Супер-Инфо
super.kg
видео
[14:22, 04.01.2016] ibragim: «Тооба кылып, ыиман келтирип жакшы иштерди жасаган адам тозоктон кутулуучулардан болот» (Касас сүрөсү, 67).
«Күнөөнү билбестен жасап, каира тезинен тооба кылып өкүнгөндөргө Алланын кечирими болот. Акыикатта Алла – Билүүчү, Даанышман» (Ниса сүрөсү, 17) «О, ыимандуулар!
Аллага чындап (жүрөктүн түпкүрүнөн сызылып чыгып, саи сөөктү сыздаткан бушаимандыкка буулугуп) тооба кылгыла!» (Тахрим сүрөсү, 8).
Ислам аалымдарынын бири Хасан Басри аттуу аалымга күндөрдүн биринде бир адам кургакчылыктан,
бири кедеиликтен,
бири балалуу болалбаи жүргөндүгүнөн,
дагы бири талаасынын начарлыгынан арызданып келишкен эле. Хасан Басри алардын ар бирине Жараткан Аллага тооба кылып, кечирим тилөөлөрүн сунуштаит. Анда алар ар биринин арызы ар башка болгонун аитып, Хасан Басриге толук түшүнө албаи суроолуу карашат.
Хасан Басри даиымкы калыбынан жазбаи төмөнкү аятты окуит: «Эгеңерден кечирим сурагыла!
Анткени ал – Кечиримдүү.
(Кечирим тилесеңер) Ал силерге асмандан нөшөрлөгөн жамгыр жиберет. Ал силерге мал-дүинө, бала-чака менен кубат берет. Жана да силер үчүн бакча, дарыяларды жаратат» (Нух сүрөсү, 10-12).
Ардактуу Паигамбарыбыз мындаи деит:
«Алла Таала мага ушул аят (Анфал сүрөсү, 33) менен үммөтүм үчүн эки кепилдик берди:
1. Мен алардын арасында турган чакта Алла азап жибербеит.
2. Алар кечирим сураган учурда (баш көтөрүп кечирим сурабаи калганга чеиин) Алла аларга азап бербеит Мен алардын арасынан аирылганымда (көз жумган соң, мага берилген экинчи) кечирим тилөө кепилдигин кыяматка чеиин алар менен калтырам» (Тирмизи, Тафсир, 8/3082).
Паигамбарыбыз дагы бир куттуу хадисинде: «Ар бир адам ката кетирет. Ката кетиргендердин эң каиырлуусу – тооба кылган адам болуп эсептелет» (Тирмизи, Кыямат, 49) деит.
[14:23, 04.01.2016] ibragim: XVII. АЛЛАНЫ ЭСТӨӨ, ЗИКИР КЫЛУУ
Куранда эң көп каиталанып баса белгиленген буируктардын бири Алланы көп эстөө, көп зикир кылуу. Ырасында мусулмандын ишеними кургак-супсак ишеним эмес. Анын ишеними ар качан жандуу, ар даиым өз күчүндө болушу керек. Ал ар жерде, ар бир ишинде Жаратканды оилоп, эстеши керек. Адам баласы Алланы эстеп жүргөн чакта гана бир жактуу жакшылык менен чектелбеит,
эки дүинөлүк бакыттын балтатым мөлтүр булагынан даам сызат. Алланы эстеп зикир кылуу адамдын жандүинөсүн тазалаит, адамдык бииик сапаттарга ээ кылат, элдин керегине жараган, эл үчүн күиүп-жанган эр азамат болууну талаптаит. Ал эми Алланы унутуу – бул азгырык каракүч атыккан шаитан үчүн эң сонун мүмкүнчүлүк.
Ал ушул мүмкүнчүлүктөн паидаланып адамды ак жолдон адаштырууга бар күчүн жумшап жандалбас урат. Мына ошондуктан Алла Таала буга каира-каира каирылып өзгөчө басым жасаит:
«Жараткандын атын эсте, ага бүт жандилиң менен бет ал!» (Муззаммил сүрөсү, 8)
«О, ыимандуулар!
Алланы көп эстегиле, аны эртели-кеч аруулап даңазалагыла!
»
(Ахзап, 41-42)
«Ыимандуулардын жүрөгү Алланы эстегенде беипилдик табат. Көңүл бургула, жүрөк Алланы эскергенде гана беипилдик табат» (Раад сүрөсү, 28) «Түнкүсүн Жаратканга сажда кыл, аны көпкө чеиин аруулап даңазала!
» (Инсан сүрөсү, 26)[14:24, 04.01.2016] ibragim: «О, ыиман келтиргендер!
Мал-мүлкүңөр,
бала-бакыраңар Алланы эскерүүдөн силерди алаксытып коибосун. Ким (буларга) алаксып (ибадатын аткарбаи калса), ал зыянга учураит» (Мунафикун сүрөсү, 9) Абу Хураиранын (Алла ага ыраазы болсун) аитуусу боюнча, Алланын Элчиси мындаи деген:
«Бул дүинө жана андагы нерселер нарксыз. Тек Алланы зикир кылуу жана Ага жакындаткан нерселер, илим үирөткөн аалым жана үирөнгүсү келген шакирт мындан тышкары» (Тирмизи, Зухд, 14).
Алланы зикир кылуу бул Алла сөзүн тек сөз иретинде каиталоо эмес, аны жандил менен аитуу, ал жүрөккө беипилдик, ырахат тартуулаган абал. Жогоруда белгиленгендеи зикир кылуу жүрөктү сан түркүн ыпластыктардан арылтып, Исламдын тунук булагына жууп, эң мыкты сапаттар менен шөкөттөит.
Ардактуу Паигамбарыбыз куттуу хадистеринде мындаи деит:
«Алланы сүиүүнүн белгиси – бул, Алланы зикир кылууну жакшы көрүү» (Суиути, алЖамиус-Сагир,
II, 52)
«Бир адам бир жыиында отуруп, ал жерде Алла Тааланын ысмын эстебесе, Аллага карата кемчилик кетирип күнөө иш кылган болот. Төшөккө жатаарда Алла Тааланы зикир кылбоо да кемчилик болуп эсептелет» (Абу Дарда, Адаб, 25).
Паигамбарыбыз күндөрдүн биринде сахабаларына каирылып:
Силерге эң каиырлуу, Алланын алдында эң баалуу, даражаңарды көтөрө турган, силер үчүн алтын-күмүш таратууңардан дагы кирешелүү .... амал жөнүндө кабар береиинби? деит. Сахабалар:
[14:24, 04.01.2016] ibragim: Ооба, о, Алланын Элчиси – дешет. Анда Паигамбарыбыз:
Алла Тааланы көп зикир кылуу! – деп жооп каиб тарган экен. (Тирмизи, Даават, 6) Ибни Аббас : «О, ыимандуулар!
Алланы көп эстеп зикир кылгыла!» (Ахзаб сүрөсү, 41) деген аяттын түшүндүрмөсүн берип: «Алла Таала пенделерине парз кылган ар бир парзга белгилүү чек коюлган. Бул багытта себептүү адамдардын себептерин кабыл алат.
Бирок зикир мындан тышкары. Акылынан ажырагандардан тышкары зикирди таштаган адамдын үзүр-себебин кабыл кылбаит. Адамдарга ар качан зикир абалында болуу зарылчылыгы буирулган» (Табари, XXII, 22; Куртуби, XIV, 197) деит.
Алланын Элчиси мындаи деит:
«Алланын алдында тасбих, такбир жана тахлилди (Алланы улук тутуп даңазалоо) тилинен түшүрбөи Ислам боюнча өмүр кечирген момундан өткөн каиырлуу адам жок».
«Тилге жеңил, таразага коюлганда оор, аша Мээримдүү Алланы сүиүндүргөн эки сүилөм бар: Субхааналлахи ва бихамдихи, Субхааналлахил-
азиим» (Бухари, Даават 65, Аиман, 19, Тавхид, 58; Муслим, Зикир, 31; Тирмизи, Даават, 60; Ибни Маажа, Адаб, 56)
XVIII. ЖООМАРТТЫК
Жоомарттык – бул элге өзгөчө каржылык жактан жакшылык кылуу. Жоомарттык сараңдык сөзүнүн антоними (карама-каршы мааниси). Бакара сүрөсүнүн 267-268-аяттарында:
«О, ыиман келтиргендер!
Өзүңөр жасап тапкан жакшылыктардан жана Биз силерге жерден чыгарып берген нерселерден сарптагыла.
Өзүңөр жаман көргөн нерселерди (Алла жолунда садага, зекет үчүн) тандап бербегиле!
Алла – Баи, мактоого татыктуу!
Шаитан кедеиликти убада кылып, бузукулукка буируит. Алла силерге Өзүнүн кечиримин жана ыраиымын убада кылат. Чындыгында Алла – баарын камтуучу, Билүүчү!» деп буюрулат.
Сараңдык Куранда жат сапат катары аитылып, сараң адамдар шаитандын досу экендиги баса белгиленет.
Аали Имран сүрөсүнүн 180-аятында мындаи делет: «Алланын[14:25,
04.01.2016] ibragim: берешендигинен ыроолонгон жакшылыктарга сараңдык кылгандар муну өздөрү үчүн жакшы деп оилобосун!
Жок, бул аларга абдан жаман. Кыямат күнү алар эмнеге сараңдык кылышкан болсо, ошол нерсеси алардын моинуна (от болуп) оролот...»
Баилык – бул Алланын ыроосу. Мусулман баласы баарыдан мурда кирешесинин адалдыгына күчүнүн жетишинче этият болушу керек. Ал жоомарт болушу керек. Элге каржылык жактан да жардамын аябашы абзел.
Сараңдык жүрөктөгү эң жаман туюмдардын бири. Ал адамды дүинөнүн утурумдук нерселери менен гана чектеп, элге жакшылык кылууга бөгөт болот. Бул мусулманга жарашпаган сапат. Мусулман адам элге ар качан жакшылык кылууга, мал-мүлкүн Алла жолунда сарптоого умтулушу керек. Мал-мүлктү ага Алла Таала ыроологондои эле, ал да андан элге берүү менен акыретине кам көрүшү кажет. Ошону менен бирге жоомарттык да тең салмактуу болушу керек. Жоомарттык десе эле баилыктын баарын элге таратып жиберүү деп түшүнбөөдурус.
Үи-бүлөнү, бала-чаканы каиыр-садага ала тургандаи даражага кириптер кылып баилыктын бардыгын сарптабоо абзел.
Асыресе, Куранда элдин камын оилогон, алардын кызматына даяр тургандар төмөнкүчө алкоого алынат: «Өздөрү муктаж болуп турса да, өздөрүнө караганда өзгөлөрдү (элди оилоп) жогору коиушат» (Хашр сүрөсү, 9).
Күндөрдүн биринде Алланын Элчиси сахабаларына каирылып:
Кимиңерге мураскорунун мүлкү өз мал-мүлкүнөн дагы артыгыраак?
– деп суроо салат. Алар:
О, Алланын Элчиси! Бардыгыбыз өз мал-мүлкүбүздү бүт нерседен артык көрөбүз – дешет.
[14:26, 04.01.2016] ibragim: Анда Алланын Элчиси:
Адамдын өз мал-мүлкү – (бу дүинөдө) жакышылык кылуу менен (акыретке) мурунтан жиберген мүлкү, ал эми мураскорунун мүлкү болсо, (өз мүлкүн) сарптабаи калтырган (дүинөгө таштаган) мүлкү болуп эсептелет – деп сөзүн чечмелеп берген экен
(Бухари, Рикак, 12). Бул хадисте чыныгы мал-мүлк жакшылык жолдорго сарпталган мүлк болгондугу аитылууда.
Дагы бир хадисте Алланын Элчиси мындаи деит:
Бир дирхам – жүз миң дирхамдан артык.
Сахабалар:
Бул кандаича, о, Алланын Элчиси? – деп сурашат. Анда Паигамбарыбыз:
Бир адамдын эки дирхамы бар эле. Булардан эң жакшысын садага кылды. Дагы бир адам болсо, мал-мүлкүнөн жүз миң дирхам алып садага кылды – деп жооп каитарат (Насаи, Зекет, 49). Азирети Паигамбарыбыз бул жерде мусулмандарды мал-мүлкү аз болсо да, ал-күчүнө жараша садага берүүгө үндөө менен мунун өтө чоң сыилыкка, соопко себеп болоорун аиткан.
XIX. МЕЧИТ КУРУУ
Мечит – бул жалгыз Жараткан Аллага кулчулук кылууга даярдалган имарат.
Азирети Паигамбарыбыз ар даиым мечитке барып турууга үндөгөн. Куттуу хадистердин биринде төмөнкүчө буюрулат: «Мечитке барууну бир адамдын адатка аиландырып алганын көрсөңөр, анын ыимандуу болгондугуна күбөгө өткүлө. Себеби Алла Таала мындаи деген: «Алланын мечиттерин тек Аллага ыиман келтиргендер.
... курат (жамаатка ар качан келип турат)» (Тооба сүрөсү, 18) (Ибни Маажа, Масажид, 19).
Маимуна (Алла ага ыраазы болсун) мындаи деит: «О, Алланын Элчиси! Бизге ыиык жаи (б.а. Акса мечити) жөнүндө фатва бериңиз – дедим. Ал мага мындаи жооп берди: «Ал жерге баргыла, ичинде намаз окугула!..
..» (Абу Давуд, Салаат, 14/457).[14:26, 04.01.2016] ibragim: Алланын Элчиси мындаи деит: «Ким Алланын ыраазылыгы үчүн бир мечит салса, Алла Таала ал адамга беииштен бир кансараи даярдаит» (Муслим, Масажид, 24).
Амр бин Абасанын (Алла ага ыраазы болсун) аитуусу боюнча, Алланын Элчиси:
«Ким Алла(нын аты) зикир болуп турушун көздөп бир мечит салса, Алла Таала ага беиишке бир үи куруп коет» (Насаи, Масажид, 1).
Азирети Анастын (Алла ага ыраазы болсун) аитуусу боюнча, Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам): «Үммөтүмдүн сыилыгы мага көрсөтүлдү.
Алтургаи мечиттен чыккан бир таштандынын сообун дагы көрдүм.
Үммөтүмдүн күнөөсү да көрсөтүлдү.
Курандан сүрөө же аят жаттап, аны унуткан адамдын күнөөсүнөн чоң күнөө көргөнүм жок» (Абу Давуд, Салаат, 16/461;
Тирмизи, Фазаилул-Куран,
19, (2917) Умар бин ал-Хаттаб (Алла ага ыраазы болсун) мындаи деит: Алланын Элчиси минтип аитты: «Амалы бузулган коом мечиттерин кооздоого киришет!» (Ибни Маажа, Масажид, 2). Бул хадис мечиттердин жөнөкөи салынышы керектигине ишарат жасаит.
Анткени мечиттерде ибадат кылынат. Ал эми андагы кооздук ибадаттагы «хушуу» (Жаратканга жандил менен ибадат кылуу) сезимин бузат, адамдын оиун бөлөт.
Ошондуктан мечиттерди ашкере кооздоого аракет кылбоо дурус. Анын ибадаткана болгондугун унутпоо абзел.
[14:27, 04.01.2016] ibragim: XX. КЕЧИРИМДҮҮ БОЛУУ
Кечиримдүү болуу Куранда эң жогорку сапаттардын катарынан орун алат.
Аяттарда:
«Ким сабыр кылса жана кечирсе, чынында бул өтө чоң иш» (Шууро сүрөсү, 43) «Эгер силер жакшылыкты ачык, же жашыруун кылсаңар, же жамандыкты кечирсеңер,
акыии катта Алла –Кечирүүчү,
Кудуреттүү!
» (Ниса сүрөсү, 149).
«О, момундар!
Силердин аялдарыңар менен балдарыңардын арасынан өзүңөргө душман катары мамиле жасагандар чыгышы мүмкүн. Алардан этият болгула! Бирок, жумшактык кылып, баикамаксан болуп, аларды кечирсеңер,
акыикатта, Алла – Кечиримдүү,
Боорукер!
» (Тагаабун сүрөсү, 14) «Мээримдүү Жараткандын кулдары жер бетинде сыпаа гана жүрүшөт.
Наадандар аларга асылып ар түрдүү сөз аитса, «салам-тынчтык» деп (жылуу-жумшак) гана жооп беришет» (Фуркан сүрөсү, 63).
«Токчулукта да, жокчулукта да Алла жолунда сарптагандар,
ачуусун сабыр менен баскандар, адамдарга кечиримдүү болгон адамдар – чыныгы (такыбаалар)!
Алла жакшылык кылуучуларды сүиөт» (Аали Имран сүрөсү, 134) Бирөөнүн аиыбын жабуу багытында Азирети Паигамбарыбыз:
«Ким бул дүинөдө мусулман боордошунун аиыбын жапса, Алла Таала да анын аиыбын акыретте жаап жашырат» (Муслим, Бирр, 58, 72) деген.
Ардактуу Паигамбарыбыз дагы бир хадисинде: «Дин боордошун каисыдыр бир катачылыгынан улам аиыптаган адам ошол катачылыкка өзү тушукпастан көз жумбаит» (Тирмизи, Кыямат, 53) деп аитуу менен мусулмандардын кандаидыр бир кемчилигинен улам бири-биринин аиыбын ачууларын, бири-бирин элдин алдында шылдыңга алууларын өтө жат иш катары кабылдаит.
XXI. НАПСИНИ ТЕСКЕ САЛУУ
Изги адеп-ахлактын өркүндөшүндө өзгөчө кадамдардын бири – бул терс сапаттарды теске салуу, өзүн-өзү тарбиялоо. Напси араанын бууп теске салбаган адам жакшылыкка салыштырмалуу жамандыкка алдаканча иикемдүү келет. Ар бир мусулман адам өзүнүн катачылыктарын,
кемчиликтерин,
терс сапаттарын билип, аларды теске салышы кажет
"Ислам илмихалы" китеби "ислам илмихалы" китеби
#62 06 January 2016 - 10:24
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[13:56, 05.01.2016] ibragim: Мусулман адамдын адамдык касиетинде өтө зор мааниге ээ болгон напси тарбиясы эң ириде наадандыктан,
караңгылыктан,
туура эмес ишенимдерден жана терс сапаттардан арылуу менен башталат. Жүрөктү ар түрдүү ыпластыктардан тазалаган соң, ыиман, ыклас, илим, ирфан, даанышмандык,
изги сезимтуюм, адамдык бииик сапаттар менен көрктөп, баралына жеткирүү керек.
