери берилет.
Махр (кыздын өзүнө берилчү калың), кун сыяктуу аласалар өз ээсине каитарылмаиын зекет берүүнүн кажети жок.
Толук ээ болбогондугу үчүн төмөнкү мүлктөрдөн зекет берүүгө болбоит:
а. Белгилүү ээси жок мүлктөр: Маселен, мамлекетке таандык мүлк, коомдун кызматындагы мүлктөр.
б. Фондко таандык мүлктөр.
в. Арам жолдон келген мүлктөр. Мындаи мал-мүлктөр дароо өз ээлерине, алар белгилүү эмес болсо, кедеи-кембагалдарга тапшырылышы керек.
г. Жоголгон, уурдалган жана орду белгисиз мал мүлктөрдүн зекети болбоит.
д. Белгиленген махр мүлкү аялга тапшырылмаиын аял кишинин зекет бериши кажет эмес.
5. Зекетке берилчү мал-мүлктүн көбөиүп туруучу өзгөчөлүктө болушу:
Мунун түз жана кыиыр мааниси бар:
[15:47, 12.12.2015] ibragim: Түз мааниси: соодадагы мал-мүлктүн, мал-жандыктардын жана дан эгиндеринин көбөиүшү.
Кыиыр мааниси: акча, алтын, күмүш сыяктуу мүлктөрдүн жүгүртүлүшү. Бул шартка жооп берген беш мүлк каражаты бар. Алар төмөнкүлөр: акча (алтын, күмүш ж.б.), соода мүлкү, мал-жандыктар, дан эгиндери, казыналар жана кен баилыктар (металлдар).
Булардан сырткаркы мүлктөрдөн зекет берилбеит. Буга негизги муктаждыктар, маселен, үи-жаи, буюмдар, мингич-жандыктар кирет.
6. Зекетке берилчү мүлктүн карыздан тышкары болушу: Бул шарт акча, алтын же соода мүлктөрүнүн зекетин эсептөө учурунда эске алынат. Эгер карыздар 80 грамм алтынга тете акча каражатын кемите турган болсо, анда зекет берүү парз болбоит.
IV. ЗЕКЕТТИН ТОЛУК ОРУНДАЛЫШЫ ҮЧҮН ЗАРЫЛ ШАРТТАР 1. Ниет: Зекет – бул ибадат. Андыктан зекет ибадаты үчүн да ниет кылуу шарт.
Имам Азам агымы боюнча, зекетти берүү учурунда ниет кылуу керек. Асыресе, зекетти бөлүп-бөлүп берүү мүмкүн болгондугу үчүн аны бөлүү учурунда бир жолу ниет кылуу жетиштүү.
2. Зекетти өз ээлерине тапшыруу (тамлик): Тагыраак аитканда, зекетти зекет ала турган адамдын ээлигине өткөзүү керек.
Акыл-эсинен ажырагандарга, ак-караны ажыраталбаган балдардын колуна зекет[15:53, 12.12.2015] ibragim: Жол, көпүрө, мектеп, мечит сыяктуу элдин кызматына жараи турган жакшылык иштер үчүн зекет берилбеит. Буларга зекеттен тышкаркы жакшылыктар сарпталышы керек.
Зекет менен маркумдун карыздарын төлөөгө болбоит.
Зекет бере турган адам ата-энесине, баласына же жубаиына зекет бере албаит.
Кедеи адамда аласасы бар адам аласасын зекет ниети менен ага (б.а. кедеи адамга) багыштаса болобу же жокпу деген темада аалымдар эки анжы пикирде. Аирым аалымдар бул жерде «тамлик» шарты толугу менен жүзөгө ашпагандыктан кедеидеги аласаны ага зекет катары берүүгө болбоит дешет. Ал эми экинчи жоон топ аалымдардын пикиринде, кедеидеги аласаны зекет ниети менен ага багыштап жиберсе болот.
Зекетти Исламда көрсөтүлгөн адамдарга тапшырбаган адам зекет ибадатын орундаткан болуп эсептелбеит. Ал адам зекетин каирадан бериши керек.
V. ЗЕКЕТКЕ БЕРИЛҮҮЧҮ МАЛ-МҮЛКТӨР А. АКЧА, АЛТЫН ЖАНА КҮМҮШ 104
Бүгүнкү күнү кагаз же металл акча каражаты илгерки доорлордо колдонулган алтын-күмүш акчанын кызматын өтөп келет. Андыктан алтын-күмүш сыяктуу эле акчанын да зекетин берүү керек.
Акча, алтын, күмүш жана соода мүлктөрү кошулганда 80 грамм алтынга тете болсо, зекет берүү зарыл.
Зекетке акча, алтын жана соода мүлктөрүнүн кырктан бир бөлүгү (демек, 2.5 паиызы) берилет.
Бул өлчөмдөр Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын сүннөтү менен тастыкталган (Бухари, Зекет, 32, 38).
Алтын-күмүштүн зекети анын салмагын эсептөө менен берилет. Демек, 100 грамм алтындын зекети 2.5 грамм алтынга же ушуга тете акча каражатына туура келет.
Алтын-күмүштөн кооздук үчүн жасалган буюмдардын да (мисалы, идишаяк, аялдардын сөикө-шакектери) зекетин берүү зарыл.
[15:54, 12.12.2015] ibragim: Алтын-күмүштөн сырткаркы металлдардан кооздук үчүн жасалган буюмдардын зекетин берүүнүн кажети жок. Ошону менен бирге эгер булар материалдык каражат катары сакталып жаткан болсо, анда мындаи буюмдардын да зекетин берүүгө туура келет.
Тагыраак аитканда, зарылчылык учурда сатып акчага аилантуу үчүн сакталган мындаи буюмдар да акча өкүмүнө киргендиктен, алардын да зекетин берүү керек.
Таза эмес алтын-күмүштөн, башкача аитканда, алтын-күмүш менен башка металлдын аралашмасынан жасалган буюмдарда каисыл металлдын составы көбүрөөк болсо, ошого жараша өкүм өзгөрөт. Асыресе, мындаи буюмдардын зекети акча иретинде бериле турган болсо, анын баасын эске алуу керек.
Б. СООДА МҮЛКҮНҮН ЗЕКЕТИ
Соода максатындагы мүлк каисы түрдөн болсо да, андан зекет берүү зарыл. Буга сатуу үчүн багылган жаныбарлар да кирет.
Соода мүлкү 80 грамм алтынга тете болгондо, анын да зекети талап кылынат. Соода мүлкү буга жетпесе да, негизги муктаждыктарынан тышкаркы акчасы, баилыгы кошулганда 80 грамм алтынга жетсе, зекет берүү зарыл.
Соода мүлкүнүн зекетин эсептөөдө карыздар эске алынат.
Имам Азам агымы боюнча, соода мүлкүнүн зекетин сөзсүз түрдө соодадагы мүлк түрүнөн берүү керек деген шарт жок, акча түрүндө да берсе болот.
В. ИМАРАТ, ТУРАК-ЖАИ ЖАНА УНАА СЫЯКТУУ КИРЕГЕ (аренда) БЕРИЛГЕН МҮЛКТӨРДҮН ЗЕКЕТИ
Зекет Куранда жана сүннөттө эң көп эскерилген буируктардын бири. Зекет тууралуу жалпы Курандын отуз аятында буирук бар. Алардын аирымдары төмөнкүлөр:
«Намаз окуп, зекет берип, акыретке ишенген момун-мусулмандар Эгеси тарабынан Туура жолдо. Дал ошолор иигиликке жетүүчүлөр! » (Лукман сүрөсү, 4-5).
«...Азап болсун ошол шерик кошкондорго! Алар зекет беришпеит жана акыретке да ишенишпеит! » (Фуссила сүрөсү, 6-7).
Исламдын эң маанилүү өзгөчөлүктөрүнүн бири дүинө таанымынын негизи материя менен руханияттын, дүинө менен акыреттин ортосунда түзгөн тартиби, теңсалмактуулугу.
Ислам маселени тек материя менен гана карабаит, тек дүинө назары менен гана назар салбаит, рухании назар менен, акыреттиккөз караш менен да караит. Зекет мына ушул өңүттөн да өзгөчө мааниге ээ. Себеби зекет – бул руханият менен материянын ортосунда түзүлгөн баиланыштын жана теңсалмактуулуктун негиздеринин бири болуп эсептелет.
II. ЗЕКЕТТИН АНЫКТАМАСЫ 102
Зекет лексикологиялык мааниде, «көбөиүү, өнүү, берекеге бөлөнүү, тазалоо» деген түшүнүктөрдү берет.
Исламда төмөнкүчө аныкталат: «Зекет – бул, материалдык жактан белгилүү өлчөмдө мал-мүлккө ээ болгон адам баилыгынын белгилүү өлчөмүн Ыиык Куранда көрсөтүлгөн адамдарга берүү»
[15:44, 12.12.2015] ibragim: р үчүн зекет берүү парз болуп эсептелет. Зекеттин парз ибадат болгондугу Ыиык Куран жана Сүннөт менен тастыкталган.
Зекет берүүгө милдеттүү боло туруп, аны орундатпагандар чоң күнөө кылган болушат. Мунун акыретте сурагы өтө оор болору, ошону менен бирге зекет бергендер акыретте акыбетин ашыкчасы менен алары аятта аикын аитылат (Тооба сүрөсү, 34).
III. ЗЕКЕТТИН ПАРЗ БОЛУШУ ҮЧҮН ЗАРЫЛ ШАРТТАР 103
Төмөнкү шарттар зекеттин парз болушун талап кылат:
1. Мусулман, акыл-эси толук, балагатка жеткен адам болуу: Бирок Имам Азамдан башка аалымдардын пикиринде, зекеттин парз болушу үчүн акыл-эс жана балагатка жетүү шарт эмес. Бул пикир боюнча, балдардын жана акыл-эсинен ажыраган адамдардын мал-мүлкүнөн алардын милдетин моюндаган адам зекет бериши керек.
2. Белгиленген (нисап) өлчөмдө мал-мүлккө ээ болуу: Шариятта зекет берүү үчүн негизги муктаждыктардан сырткары 80 грамм алтынга же 80 граммдык алтынга тете акча каражатына же соода мүлкүнө ээ болуу кажет. Мал-жандыктарга келсек, 40 коиго, же отуз уига, же 5 төөгө ээ болуу керек. Ал эми дан-өсүмдүктөрдө Имам Азамдын пикири боюнча, белгиленген өлчөм деген шарт жок. Алынган дан-эгиндин 10 же 5 паиызын үшүр иретинде берүү керек. Нисап өлчөмүн эсептөө учурунда зекет бере турган адамдын карыздары эске алынышы кажет. Себеби ал адамдын карыздары (бересеси) 80 грамм алтынга тете акча каражатын кемите турган болсо, анда ага зекет берүү парз эмес.
3. Зекет үчүн бөлүнгөн мүлктүн үстүнөн бир жылдын өтүшү: Тагыраак аитканда, белгиленген өлчөмдөгү мал-мүлккө ээ болгон соң зекеттин парз болушу үчүн[15:47, 12.12.2015] ibragim: арадан бир жыл өтүшү керек. Дан эгиндеринин зекети үчүн арадан бир жылдын өтүшү шарт эмес.
4. Зекети бериле турган мал-мүлктү колдонууга толук мүмкүнчүлүктүн болушу: Демек, зекет берүү учурунда мал-мүлккө толук ээ болуу керек. Ошондуктан жоголуп же уурдалып кеткен мал-мүлк үчүн зекет берүүгө болбоит.
Шариятта «аласа» маселесине баиланыштуу жагдаиларга жараша ар түрдүү өкүмдөр бар. Ислам укукчулары аласаны мындаича үч топко бөлүшөт: «алууга толук мүмкүндүгү бар аласа, мүмкүндүгү орточо аласа жана мүмкүндүгү төмөн аласа». Ислам укукчулары бул багытта төмөнкүчө жыиынтыктарга келишкен:
Карызга берилген акчадан, соода же кире (аренда) үчүн берилген нерседен түшө турган аласаларга толук ээ болуу мүмкүнчүлүгү болгондуктан, булардан зекет берилиши керек. Ошону менен бирге мындаи аласалар колго тиимеиинче зекет берүүнүн кажети жок.
Колго тиигенден кииин өткөн жылдардын да зекеттери берилет.
Махр (кыздын өзүнө берилчү калың), кун сыяктуу аласалар өз ээсине каитарылмаиын зекет берүүнүн кажети жок.
Толук ээ болбогондугу үчүн төмөнкү мүлктөрдөн зекет берүүгө болбоит:
а. Белгилүү ээси жок мүлктөр: Маселен, мамлекетке таандык мүлк, коомдун кызматындагы мүлктөр.
б. Фондко таандык мүлктөр.
в. Арам жолдон келген мүлктөр. Мындаи мал-мүлктөр дароо өз ээлерине, алар белгилүү эмес болсо, кедеи-кембагалдарга тапшырылышы керек.
г. Жоголгон, уурдалган жана орду белгисиз мал мүлктөрдүн зекети болбоит.
д. Белгиленген махр мүлкү аялга тапшырылмаиын аял кишинин зекет бериши кажет эмес.
5. Зекетке берилчү мал-мүлктүн көбөиүп туруучу өзгөчөлүктө болушу:
Мунун түз жана кыиыр мааниси бар:
[15:47, 12.12.2015] ibragim: Түз мааниси: соодадагы мал-мүлктүн, мал-жандыктардын жана дан эгиндеринин көбөиүшү.
Кыиыр мааниси: акча, алтын, күмүш сыяктуу мүлктөрдүн жүгүртүлүшү. Бул шартка жооп берген беш мүлк каражаты бар. Алар төмөнкүлөр: акча (алтын, күмүш ж.б.), соода мүлкү, мал-жандыктар, дан эгиндери, казыналар жана кен баилыктар (металлдар).
Булардан сырткаркы мүлктөрдөн зекет берилбеит. Буга негизги муктаждыктар, маселен, үи-жаи, буюмдар, мингич-жандыктар кирет.
6. Зекетке берилчү мүлктүн карыздан тышкары болушу: Бул шарт акча, алтын же соода мүлктөрүнүн зекетин эсептөө учурунда эске алынат. Эгер карыздар 80 грамм алтынга тете акча каражатын кемите турган болсо, анда зекет берүү парз болбоит.
IV. ЗЕКЕТТИН ТОЛУК ОРУНДАЛЫШЫ ҮЧҮН ЗАРЫЛ ШАРТТАР 1. Ниет: Зекет – бул ибадат. Андыктан зекет ибадаты үчүн да ниет кылуу шарт.
Имам Азам агымы боюнча, зекетти берүү учурунда ниет кылуу керек. Асыресе, зекетти бөлүп-бөлүп берүү мүмкүн болгондугу үчүн аны бөлүү учурунда бир жолу ниет кылуу жетиштүү.
2. Зекетти өз ээлерине тапшыруу (тамлик): Тагыраак аитканда, зекетти зекет ала турган адамдын ээлигине өткөзүү керек.
Акыл-эсинен ажырагандарга, ак-караны ажыраталбаган балдардын колуна зекет[15:53, 12.12.2015] ibragim: Жол, көпүрө, мектеп, мечит сыяктуу элдин кызматына жараи турган жакшылык иштер үчүн зекет берилбеит. Буларга зекеттен тышкаркы жакшылыктар сарпталышы керек.
Зекет менен маркумдун карыздарын төлөөгө болбоит.
Зекет бере турган адам ата-энесине, баласына же жубаиына зекет бере албаит.
Кедеи адамда аласасы бар адам аласасын зекет ниети менен ага (б.а. кедеи адамга) багыштаса болобу же жокпу деген темада аалымдар эки анжы пикирде. Аирым аалымдар бул жерде «тамлик» шарты толугу менен жүзөгө ашпагандыктан кедеидеги аласаны ага зекет катары берүүгө болбоит дешет. Ал эми экинчи жоон топ аалымдардын пикиринде, кедеидеги аласаны зекет ниети менен ага багыштап жиберсе болот.
Зекетти Исламда көрсөтүлгөн адамдарга тапшырбаган адам зекет ибадатын орундаткан болуп эсептелбеит. Ал адам зекетин каирадан бериши керек.
V. ЗЕКЕТКЕ БЕРИЛҮҮЧҮ МАЛ-МҮЛКТӨР А. АКЧА, АЛТЫН ЖАНА КҮМҮШ 104
Бүгүнкү күнү кагаз же металл акча каражаты илгерки доорлордо колдонулган алтын-күмүш акчанын кызматын өтөп келет. Андыктан алтын-күмүш сыяктуу эле акчанын да зекетин берүү керек.
Акча, алтын, күмүш жана соода мүлктөрү кошулганда 80 грамм алтынга тете болсо, зекет берүү зарыл.
Зекетке акча, алтын жана соода мүлктөрүнүн кырктан бир бөлүгү (демек, 2.5 паиызы) берилет.
Бул өлчөмдөр Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын сүннөтү менен тастыкталган (Бухари, Зекет, 32, 38).
Алтын-күмүштүн зекети анын салмагын эсептөө менен берилет. Демек, 100 грамм алтындын зекети 2.5 грамм алтынга же ушуга тете акча каражатына туура келет.
Алтын-күмүштөн кооздук үчүн жасалган буюмдардын да (мисалы, идишаяк, аялдардын сөикө-шакектери) зекетин берүү зарыл.
[15:54, 12.12.2015] ibragim: Алтын-күмүштөн сырткаркы металлдардан кооздук үчүн жасалган буюмдардын зекетин берүүнүн кажети жок. Ошону менен бирге эгер булар материалдык каражат катары сакталып жаткан болсо, анда мындаи буюмдардын да зекетин берүүгө туура келет.
Тагыраак аитканда, зарылчылык учурда сатып акчага аилантуу үчүн сакталган мындаи буюмдар да акча өкүмүнө киргендиктен, алардын да зекетин берүү керек.
Таза эмес алтын-күмүштөн, башкача аитканда, алтын-күмүш менен башка металлдын аралашмасынан жасалган буюмдарда каисыл металлдын составы көбүрөөк болсо, ошого жараша өкүм өзгөрөт. Асыресе, мындаи буюмдардын зекети акча иретинде бериле турган болсо, анын баасын эске алуу керек.
Б. СООДА МҮЛКҮНҮН ЗЕКЕТИ
Соода максатындагы мүлк каисы түрдөн болсо да, андан зекет берүү зарыл. Буга сатуу үчүн багылган жаныбарлар да кирет.
Соода мүлкү 80 грамм алтынга тете болгондо, анын да зекети талап кылынат. Соода мүлкү буга жетпесе да, негизги муктаждыктарынан тышкаркы акчасы, баилыгы кошулганда 80 грамм алтынга жетсе, зекет берүү зарыл.
Соода мүлкүнүн зекетин эсептөөдө карыздар эске алынат.
Имам Азам агымы боюнча, соода мүлкүнүн зекетин сөзсүз түрдө соодадагы мүлк түрүнөн берүү керек деген шарт жок, акча түрүндө да берсе болот.
В. ИМАРАТ, ТУРАК-ЖАИ ЖАНА УНАА СЫЯКТУУ КИРЕГЕ (аренда) БЕРИЛГЕН МҮЛКТӨРДҮН ЗЕКЕТИ
#39 13 December 2015 - 20:54
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:30, 13.12.2015] ibragim: Жогоруда белгиленгендеи,
адамдын негизги муктаждыктарынын (м: турак-жаи) зекети болбоит.
Ал эми киреге берилген үилөрдөн түшкөн киреше шарият боюнча белгиленген өлчөмгө жеткенде, же ошол киреше адамдын мал-мүлкүнө кошулганда 80 гр алтынга жетсе, анын 2.5 паиызын зекетке берүү керек. Киреге коюлган унаалардан түшкөн кирешелер да ушул таризде зекет берүүнү талап кылат.
Соода-сатыктагы жерлер, үилөр жана батирлер (квартира) да соода мүлкү сыяктуу зекетти талап кылат. Булардын баасынан 2.5 паиызы зекет иретинде берилиши керек.
Г. АИЛЫК АКЫДАН ТҮШКӨН КИРЕШЕНИН ЗЕКЕТИ
Жумушчулардын аилык маянасы, дарыгердик, инженердик, куруучулук, чач тарачтык, тигүүчүлүк сыяктуу кесип ээлеринин кирешелери негизги муктаждыктардан тышкары белгиленген өлчөмгө жеткен күндөн тарта бир жыл өткөн соң (эгер киреше белгиленген өлчөмдөн азаибаса) зекетин берүү кажет.
Ошондои эле аилык маяна шариятта көрсөтүлгөн өлчөмгө жетпесе да, аны негизги муктаждыктардан тышкаркы мал-мүлккө кошкондо береги өлчөмгө (б.а. 80 гр алтынга) жетсе, зекет берүү зарыл.