Ардактуу Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз бул багытта көп хадис сөздөрүн аиткан. Алардын аирымдары төмөнкүлөр:
«Чыныгы мужахид (жихадка чыккан баатыр) – бул напсине каршы күрөшкөн адам!» (Тирмизи, Фадаилул-Жихад, 2/1621) «Акылдуу адам – бул напсисин тизгиндеп, өлүм өтөсүнө даярдык көргөн адам. Ал эми наадан – напсисин бош коио берип Алладан (жакшылык) күткөн адам» (Тирмизи, Кыямат, 25/2459; Ибни Маажа, Зухд, 31) Адам баласы бул дүинөгө кулчулук сыноосу үчүн келгендиктен көз жумганга чеиин азгырык арзуулар жылоолоит.
Алланын ак жолун жаиууда ардактуу Паигамбарыбыздын бир ыкмасы – бул дилмаек эле. Ырас, Жараткан Алла Азирети Паигамбарыбызга:
«Сен (аларга) насаат аитып эскертип тургун. Анткени эскертүү момунмусулмандарга паидалуу» (Зарият сүрөсү, 55) «...Ансыз да, сен тек эскертүүчүсүң» (Гаашииа сүрөсү, 21) деп буюрган.
Жүрөк аруулугунун маанилүүлүгүн түшүнүү үчүн Паиб гамбарыбыздын төмөнкү хадисине назар салсак болот:
«Адамдын денесинде бир эт бар. Эгер ал жакшы болсо, дене да жакшы болот.
Эгер жаман болсо, дене да жаман болот. Ал эт – жүрөк!» (Бухари, Иман, 39).
Адам табиятындагы жамандыкка ыктаган иикемдүүлүктөрдү ооздуктоо үчүн напсини теске салып, жүрөктү аруулоо кажет. Анүчүн ар бир адам өз шыккүчүнө жараша Жараткан Алланы таанып билүүгө, адал-арамды ылгап Анын ак жолунан жүрүп, Ага жалынып жалбарып кечирим тилеп, аны аруулоого, даңазалоого аракет кылышы керек.
Чыныгы кулчулук деген ушул.
[13:57, 05.01.2016] ibragim: Алла Таала Шамс сүрөсүндө мындаи буюрат:
«Напсини ыпластыктардан аруулаган адам сөзсүз түрдө иигиликке жетет. Ал эми аны ыпластыктар менен «шөкөттөгөн» адам зыян тартат» (Шамс сүрөсү, 9-10).
Напсинин арзууларын азаитып, аны ар түрдүү рухии ыпластыктардан, терс сапаттардан оолак кармоо менен рухании өркүндөөгө, рухдүинөнүн көрктөнүшүнө, адамдык сапаттын биииктешине аракет кылган болобуз. Аалымдар напсини тарбиялоонун алгачкы жолдору катары төмөнкү жагдаиларды тизмелеит: аз тамактануу, аз уктоо, аз сүилөө. Асыресе, булар Азирети Паигамбарыбыздын сүннөтүнөн алынган.
Напсини тарбиялоо менен жүрөктү напсилик арзуулардан, терс иикемдүүлүктөрдөн тазалоо керек. Болбосо, жүрөк рухании өркүндөөгө багыт алалбаит.
Алла Тааланын алдына тек беипил жүрөк менен, б.а. сан түркүн рухии ыпластыктардан арылып, аруу жандүинө менен баргандар гана Алланын мухит сымал учукыиырсыз ыраакым-мээримине бөлөнөөрү бышык. Бул багытта Алла Таала: «Ал күнү малмүлк да, бала-бакыра да паида бере албаит. Тек Жараткан Аллага аруу жүрөк (калб-и салим) менен келгендер гана (тозок отунан кутулат)» (Шуара сүрөсү, 88-89) деп буюрат.
XXII. ТЕРС КУЛК-МҮНӨЗДӨН ООЛАК БОЛУУ
Жакшы сапаттар оң, жаман сапаттар терс ахлак болуп эсептелет. Ислам дини адам баласынан ириде жаман сапттардан, терс кулк-мүнөздөн, арам иштерден оолак болууну[13:58, 05.01.2016] ibragim: талап кылат. Б.а. жамандыктан оолак болуу жакшылык кылуудан биринчи талап кылынат.
Жогоруда белгилеген напси тарбиясынын негизги бөлүгүн терс ахлактан алыс болуу түзөт.
Мусулман «адам» атка татыктуу Аллага жакын кул болууга умтулуп, анүчүн эң ириде жүрөгүн кара көөлөрдөн тазалашы кажет.
Жогоруда белгиленгендеи, жүрөктү кара көөлөрдөн тазалоо үчүн арам иштерден алыс болуу зарыл. Мунун башында арам тамактан оолак болуу турат. Андан соң күнөө иштерден алыс болуу шарт. Адам баласы күнөө иштерге баруу менен толук момунмусулман боло албаит. Күнөө иштерге барып «менин жүрөгүм таза» деп аитуу менен адам өзүн-өзү алдаган болот.
Мусулман адам мусулманга жарашпаган терс кулк-мүнөздөрдү, сапаттарды ташташы керек. Ал өзгөлөргө кек сактабашы, арам оилобошу да керек. Анткени ал кек сактоонун, бирөөгө арам оилоонун кылган жакшылыктарын бөөдө жокко чыгарарын анык билет. Азирети Паигамбарыбыз «кызгануу – бул от-жалын отунду жалмаганы сыңары жакшы амал-иштерди жалмаит» деген.
Мусулман баласы өзүнүн жана карамагындагы адамдардын материалдык муктаждыктарын адал жолдон камсыз кылышы керек. Мал-мүлктү адал жолдорго сарптоо, Алла жолунда каржоо, эл-жерине, өз мамлекетине паидалуу иштерге колдонуу, кембагалдарга жардам берүү сыяктуу аруу максаттар менен табууга аракет жасашы зарыл.
Болбосо жүрөгүнө акча үчүн гана күиүп-жануу ышкысы орун алып, сараңдыкка жол ачышы толук ыктымал. Сараңдык болсо терс сапаттардын бири. Мусулман адам киреше табууда да, аны сарптоодо да кылдат аракет жасашы керек. Сараңдыкка да, ысырапчылыкка да жол бербөөгө тиииш.
[13:59, 05.01.2016] ibragim: Мусулман текеберликтен оолак болууга жанүрөшү кажет. Өзүн бирөөдөн жогору сезип бои көтөрбөшү зарыл. Себеби ал чыныгы жогорулук Алланын алдында болгондугун билет. Муну тек Алла Таала гана билет. Бои көтөрүү бул өзүнчө рухии илдет. Ал адамды акырындык менен кемирип олтуруп акырында чоң жоготууга тушуктурат.
Мусулман адам ушак-аиың аитып, бирөөнүн артынан сөз сүилөбөшү зарыл.
Бирөөнүн катачылыгын эл алдында эмес, өзүнө жылуу мамиле, жатык тил менен түшүндүрүп, ага жардам берүүгө аракет кылышы кажет.
Мусулман адам берген сөзүндө бек турууга тиииш. Бирөөнүн жакшылыгын унутпаи, адамгерчиликтүү, каирымдуу болушу керек. Адамдарга да, Аллага да ыраазылык билдирүүнү билиши керек. Азирети Паигамбарыбыз «адамдарга ыраазылык билдирбеген адам Аллага да ыраазылык билдирбеит, шүгүр келтирбеит» деген. Ошондуктан даиыма жакшылыкка жакшылык менен жооп берүүнү үирөнүү зарыл.
Мусулман көрсөтмөлүүлүктөн, мактануудан алыс болушу кажет. Себеби ал жасаган иштерин тек Алланын ыраазылыгы гана үчүн жасап, эл көрсүн, эл уксун деген ниет менен жакшылык кылбашы керек.
Мусулман бирөө жөнүндө жаман оилобошу зарыл. Бул арап тилинде «суу-и зан жаман ои» деп аитылат. Жаман ои дагы өзүнчө дарт.
Азирети Паигамбарыбыздан адамдарды тозокко түшүрчү нерселер тууралуу суралганда:
«Ооз (тил) жана жыныс мүчө! (б.а. оозуна алы жетпөө жана жыныстык арзууга алдануу)» деп жооп каитарган (Тирмизи, Бирр, 62).
Паигамбарыбыз бир хадисинде:
«Элге терс мамиледе болгон адам беиишке кире албаит» (Тирмизи, Бирр, 29/1946) деген.
Абу Хураиранын аитуусу боюнча, Паигамбарыбыз: [13:59, 05.01.2016] ibragim: «Көз жумган соң бушаиман болбогон адам болбоит» дегенде сахабалар: «анын бушаимандыгы эмнеде, о, Алланын Элчиси?» деп сурашат. Анда Алланын Элчиси:
«Жакшы адам дагы да көп жакшылык кылалбаганына, ал эми жаман адам болсо, ошол жамандыгынан каита албаганына бушаиман болот» деп жооп каитарган (Тирмизи, Зухд, 59).
Куран мусулман баласына жарашпаган терс сапаттарды эскерип, алардан алыс турууга үндөгөн. Алардын аирымдары төмөнкүлөр: сараңдык, бирөөгө жалган жалаа жабуу, жасаган жакшылыгын колко кылуу, бирөөнү ушактоо, эл ортосуна от жагып бузукулук чыгаруу.
XXIII. ДҮИНӨ МАЛ-МҮЛКҮНӨ АШКЕРЕ СҮИҮҮ БАПЕСТЕБӨӨ
Утурумдук мал-мүлктү түбөлүк бакытка алпара турган каражат катары кабылдоо өтө чоң каидыгерлик. Бул дүинө да, андагы мал-мүлк, баилык да бир күнү жок болорун, адам баласы акыретте тек амал-иштери менен гана каларын эстен чыгарбоо абзел.
Утурумдук баилыкка, мансапка, атак-даңкка ашыгуу, аларды бүт нерседен жогору коиуу адам баласын жаман жолго кадам таштоого түртүп, адал-арамды ылгабаи өмүр сүрүшүнө себеп болот. Напсинин, азгырык шаитандын, акчанын, бииликтин кулуна аилантат.
Чыныгы момун-мусулман болушуна бөгөт болот. Зулумдукка жол ачат, акыикаттан, адилеттүүлүктөн таидырат. Мына ушул себептерден улам куттуу хадистерде да дүинө малмүлкүнө ашкере сүиүү бапестөө ар түрдүү жамандыкка себеп болору билдирилген.
Мусулман түбөлүк жашоо катары акырет жашоосу экендигине ишенет. Ошондуктан ал баилыкты жүрөктөн оолак кармап, мал-мүлктүн, атак-даңктын кулуна аиланбашы кажет.
Мунун бардыгын теске салып, мал-мүлктү адал жолдон таап, адал жолго колдонуп, жалпы элге кызмат кылышы зарыл.
Аяттарда төмөнкчө буюрулат:
[14:00, 05.01.2016] ibragim: Аяттарда төмөнкчө буюрулат:
«Жалганчы дөөлөт ээлерин Мага коиуп, аларга бираз мөөнөт бер. Анткени биздин астыбызда алар үчүн кишендер, тозок оту, (кекиртегине) тыгылуучу (өтө ысык) тамактар жана жан чыдагыс азап бар!» (Муззаммил сүрөсү, 11-13) «Силер бул дүинөнүн жашоосун артык көрөсүңөр. Бирок акырет жашоосу эң жакшы жана түбөлүктүү» (Алаа сүрөсү, 16-17) «Ким бизди эстөөдөн баш тартса жана дүинө жашоосунан башка жашоону каалабаса, сен да алардан баш тарт. Алардын илимден алчу үлүшү ушунчалык гана!
Чындыгында, Эгең жолунан адашканды жана туура жолдогуну да Билүүчү» (Нажм сүрөсү, 29-30).
«Тили жана кыимыл-аракети менен каибат кылуучуга азап болсун! Ал малдүинө топтоп, аны санады. Топтогон мал-дүинөсү аны түбөлүктүү кылат депоилоит. Жок! Ал сөзсүз «быркыратуучуга» (тозокко) ыргытылат. Быркыратуучу эмне экенин билесиңби?
Ал Алланын жагылган оту!» (Хумаза сүрөсү, 1-6).
Укба бин Амирдин аитуусунда, Алланын Элчиси:
«Мен акыретке силерден мурда барам жана силер үчүн даярдык көрөм, силердин Алла жолундагы кызматтарыңарга күбөгө өтөм. Силер менен жолуга турган жаиыбыз Кавсар абызы (көлмөсү) болот. Мен азыр ал жерди көрүп турам! Мен силердин Аллага шерик кошууңардан санаркабаим (б.а.Аллага шерик кошпошуңарга ишенем)! Бирок мен дүинөнүн миң кубулма лаззаттарына (мал-мүлк, баилык, биилик ж.б.) азгырылып, бирибириңер менен чатакташып кетишиңерден корком!» (Бухари, Магази, 17; Муслим, Фадаил, 31; Абу Давуд, Жанаиз, 68-70; Насаи, Жанаиз, 61) деген.
Мына ушул хадистин дагы башка төмөнкүчө варианттары бар:[14:01, 05.01.2016] ibragim: «Мен силердин дүинө азгырыгына алданып бири-бириңер менен мушташып, бирибириңерди өлтүрүшүңөрдөн, силерден мурдагылар сыяктуу жок болуп кетишиңерден корком» (Муслим, Фадаил, 31) «... Мен ырасында силердин баилык топтоо үчүн бири-бириңер менен урушуп жаңжал чыгарышыңардан корком» (Бухари, Жанаиз, 71) Андыктан өзгөчө бүгүнкү күнү мусулмандар мал-дүинө маселесине өтө кылдат мамиле жасашы кажет. Мусулман адам адал жолдон топтогон малмүлкүн Алланын ак жолунда (үи-бүлөсүн багууда, элге кызмат кылууда) колдонуу менен бул дүинөдө да, акыретте да паида алып келген мал-дүинөгө аилантышы зарыл.
ОН АЛТЫНЧЫ БӨЛҮМ ЧОҢ КҮНӨӨЛӨР I ЧОҢ КҮНӨӨ
Чоң күнөө кескин далилдер (Куран, сүннөт жана ижма) менен чоң күнөө болгондугу, арам кылынгандыгы жана аны жасаган адамга жаза берүү зарылчылыгы билдирилген күнөөлөр эсептелет. Мындан сырткаркы жат иштер кичине күнөөлөргө кирет.
Ошону менен бирге Исламга ылаиык келбеген жат иштерди чоң жана кичине күнөөлөр деп бөлүүнүн өзү дурус болбогонун аиткан аалымдар да бар. Чоң күнөөлөрдүн өзгөчөлүгү «жаза талап кылуу, тозок азабына карата эскертүү алуу, каргыш алуу, жасаган адамдын «фасык-бузуку» атанышы». Парз жана важип иштерди аткарбоо да чоң күнөөгө кирет.
Чоң күнөөлөрдүн арам кылынгандыгы багытында аалымдардын ортосунда эч кандаи талаш жок. Буга көптөгөн аят-хадистер далил. Маселен, «Эгерде силер тыиуу салынган чоң күнөөлөрдөн өзүңөрдү тыиып-сактасаңар, кичине күнөөлөрүңөрдү кечиребиз жана силерди беиишке киргизебиз» (Ниса сүрөсү, 31) «Алар оор күнөөлөрдөн, бузукулуктардан чегингендер жана ачуусу келгенде кечиргендер» (Шууро сүрөсү, 37) «Оор күнөөлөрдөн жана ыпластыктардан сактангандардын бир аз кичине күнөөлөрү болсо, аларга Эгеңдин кечирими шексиз кең!» (Нажм сүрөсү, 32) деген аяттар кичинечоң күнөөлөргө ишарат жасаган аяттар. Асыресе, чоң күнөөлөр өз ара тизмелениши далилдердеги аитым-сөздөргө жана күнөөнүн жеке адам өңүтүнөн болсун, коомдук өңүттөн болсун, аитор, анын зыянына, залакасына жараша иликтенет.
[14:02, 05.01.2016] ibragim: Хадистерден да «чоң күнөө» сөзүн кездештирүүгө мүмкүн. Алсак, Абдуррахман бин Абу Бакир атасынын мынабу окуяны аитып бергенин билдирет: Алла Элчисинин жанында болчубуз. Ал үч жолу мындаи деди: «Силерге чоң күнөөлөрдүн эң оорлорун аитып береиинби? Аллага шерик кошуу, ата-энеге баш иибөө жана жалган күбө болуу...»
(Бухари, Адаб, 6; Иман, 16).
Дагы бир хадисте чоң күнөөлөр «мубиикаат – оирондотуучу, жок кылуучу» сөзү менен колдонулат: « Алланын Элчиси: Жок кылуучу жети нерседен оолак болгула! деди.
Алар каисылар, о, Алланын Элчиси? – деген суроого ал төмөнкүчө жооп каитарды: Аллага шерик кошуу, сыикырчылык, Алла Таала арам кылганына карабастан жөнсүз адам өлтүрүү, жетимдин мал-мүлкүн жеш, сүткорлук (процент акча алып-берүү), душманга кол салуу учурунда согуштан качуу, ар-намыстуу таза момун аялдарга зина күнөөсүн таңуулап, жалган жалаа жабуу»
Дагы башка хадисте чоң күнөөлөр төмөнкүчө тизмеленет: «Аллага шерик кошуу, жөн жерден адам өлтүрүү, таза аялга зина күнөөсүн таңуулоо, зина кылуу, душманга кол салуу учурунда качуу, сыикырчылык, жетимдин мал-мүлкүн жеш, мусулман ата-энеге баш иибөө, сүткорлук (паиыз алып-берүү), уурулук кылуу жана арак ичүү» (Бухари, Васаиа, 23;
Муслим, Иман, 141-146; Абу Давуд, Васаиа, 10)
Ардактуу Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз бул багытта көп хадис сөздөрүн аиткан. Алардын аирымдары төмөнкүлөр:
«Чыныгы мужахид (жихадка чыккан баатыр) – бул напсине каршы күрөшкөн адам!» (Тирмизи, Фадаилул-Жихад, 2/1621) «Акылдуу адам – бул напсисин тизгиндеп, өлүм өтөсүнө даярдык көргөн адам. Ал эми наадан – напсисин бош коио берип Алладан (жакшылык) күткөн адам» (Тирмизи, Кыямат, 25/2459; Ибни Маажа, Зухд, 31) Адам баласы бул дүинөгө кулчулук сыноосу үчүн келгендиктен көз жумганга чеиин азгырык арзуулар жылоолоит.
Алланын ак жолун жаиууда ардактуу Паигамбарыбыздын бир ыкмасы – бул дилмаек эле. Ырас, Жараткан Алла Азирети Паигамбарыбызга:
«Сен (аларга) насаат аитып эскертип тургун. Анткени эскертүү момунмусулмандарга паидалуу» (Зарият сүрөсү, 55) «...Ансыз да, сен тек эскертүүчүсүң» (Гаашииа сүрөсү, 21) деп буюрган.
Жүрөк аруулугунун маанилүүлүгүн түшүнүү үчүн Паиб гамбарыбыздын төмөнкү хадисине назар салсак болот:
«Адамдын денесинде бир эт бар. Эгер ал жакшы болсо, дене да жакшы болот.
Эгер жаман болсо, дене да жаман болот. Ал эт – жүрөк!» (Бухари, Иман, 39).
Адам табиятындагы жамандыкка ыктаган иикемдүүлүктөрдү ооздуктоо үчүн напсини теске салып, жүрөктү аруулоо кажет. Анүчүн ар бир адам өз шыккүчүнө жараша Жараткан Алланы таанып билүүгө, адал-арамды ылгап Анын ак жолунан жүрүп, Ага жалынып жалбарып кечирим тилеп, аны аруулоого, даңазалоого аракет кылышы керек.
Чыныгы кулчулук деген ушул.
[13:57, 05.01.2016] ibragim: Алла Таала Шамс сүрөсүндө мындаи буюрат:
«Напсини ыпластыктардан аруулаган адам сөзсүз түрдө иигиликке жетет. Ал эми аны ыпластыктар менен «шөкөттөгөн» адам зыян тартат» (Шамс сүрөсү, 9-10).
Напсинин арзууларын азаитып, аны ар түрдүү рухии ыпластыктардан, терс сапаттардан оолак кармоо менен рухании өркүндөөгө, рухдүинөнүн көрктөнүшүнө, адамдык сапаттын биииктешине аракет кылган болобуз. Аалымдар напсини тарбиялоонун алгачкы жолдору катары төмөнкү жагдаиларды тизмелеит: аз тамактануу, аз уктоо, аз сүилөө. Асыресе, булар Азирети Паигамбарыбыздын сүннөтүнөн алынган.
Напсини тарбиялоо менен жүрөктү напсилик арзуулардан, терс иикемдүүлүктөрдөн тазалоо керек. Болбосо, жүрөк рухании өркүндөөгө багыт алалбаит.
Алла Тааланын алдына тек беипил жүрөк менен, б.а. сан түркүн рухии ыпластыктардан арылып, аруу жандүинө менен баргандар гана Алланын мухит сымал учукыиырсыз ыраакым-мээримине бөлөнөөрү бышык. Бул багытта Алла Таала: «Ал күнү малмүлк да, бала-бакыра да паида бере албаит. Тек Жараткан Аллага аруу жүрөк (калб-и салим) менен келгендер гана (тозок отунан кутулат)» (Шуара сүрөсү, 88-89) деп буюрат.
XXII. ТЕРС КУЛК-МҮНӨЗДӨН ООЛАК БОЛУУ
Жакшы сапаттар оң, жаман сапаттар терс ахлак болуп эсептелет. Ислам дини адам баласынан ириде жаман сапттардан, терс кулк-мүнөздөн, арам иштерден оолак болууну[13:58, 05.01.2016] ibragim: талап кылат. Б.а. жамандыктан оолак болуу жакшылык кылуудан биринчи талап кылынат.
Жогоруда белгилеген напси тарбиясынын негизги бөлүгүн терс ахлактан алыс болуу түзөт.
Мусулман «адам» атка татыктуу Аллага жакын кул болууга умтулуп, анүчүн эң ириде жүрөгүн кара көөлөрдөн тазалашы кажет.
Жогоруда белгиленгендеи, жүрөктү кара көөлөрдөн тазалоо үчүн арам иштерден алыс болуу зарыл. Мунун башында арам тамактан оолак болуу турат. Андан соң күнөө иштерден алыс болуу шарт. Адам баласы күнөө иштерге баруу менен толук момунмусулман боло албаит. Күнөө иштерге барып «менин жүрөгүм таза» деп аитуу менен адам өзүн-өзү алдаган болот.
Мусулман адам мусулманга жарашпаган терс кулк-мүнөздөрдү, сапаттарды ташташы керек. Ал өзгөлөргө кек сактабашы, арам оилобошу да керек. Анткени ал кек сактоонун, бирөөгө арам оилоонун кылган жакшылыктарын бөөдө жокко чыгарарын анык билет. Азирети Паигамбарыбыз «кызгануу – бул от-жалын отунду жалмаганы сыңары жакшы амал-иштерди жалмаит» деген.
Мусулман баласы өзүнүн жана карамагындагы адамдардын материалдык муктаждыктарын адал жолдон камсыз кылышы керек. Мал-мүлктү адал жолдорго сарптоо, Алла жолунда каржоо, эл-жерине, өз мамлекетине паидалуу иштерге колдонуу, кембагалдарга жардам берүү сыяктуу аруу максаттар менен табууга аракет жасашы зарыл.
Болбосо жүрөгүнө акча үчүн гана күиүп-жануу ышкысы орун алып, сараңдыкка жол ачышы толук ыктымал. Сараңдык болсо терс сапаттардын бири. Мусулман адам киреше табууда да, аны сарптоодо да кылдат аракет жасашы керек. Сараңдыкка да, ысырапчылыкка да жол бербөөгө тиииш.
[13:59, 05.01.2016] ibragim: Мусулман текеберликтен оолак болууга жанүрөшү кажет. Өзүн бирөөдөн жогору сезип бои көтөрбөшү зарыл. Себеби ал чыныгы жогорулук Алланын алдында болгондугун билет. Муну тек Алла Таала гана билет. Бои көтөрүү бул өзүнчө рухии илдет. Ал адамды акырындык менен кемирип олтуруп акырында чоң жоготууга тушуктурат.
Мусулман адам ушак-аиың аитып, бирөөнүн артынан сөз сүилөбөшү зарыл.
Бирөөнүн катачылыгын эл алдында эмес, өзүнө жылуу мамиле, жатык тил менен түшүндүрүп, ага жардам берүүгө аракет кылышы кажет.
Мусулман адам берген сөзүндө бек турууга тиииш. Бирөөнүн жакшылыгын унутпаи, адамгерчиликтүү, каирымдуу болушу керек. Адамдарга да, Аллага да ыраазылык билдирүүнү билиши керек. Азирети Паигамбарыбыз «адамдарга ыраазылык билдирбеген адам Аллага да ыраазылык билдирбеит, шүгүр келтирбеит» деген. Ошондуктан даиыма жакшылыкка жакшылык менен жооп берүүнү үирөнүү зарыл.
Мусулман көрсөтмөлүүлүктөн, мактануудан алыс болушу кажет. Себеби ал жасаган иштерин тек Алланын ыраазылыгы гана үчүн жасап, эл көрсүн, эл уксун деген ниет менен жакшылык кылбашы керек.
Мусулман бирөө жөнүндө жаман оилобошу зарыл. Бул арап тилинде «суу-и зан жаман ои» деп аитылат. Жаман ои дагы өзүнчө дарт.
Азирети Паигамбарыбыздан адамдарды тозокко түшүрчү нерселер тууралуу суралганда:
«Ооз (тил) жана жыныс мүчө! (б.а. оозуна алы жетпөө жана жыныстык арзууга алдануу)» деп жооп каитарган (Тирмизи, Бирр, 62).
Паигамбарыбыз бир хадисинде:
«Элге терс мамиледе болгон адам беиишке кире албаит» (Тирмизи, Бирр, 29/1946) деген.
Абу Хураиранын аитуусу боюнча, Паигамбарыбыз: [13:59, 05.01.2016] ibragim: «Көз жумган соң бушаиман болбогон адам болбоит» дегенде сахабалар: «анын бушаимандыгы эмнеде, о, Алланын Элчиси?» деп сурашат. Анда Алланын Элчиси:
«Жакшы адам дагы да көп жакшылык кылалбаганына, ал эми жаман адам болсо, ошол жамандыгынан каита албаганына бушаиман болот» деп жооп каитарган (Тирмизи, Зухд, 59).
Куран мусулман баласына жарашпаган терс сапаттарды эскерип, алардан алыс турууга үндөгөн. Алардын аирымдары төмөнкүлөр: сараңдык, бирөөгө жалган жалаа жабуу, жасаган жакшылыгын колко кылуу, бирөөнү ушактоо, эл ортосуна от жагып бузукулук чыгаруу.
XXIII. ДҮИНӨ МАЛ-МҮЛКҮНӨ АШКЕРЕ СҮИҮҮ БАПЕСТЕБӨӨ
Утурумдук мал-мүлктү түбөлүк бакытка алпара турган каражат катары кабылдоо өтө чоң каидыгерлик. Бул дүинө да, андагы мал-мүлк, баилык да бир күнү жок болорун, адам баласы акыретте тек амал-иштери менен гана каларын эстен чыгарбоо абзел.
Утурумдук баилыкка, мансапка, атак-даңкка ашыгуу, аларды бүт нерседен жогору коиуу адам баласын жаман жолго кадам таштоого түртүп, адал-арамды ылгабаи өмүр сүрүшүнө себеп болот. Напсинин, азгырык шаитандын, акчанын, бииликтин кулуна аилантат.
Чыныгы момун-мусулман болушуна бөгөт болот. Зулумдукка жол ачат, акыикаттан, адилеттүүлүктөн таидырат. Мына ушул себептерден улам куттуу хадистерде да дүинө малмүлкүнө ашкере сүиүү бапестөө ар түрдүү жамандыкка себеп болору билдирилген.
Мусулман түбөлүк жашоо катары акырет жашоосу экендигине ишенет. Ошондуктан ал баилыкты жүрөктөн оолак кармап, мал-мүлктүн, атак-даңктын кулуна аиланбашы кажет.
Мунун бардыгын теске салып, мал-мүлктү адал жолдон таап, адал жолго колдонуп, жалпы элге кызмат кылышы зарыл.
Аяттарда төмөнкчө буюрулат:
[14:00, 05.01.2016] ibragim: Аяттарда төмөнкчө буюрулат:
«Жалганчы дөөлөт ээлерин Мага коиуп, аларга бираз мөөнөт бер. Анткени биздин астыбызда алар үчүн кишендер, тозок оту, (кекиртегине) тыгылуучу (өтө ысык) тамактар жана жан чыдагыс азап бар!» (Муззаммил сүрөсү, 11-13) «Силер бул дүинөнүн жашоосун артык көрөсүңөр. Бирок акырет жашоосу эң жакшы жана түбөлүктүү» (Алаа сүрөсү, 16-17) «Ким бизди эстөөдөн баш тартса жана дүинө жашоосунан башка жашоону каалабаса, сен да алардан баш тарт. Алардын илимден алчу үлүшү ушунчалык гана!
Чындыгында, Эгең жолунан адашканды жана туура жолдогуну да Билүүчү» (Нажм сүрөсү, 29-30).
«Тили жана кыимыл-аракети менен каибат кылуучуга азап болсун! Ал малдүинө топтоп, аны санады. Топтогон мал-дүинөсү аны түбөлүктүү кылат депоилоит. Жок! Ал сөзсүз «быркыратуучуга» (тозокко) ыргытылат. Быркыратуучу эмне экенин билесиңби?
Ал Алланын жагылган оту!» (Хумаза сүрөсү, 1-6).
Укба бин Амирдин аитуусунда, Алланын Элчиси:
«Мен акыретке силерден мурда барам жана силер үчүн даярдык көрөм, силердин Алла жолундагы кызматтарыңарга күбөгө өтөм. Силер менен жолуга турган жаиыбыз Кавсар абызы (көлмөсү) болот. Мен азыр ал жерди көрүп турам! Мен силердин Аллага шерик кошууңардан санаркабаим (б.а.Аллага шерик кошпошуңарга ишенем)! Бирок мен дүинөнүн миң кубулма лаззаттарына (мал-мүлк, баилык, биилик ж.б.) азгырылып, бирибириңер менен чатакташып кетишиңерден корком!» (Бухари, Магази, 17; Муслим, Фадаил, 31; Абу Давуд, Жанаиз, 68-70; Насаи, Жанаиз, 61) деген.
Мына ушул хадистин дагы башка төмөнкүчө варианттары бар:[14:01, 05.01.2016] ibragim: «Мен силердин дүинө азгырыгына алданып бири-бириңер менен мушташып, бирибириңерди өлтүрүшүңөрдөн, силерден мурдагылар сыяктуу жок болуп кетишиңерден корком» (Муслим, Фадаил, 31) «... Мен ырасында силердин баилык топтоо үчүн бири-бириңер менен урушуп жаңжал чыгарышыңардан корком» (Бухари, Жанаиз, 71) Андыктан өзгөчө бүгүнкү күнү мусулмандар мал-дүинө маселесине өтө кылдат мамиле жасашы кажет. Мусулман адам адал жолдон топтогон малмүлкүн Алланын ак жолунда (үи-бүлөсүн багууда, элге кызмат кылууда) колдонуу менен бул дүинөдө да, акыретте да паида алып келген мал-дүинөгө аилантышы зарыл.
ОН АЛТЫНЧЫ БӨЛҮМ ЧОҢ КҮНӨӨЛӨР I ЧОҢ КҮНӨӨ
Чоң күнөө кескин далилдер (Куран, сүннөт жана ижма) менен чоң күнөө болгондугу, арам кылынгандыгы жана аны жасаган адамга жаза берүү зарылчылыгы билдирилген күнөөлөр эсептелет. Мындан сырткаркы жат иштер кичине күнөөлөргө кирет.
Ошону менен бирге Исламга ылаиык келбеген жат иштерди чоң жана кичине күнөөлөр деп бөлүүнүн өзү дурус болбогонун аиткан аалымдар да бар. Чоң күнөөлөрдүн өзгөчөлүгү «жаза талап кылуу, тозок азабына карата эскертүү алуу, каргыш алуу, жасаган адамдын «фасык-бузуку» атанышы». Парз жана важип иштерди аткарбоо да чоң күнөөгө кирет.
Чоң күнөөлөрдүн арам кылынгандыгы багытында аалымдардын ортосунда эч кандаи талаш жок. Буга көптөгөн аят-хадистер далил. Маселен, «Эгерде силер тыиуу салынган чоң күнөөлөрдөн өзүңөрдү тыиып-сактасаңар, кичине күнөөлөрүңөрдү кечиребиз жана силерди беиишке киргизебиз» (Ниса сүрөсү, 31) «Алар оор күнөөлөрдөн, бузукулуктардан чегингендер жана ачуусу келгенде кечиргендер» (Шууро сүрөсү, 37) «Оор күнөөлөрдөн жана ыпластыктардан сактангандардын бир аз кичине күнөөлөрү болсо, аларга Эгеңдин кечирими шексиз кең!» (Нажм сүрөсү, 32) деген аяттар кичинечоң күнөөлөргө ишарат жасаган аяттар. Асыресе, чоң күнөөлөр өз ара тизмелениши далилдердеги аитым-сөздөргө жана күнөөнүн жеке адам өңүтүнөн болсун, коомдук өңүттөн болсун, аитор, анын зыянына, залакасына жараша иликтенет.
[14:02, 05.01.2016] ibragim: Хадистерден да «чоң күнөө» сөзүн кездештирүүгө мүмкүн. Алсак, Абдуррахман бин Абу Бакир атасынын мынабу окуяны аитып бергенин билдирет: Алла Элчисинин жанында болчубуз. Ал үч жолу мындаи деди: «Силерге чоң күнөөлөрдүн эң оорлорун аитып береиинби? Аллага шерик кошуу, ата-энеге баш иибөө жана жалган күбө болуу...»
(Бухари, Адаб, 6; Иман, 16).
Дагы бир хадисте чоң күнөөлөр «мубиикаат – оирондотуучу, жок кылуучу» сөзү менен колдонулат: « Алланын Элчиси: Жок кылуучу жети нерседен оолак болгула! деди.
Алар каисылар, о, Алланын Элчиси? – деген суроого ал төмөнкүчө жооп каитарды: Аллага шерик кошуу, сыикырчылык, Алла Таала арам кылганына карабастан жөнсүз адам өлтүрүү, жетимдин мал-мүлкүн жеш, сүткорлук (процент акча алып-берүү), душманга кол салуу учурунда согуштан качуу, ар-намыстуу таза момун аялдарга зина күнөөсүн таңуулап, жалган жалаа жабуу»
Дагы башка хадисте чоң күнөөлөр төмөнкүчө тизмеленет: «Аллага шерик кошуу, жөн жерден адам өлтүрүү, таза аялга зина күнөөсүн таңуулоо, зина кылуу, душманга кол салуу учурунда качуу, сыикырчылык, жетимдин мал-мүлкүн жеш, мусулман ата-энеге баш иибөө, сүткорлук (паиыз алып-берүү), уурулук кылуу жана арак ичүү» (Бухари, Васаиа, 23;
Муслим, Иман, 141-146; Абу Давуд, Васаиа, 10)
#63 07 January 2016 - 10:52
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[13:46, 06.01.2016] ibragim: Чоң күнөөлөр булар менен гана чектелүү эмес. Төмөнкү терс иштер да Исламда чоң күнөөлөр катары кабылданат:
1. Аллага шерик кошуу. Бул күнөө мусулман адамды динден чыгарат.
2. Адам өлтүрүү.
3. Намазды таштоо 4. Зекет бербөө 5. Себепсиз орозо кармабоо 6. Мүмкүнчүлүгү боло туруп ажылыкка барбоо.
7. Сыикырчылык менен алектенүү 8. Паиыз (сүткорлук, процент акча) алуу же берүү 9. Метрден жана таразадан алдоо 10. Элдин мал-мүлкүнө туура эмес жолдон кол салуу 11. Уурулук кылуу 12. Паигамбарыбызга жалган сөз же аракет таңуулоо. Маселен, жалган «хадис» оилоп табуу. Ошондои эле хадистерди четке кагуу, Паигамбарыбыздын сөздөрүн төмөн көрүү да чоң күнөөлөргө кирет.
13. Согуштан качуу 14. Зина кылуу 15. Ата-энеге баш иибөө, аларга акаарат келтирүү 16. Кииим кииүүдө аврат жерлерди ачык алып жүрүү.
17. Пара алуу же берүү 18. Жөн жерден жетимдин мал-мүлкүн жеөө 19. Мураскорго өз акысын бербөө 20. Мамлекеттик казынага туура эмес жолдон кол салуу 21. Өзүн-өзү өлтүрүү 22. Бузукулукка чакыруу же жамандыкка жол ачуу 23. Мунафыктык кылуу. Мусулман адам сыяктуу көрүнүү, эки жүздүүлүк.