Д. ЗАВОД-ФАБРИКА ӨНДҮРҮШТӨРҮНӨН ТҮШКӨН КИРЕШЕНИН ЗЕКЕТИ
Кичи же чоң өндүрүш мекемелеринин имараты, өндүрүштө колдонулган шаимандар зекеттин эсебине кирбеит. Т.а. булардан зекет берилбеит.
Өндүрүш мекемелеринен түшкөн кирешенин жана андагы иштетиле элек каражаттын 2.5 паиызы зекет катары берилиши керек. Мисалы, бут кииим тигүүчү фабрикада бут кииим үчүн колдонулуучу каражаттар (м: тери), тигилген бут кииимдер жана алардан түшкөн киреше да зекетти эсептөө учурунда эске алынышы кажет.
[14:31, 13.12.2015] ibragim: Ж. МАЛ-ЖАНДЫКТАРДЫН ЗЕКЕТИ 105
Каисыл жаныбардан канчасы зекет үчүн бериле тургандыгы Азирети Паигамбарыбыздын сүннөтү менен тастыкталган.
Азирети Паигамбарыбыздын, сахабалардын учурунда кои, уи, төө жандыктарынан зекет алынган. Эчкилер кои түрүнө, буиволдор, топоздор уи түрүнө кирет.
Мал-жандыктардын зекетин алуу үчүн алар жарым жылдан ашык, б.а. алты аидан ашык убакыт жаиытта багылышы керек. Жарым жылдан ашык акырда (короодо) кармалган мал-жандыктарды зекетке берүүгө болбоит. Эгер мал-жандыктар короодо сатуу үчүн багылып, киреше алып келип жатса, алардан түшкөн киреше акча иретинде нисап өлчөмүнө жетип бир жыл өтсө, анын 2.5 паиызы зекетке берилет.
Талаа жумуштары үчүн же мингич катары колдонулган мал-жандыктардын зекети берилбеит.
Мал-жандыктардын зекетин эсептөө учурунда зекет бериле турган учурдагы сан эске алынат.
Кои-эчкинин зекети 40 баштан башталат.
40-120 коидон бир жашар 1 кои, 121-200 коидон 2 кои, 200-399 коидон 3 кои, 400-500 коидон 4 кои зекетке бөлүнүп берилиши керек.
Уидун зекети 30 баштан башталат.
30-40 уидан эки жашар ургаачы же эркек 1 бодо мал 40-60 уидан үч жашар ургаачы же эркек 1 бодо мал[14:31, 13.12.2015] ibragim: 60 уилуу болгондо бир жашка толгон эки торпок берилет. Андан кииин ар 30 уи үчүн бир торпок, ар бир 40 уи үчүн эки жашка толгон 1 бодо мал зекетке берилет.
Төөнүн зекети 5 баштан башталат.
5-9 төөдөн бир кои, 10-14 төөдөн эки кои, 15-19 төөдөн үч кои зекет катары берилиши зарыл.
Жылкынын зекети 106
Азирети Умар (Алла ага ыраазы болсун!) «үиүр-үиүр жылкысы бар адамдардан зекет алса болобу же жокпу» деген суроо менен каирылган Абу Убаида бин алЖаррахка жылкылардын зекетин алып, кедеи-кембагалдарга таркатышын буируган.
Имам Азам Абу Ханифа менен шакирти Имам Зуфардын пикиринде, тукумун алуу жана аны белгилүү убакыттан кииин сатуу максатында эң азынан жарым жылдан ашык убакыт жаиытта багылган жылкылардын зекети талап кылынат.
Бул эки аалымдын көз карашы боюнча, жылкылардын зекети баасынын 2.5 паиызы өлчөмүндө берилиши керек.
Мингич катары үи-талаа жумуштары үчүн колдонулган же жарым жылдан ашык акырда кармалган жылкылардын зекети берилбеит.
Жылкы менен соода жүргүзгөн адам жылкыларынын баасына жараша соода мүлкү сыяктуу зекет бериши керек. Бул жерде да зекет берүү үчүн жылкылардын баасы соода мүлкүндөгү белгиленген өлчөмгө жетиши керек.
З. ЖОГОРУДА БЕЛГИЛЕНГЕН МАЛ-ЖАНДЫКТАРДАН ТЫШКАРКЫ ЖАНДЫКТАРДЫН ЗЕКЕТИ
Бүгүнкү күнү акча табуу жана соода кылуу үчүн багылган жандыктар соода мүлкү сыяктуу зекетти талап кылышат. Алардын да баасы белгиленген өлчөмгө жеткенде 2.5 паиызы зекет иретинде берилиши кажет.
[14:31, 13.12.2015] ibragim: Тоок чарбасында тооктор эт-азык үчүн багылып сатылып жаткан болсо, чарбадагы бардык тооктордун баасы белгиленген нисап өлчөмүнө жетсе, анын 2.5 паиызы зекет катары берилет.
Тооктор эт-азык үчүн эмес, жумуртка үчүн гана багылып жаткан болсо, жумурткадан түшкөн кирешеден зекет талап кылынат.
Ал эми тооктор эт-азык үчүн да, жумурткасын сатуу үчүн да багылып жаткан болсо, эттен да, жумурткадан да түшкөн кирешелердин кошундусунан зекет берилиши керек.
Тоок чарбасынан тышкаркы чарбалар да ушул таризде зекетти талап кылат.
Соода-сатык үчүн багылган жаныбарлардын зекети санына эмес, баасына жараша берилет. Баасы шариятта белгиленген өлчөмгө жетсе, анын зекети 2.5 паиыз өлчөмүндө берилет.
И. КЕН БАИЛЫКТАРДЫН ЗЕКЕТИ 107
Имам Азам агымы боюнча, жер астынан чыгарылган кен баилыктардан катуу болуп эритүү жолу менен алынган алтын, күмүш, темир, жез сыяктуу металлдардын бештен бири зекетке берилиши керек. Ханбали агымы боюнча, катуу же суу түрүндө болсун, жер алдынан чыккан кен баилыкка киргендин баарынан зекет берүү зарыл. Бүгүнкү күнү ушул көз караш менен кадам шилтөө туура болот. Себеби Исламдыналгачкы жылдарында жер астынан алынган кен баилыктар өтө аз болгондуктан ошол доорлордо жашаган укукчу аалымдар тарабынан бул багытта ар түрдүү көз караштар аитылган. Асыресе : «Силер үчүн жерден чыгарган нерселерибизден сарптагыла. ..» (Бакара сүрөсү, 267) деген аят укукчу аалымдардын пикиринде, дан-эгиндердин зекетине далалат кылгандаи эле жер астынан[14:32, 13.12.2015] ibragim: алынган кен баилыктардын зекетине да далалат кылат. Бул багытта Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз: «Риказда 1/5 өлчөмүндө зекет бар» (Бухари, Мусакат, 3, Зекет, 66) деген. «Риказ» сөзү жер астынан чыккан ар түрдүү казына, кен баилыктын баарын ичине камтыит.
Имам Азам боюнча, кен баилыктардан бештен бири (%20) зекетке берилет.
Калган үч агым боюнча, кен баилыктардын зекети 40тан бири, б.а. 2,5 паиыз өлчөмүндө берилет. Бирок бул жаатта Имам Азам агымындагы аалымдардын көз карашы дагы да бекем. Анткени алар кен баилыктарды жогорудагы хадистеги белгиленген өлчөмгө такашат. Кескин далилдер (Куран, сүннөт) менен белгиленген өлчөмдөргө караганыбызда, адамдын өз маңдаи тери менен тапкан баилыктардан аз өлчөмдө, аз эмгек менен табияттан даяр тапкан баилыктардан көп өлчөмдө зекет талап кылынаарын баикаибыз.
Кен баилыктардын зекети үчүн арадан бир жылдын өтүшү кажет эмес.
К. ДАН-ЭГИНДЕРДИН ЗЕКЕТИ 108
Өсүмдүктөрдүн зекети «үшүр» деп аталат.
Үшүр берүү үчүн жери бар адамдын балагатка жеткен, акыл-эси толук болушу шарт эмес. Ислам аалымдары, өсүмдүктөн алынган түшүмдүн 10 же 5 паиызы зекет иретинде берилиши керек деген пикирди бир ооздон кабылдашкан.
Имам Азамдын пикиринде, ар түрлүү эгиндин зекетин берүү керек.
Имам Азамдын көз карашында, бул жаатта өлчөм, тагыраак аитканда, белгилүү бир өлчөмгө жетүү деген шарт жок. Ошондои эле кээ бир аалымдардын пикиринде, 650 килограммдан аз түшүм алган адам үшүр бербесе да болот. Алар бул пикирди, ушул мааниде аитылган хадиске таиануу менен аитышкан.
Суу ташуу жолу менен сугарылган жерлерден алынган түшүмдүн 5 паиызы (1/20) үшүр катары берилиши керек. Ал эми жамгыр же арык аркылуу сугарылган жерлерден алынган түшүмдүн 10 паиызы (1/10) зекетке берилет.
[14:32, 13.12.2015] ibragim: Бүгүнкү күнү сугаруудан тышкары жерге жерсемирткич берүү, унаага кеткен маи, жумушчулардын акысы сыяктуу маселелерден улам аирым аалымдар ушундаи жол менен өстүрүлгөн эгинден түшкөн түшүмдүн 5 паиызы үшүр катары берилиши керек дешет.
Ошондои эле мөмө-жемиштердин зекети мөмө-жемиш толук жыиналгандан кииин, дан-эгиндердин зекети (үшүрү) түшүмү алынган чакта берилет.
Жерден түшүм алынган саиын үшүр берилиши керек. Жер ээси акыл-эсинен ажыраган же жаш бала болсо дагы анын талаасында өстүрүлгөн түшүмдүн зекети берилет.
Муну анын муктаждыктарын моюндаган адам берет.
Жер ээси жерин киреге (арендага) берсе, Имам Азамдын пикиринде, зекетти (үшүрдү) жер ээси, Имам Абу Юсуф жана Имам Мухаммеддин пикиринде, жерди киреге алган адам бериши керек. Бул маселени жер ээси менен киреге алган адамдын ортосунда түзүлгөн келишим боюнча да чечсе болот. Эмнеси болгон күндө да, өндүрүлгөн түшүмдүн үшүрү берилиши керек.
Жер ээси менен жер иштеткен адам өндүрүлгөн түшүмдү жарым-жарымынан бөлүшүүгө макулдашкан болсо, эки тарап тең өзүнө түшкөн үлүштүн зекетин бериши зарыл.
Л. БАЛДЫН ЗЕКЕТИ
Имам Азам агымы боюнча, балчелектен алынган балдын 10 паиызы зекет катары берилет. Бул пикир дан-эгиндердин үшүрүнө салыштырылган. Бал менен соода кылган адамдар соода мүлкүнүн зекети сыяктуу нисап өлчөмүнүн 2.5 паиызын зекет иретинде беришет.
VI. ЗЕКЕТ БЕРҮҮНҮН УЧУРУ[14:34, 13.12.2015] ibragim: Алтын, күмүш, акча, соода мүлкү жана мал-жандыктардын зекети жылына бир жолу берилет. Бул жыл камарии (аи) жылы (355 күн) боюнча эсептелет.
Мөмө-жемиштин зекети толук жыиналгандан кииин, дан-эгиндердин зекети (үшүрү) түшүм алынган учурда берилет.
Имам Азам агымы боюнча, зекет берүү убагы келгенге чеиин да зекет берсе болот.
VII. ЗЕКЕТ БЕРҮҮНҮН ТАРИЗИ
Зекетке берилчү мүлктөрдүн зекетин ошол мүлктүн өзүнөн да, акчалаи да берсе болот. Бул жерде негизги максат кедеи-кембагалдардын муктаждыктарын камсыз кылуу.
Шариятта белгиленген өлчөмгө жеткен мүлктүн зекетин алдын-ала, убагы келгенге (80 граммдык алтын өлчөмүндөгү мүлккө ээ болгон күндөн тартып 355 күн өткөнгө) чеиин берсе болот.
Зекет бере турган адам бир кедеиди үиүнө жашатуу аркылуу зекетин бере албаит.
Ошону менен бирге үидүн киресин төлөө учурунда ага акчалаи жардам берүү менен зекетин бериши мүмкүн.
Зекетти зекет ала турган сегиз топко тең, же аирымдарына же бирөөсүнө гана (маселен, кедеилерге гана) берсе да болот. Мусулман эместерге зекет берилбеит. Аларга каиыр-садага берсе болот.
VIII. ЗЕКЕТ БЕРҮҮНҮН АДЕП-ТАРТИБИ
Мусулман адам зекетин Алланын ыраазылыгы үчүн өз каалоосу менен чын көңүлдөн ибадат кылуу ниети менен бериши керек. Анткени мусулман адам орундатып жаткан бул ибадаттын акыбетин акыретте ашыкчасы менен ала тургандыгын билет.
Зекет таза жана адал мүлктөн берилет. Акча иретинде эмес, ошол мүлктүн өзүнөн бериле турган болсо, жакшысына, эң азынан орточосуна көңүл буруу кажет. Аятта нарксыз, сапатсыз нерселердин жана адамдын алгысы келбеген нерселердин зекетке берилбеши керектиги буиурулган. (Бакара сүрөсү, 267).
Зекет алган адам өзүн ыңгаисыз сезе турган болсо, зекетти жашыруун түрдө берүү абзел.
[14:34, 13.12.2015] ibragim: Зекет берүү учурунда сөзсүз түрдө мунун зекет болгонун аитуу кажет эмес.
Зекетти өз учурунан кечиктирбеи берүү керек. Адамдардын муктаждыктары өз учурунда камсыздалышын эстен чыгарбоо зарыл.
Зекет берүү жакын туугандардан башталышы керек. Эгер муктаж болсо биринчи кыз жана эркек бир тууганга, андан кииин калган кедеи туугандарга жана башка кембагал адамдарга берилиши керек.
Адеп-ахлагынан, ыибаалуулугунан улам муктаж болгондугун билгизбеи жүргөн такыбаа адамдар изделиши керек. Мындаи кембагал такыбаа адамдарга да зекет берүү зарыл.
Зекетти зекет берүүгө милдеттүү адам өз колу менен да, өзү ишенип тапшырган адам да берсе болот.
IX. ЗЕКЕТ КИМДЕРГЕ БЕРИЛЕТ? 109
Зекет бериле турган адамдар Тооба сүрөсүнүн 60-аятында белгиленген. Аятта көрсөтүлгөн адамдар төмөнкүлөр:
1. Кедеилер: Имам Азамдын пикиринде, кедеи адам деп кандаидыр биркирешеси болсо да, негизги муктаждыктарын камсыздаи албаган жана нисап (80 гр. алтын) өлчөмүндөгү мүлккө ээ болбогон адам эсептелет.
2. Карып-мискиндер: Мискин эч бир мал-мүлкү жок адам дегенди түшүндүрөт.
Кедеилер менен мискиндердин ортосунда эч кандаи аиырма жок дегендер болгондои эле, мискиндер кедеилерден да жарды дегендер да бар.
Ал эми киреге берилген үилөрдөн түшкөн киреше шарият боюнча белгиленген өлчөмгө жеткенде, же ошол киреше адамдын мал-мүлкүнө кошулганда 80 гр алтынга жетсе, анын 2.5 паиызын зекетке берүү керек. Киреге коюлган унаалардан түшкөн кирешелер да ушул таризде зекет берүүнү талап кылат.
Соода-сатыктагы жерлер, үилөр жана батирлер (квартира) да соода мүлкү сыяктуу зекетти талап кылат. Булардын баасынан 2.5 паиызы зекет иретинде берилиши керек.
Г. АИЛЫК АКЫДАН ТҮШКӨН КИРЕШЕНИН ЗЕКЕТИ
Жумушчулардын аилык маянасы, дарыгердик, инженердик, куруучулук, чач тарачтык, тигүүчүлүк сыяктуу кесип ээлеринин кирешелери негизги муктаждыктардан тышкары белгиленген өлчөмгө жеткен күндөн тарта бир жыл өткөн соң (эгер киреше белгиленген өлчөмдөн азаибаса) зекетин берүү кажет.
Ошондои эле аилык маяна шариятта көрсөтүлгөн өлчөмгө жетпесе да, аны негизги муктаждыктардан тышкаркы мал-мүлккө кошкондо береги өлчөмгө (б.а. 80 гр алтынга) жетсе, зекет берүү зарыл.
Д. ЗАВОД-ФАБРИКА ӨНДҮРҮШТӨРҮНӨН ТҮШКӨН КИРЕШЕНИН ЗЕКЕТИ
Кичи же чоң өндүрүш мекемелеринин имараты, өндүрүштө колдонулган шаимандар зекеттин эсебине кирбеит. Т.а. булардан зекет берилбеит.
Өндүрүш мекемелеринен түшкөн кирешенин жана андагы иштетиле элек каражаттын 2.5 паиызы зекет катары берилиши керек. Мисалы, бут кииим тигүүчү фабрикада бут кииим үчүн колдонулуучу каражаттар (м: тери), тигилген бут кииимдер жана алардан түшкөн киреше да зекетти эсептөө учурунда эске алынышы кажет.
[14:31, 13.12.2015] ibragim: Ж. МАЛ-ЖАНДЫКТАРДЫН ЗЕКЕТИ 105
Каисыл жаныбардан канчасы зекет үчүн бериле тургандыгы Азирети Паигамбарыбыздын сүннөтү менен тастыкталган.
Азирети Паигамбарыбыздын, сахабалардын учурунда кои, уи, төө жандыктарынан зекет алынган. Эчкилер кои түрүнө, буиволдор, топоздор уи түрүнө кирет.
Мал-жандыктардын зекетин алуу үчүн алар жарым жылдан ашык, б.а. алты аидан ашык убакыт жаиытта багылышы керек. Жарым жылдан ашык акырда (короодо) кармалган мал-жандыктарды зекетке берүүгө болбоит. Эгер мал-жандыктар короодо сатуу үчүн багылып, киреше алып келип жатса, алардан түшкөн киреше акча иретинде нисап өлчөмүнө жетип бир жыл өтсө, анын 2.5 паиызы зекетке берилет.
Талаа жумуштары үчүн же мингич катары колдонулган мал-жандыктардын зекети берилбеит.
Мал-жандыктардын зекетин эсептөө учурунда зекет бериле турган учурдагы сан эске алынат.
Кои-эчкинин зекети 40 баштан башталат.
40-120 коидон бир жашар 1 кои, 121-200 коидон 2 кои, 200-399 коидон 3 кои, 400-500 коидон 4 кои зекетке бөлүнүп берилиши керек.
Уидун зекети 30 баштан башталат.
30-40 уидан эки жашар ургаачы же эркек 1 бодо мал 40-60 уидан үч жашар ургаачы же эркек 1 бодо мал[14:31, 13.12.2015] ibragim: 60 уилуу болгондо бир жашка толгон эки торпок берилет. Андан кииин ар 30 уи үчүн бир торпок, ар бир 40 уи үчүн эки жашка толгон 1 бодо мал зекетке берилет.
Төөнүн зекети 5 баштан башталат.
5-9 төөдөн бир кои, 10-14 төөдөн эки кои, 15-19 төөдөн үч кои зекет катары берилиши зарыл.
Жылкынын зекети 106
Азирети Умар (Алла ага ыраазы болсун!) «үиүр-үиүр жылкысы бар адамдардан зекет алса болобу же жокпу» деген суроо менен каирылган Абу Убаида бин алЖаррахка жылкылардын зекетин алып, кедеи-кембагалдарга таркатышын буируган.
Имам Азам Абу Ханифа менен шакирти Имам Зуфардын пикиринде, тукумун алуу жана аны белгилүү убакыттан кииин сатуу максатында эң азынан жарым жылдан ашык убакыт жаиытта багылган жылкылардын зекети талап кылынат.
Бул эки аалымдын көз карашы боюнча, жылкылардын зекети баасынын 2.5 паиызы өлчөмүндө берилиши керек.
Мингич катары үи-талаа жумуштары үчүн колдонулган же жарым жылдан ашык акырда кармалган жылкылардын зекети берилбеит.
Жылкы менен соода жүргүзгөн адам жылкыларынын баасына жараша соода мүлкү сыяктуу зекет бериши керек. Бул жерде да зекет берүү үчүн жылкылардын баасы соода мүлкүндөгү белгиленген өлчөмгө жетиши керек.
З. ЖОГОРУДА БЕЛГИЛЕНГЕН МАЛ-ЖАНДЫКТАРДАН ТЫШКАРКЫ ЖАНДЫКТАРДЫН ЗЕКЕТИ
Бүгүнкү күнү акча табуу жана соода кылуу үчүн багылган жандыктар соода мүлкү сыяктуу зекетти талап кылышат. Алардын да баасы белгиленген өлчөмгө жеткенде 2.5 паиызы зекет иретинде берилиши кажет.
[14:31, 13.12.2015] ibragim: Тоок чарбасында тооктор эт-азык үчүн багылып сатылып жаткан болсо, чарбадагы бардык тооктордун баасы белгиленген нисап өлчөмүнө жетсе, анын 2.5 паиызы зекет катары берилет.