24. Жасаган жакшылыгын колко кылуу.
25. Наалат аитуу 26. Мусулман коомчулугуна кыянаттык кылуу 27. Көзү ачыктык, бүбүчүлүк кылуу же ушул иштерди тастыктоо.
28. Тууган-туушкандар менен болгон баиланышты үзүү 29. Атаиын билип туруп динии өкүмдөрдү бурмалоо 30. Чагымчылык 31. Эркек адамдын алтын тагынышы жана жибек кииим киииши.
32. Мусулмандарга каршы колго курал кармоо 33. Алладан башка бирөө үчүн курмандык чалуу 34. Кутман сахабаларга, өзгөчө алдыңкы сахабаларга акаарат келтирүү 35. Жума намазына барбаи өзүнчө намаз окуу. Мусулмандарды бөлүп-жаруу, мусулмандардын ортосуна от жагуу 36. Сотто акыикатты биле туруп адилетсиз өкүм чыгаруу 37. Бузукулукка жол ачкан (маселен, соику кана, кумар оиун залдары ж.б.) мекемелерди иштетүү, алардын жарнак-көрнөктөрүн жаиуу.
38. Аялдын эркекке, эркектин аял кишиге окшоого аракет кылышы.
39. Гомосексуализм 40. Башкаруучулардын элге зулумдук кылышы, элдин акысын жеп, укугун тепсеши.
41. Спирттик ичимдик ичүү
[13:47, 06.01.2016] ibragim: 42. Жалган күбө болуу, жалган касам ичүү 43. Калп аитуу 44. Кумар оиноо же оинотуу 45. Эл арасында бузукулук чыгаруу 46. Таза аялдарга жалган жалаа жабуу 47. Талап-тоноочулук 48. Кан ичүү, тарп, доңуз этин жеөө 49. Зааранын кииимге чачырап-чачырабашына анчеиин көңүл бөлбөө 50. Эки адамдын ортосундагы сүилөшүүлөргө жашыруун түрдө кулак төшөө 51. Алла Таала тыиуу салган нерселер менен соода кылуу.
52. Чектен ашуу, бирөөнүн укугун тепсөө.
53. Мусулмандарга зордук-зомбулук көрсөтүү 54. Алланын азабынан коркпоо 55. Алланын ыраакымынан, кечириминен үмүт үзүү 56. Бои көтөрүү, менменсинүү, мактануу 57. Мусулмандарды жашыруун түрдө көзөмөлдөө, алардын аирым бир катачылыктарын ачыкка чыгаруу.
58. Көрсөтмөлүүлүк. Өзгөчө ибадатты эл көрсүн үчүн кылуу.
59. Парздарды орундатпоо – бул чоң күнөө. Бүгүнкү күнү тилекке каршы, буга маани берилбеи келет. Мусулмандар өздөрү да, балдары да эмненин арамадал болгондугун билиши жана аны үирөтүшү – бул парз өкүмүндөгү иш. Себеби мусулман баласы эмненин парз болгонун билип аны орундоого жана эмненин арам болгондугун билип алардан алыс болууга милдеттүү.[13: 48, 06.01.2016] ibragim: Куранда жана сүннөттө ачык-аикын түрдө көрсөтүлгөн күнөөлөрдү күнөө катары кабыл албоо адамды мусулманчылыктан чыгарат, Кудаи сактасын! Бул жагдаига өзгөчө көңүл буруу кажет. Адам баласы күнөө жасашы мүмкүн. Андан арылуунун жолу Жараткандан кечирим тилөө. Кимдир бирөө бирөөнүн акысын тепсеген болсо, ал адам менен адалдашуусу (акысын төлөшү же ал адамдын ыраазылыгын алышы) керек.
Психологиялык жактан эс алуу үчүн арам, күнөө иштерди жеңил-желпи кабылдоо же «күнөө эмес» деп аитуу ыимандын кетишине себеп болот. Ошондои эле аалымдар кичине күнөөлөрдү этибарга албоонун өзү чоң күнөөгө кирээрин аитышкан.
Күнөөнүн кечирилишинин биринчи жолу – бул чын ыкластан тооба кылуу (бушаиман болуп Жарткандан кечирим тилеп, экинчи ал ишке барбоого сөз берүү). Алла Таала тооба кылгандарды кечире тургандыгын бир топ аяттарда билдирген. Бул жөнүндө жогоруда маалымат берилди. Асыресе, аят-хадистерди эске алган аалымдар беш маал намаз, орозо, ажылык, умра, даарат сыяктуу ибадаттар кичине күнөөлөрдү тазаларын аитышкан. Көпчүлүк аалымдар «Эгерде силер тыиуу салынган чоң күнөөлөрдөн өзүңөрдү тыиып-сактасаңар, кичине күнөөлөрүңөрдү кечиребиз жана силерди беиишке киргизебиз»
(Ниса сүрөсү, 31) деген аятты далил тутуп, чоң күнөөлөрдөн сактанып алыс болууга аракет болгон чакта, кичине күнөөлөр кечирилээрин билдиришет. Хадистерде «Толук кандуу кабылданган ажылык ошол жылкы катачылыктарды жууп тазалаит» (Муслим, Хаж, 437; Муватта, Хаж, 65), «Шеииттен чыккан алгачкы тамчы кан анын бардык күнөөлөрү үчүн каффарат болот» (Ибн Маажа, Жихад, 16), «Алла Таала жума намазын окуган адамдын эки жума ортосундагы күнөөлөрүн жаап коет» (Абу Давуд, Салаат, 127, 229;
Муслим, Тахара, 14), «Ким (орозонун) сообуна ишенип, акыбетин Жараткан Алладан күтүп Рамазан аиында орозо кармаса, анын өткөн күнөөлөрү кечирилет» (Бухари, Иман, 28) – деп буюрулат. Береги хадистерде аитылган күнөөлөркичине күнөөлөр болуп
[13:48, 06.01.2016] ibragim: эсептелет. Болбосо, эч бир ибадат адам өлтүрүү, зина кылуу, арак ичүү сыяктуу чоң күнөөлөрдүн кечирилишине себеп боло албаит.
Чоң күнөөлөр шариятта көрсөтүлгөн жаза жүзөгө ашырылган соң кечирим тилөө менен кечирилет. Асыресе, кичине күнөөлөр улам жүзөгө аша берсе, ал чоң күнөөгө аиланат. Ошондуктан чоң же кичине күнөө болсун, аны «Алла Таалага баш көтөрүү» деп билип, ар даиым андан оолак болуу кажет.
Чоң күнөөлөрдүн башында орун алган «Аллага шерик кошуу» адамды каапырлыкка алпарары бышык. Бул жаатта эч бир талаш жок. Ал эми мындан сырткаркы чоң күнөөлөрдү жасоо мусулман адамды Исламдан чыгарып-чыгарбашы багытында Ислам аалымдары ар түрдүү ои-пикирлерин аитышкан.
Бул багытта Ахли сүннөт аалымдарынын пикири төмөнкүчө: Чоң күнөө мусулман адамды ыимандан чыгарып, каапырлыкка алып барбаит. Чоң күнөө жасаган мусулман адам «аасии – күнөөкөр» болуп саналат. Ал эми мындаи күнөөнү адал деп билүү, шылдыңкелекеге алуу кескин түрдө каапырлыкты талап кылат.
Ислам аалымдарынын пикиринде, ыиман – бул жүрөк менен ишенип тастыктоо.
Момун-мусулман адамдын ыимандан чыгышы үчүн жүрөгүндөгү тастык өзгөрүшү кажет.
Жүзөгө ашкан каисыдыр бир чоң күнөө тастыкты өзгөртө турган мааниде болбосо, аны жасаган адам ыимандан чыкпаит. Жүрөктөгү тастыктын өзгөрүшү тигил же бул күнөөнү «күнөө эмес» деп билүү же анын өкүмүн шылдыңга алуу аркылуу жүзөгө ашат.
Шарияттын өкүмдөрүн келекеге алып, жеңил желпи кабылдамаиын, арамды адал, адалды арам катары эсептемеиин жүрөктөгү тастык өзгөрбөит. Ал өзгөрбөгөн соң каапырлык талап кылынбаит.[13: 49, 06.01.2016] ibragim: «Алла Таала өзүнө шерик кошкондорду кечирбеит. Мындан башка күнөө иш кылгандарды эгер кааласа кечирет» (Ниса сүрөсү, 116) деген аятта шерик кошуу эч кечирилбеши, ал эми мындан сырткаркы күнөөлөр эгер Алла Таала кааласа кечирилери билдирилет. Эгер чоң күнөөлөр каапырлыкка алпарса, анда аятта «маа дууна заалик – мындан тышкаркылар. ..» деген аитым колдонулмак эмес. Асыресе, чоң күнөө жасаган мусулман адамдар каапыр эмес, күнөөкөр болгондугун билдирген көптөгөн аяттар бар.
Алардын аирымдары төмөнкүчө:
«О, момундар! Арак, кумар, (сыиынуу үчүн) орнотулган таштар жана жаанын огу менен төлгө тартуу – шаитандын ыплас иштери. Мындан сактангыла! Мүмкүн кутулаарсыңар» (Маида сүрөсү, 90) «Эгер момундардан эки таипа бири-бири менен согушушса... .» (Хужурат сүрөсү, 9) «О, ыиман келтиргендер! Чын жүрөктөн, чыныгы тооба менен тооба кылып Жаратканга багыт алгыла!» (Тахрим сүрөсү, 8). Бул аяттарда баикалгандаи, Алла Таала чоң күнөө жасагандарга «О, ыиман келтиргендер» деп каирылууда.
Ошондои эле Азирети Паигамбарыбыз зина кылган же арак ичкен адамдарды мусулман катары көргөн, аларды динден чыкканын аиткан эмес.
II. АИРЫМ ЧОҢ КҮНӨӨЛӨР ЖӨНҮНДӨ КЫСКАЧА ТҮШҮНҮК А. АДАМ ӨЛТҮРҮҮ
Ислам дини жашоо укугун адам баласынын эң маанилүү укугу катары кабылдаит.
Андыктан эч ким жөнсүз бирөөнү өлтүрүүгө укугу жок. Себепсиз адам өлтүрүү арам болуп, эң чоң күнөөлөргө кирет. Куранда бир адамды куткаруу бүтүндөи инсаниятты куткарган сыяктуу, ал эми бир адамды өлтүрүү бардык адамдарды өлтүрүү сыяктуу болору аитылган (Маида сүрөсү, 32). Бул багытта мындан башка аяттарда төмөнкүчө буюрулат:
«Эгер ким мусулман адамды атаилап өлтүрсө, анын жазасы – тозокто түбөлүк болот.
Ал Алла Тааланын каарына калып, каргышына тушугат. Алла ага чоң азап даярдап коет»
[13:50, 06.01.2016] ibragim: (Ниса сүрөсү, 93) «Алла Таала арам кылган (тыиуу салган эч күнөөсү жок) жанды укуксуз (жөнсүз) өлтүрбөгүлө» (Исра сүрөсү, 33).
Куттуу хадистерде чоң күнөөлөрдүн башында «адам өлтүрүү» турары белгиленген.
Азирети Паигамбарыбыз коштошуу кутпасында мындаи деген: «... жаныңар, малмүлкүңөр жана ар-намысыңар ыиык. Буларга кандаи зордукзомбулук болбосун – баары арам» (Бухари, Илим, 37, Хаж, 132).
Өзүн-өзү өлтүрүү да чоң күнөө.
Эненин боюндагы баланын өлүмүнө себеп боло турган иш-аракет да арам. Мисалы, эненин боюндагы баласын алдырышы. Бир топ аятта «балдарыңарды кедеиликтин дартынан өлтүрбөгүлө! » (Анаам сүрөсү, 151; Исра сүрөсү, 31) деп буюрулат.
Согуш учуру болсо да согушка катышалбаган карыяларга, аялдарга жана балдарга кол салууга болбоит.
Өлүм жазасына ылаиыктуу болсо да, аны мамлекеттик соттон башка эч ким өлтүрө албаит. Ошондуктан кун кубалоо чоң күнөө.
Атаиын адам өлтүрүүнүн жазасы эгер көз жумган адамдын туугандары кааласа «кысас» (канга кан) өкүмү жүзөгө ашырылат. Катачылык менен адам өлтүрүүнүн жазасы – кун жана каффарат. Асыресе, бул адамдын Алла алдындагы абалы анын тообасына жана Алланын кечиримине баиланыштуу болот.
Б. АРАК ИЧҮҮ
Адам баласы азгырылган терс жосундардын башында спирттик ичимдиктер жана баңги заттар турат. Адамдагы эң кымбат нерсе – бул анын акыл-эси. Ошондуктан акыл-эс менен тыгыз баиланышы бар башка баалуулуктарга, маселен, адамдын ар-намысына, жанына, мал-мүлкүнө доо кетирүү ыктымалы жогору болгондугу үчүн арак ичүү чоң күнөө болуп эсептелет[13: 50, 06.01.2016] ibragim: Куранда мындаи буюрулат: «О, момундар! Арак, кумар, (сыиынуу үчүн) орнотулган таштар жана жаанын огу менен төлгө тартуу – шаитандын ыплас иштери. Мындан сактангыл! Мүмкүн кутулаарсыңар» (Маида сүрөсү, 90).
В. СҮТКОРЛУК (паиызга акча берүү)
Чоң күнөөлөрдүн бири – бул сүткорлук. Паиызга акча берүү да, алуу да шариятта арам болуп эсептелет. Бул жөнүндө «Арам киреше» бөлүмүндө кеңири маалымат берилген.
Сүткорлук туурасында Куранда төмөнкүчө буюрулат: «Сүткорлук кылгандар (кыяматта) мүрзөлөрүнөн жин тииген киши сыяктуу турушат. Буга алардын:
Чындыгында соода сүткорлукка окшош» дегени себеп. Алла сооданы адал, сүткорлукту арам кылган...» (Бакара сүрөсү, 275), «Силер адамдардын мал-мүлкү аркылуу көбөисүн деп берген паиыз (акчаңар) Алланын алдында көбөибөит. Алланын ыраазылыгы үчүн берген зекетиңер эселенип көбөиөт» (Рум сүрөсү, 39) Сүткорлуктун арам болгондугуна карата көптөгөн хадистер да аитылган. Алардын биринде мындаи делет: «Абаилагыла! Караңгылык доорундагы сүткорлуктун бардык түрүнө тыиуу салынды. Өз акчаңар өзүңөрдүкү (андан ашыкчасы силерге адал эмес).
Мына ушуну (эске алып) аракет кылсаңар, бирөөнүн укугун тепсебеген да, өз укугуңарды коргогон да болосуңар» (Бухари, Буиуу, 79).
Г. КУМАР ОИНОО
Ислам дининдеги чоң күнөөлөрдүн бири – кумар оиноо. Кумар оиноо, оинотуу жана мындаи жерлерден акча табуу чоң күнөө. Куранда төмөнкүчө буюрулат: «О, момундар!
Арак, кумар, (сыиынуу үчүн) орнотулган таштар жана жаанын огу менен төлгө тартуу – шаитандын ыплас иштери. Мындан сактангыл! Мүмкүн кутулаарсыңар. Шаитан арак,
[13:52, 06.01.2016] ibragim: кумар менен ортоңорго кек салып от жагып, Алланы эскерүүдөн жана намаздан тосууну каалаит...» (Маида сүрөсү, 90-91).
1. Аллага шерик кошуу. Бул күнөө мусулман адамды динден чыгарат.
2. Адам өлтүрүү.
3. Намазды таштоо 4. Зекет бербөө 5. Себепсиз орозо кармабоо 6. Мүмкүнчүлүгү боло туруп ажылыкка барбоо.
7. Сыикырчылык менен алектенүү 8. Паиыз (сүткорлук, процент акча) алуу же берүү 9. Метрден жана таразадан алдоо 10. Элдин мал-мүлкүнө туура эмес жолдон кол салуу 11. Уурулук кылуу 12. Паигамбарыбызга жалган сөз же аракет таңуулоо. Маселен, жалган «хадис» оилоп табуу. Ошондои эле хадистерди четке кагуу, Паигамбарыбыздын сөздөрүн төмөн көрүү да чоң күнөөлөргө кирет.
13. Согуштан качуу 14. Зина кылуу 15. Ата-энеге баш иибөө, аларга акаарат келтирүү 16. Кииим кииүүдө аврат жерлерди ачык алып жүрүү.
17. Пара алуу же берүү 18. Жөн жерден жетимдин мал-мүлкүн жеөө 19. Мураскорго өз акысын бербөө 20. Мамлекеттик казынага туура эмес жолдон кол салуу 21. Өзүн-өзү өлтүрүү 22. Бузукулукка чакыруу же жамандыкка жол ачуу 23. Мунафыктык кылуу. Мусулман адам сыяктуу көрүнүү, эки жүздүүлүк.
24. Жасаган жакшылыгын колко кылуу.
25. Наалат аитуу 26. Мусулман коомчулугуна кыянаттык кылуу 27. Көзү ачыктык, бүбүчүлүк кылуу же ушул иштерди тастыктоо.
28. Тууган-туушкандар менен болгон баиланышты үзүү 29. Атаиын билип туруп динии өкүмдөрдү бурмалоо 30. Чагымчылык 31. Эркек адамдын алтын тагынышы жана жибек кииим киииши.
32. Мусулмандарга каршы колго курал кармоо 33. Алладан башка бирөө үчүн курмандык чалуу 34. Кутман сахабаларга, өзгөчө алдыңкы сахабаларга акаарат келтирүү 35. Жума намазына барбаи өзүнчө намаз окуу. Мусулмандарды бөлүп-жаруу, мусулмандардын ортосуна от жагуу 36. Сотто акыикатты биле туруп адилетсиз өкүм чыгаруу 37. Бузукулукка жол ачкан (маселен, соику кана, кумар оиун залдары ж.б.) мекемелерди иштетүү, алардын жарнак-көрнөктөрүн жаиуу.
38. Аялдын эркекке, эркектин аял кишиге окшоого аракет кылышы.
39. Гомосексуализм 40. Башкаруучулардын элге зулумдук кылышы, элдин акысын жеп, укугун тепсеши.
41. Спирттик ичимдик ичүү
[13:47, 06.01.2016] ibragim: 42. Жалган күбө болуу, жалган касам ичүү 43. Калп аитуу 44. Кумар оиноо же оинотуу 45. Эл арасында бузукулук чыгаруу 46. Таза аялдарга жалган жалаа жабуу 47. Талап-тоноочулук 48. Кан ичүү, тарп, доңуз этин жеөө 49. Зааранын кииимге чачырап-чачырабашына анчеиин көңүл бөлбөө 50. Эки адамдын ортосундагы сүилөшүүлөргө жашыруун түрдө кулак төшөө 51. Алла Таала тыиуу салган нерселер менен соода кылуу.