Тооктор эт-азык үчүн эмес, жумуртка үчүн гана багылып жаткан болсо, жумурткадан түшкөн кирешеден зекет талап кылынат.
Ал эми тооктор эт-азык үчүн да, жумурткасын сатуу үчүн да багылып жаткан болсо, эттен да, жумурткадан да түшкөн кирешелердин кошундусунан зекет берилиши керек.
Тоок чарбасынан тышкаркы чарбалар да ушул таризде зекетти талап кылат.
Соода-сатык үчүн багылган жаныбарлардын зекети санына эмес, баасына жараша берилет. Баасы шариятта белгиленген өлчөмгө жетсе, анын зекети 2.5 паиыз өлчөмүндө берилет.
И. КЕН БАИЛЫКТАРДЫН ЗЕКЕТИ 107
Имам Азам агымы боюнча, жер астынан чыгарылган кен баилыктардан катуу болуп эритүү жолу менен алынган алтын, күмүш, темир, жез сыяктуу металлдардын бештен бири зекетке берилиши керек. Ханбали агымы боюнча, катуу же суу түрүндө болсун, жер алдынан чыккан кен баилыкка киргендин баарынан зекет берүү зарыл. Бүгүнкү күнү ушул көз караш менен кадам шилтөө туура болот. Себеби Исламдыналгачкы жылдарында жер астынан алынган кен баилыктар өтө аз болгондуктан ошол доорлордо жашаган укукчу аалымдар тарабынан бул багытта ар түрдүү көз караштар аитылган. Асыресе : «Силер үчүн жерден чыгарган нерселерибизден сарптагыла. ..» (Бакара сүрөсү, 267) деген аят укукчу аалымдардын пикиринде, дан-эгиндердин зекетине далалат кылгандаи эле жер астынан[14:32, 13.12.2015] ibragim: алынган кен баилыктардын зекетине да далалат кылат. Бул багытта Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз: «Риказда 1/5 өлчөмүндө зекет бар» (Бухари, Мусакат, 3, Зекет, 66) деген. «Риказ» сөзү жер астынан чыккан ар түрдүү казына, кен баилыктын баарын ичине камтыит.
Имам Азам боюнча, кен баилыктардан бештен бири (%20) зекетке берилет.
Калган үч агым боюнча, кен баилыктардын зекети 40тан бири, б.а. 2,5 паиыз өлчөмүндө берилет. Бирок бул жаатта Имам Азам агымындагы аалымдардын көз карашы дагы да бекем. Анткени алар кен баилыктарды жогорудагы хадистеги белгиленген өлчөмгө такашат. Кескин далилдер (Куран, сүннөт) менен белгиленген өлчөмдөргө караганыбызда, адамдын өз маңдаи тери менен тапкан баилыктардан аз өлчөмдө, аз эмгек менен табияттан даяр тапкан баилыктардан көп өлчөмдө зекет талап кылынаарын баикаибыз.
Кен баилыктардын зекети үчүн арадан бир жылдын өтүшү кажет эмес.
К. ДАН-ЭГИНДЕРДИН ЗЕКЕТИ 108
Өсүмдүктөрдүн зекети «үшүр» деп аталат.
Үшүр берүү үчүн жери бар адамдын балагатка жеткен, акыл-эси толук болушу шарт эмес. Ислам аалымдары, өсүмдүктөн алынган түшүмдүн 10 же 5 паиызы зекет иретинде берилиши керек деген пикирди бир ооздон кабылдашкан.
Имам Азамдын пикиринде, ар түрлүү эгиндин зекетин берүү керек.
Имам Азамдын көз карашында, бул жаатта өлчөм, тагыраак аитканда, белгилүү бир өлчөмгө жетүү деген шарт жок. Ошондои эле кээ бир аалымдардын пикиринде, 650 килограммдан аз түшүм алган адам үшүр бербесе да болот. Алар бул пикирди, ушул мааниде аитылган хадиске таиануу менен аитышкан.
Суу ташуу жолу менен сугарылган жерлерден алынган түшүмдүн 5 паиызы (1/20) үшүр катары берилиши керек. Ал эми жамгыр же арык аркылуу сугарылган жерлерден алынган түшүмдүн 10 паиызы (1/10) зекетке берилет.
[14:32, 13.12.2015] ibragim: Бүгүнкү күнү сугаруудан тышкары жерге жерсемирткич берүү, унаага кеткен маи, жумушчулардын акысы сыяктуу маселелерден улам аирым аалымдар ушундаи жол менен өстүрүлгөн эгинден түшкөн түшүмдүн 5 паиызы үшүр катары берилиши керек дешет.
Ошондои эле мөмө-жемиштердин зекети мөмө-жемиш толук жыиналгандан кииин, дан-эгиндердин зекети (үшүрү) түшүмү алынган чакта берилет.
Жерден түшүм алынган саиын үшүр берилиши керек. Жер ээси акыл-эсинен ажыраган же жаш бала болсо дагы анын талаасында өстүрүлгөн түшүмдүн зекети берилет.
Муну анын муктаждыктарын моюндаган адам берет.
Жер ээси жерин киреге (арендага) берсе, Имам Азамдын пикиринде, зекетти (үшүрдү) жер ээси, Имам Абу Юсуф жана Имам Мухаммеддин пикиринде, жерди киреге алган адам бериши керек. Бул маселени жер ээси менен киреге алган адамдын ортосунда түзүлгөн келишим боюнча да чечсе болот. Эмнеси болгон күндө да, өндүрүлгөн түшүмдүн үшүрү берилиши керек.
Жер ээси менен жер иштеткен адам өндүрүлгөн түшүмдү жарым-жарымынан бөлүшүүгө макулдашкан болсо, эки тарап тең өзүнө түшкөн үлүштүн зекетин бериши зарыл.
Л. БАЛДЫН ЗЕКЕТИ
Имам Азам агымы боюнча, балчелектен алынган балдын 10 паиызы зекет катары берилет. Бул пикир дан-эгиндердин үшүрүнө салыштырылган. Бал менен соода кылган адамдар соода мүлкүнүн зекети сыяктуу нисап өлчөмүнүн 2.5 паиызын зекет иретинде беришет.
VI. ЗЕКЕТ БЕРҮҮНҮН УЧУРУ[14:34, 13.12.2015] ibragim: Алтын, күмүш, акча, соода мүлкү жана мал-жандыктардын зекети жылына бир жолу берилет. Бул жыл камарии (аи) жылы (355 күн) боюнча эсептелет.
Мөмө-жемиштин зекети толук жыиналгандан кииин, дан-эгиндердин зекети (үшүрү) түшүм алынган учурда берилет.
Имам Азам агымы боюнча, зекет берүү убагы келгенге чеиин да зекет берсе болот.
VII. ЗЕКЕТ БЕРҮҮНҮН ТАРИЗИ
Зекетке берилчү мүлктөрдүн зекетин ошол мүлктүн өзүнөн да, акчалаи да берсе болот. Бул жерде негизги максат кедеи-кембагалдардын муктаждыктарын камсыз кылуу.
Шариятта белгиленген өлчөмгө жеткен мүлктүн зекетин алдын-ала, убагы келгенге (80 граммдык алтын өлчөмүндөгү мүлккө ээ болгон күндөн тартып 355 күн өткөнгө) чеиин берсе болот.
Зекет бере турган адам бир кедеиди үиүнө жашатуу аркылуу зекетин бере албаит.
Ошону менен бирге үидүн киресин төлөө учурунда ага акчалаи жардам берүү менен зекетин бериши мүмкүн.
Зекетти зекет ала турган сегиз топко тең, же аирымдарына же бирөөсүнө гана (маселен, кедеилерге гана) берсе да болот. Мусулман эместерге зекет берилбеит. Аларга каиыр-садага берсе болот.
VIII. ЗЕКЕТ БЕРҮҮНҮН АДЕП-ТАРТИБИ
Мусулман адам зекетин Алланын ыраазылыгы үчүн өз каалоосу менен чын көңүлдөн ибадат кылуу ниети менен бериши керек. Анткени мусулман адам орундатып жаткан бул ибадаттын акыбетин акыретте ашыкчасы менен ала тургандыгын билет.
Зекет таза жана адал мүлктөн берилет. Акча иретинде эмес, ошол мүлктүн өзүнөн бериле турган болсо, жакшысына, эң азынан орточосуна көңүл буруу кажет. Аятта нарксыз, сапатсыз нерселердин жана адамдын алгысы келбеген нерселердин зекетке берилбеши керектиги буиурулган. (Бакара сүрөсү, 267).
Зекет алган адам өзүн ыңгаисыз сезе турган болсо, зекетти жашыруун түрдө берүү абзел.
[14:34, 13.12.2015] ibragim: Зекет берүү учурунда сөзсүз түрдө мунун зекет болгонун аитуу кажет эмес.
Зекетти өз учурунан кечиктирбеи берүү керек. Адамдардын муктаждыктары өз учурунда камсыздалышын эстен чыгарбоо зарыл.
Зекет берүү жакын туугандардан башталышы керек. Эгер муктаж болсо биринчи кыз жана эркек бир тууганга, андан кииин калган кедеи туугандарга жана башка кембагал адамдарга берилиши керек.
Адеп-ахлагынан, ыибаалуулугунан улам муктаж болгондугун билгизбеи жүргөн такыбаа адамдар изделиши керек. Мындаи кембагал такыбаа адамдарга да зекет берүү зарыл.
Зекетти зекет берүүгө милдеттүү адам өз колу менен да, өзү ишенип тапшырган адам да берсе болот.
IX. ЗЕКЕТ КИМДЕРГЕ БЕРИЛЕТ? 109
Зекет бериле турган адамдар Тооба сүрөсүнүн 60-аятында белгиленген. Аятта көрсөтүлгөн адамдар төмөнкүлөр:
1. Кедеилер: Имам Азамдын пикиринде, кедеи адам деп кандаидыр биркирешеси болсо да, негизги муктаждыктарын камсыздаи албаган жана нисап (80 гр. алтын) өлчөмүндөгү мүлккө ээ болбогон адам эсептелет.
2. Карып-мискиндер: Мискин эч бир мал-мүлкү жок адам дегенди түшүндүрөт.
Кедеилер менен мискиндердин ортосунда эч кандаи аиырма жок дегендер болгондои эле, мискиндер кедеилерден да жарды дегендер да бар.
#40 14 December 2015 - 22:34
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:25, 14.12.2015] ibragim: Имам Азам агымы боюнча, кедеи-мискиндерге шариятта белгиленген өлчөмчөлүк (80 гр. алтын) зекет берсе болот. Калган агымдар боюнча, канча муктаж болсо, ошончо өлчөмдө берилет.