52. Чектен ашуу, бирөөнүн укугун тепсөө.
53. Мусулмандарга зордук-зомбулук көрсөтүү 54. Алланын азабынан коркпоо 55. Алланын ыраакымынан, кечириминен үмүт үзүү 56. Бои көтөрүү, менменсинүү, мактануу 57. Мусулмандарды жашыруун түрдө көзөмөлдөө, алардын аирым бир катачылыктарын ачыкка чыгаруу.
58. Көрсөтмөлүүлүк. Өзгөчө ибадатты эл көрсүн үчүн кылуу.
59. Парздарды орундатпоо – бул чоң күнөө. Бүгүнкү күнү тилекке каршы, буга маани берилбеи келет. Мусулмандар өздөрү да, балдары да эмненин арамадал болгондугун билиши жана аны үирөтүшү – бул парз өкүмүндөгү иш. Себеби мусулман баласы эмненин парз болгонун билип аны орундоого жана эмненин арам болгондугун билип алардан алыс болууга милдеттүү.[13: 48, 06.01.2016] ibragim: Куранда жана сүннөттө ачык-аикын түрдө көрсөтүлгөн күнөөлөрдү күнөө катары кабыл албоо адамды мусулманчылыктан чыгарат, Кудаи сактасын! Бул жагдаига өзгөчө көңүл буруу кажет. Адам баласы күнөө жасашы мүмкүн. Андан арылуунун жолу Жараткандан кечирим тилөө. Кимдир бирөө бирөөнүн акысын тепсеген болсо, ал адам менен адалдашуусу (акысын төлөшү же ал адамдын ыраазылыгын алышы) керек.
Психологиялык жактан эс алуу үчүн арам, күнөө иштерди жеңил-желпи кабылдоо же «күнөө эмес» деп аитуу ыимандын кетишине себеп болот. Ошондои эле аалымдар кичине күнөөлөрдү этибарга албоонун өзү чоң күнөөгө кирээрин аитышкан.
Күнөөнүн кечирилишинин биринчи жолу – бул чын ыкластан тооба кылуу (бушаиман болуп Жарткандан кечирим тилеп, экинчи ал ишке барбоого сөз берүү). Алла Таала тооба кылгандарды кечире тургандыгын бир топ аяттарда билдирген. Бул жөнүндө жогоруда маалымат берилди. Асыресе, аят-хадистерди эске алган аалымдар беш маал намаз, орозо, ажылык, умра, даарат сыяктуу ибадаттар кичине күнөөлөрдү тазаларын аитышкан. Көпчүлүк аалымдар «Эгерде силер тыиуу салынган чоң күнөөлөрдөн өзүңөрдү тыиып-сактасаңар, кичине күнөөлөрүңөрдү кечиребиз жана силерди беиишке киргизебиз»
(Ниса сүрөсү, 31) деген аятты далил тутуп, чоң күнөөлөрдөн сактанып алыс болууга аракет болгон чакта, кичине күнөөлөр кечирилээрин билдиришет. Хадистерде «Толук кандуу кабылданган ажылык ошол жылкы катачылыктарды жууп тазалаит» (Муслим, Хаж, 437; Муватта, Хаж, 65), «Шеииттен чыккан алгачкы тамчы кан анын бардык күнөөлөрү үчүн каффарат болот» (Ибн Маажа, Жихад, 16), «Алла Таала жума намазын окуган адамдын эки жума ортосундагы күнөөлөрүн жаап коет» (Абу Давуд, Салаат, 127, 229;
Муслим, Тахара, 14), «Ким (орозонун) сообуна ишенип, акыбетин Жараткан Алладан күтүп Рамазан аиында орозо кармаса, анын өткөн күнөөлөрү кечирилет» (Бухари, Иман, 28) – деп буюрулат. Береги хадистерде аитылган күнөөлөркичине күнөөлөр болуп
[13:48, 06.01.2016] ibragim: эсептелет. Болбосо, эч бир ибадат адам өлтүрүү, зина кылуу, арак ичүү сыяктуу чоң күнөөлөрдүн кечирилишине себеп боло албаит.
Чоң күнөөлөр шариятта көрсөтүлгөн жаза жүзөгө ашырылган соң кечирим тилөө менен кечирилет. Асыресе, кичине күнөөлөр улам жүзөгө аша берсе, ал чоң күнөөгө аиланат. Ошондуктан чоң же кичине күнөө болсун, аны «Алла Таалага баш көтөрүү» деп билип, ар даиым андан оолак болуу кажет.
Чоң күнөөлөрдүн башында орун алган «Аллага шерик кошуу» адамды каапырлыкка алпарары бышык. Бул жаатта эч бир талаш жок. Ал эми мындан сырткаркы чоң күнөөлөрдү жасоо мусулман адамды Исламдан чыгарып-чыгарбашы багытында Ислам аалымдары ар түрдүү ои-пикирлерин аитышкан.
Бул багытта Ахли сүннөт аалымдарынын пикири төмөнкүчө: Чоң күнөө мусулман адамды ыимандан чыгарып, каапырлыкка алып барбаит. Чоң күнөө жасаган мусулман адам «аасии – күнөөкөр» болуп саналат. Ал эми мындаи күнөөнү адал деп билүү, шылдыңкелекеге алуу кескин түрдө каапырлыкты талап кылат.
Ислам аалымдарынын пикиринде, ыиман – бул жүрөк менен ишенип тастыктоо.
Момун-мусулман адамдын ыимандан чыгышы үчүн жүрөгүндөгү тастык өзгөрүшү кажет.
Жүзөгө ашкан каисыдыр бир чоң күнөө тастыкты өзгөртө турган мааниде болбосо, аны жасаган адам ыимандан чыкпаит. Жүрөктөгү тастыктын өзгөрүшү тигил же бул күнөөнү «күнөө эмес» деп билүү же анын өкүмүн шылдыңга алуу аркылуу жүзөгө ашат.
Шарияттын өкүмдөрүн келекеге алып, жеңил желпи кабылдамаиын, арамды адал, адалды арам катары эсептемеиин жүрөктөгү тастык өзгөрбөит. Ал өзгөрбөгөн соң каапырлык талап кылынбаит.[13: 49, 06.01.2016] ibragim: «Алла Таала өзүнө шерик кошкондорду кечирбеит. Мындан башка күнөө иш кылгандарды эгер кааласа кечирет» (Ниса сүрөсү, 116) деген аятта шерик кошуу эч кечирилбеши, ал эми мындан сырткаркы күнөөлөр эгер Алла Таала кааласа кечирилери билдирилет. Эгер чоң күнөөлөр каапырлыкка алпарса, анда аятта «маа дууна заалик – мындан тышкаркылар. ..» деген аитым колдонулмак эмес. Асыресе, чоң күнөө жасаган мусулман адамдар каапыр эмес, күнөөкөр болгондугун билдирген көптөгөн аяттар бар.
Алардын аирымдары төмөнкүчө:
«О, момундар! Арак, кумар, (сыиынуу үчүн) орнотулган таштар жана жаанын огу менен төлгө тартуу – шаитандын ыплас иштери. Мындан сактангыла! Мүмкүн кутулаарсыңар» (Маида сүрөсү, 90) «Эгер момундардан эки таипа бири-бири менен согушушса... .» (Хужурат сүрөсү, 9) «О, ыиман келтиргендер! Чын жүрөктөн, чыныгы тооба менен тооба кылып Жаратканга багыт алгыла!» (Тахрим сүрөсү, 8). Бул аяттарда баикалгандаи, Алла Таала чоң күнөө жасагандарга «О, ыиман келтиргендер» деп каирылууда.
Ошондои эле Азирети Паигамбарыбыз зина кылган же арак ичкен адамдарды мусулман катары көргөн, аларды динден чыкканын аиткан эмес.
II. АИРЫМ ЧОҢ КҮНӨӨЛӨР ЖӨНҮНДӨ КЫСКАЧА ТҮШҮНҮК А. АДАМ ӨЛТҮРҮҮ
Ислам дини жашоо укугун адам баласынын эң маанилүү укугу катары кабылдаит.
Андыктан эч ким жөнсүз бирөөнү өлтүрүүгө укугу жок. Себепсиз адам өлтүрүү арам болуп, эң чоң күнөөлөргө кирет. Куранда бир адамды куткаруу бүтүндөи инсаниятты куткарган сыяктуу, ал эми бир адамды өлтүрүү бардык адамдарды өлтүрүү сыяктуу болору аитылган (Маида сүрөсү, 32). Бул багытта мындан башка аяттарда төмөнкүчө буюрулат:
«Эгер ким мусулман адамды атаилап өлтүрсө, анын жазасы – тозокто түбөлүк болот.
Ал Алла Тааланын каарына калып, каргышына тушугат. Алла ага чоң азап даярдап коет»
[13:50, 06.01.2016] ibragim: (Ниса сүрөсү, 93) «Алла Таала арам кылган (тыиуу салган эч күнөөсү жок) жанды укуксуз (жөнсүз) өлтүрбөгүлө» (Исра сүрөсү, 33).
Куттуу хадистерде чоң күнөөлөрдүн башында «адам өлтүрүү» турары белгиленген.
Азирети Паигамбарыбыз коштошуу кутпасында мындаи деген: «... жаныңар, малмүлкүңөр жана ар-намысыңар ыиык. Буларга кандаи зордукзомбулук болбосун – баары арам» (Бухари, Илим, 37, Хаж, 132).
Өзүн-өзү өлтүрүү да чоң күнөө.
Эненин боюндагы баланын өлүмүнө себеп боло турган иш-аракет да арам. Мисалы, эненин боюндагы баласын алдырышы. Бир топ аятта «балдарыңарды кедеиликтин дартынан өлтүрбөгүлө! » (Анаам сүрөсү, 151; Исра сүрөсү, 31) деп буюрулат.
Согуш учуру болсо да согушка катышалбаган карыяларга, аялдарга жана балдарга кол салууга болбоит.
Өлүм жазасына ылаиыктуу болсо да, аны мамлекеттик соттон башка эч ким өлтүрө албаит. Ошондуктан кун кубалоо чоң күнөө.
Атаиын адам өлтүрүүнүн жазасы эгер көз жумган адамдын туугандары кааласа «кысас» (канга кан) өкүмү жүзөгө ашырылат. Катачылык менен адам өлтүрүүнүн жазасы – кун жана каффарат. Асыресе, бул адамдын Алла алдындагы абалы анын тообасына жана Алланын кечиримине баиланыштуу болот.
Б. АРАК ИЧҮҮ
Адам баласы азгырылган терс жосундардын башында спирттик ичимдиктер жана баңги заттар турат. Адамдагы эң кымбат нерсе – бул анын акыл-эси. Ошондуктан акыл-эс менен тыгыз баиланышы бар башка баалуулуктарга, маселен, адамдын ар-намысына, жанына, мал-мүлкүнө доо кетирүү ыктымалы жогору болгондугу үчүн арак ичүү чоң күнөө болуп эсептелет[13: 50, 06.01.2016] ibragim: Куранда мындаи буюрулат: «О, момундар! Арак, кумар, (сыиынуу үчүн) орнотулган таштар жана жаанын огу менен төлгө тартуу – шаитандын ыплас иштери. Мындан сактангыл! Мүмкүн кутулаарсыңар» (Маида сүрөсү, 90).
В. СҮТКОРЛУК (паиызга акча берүү)
Чоң күнөөлөрдүн бири – бул сүткорлук. Паиызга акча берүү да, алуу да шариятта арам болуп эсептелет. Бул жөнүндө «Арам киреше» бөлүмүндө кеңири маалымат берилген.
Сүткорлук туурасында Куранда төмөнкүчө буюрулат: «Сүткорлук кылгандар (кыяматта) мүрзөлөрүнөн жин тииген киши сыяктуу турушат. Буга алардын:
Чындыгында соода сүткорлукка окшош» дегени себеп. Алла сооданы адал, сүткорлукту арам кылган...» (Бакара сүрөсү, 275), «Силер адамдардын мал-мүлкү аркылуу көбөисүн деп берген паиыз (акчаңар) Алланын алдында көбөибөит. Алланын ыраазылыгы үчүн берген зекетиңер эселенип көбөиөт» (Рум сүрөсү, 39) Сүткорлуктун арам болгондугуна карата көптөгөн хадистер да аитылган. Алардын биринде мындаи делет: «Абаилагыла! Караңгылык доорундагы сүткорлуктун бардык түрүнө тыиуу салынды. Өз акчаңар өзүңөрдүкү (андан ашыкчасы силерге адал эмес).
Мына ушуну (эске алып) аракет кылсаңар, бирөөнүн укугун тепсебеген да, өз укугуңарды коргогон да болосуңар» (Бухари, Буиуу, 79).
Г. КУМАР ОИНОО
Ислам дининдеги чоң күнөөлөрдүн бири – кумар оиноо. Кумар оиноо, оинотуу жана мындаи жерлерден акча табуу чоң күнөө. Куранда төмөнкүчө буюрулат: «О, момундар!
Арак, кумар, (сыиынуу үчүн) орнотулган таштар жана жаанын огу менен төлгө тартуу – шаитандын ыплас иштери. Мындан сактангыл! Мүмкүн кутулаарсыңар. Шаитан арак,
[13:52, 06.01.2016] ibragim: кумар менен ортоңорго кек салып от жагып, Алланы эскерүүдөн жана намаздан тосууну каалаит...» (Маида сүрөсү, 90-91).
#64 08 January 2016 - 15:50
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:01, 07.01.2016] ibragim: Д. ПАРА АЛУУ
Пара – бул, акыикаттын алсырашы же адилетсиздиктин үстөмдүгү үчүн алынган акча каражаты. Ардактуу Паигамбарыбыз пара алганга да, пара бергенге да наалат аиткан (Абу Давуд, Акзия, 4).
Паигамбарыбыздын бул хадисинен баикалгандаи, пара берүү да, алуу да чоң күнөөлөргө кирип, арам болуп эсептелет. Бул жөнүндө «арам киреше» темасынан кененирээк маалымат алсаңыз болот.
Ж. ЗИНА
Дин Исламда никеден сырткаркы жыныстык катнаш «зина» деп аталып, арам өкүмүндөгү оор күнөө болуп эсептелет.
Куранда адамзат эркек жана аялдан жуп болуп жаратылгандыгы (Фаатырсүрөсү, 11;
Хужурат сүрөсү, 13), адам баласынын жубаиы менен беипилдикке жетиши Алла Тааланын өзүнчө белгиси болгондугу, бул дүинөдө жасалган жакшылыктын жана терс иштердин акыбети акыретте аял-эркек ажырымысыз каитарыла тургандыгы (Ахзаб сүрөсү, 35) билдирилген.
Ислам дини адамдын табигыи муктаждыктарына, анын ичинен жыныстык муктаждыгына карата каидыгер мамиле жасабаит. Ал шарияттын негизинде баш кошуп коломто отун тутандырып кетүүнү буиурат. Бул өңүттөн Паигамбарыбыз жыныстык катнаштан такыр оолак болууга тыиуу салган (Бухари, Никах, 8). Баш кошуу жеке адам өңүтүнөн сүннөт болсо да, жалпы коомчулук өңүтүнөн парз-ы кифая болуп саналат.
Себеби муундун уланышы талашсыз талап.
[14:02, 07.01.2016] ibragim: Ырасында адам баласы өз жубаиы менен беипилдикке жетет. Бул адамдын табиятына да, адамдык аруулукка да шаима-шаи келет. Ал жыныстык муктаждыгын адал жол менен, б.а. шарият мыизамына ылаиык нике жолу менен орундашы керек.
Адамдык бииик сапаттары бар киши баласы делебе-арзуусунун артынан сая кууп, напсинин туткунуна аиланбашы кажет. Куран менен сүннөт ошол себептен адам баласын үи-бүлө курууга чакырат. Адам жыныстык катнашты же башка напсилик арзууларды жашоонун эң маанилүү жападан-жалгыз түркүгү катары кабылдабашы кажет. Напсилик арзууларга туткун болуу жеке адамга да, жалпы коомчулукка да зыянын тиигизет.
Мусулман баласы табигыи муктаждыктарын адал жол менен камсыздап, Жаратканга жакын кулпенде болууга, Алланын алдына жарык жүз менен барууга күчүнүн жетишинче жанүрөи аракет кылышы кажет. Аял болобу, эркек болобу, аитор, ар бир адам өзүнүн намысына бекем туруп, адамдык аруулугун сакташы керек.
Исламда зинанын өзүнө да, зинага жол ача турган жагдаиларга да тыиуу салынган.
Ошондуктан мусулман адам эң ириде намысын сактап, адамдардын напсилик арзууларын оиготпои турган таризде кииинип, аял болсун, эркек болсун, көздү арамдан оолак тутуп коргошу зарыл.
Нур сүрөсүндө мындаи буюрулат: «(Мухаммед! ) Момундарга аиткын: «(Ар каисыл аялдарды караи берүүдөн) көздөрүн сакташсын, уяттуу жерлерин (жыныстык катнаштан) сактасын! Бул (күнөөдөн таза жүрүүлөрү үчүн) өздөрүнө эле жакшы.
Ариине, Алла Таала ар бир ишиңерден Кабардар! » Момун аялдарга да аиткын: «(Ар каисыл эркекти караи берүүдөн) көздөрүн сакташсын жана алар да уяттуу жерлерин (жыныстык катнаштан) сактасын! Сулуулуктарын көрсөтпөсүн, (шариятта уруксат берилген) көрүнүп турган жерлеринен башкасын. Жоолуктарын көкүрөгүнө чеиин жаба[14:02, 07.01.2016] ibragim: салынышсын! ...» (Нур сүрөсү, 30-31) Мына ошентип Ислам дини зинанын алдын алуу үчүн ар түрдүү чараларды көргөн.
Зина коомчулукта соикулуктун жаиылышына, коомдун бузулушуна, үибүлө коломтосунун өчүшүнө, күнөөсүз балдардын ата-энесиз чоңоиушуна, туура эмес жолдорго түшүүгө иикемдүү болушуна, тукумдун бузулушуна, туугантуушкандык баиланыштардын үзүлүшүнө, жугуштуу оорулардын көбөиүшүнө, аялзатынын буиум сыяктуу сатылыпкордолушуна, адамдык аруулугун жоготуп ар-намыссыз өмүр кечирүүлөрүнө, «адамдык сапат» дегенди укканда жомок катары кабылдап күлкүсү чыгып калышына ж.б.у.с. толуп жаткан терс көрүнүштөргө жол ачат. Бул багытта Жараткан Алла адам баласынын түбөлүк бактысы үчүн жөнөткөн Ыиык Куран китебинде: «Абаилагыла! Зинага жакын жолобогула! Анткени ал өтө ыплас жаман жол» (Исра сүрөсү, 32) деп буюрган.