Имам Азам агымы боюнча, нисап өлчөмүндөгү мүлккө ээ адамга зекет берилбеит.
Иштөөгө кудуреттүү жана иштөө мүмкүнчүлүгү боло туруп, иштебеи жүргөн адамга зекет берилбеит.
Иштесе да, кедеи жана муктаж адамдарга зекет берилет.
3. Зекет топтоого милдеттүү адамдар: Азирети Паигамбарыбыздын учурунда да, кииинки учурларда да дан-эгиндердин, мал-жандыктардын зекетин Ислам мамлекети тарабынан даиындалган адамдар топтошкон. Алардын акысы топтолгон зекеттен берилген.
4. Мукаллафа-и кулууб (көңүлүн Исламга жылытуу зарылчылыгы болгондор): Аятта аитылган төртүнчү топ Исламга болгон көз карашын, көңүлүн түздөө үчүн зекет берүүгө боло турган адамдар. Аирым өрнөктөрү төмөнкүлөр:
Исламды кабыл алганда башка адамдарга да үлгү жана үгүт боло турган белгилүү адамдар.
Исламга жаңы кирген адамдардын мусулманчылыкта туруктуу болуулары.
5. Кулдар: Исламдын алгачкы жылдары коомчулукта «кулчулук» кеңири кулач жаиган болучу. Ошондуктан дин Ислам кулчулуктун жоиулушу багытында олуттуу кадамдарды таштаган. Мына ошол кадамдардын бири катары зекеттен кулдардын азаттыкка чыгышы үчүн белгилүү өлчөмдүн бөлүнүшүн көрсөтө алабыз. Ал эми бүгүнкү күнү «кулчулук» жоиулгандыктан зекет башка муктаж адамдарга берилет.
6. Карызы бар адамдар: Имам Азам аалымдарынын көз карашында, буга карызы бар жана карызын төлөгөндөн кииин негизги муктаждыктарына жете турганчалык малмүлкү калбаган адамдар кирет.
[14:25, 14.12.2015] ibragim: Карызы бар адамга карызынчалык өлчөмдө зекет берилет. Зекетти алган карызы бар адам карызын башка жолдор менен төлөсө, зекет каитарылып алынат.
Карызы бар адамдарга зекет берүүнүн аирым бир шарттары бар:
Ал адам Карызга арак, кумар жана зина сыяктуу арам жолдор менен батпаган болушу керек.
Карызды төлөө учуру келген болушу керек.
Карыз адам акысынан болушу зарыл. Тагыраак аитканда, зекет жана каффарат карызы бар адамга зекет берилбеит. Кээ бир Ислам укукчулары буларга да зекет берсе болот дешкен.
7. Алла жолунда: Аяттагы «фии сабиилиллах» сөзү «Алла жолунда» дегенди туюнтат. Зекет мүлкүнөн Алла жолунда жихад кылгысы келсе да, материалдык мүмкүнчүлүгү жок адамдарга да берилет.
8. Жолдо калган адам: Имам Азам аалымдарынын пикиринде, буга жашаган жеринен алыс жакка сапарга чыгып, үиүнө каитууга акчасы калбаи калган адамдар кирет.
Мындаи адамдар баи болсо да, акчасы жанында жок болгондугу үчүн бул учурда муктаж абалда деп саналат.
X. ЗЕКЕТ КИМДЕРГЕ БЕРИЛБЕИТ? 110
1. Баилар: Имам Азам агымы боюнча, негизги муктаждыктарынан сырткары нисап өлчөмүндө мал-мүлккө ээ болгон адамдарга зекет берилбеит.
2. Өз ата-энеси, жубаиы жана балдары: Мусулман баи адам өз ата-энесине, балдарына, неберелерине жана жубаиына зекет бере албаит. Бул зекет түшүнүгүнө карамакаршы келет. Анткени алардын муктаждыктары ал адамдын моинундагы милдет болуп саналат. Ансыз да зекет алардын муктаждыктары каржылангандан кииин берилет Имам[14:26, 14.12.2015] ibragim: Азамдын пикиринде баи аял күиөөсү кедеи болсо да, ага зекет бере албаит. Ал эми Имам Абу Юсуф жана Имам Мухаммеддин көз карашы боюнча, баи аял кедеи күиөөсүнө зекет берсе болот.
3. Мусулман эмес адамдар: Жаамы аалымдардын бүтүмүндө, мусулман эместерге зекеттен үлүш бөлүнбөит. Мусулман өлкөлөрүндө жашаган башка диндин өкүлдөрүнө напил каиыр-садагалар берилет.
4. Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын туугандары: Паигамбарыбыздын туугандарына зекет берилбеи тургандыгы куттуу хадистер менен тастыкталган.
XI. БИТИР (фытыр) САДАГА 111
Битир садага – бул орозо аит маирамына күбө болгон жана негизги муктаждыктарынан тышкары нисап өлчөмүндө мал-мүлккө ээ болгон адамдардын өздөрү үчүн да, карамагындагылар (балдары жана карамагындагы акыл-эсинен ажыраган адамдар) үчүн да бериши важип болгон садага.
Битир садаганы нисап өлчөмүндө мал-мүлккө ээ болгон адамдар өздөрү үчүн да, балдары жана неберелери жетим болсо алар үчүн да бериши керек. Булардан тышкаркы адамдар үчүн битир садагасын берүү милдеттүү болбосо да, (берүүгө) уруксат бар.
Белгилүү бир үзүр-себептен улам орозо кармаи албаи калган адам да битир садагасын берүүгө милдеттүү.
Битир садага орозо аиттын биринчи күнү багымдат намазынын убагы кириши менен важип болот.
Битир садаганы Рамазан аиынын башынан баштап бере берсе да болот.
Битир садага өз учурунда берилбесе да, жоопкерчилик, милдеттүүлүк түшпөит.
Имам Азам агымы боюнча, битир садага акча иретинде берилиши абзел.
Битир садага ибадат болгондугу үчүн ниет кылуу менен берилиши зарыл. Битир катары бериле турган мүлктү бөлүү учурунда да, битирди берүү учурунда да ниет кылса болот.
[14:26, 14.12.2015] ibragim: Битир садага зекет берилген адамдарга берилет.
А. БИТИР САДАГА БЕРҮҮ КИМДЕРГЕ ПАРЗ?
Битир садага берүүгө милдеттүү болуу үчүн төмөнкү шарттар зарыл:
Мусулман болуу Негизги муктаждыктардан тышкары 80 грамм алтынга тете мал-мүлккө ээ болуу.
Эгер балагатка жете элек бала же акыл-эсинен ажыраган адам белгиленген өлчөмдө мал мүлккө ээ болсо, алардын атынан да битир садага берилиши керек.
Битир берүүгө мал-мүлкү жеткен адам өзүнүн карамагындагы баласы, акыл-эсинен ажыраган адамдардын да битирин берүүгө милдеттүү. Имам Азам агымы боюнча, аялынын битир садагасын берүү зарыл эмес болсо да, үибүлөдө аял-эркектин ортосунда мал-мүлк ажырымы болбосо, бардык мүлктү эркек башкарса, аялы үчүн да битир бериши керек.
Б. ӨЛЧӨМҮ
Хадистерде битир садага кургатылган курмадан, арпадан же меиизден 3 кг., буудаидан 1.5 кг. өлчөмүндө берилиши керектиги билдирилген. Бул ошол күндүн шарттарында адамдардын жашоо даражасына жараша белгиленген өлчөм. Бүгүнкү күнү ушул таризде эсептеп берүү менен бирге, битир садагасын бере турган адамдын өз үибүлөсүнөн бир адамдын орточо бир күндүк тамакашынын эсебин эсептеп, ошол өлчөмдө битир садага бериши дурус.[14:27, 14.12.2015] ibragim: ТОГУЗУНЧУ БӨЛҮМ АЖЫЛЫК
Ажылык – бул, Кааба жана анын аиланасындагы куттуу деп эсептелген белгилүү жерлерге белгиленген учурда барып усул-эрежелерине ылаиык зарыл ибадаттарды орундатуу. Ажылык учурунда орундалган ажылыкка таандык ибадаттар «манаасик» деп аталат.
Ажылык ибадаты күчү жеткен мусулмандарга парз болуп саналат. Анын парз болушу Куран, сүннөт жана ижма далилдери менен тастыкталган. Куранда төмөнкүчө буюрулат: «Мүмкүнчүлүгү жеткендерге Алла (ыраазылыгы) үчүн Каабага ажылык кылуу милдети жүктөлдү» (Аали Имран сүрөсү, 97).
Мүмкүнчүлүгү бар адамдын өмүрүндө бир жолу ажылык ибадатын орундатышы парз. Имам Азам жана Имам Абу Юсуфтун пикиринде, ажылыкка баруу мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон жылы ажылык ибадатын орундоо парз. Аны кииинкиге калтырган адам күнөөкөр болуп саналат.
Ажылык ибадаты өзгөчө мааниге ээ. Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам): «Алланын алдында кабылданган ажылыктын акыбети беииш!» (Муслим, Хаж, 37) деп буюрган.
Ажылык мусулман үчүн жер бетиндеги эң ыиык жердин зыяраты. Ар башка расаулуттагы, жана ар башка аимактан келген адамдардын жалгыз Жараткан Алланын алдында бирдеи деңгээлде, бирдеи кииим менен кыяматтагы махшар маиданындагыдаи, бир жерге чогулгандагы ибадаты. Куттуу хадистерде да белгиленгендеи 112 , темирдин даты кандаи кетсе, ажылык ибадаты да адамды күнөөлөрүнөн ошондои тазалаит.
Ажылык ар жылы мусулмандарды бир жерге топтоит. Биримдикти, ынтымакырашкерликти бекемдеит. Мусулмандардын бири-бири менен таанышып, баиланыш-алака куруулары үчүн эң ииги мүмкүнчүлүк.
I
[14:27, 14.12.2015] ibragim: АЖЫЛЫК КИМДЕРГЕ ПАРЗ?
1-Ажылык акыл-эси жаиында, 2Балагатка жеткен, 3Ажылыкка баруу мүмкүнчүлүгү бар ар бир мусулман баласы үчүн парз. Аалымдар «ажылыкка баруу мүмкүнчүлүгү» дегенди ажылыкка барууга каржылык жактан камсыз болуу деп түшүнүү абзел дешет.