З. УУРУЛУК
Уурулук – бул бирөөнүн мал-мүлкүн ээсинин ыраазылыгысыз же уруксатысыз алуу. Бул деген адамдын негизги акы-укуктарынын бирине, мал-мүлкүнө карата жасалган кол салуу.
Уурулук кылуу чоң күнөө, арам. Куранда: «Уурулук кылган эркек же аял кишинин колун кескиле! Бул – Алланын жазасы. Алла – Мартабалуу, Даанышман! Ким зулумдук кылган соң тооба кылып жакшылык иштерди жасаса, Алла аны кечирет. Чындыгында Алла – Кечиримдүү, Боорукер! » (Маида сүрөсү, 38-39) деп буюрулат. Кененирээк маалымат алуу үчүн «арам киреше» темасына назар салсаңыз болот.
[14:03, 07.01.2016] ibragim: И. БИРӨӨНҮН АКЫ-УКУГУН ТЕПСӨӨ
Ислам дини өзгөч басым жасаган жагдаилардын бири бул «адамдын акыукугу».
Адамдын акы-укугу материалдык жана моралдык жактан каралат.
Адам өлтүрүү адамдын эң чоң укугун тепсөө дегенди түшүндүрөт. Ошондои эле бирөөнүн аркасынан сүилөө, намысын, кадырын түшүрүп жалган жалаа жабуу, акаарат келтирүү, төмөн көрүү, ушактоонун баары адамдын моралдык жактан укугун тепсегенге жатат. Бирөөнүн кымбат болобу, арзан болобу, аитор, мал-мүлкүн алдап алуу, уурдап алуу ж.б. жолдор менен алуу адамдын материалдык акы-укугу болуп эсептелет. Азирети Паигамбарыбыз: «Эч кимиңер боордошуңардын каисыдыр бир мал-мүлкүн чындап же тамаша иретинде албагыла. Ким досунан (бирөөдөн) бир таяк алган болсо да, аны каитарып берсин!» (Абу Давуд, Адаб, 93; Тирмизи, Фитан, 3) деит. Асыресе, бирөөнүн мал-мүлкүнө (кандаи таризде болсо болсун) зыян берүү да адам укугуна кирет. Мусулман баласы акыретте адам акы-укугунан кутулмаиынча беиишке кире албаит. Жасаган ишине өз моину менен жооп берет. Хадисте аитылгандаи, материалдыморалдык жактан бирөөнүн акысын тепсеген адам кыяматта укугу тепселеген адамга сооптору менен жооп берет, сооптору жок болсо же жетпесе, тиги адамдын күнөөлөрүнөн өз өлчөмүндө алуу менен андан кутулат. Ошентип бирөөнүн укугун тепсеген адам дүинөдө утурумдук кызыкчылыктын аиынан акыретте түбөлүк жакшылыгынан ажыраган болот.
Адамдын акы-укугун тепсөөнүн бардык түрүнө бул жерде каирылууга орун жетпеит. Ошондуктан бул багытта мусулман баласы өтө кылдат кадам ташташы керек.
Ислам маданиятынын эң бир маанилүү өңүтүн «адамдын акы-укугу» түшүнүгү түзөт.
Мусулман адам жасаган ар бир ишин маиын чыгара жасашы керек. Колунан келбеи турган ишти аркалабашы керек. Мисалы, саат оңдоочу адам өз ишин толук жасап бүтүрүшү керек, эгер бул иш колунан келбесе да, эптеп бүтүрүмүш этип элди алдабашы кажет. Эгер кимдир бирөө мамлекеттик каисыдыр бир мекемеде иштесе, ишине өзгөчө маани берип, элдин мүлкүнөн же иштеген жерине таандык мүлктөрдү же буюм-таиымдарды эч качан[14:04, 07.01.2016] ibragim: уурдабашы керек, жерге түшүрүп сындырып албаи дыкат колдонушу керек, асыресе, иштөө убактысына өзгөчө кылдат мамиле жасашы кажет.
Мусулман баласы электр тогу, газ ж.б.у.с. нерселерди уурулук жол менен колдонбошу кажет. Анткени бул багытта кетирилген кемчилик тек бир кишинин гана эмес, бүтүндөи коомчулуктун акы-укугу тепселген болот. Электр тогун уурдап колдонгон адам ошол коомдо жашаган ар бир адамдын акысынан жеген болуп эсептелет. Жумушчу жалдаган адам анын акысын толугу менен бериши кажет. Өзгөчө каатчылык учурларда шаарларга көчүп, күнүмдүк нанын таап жегенге аракет кылып жүргөн адамдарды эркин базар оиуну менен өтө төмөн акчага жалдап «өз ыраазылыгы менен иштеп жатат» деген сөздүн аркасына жашынып иштетүү туура эмес. Себеби ачка, күнүмдүк нанын араң таап жүргөн адамдын соодалашууга дем-күчү жетпеит. Эптеп акча табууга, канча сомго болсо да иштөөгө аргасыз адамдын бул абалынан паидаланып болор-болбос акчага иштетүү анын акы-укугун тепсегенге жатат.
К. ТАРАЗАДАН ЖАНА МЕТРДЕН АЛДОО
Күнүмдүк турмушта, эл менен болгон мамиледе, соода-сатыкта түз-туура жүрүүгө өзгөчө маани берүү кажет. Бул өтө зор мааниге ээ. Асыресе, тарыхта жер менен жексен болгон коомдордун аирымдары дал ушул соода-сатыктагы алдамчылык, шылуунчулук себептүү Алланын каарына калгандыктары билдирилет. Таразадан жана метрден алдоо арам болуп чоң күнөөлөрдүн катарына кирет. Бул багытта Куранда көптөгөн эскертүү аяттар бар. Аяттардын биринде
[14:04, 07.01.2016] ibragim: «Өлчөгөндө толугу менен өлчөп бергиле, туура тараза колдонгула! ..» (Исра сүрөсү, 35) деп буюрулат. Куранда таразадана жана метрден алдоо себептүү кургуига житкен Мадян эли тууралуу сөз козголот. Анда Шуаиб паигамбар бул багытта Мадян элине эскертүү берсе да, алар паигамбардын сөзүнө кулак төшөбөи коюшат. Бул окуя Куранда төмөнкүчө баяндалат: «Ал (Шуаиб): О, элжурт! Аллага гана сыиынгыла! Силердин андан башка эч бир Кудаиыңар жок. Өлчөмдү жана салмакты туура өлчөп-тарткыла. ...» деди (Худ сүрөсү, 84). «Аларды жер титирөө талкалады. Алар өз журттарында жер астында бүк түшкөн абалда таңды тосушту. Шуаибды жалганга чыгаргандар ал жерде эч качан болбогондои абалга келишти. Алар зыянга учурашты» (Аараф сүрөсү, 91-92).
Бул багытта мындан башка дагы бир канча аятта төмөнкүчө буюрулат:
«(Соода-сатыкка коигон мүлкүңөрдү) Туура тараза менен тарткыла! Адамдардын мүлкүн (акысын) кемитпегиле, жер бетинде бузукулук кылбагыла! » (Шуара сүрөсү, 182-183)
«Таразадан алдагандарга азап! Алар адамдардан өлчөп алышса, толук алышат да, бирөөгө таразалап беришсе, кемитип беришет. Алар (кыяматта) тирилээринин анык экенин билишпеиби? !» (Мутаффифин сүрөсү, 1-4).
Л. СЫИКЫРЧЫЛЫК
Сыикырчылык түбү баиыркы коомдорго таянган чоң күнөөлөрдөн жана өтө кооптуу иштерден болуп эсептелет. Азирети Паигамбарыбыз сыикырчылык кылуу жети чоң күнөөнүн бири болгондугун аиткан (Бухари, Васаиа, 23). Куранда сыикырдын эки түрү жөнүндө маалымат берилет. Анын биринчиси адамдардын көзүн (сыикыр жолу менен) боиоп, жөн учурда жүзөгө ашпаи турган нерселерди жүзөгө ашырып жаткандаи көрсөтүү, элес калтыруу. Буга Азирети Муса паигамбар менен күч сынашкан сыикырчыларды мисал келтирсек болот. Бул багытта аяттардын биринде төмөнкүчө буюрулат: «Алар ыргыткан кезде адамдардын көздөрүн сыикырлап, чоң сыикыр менен келишип адамдарды коркунучка кабылтышты» (Аараф сүрөсү, 116). Окуяда сыикырчылар колдорундагы нерселерди жерге ыргытканда эл аларды жандуу жылаан шекилдүү көрүшкөн. Ырасында бул тек көз[14:05, 07.01.2016] ibragim: боиомочулук болучу. Ал эми Азирети Муса асасын ыргытканда аса кадимки чоң жылаанга аиланып сыикырчылардын сыикырын жок кылган. Бул Алла Тааланын мужиза-керемети эле. Сыикырчылар көргөн көздөрүнө ишенбеи, акырында Азирети Мусанын паигамбарлыгын, ал үндөгөн Жалгыз Аллага ишенип ыиманга келишкен.
Ал эми экинчи түрү төмөнкүчө: ар кандаи жазуу жана тажрыиба жолдору аркылуу адамдарды жана жиндерди таасир астына алуу, андан соң аларды каалагандаи башкаруу.
Сыикырдын бул түрү баиыркы коомдордон бери уланып келе жатат. Куранда ушул сыикырдын өзүнчө эки түрү жөнүндө сөз козголот. Биринчисинде Азирети Сулаиман паигамбардын доорунда адамдарга сыикырды шаитандар үирөткөндүгү аитылат:
«Сулаимандын падышалыгы учурунда алар шаитандар окуганды ээрчишти. Сулаиман каапыр эмес эле, бирок шаитандар каапыр болчу. Алар адамдарды сыикырга жана Бабилдеги эки периште Харут жана Марутка түшүрүлгөндү үирөтүшкөн. Бирок (алар):
«Биз сыноодобуз, каапыр болуп калбагыла» деп аитмаиынча, ал экөө эч кимге (сыикырды) үирөтүшкөн эмес. Алар болсо тигилерден эркекти аялынан кантип ажыратууну үирөнүшкөн. бирок алар Алланын уруксатысыз эч кимди ажырата алышкан эмес. Алар өздөрүнө паида келтирбеи, тек гана зыян келтире турган нерсени үирөнүшкөн. Алар мындаи ишти кылгандарга акыретте эч кандаи үлүш жоктугун жакшы билишкен. Эгер алар билишсе, сатып алгандары өз жандары үчүн кандаи жаман!» (Бакара сүрөсү, 102) Бул сыикырдын экинчиси жөнүндө Фалак сүрөсүндө төмөнкүчө буюрулат:
«Ааламдын Жаратуучусуна баш калкалаим, ... түиүндөргө үилөп сыикырлагандардын жамандыгынан. ..» (Фалак сүрөсү, 1, 4).
Куранда да, сүннөттө да сыикырчылыктын бардык түрүнө тыиуу салынып, чоң күнөө катары эсептелген.
[14:05, 07.01.2016] ibragim: Бүгүнкү күнү сыикырчылык өзгөчө батыш дүинөсүндө каирадан жанданып, көркөм тасмалар, ар түрдүү «шоу» программалары аркылуу кулач жаигандыгы жалпыга маалым.
Бул жагдаи адамдардын рухании муктаждыктарына жооп бере албаган батыш маданиятынын береги боштукту (вакумду) толтурууга болгон калпыс аракети десек жаңылышпаибыз.
Мына ушундаи чалкеш заманда биз мусулман катары өз динибиз акыикат Ислам дини менен жакындан таанышып, аны өз кан-жаныбыздан бүткөн чүрпөлөрүбүзгө үирөтүп, өзүбүздү да, балдарыбызды да береги терс көрүнүштөрдөн оолак кармашыбыз кажет. Оолак кармоонун эң биринчи жолу – аларга туура менен жаңылыш, адал менен арамды үирөтүү. Маңдаиыбызда жылдыздаи жанган балдарыбызга ыиман азыгын бере албасак, акка кара көө жапкан азгырыктын аңына өз колубуз менен салып берген болобуз.
М. КӨЗҮ АЧЫКТЫК, КАИЫПТАН КАБАР БЕРҮҮ
Каиып – бул адам баласы үчүн такыр белгисиз нерселер. Каиып тек Аллага гана таандык. Паигамбарлар Алла билдирген нерселерди гана элге жеткизишет. Келечекте боло турган нерселер да каиыпка кирет. Келечекте эмне болорун адамдар биле алышпаит. Ким келечекте «мына ушундаи болот» деп кескин маалымат берсе, ал жалганчы. Ошондуктан жылдыздар же гороскоп аркылуу болсун, же жергиликтүү көзү ачыктардын төлгөсү аркылуу болсун, аитор, келечек жөнүндө кабар берерин аиткан адам жалганчы болуп эсептелет. Көзү ачыктык, төлгөчүлүк, бүбү-бакшылык ж.б.у.с. жолдор менен берилген кабарлар жалган болуп, буларга ишенүү чоң күнөө. Булардын аитуусу боюнча, аракет кылууга Ислам дининде тыиуу салынган. Бул өзүнчө наадандык, капилеттик. Маида сүрөсүнүн 90-аятында төлгөчүлүк шаитандын ыплас иштеринен болгондугу тууралуу төмөнкүчө буюрулат: «О, момундар! Арак, кумар, (сыиынуу үчүн) орнотулган таштар жана жаанын огу менен төлгө тартуу – шаитандын ыплас иштери. Мындан сактангыл!
Пара – бул, акыикаттын алсырашы же адилетсиздиктин үстөмдүгү үчүн алынган акча каражаты. Ардактуу Паигамбарыбыз пара алганга да, пара бергенге да наалат аиткан (Абу Давуд, Акзия, 4).
Паигамбарыбыздын бул хадисинен баикалгандаи, пара берүү да, алуу да чоң күнөөлөргө кирип, арам болуп эсептелет. Бул жөнүндө «арам киреше» темасынан кененирээк маалымат алсаңыз болот.
Ж. ЗИНА
Дин Исламда никеден сырткаркы жыныстык катнаш «зина» деп аталып, арам өкүмүндөгү оор күнөө болуп эсептелет.
Куранда адамзат эркек жана аялдан жуп болуп жаратылгандыгы (Фаатырсүрөсү, 11;
Хужурат сүрөсү, 13), адам баласынын жубаиы менен беипилдикке жетиши Алла Тааланын өзүнчө белгиси болгондугу, бул дүинөдө жасалган жакшылыктын жана терс иштердин акыбети акыретте аял-эркек ажырымысыз каитарыла тургандыгы (Ахзаб сүрөсү, 35) билдирилген.
Ислам дини адамдын табигыи муктаждыктарына, анын ичинен жыныстык муктаждыгына карата каидыгер мамиле жасабаит. Ал шарияттын негизинде баш кошуп коломто отун тутандырып кетүүнү буиурат. Бул өңүттөн Паигамбарыбыз жыныстык катнаштан такыр оолак болууга тыиуу салган (Бухари, Никах, 8). Баш кошуу жеке адам өңүтүнөн сүннөт болсо да, жалпы коомчулук өңүтүнөн парз-ы кифая болуп саналат.
Себеби муундун уланышы талашсыз талап.
[14:02, 07.01.2016] ibragim: Ырасында адам баласы өз жубаиы менен беипилдикке жетет. Бул адамдын табиятына да, адамдык аруулукка да шаима-шаи келет. Ал жыныстык муктаждыгын адал жол менен, б.а. шарият мыизамына ылаиык нике жолу менен орундашы керек.
Адамдык бииик сапаттары бар киши баласы делебе-арзуусунун артынан сая кууп, напсинин туткунуна аиланбашы кажет. Куран менен сүннөт ошол себептен адам баласын үи-бүлө курууга чакырат. Адам жыныстык катнашты же башка напсилик арзууларды жашоонун эң маанилүү жападан-жалгыз түркүгү катары кабылдабашы кажет. Напсилик арзууларга туткун болуу жеке адамга да, жалпы коомчулукка да зыянын тиигизет.
Мусулман баласы табигыи муктаждыктарын адал жол менен камсыздап, Жаратканга жакын кулпенде болууга, Алланын алдына жарык жүз менен барууга күчүнүн жетишинче жанүрөи аракет кылышы кажет. Аял болобу, эркек болобу, аитор, ар бир адам өзүнүн намысына бекем туруп, адамдык аруулугун сакташы керек.
Исламда зинанын өзүнө да, зинага жол ача турган жагдаиларга да тыиуу салынган.
Ошондуктан мусулман адам эң ириде намысын сактап, адамдардын напсилик арзууларын оиготпои турган таризде кииинип, аял болсун, эркек болсун, көздү арамдан оолак тутуп коргошу зарыл.
Нур сүрөсүндө мындаи буюрулат: «(Мухаммед! ) Момундарга аиткын: «(Ар каисыл аялдарды караи берүүдөн) көздөрүн сакташсын, уяттуу жерлерин (жыныстык катнаштан) сактасын! Бул (күнөөдөн таза жүрүүлөрү үчүн) өздөрүнө эле жакшы.
Ариине, Алла Таала ар бир ишиңерден Кабардар! » Момун аялдарга да аиткын: «(Ар каисыл эркекти караи берүүдөн) көздөрүн сакташсын жана алар да уяттуу жерлерин (жыныстык катнаштан) сактасын! Сулуулуктарын көрсөтпөсүн, (шариятта уруксат берилген) көрүнүп турган жерлеринен башкасын. Жоолуктарын көкүрөгүнө чеиин жаба[14:02, 07.01.2016] ibragim: салынышсын! ...» (Нур сүрөсү, 30-31) Мына ошентип Ислам дини зинанын алдын алуу үчүн ар түрдүү чараларды көргөн.
Зина коомчулукта соикулуктун жаиылышына, коомдун бузулушуна, үибүлө коломтосунун өчүшүнө, күнөөсүз балдардын ата-энесиз чоңоиушуна, туура эмес жолдорго түшүүгө иикемдүү болушуна, тукумдун бузулушуна, туугантуушкандык баиланыштардын үзүлүшүнө, жугуштуу оорулардын көбөиүшүнө, аялзатынын буиум сыяктуу сатылыпкордолушуна, адамдык аруулугун жоготуп ар-намыссыз өмүр кечирүүлөрүнө, «адамдык сапат» дегенди укканда жомок катары кабылдап күлкүсү чыгып калышына ж.б.у.с. толуп жаткан терс көрүнүштөргө жол ачат. Бул багытта Жараткан Алла адам баласынын түбөлүк бактысы үчүн жөнөткөн Ыиык Куран китебинде: «Абаилагыла! Зинага жакын жолобогула! Анткени ал өтө ыплас жаман жол» (Исра сүрөсү, 32) деп буюрган.
З. УУРУЛУК
Уурулук – бул бирөөнүн мал-мүлкүн ээсинин ыраазылыгысыз же уруксатысыз алуу. Бул деген адамдын негизги акы-укуктарынын бирине, мал-мүлкүнө карата жасалган кол салуу.
Уурулук кылуу чоң күнөө, арам. Куранда: «Уурулук кылган эркек же аял кишинин колун кескиле! Бул – Алланын жазасы. Алла – Мартабалуу, Даанышман! Ким зулумдук кылган соң тооба кылып жакшылык иштерди жасаса, Алла аны кечирет. Чындыгында Алла – Кечиримдүү, Боорукер! » (Маида сүрөсү, 38-39) деп буюрулат. Кененирээк маалымат алуу үчүн «арам киреше» темасына назар салсаңыз болот.
[14:03, 07.01.2016] ibragim: И. БИРӨӨНҮН АКЫ-УКУГУН ТЕПСӨӨ
Ислам дини өзгөч басым жасаган жагдаилардын бири бул «адамдын акыукугу».
Адамдын акы-укугу материалдык жана моралдык жактан каралат.
Адам өлтүрүү адамдын эң чоң укугун тепсөө дегенди түшүндүрөт. Ошондои эле бирөөнүн аркасынан сүилөө, намысын, кадырын түшүрүп жалган жалаа жабуу, акаарат келтирүү, төмөн көрүү, ушактоонун баары адамдын моралдык жактан укугун тепсегенге жатат. Бирөөнүн кымбат болобу, арзан болобу, аитор, мал-мүлкүн алдап алуу, уурдап алуу ж.б. жолдор менен алуу адамдын материалдык акы-укугу болуп эсептелет. Азирети Паигамбарыбыз: «Эч кимиңер боордошуңардын каисыдыр бир мал-мүлкүн чындап же тамаша иретинде албагыла. Ким досунан (бирөөдөн) бир таяк алган болсо да, аны каитарып берсин!» (Абу Давуд, Адаб, 93; Тирмизи, Фитан, 3) деит. Асыресе, бирөөнүн мал-мүлкүнө (кандаи таризде болсо болсун) зыян берүү да адам укугуна кирет. Мусулман баласы акыретте адам акы-укугунан кутулмаиынча беиишке кире албаит. Жасаган ишине өз моину менен жооп берет. Хадисте аитылгандаи, материалдыморалдык жактан бирөөнүн акысын тепсеген адам кыяматта укугу тепселеген адамга сооптору менен жооп берет, сооптору жок болсо же жетпесе, тиги адамдын күнөөлөрүнөн өз өлчөмүндө алуу менен андан кутулат. Ошентип бирөөнүн укугун тепсеген адам дүинөдө утурумдук кызыкчылыктын аиынан акыретте түбөлүк жакшылыгынан ажыраган болот.
Адамдын акы-укугун тепсөөнүн бардык түрүнө бул жерде каирылууга орун жетпеит. Ошондуктан бул багытта мусулман баласы өтө кылдат кадам ташташы керек.
Ислам маданиятынын эң бир маанилүү өңүтүн «адамдын акы-укугу» түшүнүгү түзөт.
Мусулман адам жасаган ар бир ишин маиын чыгара жасашы керек. Колунан келбеи турган ишти аркалабашы керек. Мисалы, саат оңдоочу адам өз ишин толук жасап бүтүрүшү керек, эгер бул иш колунан келбесе да, эптеп бүтүрүмүш этип элди алдабашы кажет. Эгер кимдир бирөө мамлекеттик каисыдыр бир мекемеде иштесе, ишине өзгөчө маани берип, элдин мүлкүнөн же иштеген жерине таандык мүлктөрдү же буюм-таиымдарды эч качан[14:04, 07.01.2016] ibragim: уурдабашы керек, жерге түшүрүп сындырып албаи дыкат колдонушу керек, асыресе, иштөө убактысына өзгөчө кылдат мамиле жасашы кажет.
Мусулман баласы электр тогу, газ ж.б.у.с. нерселерди уурулук жол менен колдонбошу кажет. Анткени бул багытта кетирилген кемчилик тек бир кишинин гана эмес, бүтүндөи коомчулуктун акы-укугу тепселген болот. Электр тогун уурдап колдонгон адам ошол коомдо жашаган ар бир адамдын акысынан жеген болуп эсептелет. Жумушчу жалдаган адам анын акысын толугу менен бериши кажет. Өзгөчө каатчылык учурларда шаарларга көчүп, күнүмдүк нанын таап жегенге аракет кылып жүргөн адамдарды эркин базар оиуну менен өтө төмөн акчага жалдап «өз ыраазылыгы менен иштеп жатат» деген сөздүн аркасына жашынып иштетүү туура эмес. Себеби ачка, күнүмдүк нанын араң таап жүргөн адамдын соодалашууга дем-күчү жетпеит. Эптеп акча табууга, канча сомго болсо да иштөөгө аргасыз адамдын бул абалынан паидаланып болор-болбос акчага иштетүү анын акы-укугун тепсегенге жатат.
К. ТАРАЗАДАН ЖАНА МЕТРДЕН АЛДОО
Күнүмдүк турмушта, эл менен болгон мамиледе, соода-сатыкта түз-туура жүрүүгө өзгөчө маани берүү кажет. Бул өтө зор мааниге ээ. Асыресе, тарыхта жер менен жексен болгон коомдордун аирымдары дал ушул соода-сатыктагы алдамчылык, шылуунчулук себептүү Алланын каарына калгандыктары билдирилет. Таразадан жана метрден алдоо арам болуп чоң күнөөлөрдүн катарына кирет. Бул багытта Куранда көптөгөн эскертүү аяттар бар. Аяттардын биринде
[14:04, 07.01.2016] ibragim: «Өлчөгөндө толугу менен өлчөп бергиле, туура тараза колдонгула! ..» (Исра сүрөсү, 35) деп буюрулат. Куранда таразадана жана метрден алдоо себептүү кургуига житкен Мадян эли тууралуу сөз козголот. Анда Шуаиб паигамбар бул багытта Мадян элине эскертүү берсе да, алар паигамбардын сөзүнө кулак төшөбөи коюшат. Бул окуя Куранда төмөнкүчө баяндалат: «Ал (Шуаиб): О, элжурт! Аллага гана сыиынгыла! Силердин андан башка эч бир Кудаиыңар жок. Өлчөмдү жана салмакты туура өлчөп-тарткыла. ...» деди (Худ сүрөсү, 84). «Аларды жер титирөө талкалады. Алар өз журттарында жер астында бүк түшкөн абалда таңды тосушту. Шуаибды жалганга чыгаргандар ал жерде эч качан болбогондои абалга келишти. Алар зыянга учурашты» (Аараф сүрөсү, 91-92).
Бул багытта мындан башка дагы бир канча аятта төмөнкүчө буюрулат:
«(Соода-сатыкка коигон мүлкүңөрдү) Туура тараза менен тарткыла! Адамдардын мүлкүн (акысын) кемитпегиле, жер бетинде бузукулук кылбагыла! » (Шуара сүрөсү, 182-183)
«Таразадан алдагандарга азап! Алар адамдардан өлчөп алышса, толук алышат да, бирөөгө таразалап беришсе, кемитип беришет. Алар (кыяматта) тирилээринин анык экенин билишпеиби? !» (Мутаффифин сүрөсү, 1-4).
Л. СЫИКЫРЧЫЛЫК
Сыикырчылык түбү баиыркы коомдорго таянган чоң күнөөлөрдөн жана өтө кооптуу иштерден болуп эсептелет. Азирети Паигамбарыбыз сыикырчылык кылуу жети чоң күнөөнүн бири болгондугун аиткан (Бухари, Васаиа, 23). Куранда сыикырдын эки түрү жөнүндө маалымат берилет. Анын биринчиси адамдардын көзүн (сыикыр жолу менен) боиоп, жөн учурда жүзөгө ашпаи турган нерселерди жүзөгө ашырып жаткандаи көрсөтүү, элес калтыруу. Буга Азирети Муса паигамбар менен күч сынашкан сыикырчыларды мисал келтирсек болот. Бул багытта аяттардын биринде төмөнкүчө буюрулат: «Алар ыргыткан кезде адамдардын көздөрүн сыикырлап, чоң сыикыр менен келишип адамдарды коркунучка кабылтышты» (Аараф сүрөсү, 116). Окуяда сыикырчылар колдорундагы нерселерди жерге ыргытканда эл аларды жандуу жылаан шекилдүү көрүшкөн. Ырасында бул тек көз[14:05, 07.01.2016] ibragim: боиомочулук болучу. Ал эми Азирети Муса асасын ыргытканда аса кадимки чоң жылаанга аиланып сыикырчылардын сыикырын жок кылган. Бул Алла Тааланын мужиза-керемети эле. Сыикырчылар көргөн көздөрүнө ишенбеи, акырында Азирети Мусанын паигамбарлыгын, ал үндөгөн Жалгыз Аллага ишенип ыиманга келишкен.
Ал эми экинчи түрү төмөнкүчө: ар кандаи жазуу жана тажрыиба жолдору аркылуу адамдарды жана жиндерди таасир астына алуу, андан соң аларды каалагандаи башкаруу.
Сыикырдын бул түрү баиыркы коомдордон бери уланып келе жатат. Куранда ушул сыикырдын өзүнчө эки түрү жөнүндө сөз козголот. Биринчисинде Азирети Сулаиман паигамбардын доорунда адамдарга сыикырды шаитандар үирөткөндүгү аитылат:
«Сулаимандын падышалыгы учурунда алар шаитандар окуганды ээрчишти. Сулаиман каапыр эмес эле, бирок шаитандар каапыр болчу. Алар адамдарды сыикырга жана Бабилдеги эки периште Харут жана Марутка түшүрүлгөндү үирөтүшкөн. Бирок (алар):
«Биз сыноодобуз, каапыр болуп калбагыла» деп аитмаиынча, ал экөө эч кимге (сыикырды) үирөтүшкөн эмес. Алар болсо тигилерден эркекти аялынан кантип ажыратууну үирөнүшкөн. бирок алар Алланын уруксатысыз эч кимди ажырата алышкан эмес. Алар өздөрүнө паида келтирбеи, тек гана зыян келтире турган нерсени үирөнүшкөн. Алар мындаи ишти кылгандарга акыретте эч кандаи үлүш жоктугун жакшы билишкен. Эгер алар билишсе, сатып алгандары өз жандары үчүн кандаи жаман!» (Бакара сүрөсү, 102) Бул сыикырдын экинчиси жөнүндө Фалак сүрөсүндө төмөнкүчө буюрулат:
«Ааламдын Жаратуучусуна баш калкалаим, ... түиүндөргө үилөп сыикырлагандардын жамандыгынан. ..» (Фалак сүрөсү, 1, 4).
Куранда да, сүннөттө да сыикырчылыктын бардык түрүнө тыиуу салынып, чоң күнөө катары эсептелген.
[14:05, 07.01.2016] ibragim: Бүгүнкү күнү сыикырчылык өзгөчө батыш дүинөсүндө каирадан жанданып, көркөм тасмалар, ар түрдүү «шоу» программалары аркылуу кулач жаигандыгы жалпыга маалым.
Бул жагдаи адамдардын рухании муктаждыктарына жооп бере албаган батыш маданиятынын береги боштукту (вакумду) толтурууга болгон калпыс аракети десек жаңылышпаибыз.
Мына ушундаи чалкеш заманда биз мусулман катары өз динибиз акыикат Ислам дини менен жакындан таанышып, аны өз кан-жаныбыздан бүткөн чүрпөлөрүбүзгө үирөтүп, өзүбүздү да, балдарыбызды да береги терс көрүнүштөрдөн оолак кармашыбыз кажет. Оолак кармоонун эң биринчи жолу – аларга туура менен жаңылыш, адал менен арамды үирөтүү. Маңдаиыбызда жылдыздаи жанган балдарыбызга ыиман азыгын бере албасак, акка кара көө жапкан азгырыктын аңына өз колубуз менен салып берген болобуз.
М. КӨЗҮ АЧЫКТЫК, КАИЫПТАН КАБАР БЕРҮҮ
Каиып – бул адам баласы үчүн такыр белгисиз нерселер. Каиып тек Аллага гана таандык. Паигамбарлар Алла билдирген нерселерди гана элге жеткизишет. Келечекте боло турган нерселер да каиыпка кирет. Келечекте эмне болорун адамдар биле алышпаит. Ким келечекте «мына ушундаи болот» деп кескин маалымат берсе, ал жалганчы. Ошондуктан жылдыздар же гороскоп аркылуу болсун, же жергиликтүү көзү ачыктардын төлгөсү аркылуу болсун, аитор, келечек жөнүндө кабар берерин аиткан адам жалганчы болуп эсептелет. Көзү ачыктык, төлгөчүлүк, бүбү-бакшылык ж.б.у.с. жолдор менен берилген кабарлар жалган болуп, буларга ишенүү чоң күнөө. Булардын аитуусу боюнча, аракет кылууга Ислам дининде тыиуу салынган. Бул өзүнчө наадандык, капилеттик. Маида сүрөсүнүн 90-аятында төлгөчүлүк шаитандын ыплас иштеринен болгондугу тууралуу төмөнкүчө буюрулат: «О, момундар! Арак, кумар, (сыиынуу үчүн) орнотулган таштар жана жаанын огу менен төлгө тартуу – шаитандын ыплас иштери. Мындан сактангыл!
#65 09 January 2016 - 12:07
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[15:53, 08.01.2016] ibragim: Мүмкүн кутулаарсыңар» (Маида сүрөсү, 90). Ардактуу Паигамбарыбыз бир хадисинде, төлгөчү-көзү ачыктарга ишенген адам Куранды четке каккан адам сыяктуу болорун аиткан (Тирмизи, Тахарат, 22).
Бүгүнкү күнү дагы бир көпчүлүк адамдардын башын аиландырган көзүачыктыктын түрү – бул рух (жан, арбак) чакыруучулук. Ислам дини боюнча, адам көз жумган соң рух (жан) денеден бөлүнөт да, кыяматты күтө баштаит. Мына ушул аралыкта ал (рух) эгер беииштик болсо, беииш сыяктуу көрүстөндө, тозоку болсо, тозок сыяктуу көрүстөндө болот. Ал бу дүинө менен материалдыкжактан кандаидыр бир баиланыш кура албаит.
Андыктан адамдардын рухтарын чакыра алаарын аиткан көзү ачыктар кескин түрдө жалганчы. Алар шаитандар, жиндер менен иштешип, элди алдашат.
Н. ЖАЛГАН АИТУУ
Жалганчылыктын бардык түрү күнөө. Жалган күбөгө өтүү бул жалганчылыктын эң ыпласы, эң зыяндуусу. Кандаидыр бир киреше үчүн же бирөөнүн көңүлү үчүн жалган күбө болуу чоң күнөө болуп эсептелет. Жалган күбөгө өткөн адам бул аракети аркылуу акыикатты жаап, күнөөсүз адамдардын зыян тартышына себеп болуу менен өзүнүн түбөлүк акыретине доо кетирген болот. Жалган күбө болгон адам үч чоң күнөө жасаган болот: 1-калп аиткан болот, 2күнөөлүүгө жардам берип зулумдукка, адилетсиздикке кадам таштаган болот, 3-күнөөсүз адамдын жалган жалаа менен жөн жерден кордук көрүшүнө, жазаланышына себеп болот. Жалганчылыктын, жалган күбө болуунун залакасы тек муну менен гана чектелүү эмес, башка адамдарга да, жалпы коомго да тиет. Коомдо адилетсиздиктин жаиылышына алып келет. Асыресе, акыикатка күбө болуудан оолак болуу, акыикатты аитпоо да терс көрүнүш. Мындаи терс көрүнүш ыимандын, адамгерчиликтин алсыздыгынан улам жүзөгө ашат. Жалганчы адам эки жүздүү болуп саналат.
[15:53, 08.01.2016] ibragim: Куранда жалганчылык жана жалган күбө болуу жөнүндө төмөнкүчө аяттар бар: «О, ыимандуулар! Өзүңөр, же ата-энеңер, же жакын тууганыңар үчүн зыян болсо да, Алла үчүн адилеттүүлүктү тургузуучу калыс күбө болгула! Эгер (силер күбө болуп жаткан адам) баи болсун, кедеи болсун, Алла аларга (силерден да) жакын. Сезимге алдырып адилеттүүлүктөн таибагыла! Эгер адилеттүүлүктөн таисалдап (туура күбөгө өтпөсөңөр), же андан баш тартсаңар, ариине, Алла силердин ар бир ишиңерден толук Кабардар! » (Ниса сүрөсү, 135). «О, момундар! Алла үчүн күбөлүккө бекем тургула (бирөөгө күбө болгонуңарда жалган аитпагыла). Аирым адамдарга болгон жек көрүүңөр силерди адилетсиздикке түртпөсүн. Адилеттүү болгула! Бул Аллага каршы келүүдөн оолак болууга дагы да жакын. Аллага баш көтөрүүдөн оолак болгула! Калетсиз, Алла Таала жасаган ар бир ишиңерден Кабардар! » (Маида сүрөсү, 8).
«Алар (момун-мусулмандар) күбөлүккө так, туура өткөн адамдар» (Маариж сүрөсү, 33)
«Алар (момундар) жалган күбө болушпаит, паидасыз сөздөрдү сүилөп жаткандардын жанынан наркы менен (өз кадыры менен маданияттуу түрдө) өтүп кетишет» (Фуркан сүрөсү, 72).
Заид ибну Халид (Алла ага ыраазы болсун) мындаи деит: Алланын Элчиси (алеихиссолаату- вассалаам): «Силерге эң каиырлуу күбөгө өткөн адам жөнүндө кабар береиинби; ал эч кандаи чакыруусуз, акыикат үчүн өз ыктыяры менен келген күбө адам»
деди. (Тирмизи, Шахадат, 1).