Мына ушул шарттарга жооп берген адам ажылык ибадатын орундатууга милдеттүү болот. 113
II. АЖЫЛЫК ИБАДАТЫН ОРУНДОО ҮЧҮН ЗАРЫЛ ШАРТТАР
Жогоруда көрсөтүлгөн шарттарга кошумча ажылык ибадатын орундоонун дагы бир канча шарты бар. Ушул шарттарга жооп бербеген адам ажылыкка баралбаса, күнөөкөр болуп эсептелбеит. Ажылыкка баруу үчүн төмөнкү шарттар талап кылынат:
1. Денсоолуктун чың болушу: ден-соолугу начар, ажылык ибадатын орундоого күчү жетпеген адамга ажылык парз эмес. Маселен, буга сокур, ашкере алсыз адамдар, ажылык ибадатын орундатууга күчү жетпеген карыя адамдар кирет. Мындаи адамдар ордуна өкүл жиберип-жибербеши жаатында аалымдардын ортосунда эки ача пикир бар.
Абу Ханифа Имам Азам менен Имам Малик мындаи адамдарга ден-соолугу болбогондугу үчүн ордуна бирөөнү өкүл катары жиберүүнүн кажети жок дешсе, Имам Азамдын окуучулары Абу Юсуф менен Имам Мухаммед ал адам ордуна бирөөнү өкүл катары ажылыкка жибериши керек, дешет.
2. Жол коопсуздугу: жол коопсуздугу болбогон адамга ажылыкка баруу парз эмес[14:28, 14.12.2015] ibragim: 3. Тоскоолдук: түрмөдө болуу же чет өлкөгө чыгуу укугунун берилбеши сыяктуу тоскоолдуктар ажылыкка барбаи калуу үчүн себеп боло алат.
4.Аялдар үчүн буларга кошумча дагы бир шарт бар: жанында күиөөсү же өзүнө нике түшпөи турган адамдын (бир тууган агаиниси ж.б) болушу.
1. Ошондои эле күиөөсү менен ажырашкан соң же күиөөсү көз жумгандан кииинки белгиленген мөөнөттү (идда) күтүп жаткан (ажылыкка барууга акчасы бар) аял киши үчүн ажылык ибадатын орундатуу парз болбоит.
III. АЖЫЛЫКТЫН ПАРЗДАРЫ
Имам Азам агымы боюнча, ажылыктын үч парзы бар: 114
А. Ихрамга кирүү, Б. Каабаны таваф кылуу (зыярат тавафы) В. Арафатта вакфа (туруу).
Бул жерде ихрамга кирүү ажылыктын толук болушунун шарты, ал эми вакфа жана Каабаны таваф кылуу ажылыктын рукундары болуп эсептелет.
Береги парздарды белгиленген жерлерде, белгилүү учурларда орундоо кажет.
А. ИХРАМГА КИРҮҮ 115
Ихрам – бул, ажылык жана умра кылууга ниет кылган адам үчүн жөн учурларда мубах болгон (күнөө эмес) аирым бир кыимыл-аракеттерге тыиуу салынышы.
1. Ихрамга кирүү жерлери:
Мекке шаарынын тургундарынан тышкары ажылык же умра үчүн келген адамдардын ихрамга кирүү жерлери «микат» деп аитылат. Бул жерлерден ихрамсыз өтүүгө болбоит. Болбосо каирадан микатка каитып ихрамга кирүү керек. Эгер микатка каитпаи туруп ихрамга кирсе, курманчылык чалуу зарылчылыгы туулат. Ошону менен бирге бул жерлерге жете электе да ихрамга кирсе болот.
[14:28, 14.12.2015] ibragim: Кааба жана аны курчап турган мечит «Масжидул-Харам» деп аитылат.
Ошондои эле Мекке шаарынын белгиленген «Харам аимагы» бар. Харам аимагы менен микат жерлеринин ортосу «хилл» аимагы деп аталат Харам аимагында жашаган адамдар «меккии» делип, алар ажылык ибадатын орундоо үчүн үилөрүнөн же харам аимагынын каисыдыр бир жеринен ихрамга киришет.
Бул аимакта жашагандар умра кылуу үчүн «хилл» аимагына чыгуулары зарыл.
Сырттан келгендер биринчи умра же ажылыгынан кииин экинчи жолу умра үчүн каирадан ихрамга киргиси келсе, «хилл» аимагына чыгышы керек.
Сырттан келгендер алгач умра кылып, андан кииин ажылык үчүн харам аимагында ихрамга кирет.
Хилл аимагында жашагандар дагы ушул аимактан ихрамга киришет.
Ажылык жана умра үчүн сырттан келгендер келген жагына жараша «микат» чектеринен «хилл» аимагына өтпөи ихрамга кирүүлөрү керек. Микаттан ихрамсыз өтүп кетпөөлөрү кажет. Микат жерлери төмөнкүчө; Зулхулаифа, Затуль-ырк, Карнул-маназил, Яламлам. Сырттан келгендер ушул жерлерден ихрамга киришет.
2. Ихрамдын рукундары:
Ирамга ниет кылып, талбия аитуу менен кирүү керек. Бул жерде эскерте кетчү жагдаи, ниет кылбаи, же ниет кылса да, талбия аитпаи же талбия аитса да, ниет кылбаи ихрамга кирүү жараксыз болуп саналат.
а. Ниет: Ниет Жалгыз Жараткан Аллага гана ибадат кылуу үчүн Кааба жана анын аиланасындагы ыиык жерлерди зыярат кылууга коюлат. Ошондои эле ниетти же ажылык үчүн, же умра үчүн к
Имам Азам агымы боюнча, нисап өлчөмүндөгү мүлккө ээ адамга зекет берилбеит.
Иштөөгө кудуреттүү жана иштөө мүмкүнчүлүгү боло туруп, иштебеи жүргөн адамга зекет берилбеит.
Иштесе да, кедеи жана муктаж адамдарга зекет берилет.
3. Зекет топтоого милдеттүү адамдар: Азирети Паигамбарыбыздын учурунда да, кииинки учурларда да дан-эгиндердин, мал-жандыктардын зекетин Ислам мамлекети тарабынан даиындалган адамдар топтошкон. Алардын акысы топтолгон зекеттен берилген.
4. Мукаллафа-и кулууб (көңүлүн Исламга жылытуу зарылчылыгы болгондор): Аятта аитылган төртүнчү топ Исламга болгон көз карашын, көңүлүн түздөө үчүн зекет берүүгө боло турган адамдар. Аирым өрнөктөрү төмөнкүлөр:
Исламды кабыл алганда башка адамдарга да үлгү жана үгүт боло турган белгилүү адамдар.
Исламга жаңы кирген адамдардын мусулманчылыкта туруктуу болуулары.
5. Кулдар: Исламдын алгачкы жылдары коомчулукта «кулчулук» кеңири кулач жаиган болучу. Ошондуктан дин Ислам кулчулуктун жоиулушу багытында олуттуу кадамдарды таштаган. Мына ошол кадамдардын бири катары зекеттен кулдардын азаттыкка чыгышы үчүн белгилүү өлчөмдүн бөлүнүшүн көрсөтө алабыз. Ал эми бүгүнкү күнү «кулчулук» жоиулгандыктан зекет башка муктаж адамдарга берилет.
6. Карызы бар адамдар: Имам Азам аалымдарынын көз карашында, буга карызы бар жана карызын төлөгөндөн кииин негизги муктаждыктарына жете турганчалык малмүлкү калбаган адамдар кирет.
[14:25, 14.12.2015] ibragim: Карызы бар адамга карызынчалык өлчөмдө зекет берилет. Зекетти алган карызы бар адам карызын башка жолдор менен төлөсө, зекет каитарылып алынат.
Карызы бар адамдарга зекет берүүнүн аирым бир шарттары бар:
Ал адам Карызга арак, кумар жана зина сыяктуу арам жолдор менен батпаган болушу керек.
Карызды төлөө учуру келген болушу керек.
Карыз адам акысынан болушу зарыл. Тагыраак аитканда, зекет жана каффарат карызы бар адамга зекет берилбеит. Кээ бир Ислам укукчулары буларга да зекет берсе болот дешкен.
7. Алла жолунда: Аяттагы «фии сабиилиллах» сөзү «Алла жолунда» дегенди туюнтат. Зекет мүлкүнөн Алла жолунда жихад кылгысы келсе да, материалдык мүмкүнчүлүгү жок адамдарга да берилет.
8. Жолдо калган адам: Имам Азам аалымдарынын пикиринде, буга жашаган жеринен алыс жакка сапарга чыгып, үиүнө каитууга акчасы калбаи калган адамдар кирет.
Мындаи адамдар баи болсо да, акчасы жанында жок болгондугу үчүн бул учурда муктаж абалда деп саналат.
X. ЗЕКЕТ КИМДЕРГЕ БЕРИЛБЕИТ? 110
1. Баилар: Имам Азам агымы боюнча, негизги муктаждыктарынан сырткары нисап өлчөмүндө мал-мүлккө ээ болгон адамдарга зекет берилбеит.
2. Өз ата-энеси, жубаиы жана балдары: Мусулман баи адам өз ата-энесине, балдарына, неберелерине жана жубаиына зекет бере албаит. Бул зекет түшүнүгүнө карамакаршы келет. Анткени алардын муктаждыктары ал адамдын моинундагы милдет болуп саналат. Ансыз да зекет алардын муктаждыктары каржылангандан кииин берилет Имам[14:26, 14.12.2015] ibragim: Азамдын пикиринде баи аял күиөөсү кедеи болсо да, ага зекет бере албаит. Ал эми Имам Абу Юсуф жана Имам Мухаммеддин көз карашы боюнча, баи аял кедеи күиөөсүнө зекет берсе болот.
3. Мусулман эмес адамдар: Жаамы аалымдардын бүтүмүндө, мусулман эместерге зекеттен үлүш бөлүнбөит. Мусулман өлкөлөрүндө жашаган башка диндин өкүлдөрүнө напил каиыр-садагалар берилет.
4. Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын туугандары: Паигамбарыбыздын туугандарына зекет берилбеи тургандыгы куттуу хадистер менен тастыкталган.
XI. БИТИР (фытыр) САДАГА 111
Битир садага – бул орозо аит маирамына күбө болгон жана негизги муктаждыктарынан тышкары нисап өлчөмүндө мал-мүлккө ээ болгон адамдардын өздөрү үчүн да, карамагындагылар (балдары жана карамагындагы акыл-эсинен ажыраган адамдар) үчүн да бериши важип болгон садага.
Битир садаганы нисап өлчөмүндө мал-мүлккө ээ болгон адамдар өздөрү үчүн да, балдары жана неберелери жетим болсо алар үчүн да бериши керек. Булардан тышкаркы адамдар үчүн битир садагасын берүү милдеттүү болбосо да, (берүүгө) уруксат бар.
Белгилүү бир үзүр-себептен улам орозо кармаи албаи калган адам да битир садагасын берүүгө милдеттүү.
Битир садага орозо аиттын биринчи күнү багымдат намазынын убагы кириши менен важип болот.
Битир садаганы Рамазан аиынын башынан баштап бере берсе да болот.
Битир садага өз учурунда берилбесе да, жоопкерчилик, милдеттүүлүк түшпөит.
Имам Азам агымы боюнча, битир садага акча иретинде берилиши абзел.
Битир садага ибадат болгондугу үчүн ниет кылуу менен берилиши зарыл. Битир катары бериле турган мүлктү бөлүү учурунда да, битирди берүү учурунда да ниет кылса болот.
[14:26, 14.12.2015] ibragim: Битир садага зекет берилген адамдарга берилет.
А. БИТИР САДАГА БЕРҮҮ КИМДЕРГЕ ПАРЗ?
Битир садага берүүгө милдеттүү болуу үчүн төмөнкү шарттар зарыл:
Мусулман болуу Негизги муктаждыктардан тышкары 80 грамм алтынга тете мал-мүлккө ээ болуу.
Эгер балагатка жете элек бала же акыл-эсинен ажыраган адам белгиленген өлчөмдө мал мүлккө ээ болсо, алардын атынан да битир садага берилиши керек.
Битир берүүгө мал-мүлкү жеткен адам өзүнүн карамагындагы баласы, акыл-эсинен ажыраган адамдардын да битирин берүүгө милдеттүү. Имам Азам агымы боюнча, аялынын битир садагасын берүү зарыл эмес болсо да, үибүлөдө аял-эркектин ортосунда мал-мүлк ажырымы болбосо, бардык мүлктү эркек башкарса, аялы үчүн да битир бериши керек.
Б. ӨЛЧӨМҮ
Хадистерде битир садага кургатылган курмадан, арпадан же меиизден 3 кг., буудаидан 1.5 кг. өлчөмүндө берилиши керектиги билдирилген. Бул ошол күндүн шарттарында адамдардын жашоо даражасына жараша белгиленген өлчөм. Бүгүнкү күнү ушул таризде эсептеп берүү менен бирге, битир садагасын бере турган адамдын өз үибүлөсүнөн бир адамдын орточо бир күндүк тамакашынын эсебин эсептеп, ошол өлчөмдө битир садага бериши дурус.[14:27, 14.12.2015] ibragim: ТОГУЗУНЧУ БӨЛҮМ АЖЫЛЫК
Ажылык – бул, Кааба жана анын аиланасындагы куттуу деп эсептелген белгилүү жерлерге белгиленген учурда барып усул-эрежелерине ылаиык зарыл ибадаттарды орундатуу. Ажылык учурунда орундалган ажылыкка таандык ибадаттар «манаасик» деп аталат.
Ажылык ибадаты күчү жеткен мусулмандарга парз болуп саналат. Анын парз болушу Куран, сүннөт жана ижма далилдери менен тастыкталган. Куранда төмөнкүчө буюрулат: «Мүмкүнчүлүгү жеткендерге Алла (ыраазылыгы) үчүн Каабага ажылык кылуу милдети жүктөлдү» (Аали Имран сүрөсү, 97).
Мүмкүнчүлүгү бар адамдын өмүрүндө бир жолу ажылык ибадатын орундатышы парз. Имам Азам жана Имам Абу Юсуфтун пикиринде, ажылыкка баруу мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон жылы ажылык ибадатын орундоо парз. Аны кииинкиге калтырган адам күнөөкөр болуп саналат.
Ажылык ибадаты өзгөчө мааниге ээ. Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам): «Алланын алдында кабылданган ажылыктын акыбети беииш!» (Муслим, Хаж, 37) деп буюрган.
Ажылык мусулман үчүн жер бетиндеги эң ыиык жердин зыяраты. Ар башка расаулуттагы, жана ар башка аимактан келген адамдардын жалгыз Жараткан Алланын алдында бирдеи деңгээлде, бирдеи кииим менен кыяматтагы махшар маиданындагыдаи, бир жерге чогулгандагы ибадаты. Куттуу хадистерде да белгиленгендеи 112 , темирдин даты кандаи кетсе, ажылык ибадаты да адамды күнөөлөрүнөн ошондои тазалаит.
Ажылык ар жылы мусулмандарды бир жерге топтоит. Биримдикти, ынтымакырашкерликти бекемдеит. Мусулмандардын бири-бири менен таанышып, баиланыш-алака куруулары үчүн эң ииги мүмкүнчүлүк.
I
[14:27, 14.12.2015] ibragim: АЖЫЛЫК КИМДЕРГЕ ПАРЗ?
1-Ажылык акыл-эси жаиында, 2Балагатка жеткен, 3Ажылыкка баруу мүмкүнчүлүгү бар ар бир мусулман баласы үчүн парз. Аалымдар «ажылыкка баруу мүмкүнчүлүгү» дегенди ажылыкка барууга каржылык жактан камсыз болуу деп түшүнүү абзел дешет.
Мына ушул шарттарга жооп берген адам ажылык ибадатын орундатууга милдеттүү болот. 113
II. АЖЫЛЫК ИБАДАТЫН ОРУНДОО ҮЧҮН ЗАРЫЛ ШАРТТАР
Жогоруда көрсөтүлгөн шарттарга кошумча ажылык ибадатын орундоонун дагы бир канча шарты бар. Ушул шарттарга жооп бербеген адам ажылыкка баралбаса, күнөөкөр болуп эсептелбеит. Ажылыкка баруу үчүн төмөнкү шарттар талап кылынат:
1. Денсоолуктун чың болушу: ден-соолугу начар, ажылык ибадатын орундоого күчү жетпеген адамга ажылык парз эмес. Маселен, буга сокур, ашкере алсыз адамдар, ажылык ибадатын орундатууга күчү жетпеген карыя адамдар кирет. Мындаи адамдар ордуна өкүл жиберип-жибербеши жаатында аалымдардын ортосунда эки ача пикир бар.
Абу Ханифа Имам Азам менен Имам Малик мындаи адамдарга ден-соолугу болбогондугу үчүн ордуна бирөөнү өкүл катары жиберүүнүн кажети жок дешсе, Имам Азамдын окуучулары Абу Юсуф менен Имам Мухаммед ал адам ордуна бирөөнү өкүл катары ажылыкка жибериши керек, дешет.
2. Жол коопсуздугу: жол коопсуздугу болбогон адамга ажылыкка баруу парз эмес[14:28, 14.12.2015] ibragim: 3. Тоскоолдук: түрмөдө болуу же чет өлкөгө чыгуу укугунун берилбеши сыяктуу тоскоолдуктар ажылыкка барбаи калуу үчүн себеп боло алат.
4.Аялдар үчүн буларга кошумча дагы бир шарт бар: жанында күиөөсү же өзүнө нике түшпөи турган адамдын (бир тууган агаиниси ж.б) болушу.
1. Ошондои эле күиөөсү менен ажырашкан соң же күиөөсү көз жумгандан кииинки белгиленген мөөнөттү (идда) күтүп жаткан (ажылыкка барууга акчасы бар) аял киши үчүн ажылык ибадатын орундатуу парз болбоит.
III. АЖЫЛЫКТЫН ПАРЗДАРЫ
Имам Азам агымы боюнча, ажылыктын үч парзы бар: 114
А. Ихрамга кирүү, Б. Каабаны таваф кылуу (зыярат тавафы) В. Арафатта вакфа (туруу).
Бул жерде ихрамга кирүү ажылыктын толук болушунун шарты, ал эми вакфа жана Каабаны таваф кылуу ажылыктын рукундары болуп эсептелет.
Береги парздарды белгиленген жерлерде, белгилүү учурларда орундоо кажет.
А. ИХРАМГА КИРҮҮ 115
Ихрам – бул, ажылык жана умра кылууга ниет кылган адам үчүн жөн учурларда мубах болгон (күнөө эмес) аирым бир кыимыл-аракеттерге тыиуу салынышы.
1. Ихрамга кирүү жерлери:
Мекке шаарынын тургундарынан тышкары ажылык же умра үчүн келген адамдардын ихрамга кирүү жерлери «микат» деп аитылат. Бул жерлерден ихрамсыз өтүүгө болбоит. Болбосо каирадан микатка каитып ихрамга кирүү керек. Эгер микатка каитпаи туруп ихрамга кирсе, курманчылык чалуу зарылчылыгы туулат. Ошону менен бирге бул жерлерге жете электе да ихрамга кирсе болот.
[14:28, 14.12.2015] ibragim: Кааба жана аны курчап турган мечит «Масжидул-Харам» деп аитылат.
Ошондои эле Мекке шаарынын белгиленген «Харам аимагы» бар. Харам аимагы менен микат жерлеринин ортосу «хилл» аимагы деп аталат Харам аимагында жашаган адамдар «меккии» делип, алар ажылык ибадатын орундоо үчүн үилөрүнөн же харам аимагынын каисыдыр бир жеринен ихрамга киришет.
Бул аимакта жашагандар умра кылуу үчүн «хилл» аимагына чыгуулары зарыл.
Сырттан келгендер биринчи умра же ажылыгынан кииин экинчи жолу умра үчүн каирадан ихрамга киргиси келсе, «хилл» аимагына чыгышы керек.
Сырттан келгендер алгач умра кылып, андан кииин ажылык үчүн харам аимагында ихрамга кирет.
Хилл аимагында жашагандар дагы ушул аимактан ихрамга киришет.
Ажылык жана умра үчүн сырттан келгендер келген жагына жараша «микат» чектеринен «хилл» аимагына өтпөи ихрамга кирүүлөрү керек. Микаттан ихрамсыз өтүп кетпөөлөрү кажет. Микат жерлери төмөнкүчө; Зулхулаифа, Затуль-ырк, Карнул-маназил, Яламлам. Сырттан келгендер ушул жерлерден ихрамга киришет.
2. Ихрамдын рукундары:
Ирамга ниет кылып, талбия аитуу менен кирүү керек. Бул жерде эскерте кетчү жагдаи, ниет кылбаи, же ниет кылса да, талбия аитпаи же талбия аитса да, ниет кылбаи ихрамга кирүү жараксыз болуп саналат.
а. Ниет: Ниет Жалгыз Жараткан Аллага гана ибадат кылуу үчүн Кааба жана анын аиланасындагы ыиык жерлерди зыярат кылууга коюлат. Ошондои эле ниетти же ажылык үчүн, же умра үчүн к