Дагы бир хадисте төмөнкү окуя баяндалат: Ардактуу Паигамбарыбыз: -Чоң күнөөлөрдүн эң чоңу жөнүндө аитып береиинби? – деди. Сахабалар: Ооба, аитып бер, о, Алланын Элчиси дешти. Анда Паигамбарыбыз: Аллага шерик кошуу, ата-энеге баш[15:54, 08.01.2016] ibragim: көтөрүү, адам өлтүрүү – деди да, таянып турган жеринен алдыга жылып, тизе бүгүп отуруп: Жакшылап кулак төшөгүлө, жалган сөз жана жалган күбө болуу – деп, бул сөздү каиталаи берди. Ал жердегилер «эми токтосо экен» деп ичтен тиленишти (Бухари, Шахадат, 10).
«Кулпенде калп аитууну улантып, калп аитуу ниети менен жүрө берсе, бир учур келет. Бул учурда ал адамдын жүрөгүндө алгач кара чекит паида болот. Андан соң бул чекит чоңоиуп олтуруп, акырында бүт жүрөк капкара болуп калат. Ошентип ал Алланын алдында «жалганчы» адамдардын катарына кирет» (Муватта, Калам, 18) «Элди күлдүрүү үчүн сүилөп, жалган сөз аиткандарга жазык! Аларга кандаи гана убал, өкүнүч!» (Абу Давуд, Адаб, 88; Тирмизи, Зухд, 10).
Мусулман болбосо да, мусулмандарды алдоо үчүн мусулман сыяктуу көрүнгөн эки жүздүү адам «мунафык» деп аитылат. Мунафыктыктын аирым бир белгилери бар. Мына ушул белгилердин бири бул калп аитуу.
Жалганчылар жалгандыгын жашыруу үчүн тез-тез карганып, касам ичишет.
Ошондои эле алар көбүнесе такыбаа, ыкластуу болгондуктарына карата ар кандаи сөздөрдү аитышат. Керек болсо, өтө такыбаа адам сыяктуу көрүнүүгө аракет кылышат.
Ыраскөи, чын ыкластуу адам кээде аирым бир кыиынчылыктарды баштан кечирүүгө мажбур болуп калышы адам болгон соң толук мүмкүн. Бирок ал түз, чынчыл болгондугу үчүн даиыма оң болот. Алла Таала анын изги иш-аракеттерине карата дүинөдө да, акыретте да ага жакшылыгын ыроолоп, аны чексиз ыраакымына, аруу сүиүүсүнө бөлөп ыраазылыгына жеткирип, беиишине киргизери бышык. Улуу Жараткан Алла Таала чынчылдыкка, ыкластуулукка өзгөчө аяр мамиле жасаган момун-мусулмандар жөнүндө мындаи деит: «Бүгүн чынчылдарга чынчылдыгы паида бере турган күн. Аларга алдынан дарыялар агып туруучу бактар бар. Алар анда түбөлүк турушат (жашашат). Алла аларга ыраазы болуп, алар да Аллага ыраазы болушат. Мунун өзү – улуу, чоң жетишкендик! (не деген бакыт!)» (Маида сүрөсү, 119) Кээ бир адамдардын зыянынан сактануу үчүн аларга дүинөлүк киреше берүү менен жылуу мамиледе болуу арап тилинде «мудара» делет. Буга шариятта уруксат берилет.
Мындан сырткары «мудахана» деген дагы бир түшүнүк бар. Ал «дүинөлүк жеке кызыкчылык үчүн адал-арамды ылгабаи, бирөөгө жагынуу» дегенди туюнтат. Бул Ислам дининде арам болуп, чоң күнөөгө кирет.
[15:55, 08.01.2016] ibragim: О. ТЕКЕБЕРЛИК
Текеберлик – бул өзүн-өзү жогору сезүү, бои көтөрүү, бирөөнү төмөн көрүү. Өзгө адамдарды төмөн сезүү, маани бербөө, этибарга албоо, шылдың көз караш менен кароо сыяктуу терс туюмдар. Алланын алдында башка адамдарга салыштырмалуу өзүн жогору сезүү да текеберлик. Бүгүнкү күнү кеңири кулач жаиган өтө коркунучтуу текеберликтин түрү – бул Алланын өкүмдөрүн этибарга албаи төмөн көрүп, аларды кабылдоого демдин жетпеши.
Текеберлик кээде сыпаиы түрдө жараян этет. Өзүн өзгөлөрдөн жогору сезип, сыртынан сыпаиы, салабаттуу көрүнүүнүн өзү жашыруун текеберликке жатат. Ырасында, Алланын алдында эч бир момун-мусулман адам башка мусулмандарга салыштырмалуу жогору болгондугун аита албаит.
Абу Зардын (Алла ага ыраазы болсун) аитуусунда, Азирети Паигамбарыбыз мындаи деген: «Үч таипа адам бар. Кыямат күнү Алла Таала алар менен сүилөшпөит, назар салбаит жана аларды тазага (таза адамдардын катарына) кошпоит. Алар үчүн жан чыдагыс азап даярдалган. Алар; кииими сүирөлүп (жер чииип) бои көтөрүп баскан, жасаган жакшылыгын колко кылган жана жалган касам ичип соода мал-мүлкүн жогору[15:56, 08.01.2016] ibragim: баада сатууга аракет кылган адамдар» (Муслим, Иман, 171; Абу Давуд, Либас, 25; Ибни Мажа, Тижарат, 30) «Улуулук» маанисин туюнткан Кибрииа – бул Алланын сыпаты. «Мутакаббир» да Жалгыз Жараткан Алланын ысым-сыпаттарынан. Улуулук тек Аллага гана таандык.
Ошондуктан мусулман баласы ар качан Алланын улуулугун, кудуреттүүлүгүн даңазалап турат. Мисалы, күнүмдүк беш маал намаз «Аллаху акбар!» (Алла улук!) деп Алланын улуулугун даңазалап аитуу менен башталат. Намаз акырында дагы Алла Таала даңазаланып тасбих аитылат. Курмандык жана ажылык ибадаттарында шаитанга таш ыргытууда болсун, Каабаны аиланып таваф кылуу учурунда болсун, аитор, ар ибадатта Алланын улуулугу даңазаланат.
Куранда текеберликтен улам ыиманга келе албаи, түбөлүк бактысынан ажыраган коомдордун окуялары жөнүндө маалымат берилет. Мына ошол коомдордун бири Самуд коому эле. Ал жөнүндө: «(Самуд коомунун) башчылары ыиман келтирген алсыздардан (кедеилерден): Силер Салих өз Эгесинин паигамбары экенин аикын билесиңерби (ага ишенесиңерби)? – деп сурады. Алар: Чындыгында биз аны менен жиберилгенге (ал эмне апкелсе, ошого) ишенебиз! – дешти. Текеберлер: Чынында, биз силер ыиман келтирген нерсеге ишенбеибиз! – дешти» (Аараф сүрөсү, 75-76) деген аяттар бар.
Текеберлик жөнүндө мындан башка дагы бир канча аятта төмөнкүчө буюрулат:
«Аяттарыбызды четке кагып, каршы чыккандар (чынында эле) текебер адамдар.
Мына ушулар тозоку!» (Аараф сүрөсү, 36).«Мына ошондо Биз периштелерге: Адамга сежде (таазим) кылгыла! – дедик. Иблистен сырткары бардык (периштелер) сежде кылышты. Ал (Иблис) баш тартты, бои көтөрдү жана каапырлардан болуп калды»
(Бакара сүрөсү, 34).
[15:56, 08.01.2016] ibragim: Куранда мисал катары берилген аяттарда текеберликтин аиынан Иблис, Фараон жана Карун сыяктуу каапырлар паигамбарлардын чакырыгына каршы чыгып, Алланын аяттарын четке кагып, паигамбарды жана ага ишенген момундарды да төмөн көрүп, аларга күчүнүн жетишинче зордук зомбулук, кордук көрсөтүп зыян келтирүүгө аракет жасоо, коомго бузукулуктун жаиылышын көздөп, элди кол алдына алып, сүлүк курттаи шимирүү, зулумдук кылуу каапыр коомчулуктарынын башындагы атка минерлеринин өзгөрбөс өзгөчөлүгү боло келген. Бул өңүттөн текеберлик мусулман баласына түк жарашпас жат жосун.
Алла Таала аяттарынын биринде: «Алла текебер адамдарды, албетте, жакшы көрбөит!» (Нахл сүрөсү, 23) деп буюрат.
Алла Таалага карата текеберлик Анын паигамбарларына ишенбөө, Анын буирукжарлыктарын кабыл албоо таризинде да жүзөгө ашат. Алла Таала тарабынан түшүрүлгөн, эч бир өзгөрүүгө дуушар болбои бүгүнкү күнгө чеиин нагызын толук кандуу сактап келген ыиык китеп –Куран. Куранды толугу менен Алланын ыиык китеби катары кабылдоо – ыимандын талабы.
Кээ бир динсиздер ыимандуулукту, намаз окууну, ибадат кылууну төмөн көрүп, артта калган «жарым жапаиылык» сыяктуу кабылдап текеберленишет. Алла Таала:
«Текеберленип мага ибадат кылбагандар кор болуп тозокко киришет» (Гаафир сүрөсү, 60) «Тозок өзүн жогору сезгендер үчүн кандаи гана жаман жер!» (Нахл сүрөсү, 29) деит.
Адамдарга карата бои көтөрүүнүн түрдүү себептери бар. Алардын негизгилери төмөнкүлөр: илим, ибадат, ата-тек, сулуулук, күч-кубат, баилык, мансап. Азгырык каракүч адамдарды көпчүлүк учурда мына ушулар менен алдап, аңга түртөт. Чынында эле мунун[15:57, 08.01.2016] ibragim: баары тең адам баласына убактылуу сыноо үчүн ыроолонгон. Чыныгы жогорулук акыретте белгилүү болот.
Текеберлик илим чөирөсүндөгү, бииликтеги адамдардан, баилардан аикын баикалат.
Текеберликтин алдын алуу үчүн Алла Таала мусулмандарды кичи пеиил болууга буиурган.
Кичи пеиилдик – дүинөлүк өңүттөн жогору көрүнгөн адамдардын, б.а. атка минерлердин, илимпоздордун, баилардын эл менен болгон мамилелеринде береги өзгөчөлүгүн көрсөтпөөлөрү, өздөрүн жогору сезбөөлөрү дегенди түшүндүрөт. Кичи пеиил болгусу келген адам дүинөгө эмне себептен келгендигин, каи жерге барарын жакшы билүүсү кажет.
Мына ушуну жакшы түшүнгөн адам текебер болбоит.
Текебер адам акыикатты кабылдаи албаит. Напсине баш иигендиктен, ал (напси) каи жерге бурса, ошол жакка багыт алат. Текеберлик бар аң-сезимде акыл болбоит. Адамдарды төмөн көрүү, кек сактоо, жек көрүү, кызгануу, көрсөтмөлүүлүк сыяктуу терс сапаттар текеберликтин талаптары.
Ошондуктан напсинин тизгинин колго алып, өзүбүздү-өзүбүз теске салып, керек болсо суракка тартып, Алланын ак жолуна бет алышыбыз кажет.
ОН ЖЕТИНЧИ БӨЛҮМ ИСЛАМ АГЫМДАРЫ I. АГЫМ ЖӨНҮНДӨ ЖАЛПЫ ТҮШҮНҮК
«Агым» сөзү багыт, жол деген маанилерди туюнтат. Ислам дин терминологиясында, агым – бул ишеним жана укуктук маселелерде мужтахид 181 (чоң) аалымдардын жолу менен жүргөн мусулмандар тарабынан түзүлгөн жамааттар. Тагыраак аитканда, ар бир мусулмандын ишеним же укуктук маселелерде өз каалоосу менен каисыдыр бир мужтахид аалымдын көз карашын кабылдоо жолу менен түзүлгөн жамаат «агым» деп аталат. «Мусулмандар эмне үчүн каисыдыр бир мужтахиддердин жолунан жүрүшү кажет? Ар бир мусулман өз алдынча эле Куран жана сүннөт боюнча жүрүшсө болбоит беле?» деген сыяктуу суроолорго жооп берүү «агым» түшүнүгү менен жакындан таанышууга жардам болот.
[15:58, 08.01.2016] ibragim: Мусулман – бул жалгыз Аллага ишенген жана Паигамбарга баш ииип, ал алып келген өкүмдөрдү кабылдаган адам. Демек, кептин төркүнү Алланын өкүмдөрүн кабылдап, ошол боюнча өмүр кечирүүдө жатат. Ырас, мусулмандардын агымдарга, б.а. аалымдарга баш ииип, аларды ээрчишинин жападан жалгыз себеби дал ушул жалгыз Алла Тааланын өкүмдөрүнө баш ииүү. Катардагы мусулмандардын Алланын өкүмдөрүн чоң аалымдардан үирөнүшү абзел. Анткени ар бир эле мусулман адам Алланын өкүмдөрүн толук биле бербеит. Ошондуктан мусулман баласы каисыдыр бир маселенин динии өкүмүн билбесе, ага өз оиу менен чечим чыгара албаит. Динии өкүм – бул Алланын өкүмү дегендикке жатат.
Алланын өкүмү Өзү жөнөткөн далилдер менен, асыресе, дал ушул далилдерден өкүм чыгарууга жараган мыизам жоболор, ыкмалар аркылуу билинет. Мына ушул далилдерди, ыкмаларды мыкты өздөштүргөн чоң аалым «мужтахид» болуп саналат. Мужтахид аалымдардын жолунан жүрүүнүн эң иридеги себеби мына ушунда. Алар ардактуу Паигамбарыбыздын, кутман сахабалардын жолун эң ииги таризде үирөнүп, алардан өрнөкүлгү алышкан. Ислам укугу илиминде өкүм чыгаруунун далилдери жана ыкмалары негизинен төмөнкүлөр: Куран, Сүннөт, Ижмаа, Кыяс, Макасид жана Зарииа. Динии өкүм чыгарууда мына ушул далил-ыкмаларга таянуу керек. Буга ар бир эле мусулман адамдын мүмкүнчүлүгү жете бербеит. Ошондуктан бул багытта ишенимдүү аалымдардын жолунан жүрүү зарылчылыгы өзүнөн-өзү келип чыгат. Ошентип, мусулман адам каисыдыр бир
[15:59, 08.01.2016] ibragim: мужтахид аалымга баш ииүү менен Алланын өкүмүнө баш ииген болот. Бул жерде эскерте кетчү жагдаи, ишенимдүү «мужтахид» аалымды туура тандоонун өзү өзүнчө маселе.
Бүгүнкү күнү дагы бир көпчүлүк адамдардын башын аиландырган көзүачыктыктын түрү – бул рух (жан, арбак) чакыруучулук. Ислам дини боюнча, адам көз жумган соң рух (жан) денеден бөлүнөт да, кыяматты күтө баштаит. Мына ушул аралыкта ал (рух) эгер беииштик болсо, беииш сыяктуу көрүстөндө, тозоку болсо, тозок сыяктуу көрүстөндө болот. Ал бу дүинө менен материалдыкжактан кандаидыр бир баиланыш кура албаит.
Андыктан адамдардын рухтарын чакыра алаарын аиткан көзү ачыктар кескин түрдө жалганчы. Алар шаитандар, жиндер менен иштешип, элди алдашат.
Н. ЖАЛГАН АИТУУ
Жалганчылыктын бардык түрү күнөө. Жалган күбөгө өтүү бул жалганчылыктын эң ыпласы, эң зыяндуусу. Кандаидыр бир киреше үчүн же бирөөнүн көңүлү үчүн жалган күбө болуу чоң күнөө болуп эсептелет. Жалган күбөгө өткөн адам бул аракети аркылуу акыикатты жаап, күнөөсүз адамдардын зыян тартышына себеп болуу менен өзүнүн түбөлүк акыретине доо кетирген болот. Жалган күбө болгон адам үч чоң күнөө жасаган болот: 1-калп аиткан болот, 2күнөөлүүгө жардам берип зулумдукка, адилетсиздикке кадам таштаган болот, 3-күнөөсүз адамдын жалган жалаа менен жөн жерден кордук көрүшүнө, жазаланышына себеп болот. Жалганчылыктын, жалган күбө болуунун залакасы тек муну менен гана чектелүү эмес, башка адамдарга да, жалпы коомго да тиет. Коомдо адилетсиздиктин жаиылышына алып келет. Асыресе, акыикатка күбө болуудан оолак болуу, акыикатты аитпоо да терс көрүнүш. Мындаи терс көрүнүш ыимандын, адамгерчиликтин алсыздыгынан улам жүзөгө ашат. Жалганчы адам эки жүздүү болуп саналат.
[15:53, 08.01.2016] ibragim: Куранда жалганчылык жана жалган күбө болуу жөнүндө төмөнкүчө аяттар бар: «О, ыимандуулар! Өзүңөр, же ата-энеңер, же жакын тууганыңар үчүн зыян болсо да, Алла үчүн адилеттүүлүктү тургузуучу калыс күбө болгула! Эгер (силер күбө болуп жаткан адам) баи болсун, кедеи болсун, Алла аларга (силерден да) жакын. Сезимге алдырып адилеттүүлүктөн таибагыла! Эгер адилеттүүлүктөн таисалдап (туура күбөгө өтпөсөңөр), же андан баш тартсаңар, ариине, Алла силердин ар бир ишиңерден толук Кабардар! » (Ниса сүрөсү, 135). «О, момундар! Алла үчүн күбөлүккө бекем тургула (бирөөгө күбө болгонуңарда жалган аитпагыла). Аирым адамдарга болгон жек көрүүңөр силерди адилетсиздикке түртпөсүн. Адилеттүү болгула! Бул Аллага каршы келүүдөн оолак болууга дагы да жакын. Аллага баш көтөрүүдөн оолак болгула! Калетсиз, Алла Таала жасаган ар бир ишиңерден Кабардар! » (Маида сүрөсү, 8).
«Алар (момун-мусулмандар) күбөлүккө так, туура өткөн адамдар» (Маариж сүрөсү, 33)
«Алар (момундар) жалган күбө болушпаит, паидасыз сөздөрдү сүилөп жаткандардын жанынан наркы менен (өз кадыры менен маданияттуу түрдө) өтүп кетишет» (Фуркан сүрөсү, 72).
Заид ибну Халид (Алла ага ыраазы болсун) мындаи деит: Алланын Элчиси (алеихиссолаату- вассалаам): «Силерге эң каиырлуу күбөгө өткөн адам жөнүндө кабар береиинби; ал эч кандаи чакыруусуз, акыикат үчүн өз ыктыяры менен келген күбө адам»
деди. (Тирмизи, Шахадат, 1).
Дагы бир хадисте төмөнкү окуя баяндалат: Ардактуу Паигамбарыбыз: -Чоң күнөөлөрдүн эң чоңу жөнүндө аитып береиинби? – деди. Сахабалар: Ооба, аитып бер, о, Алланын Элчиси дешти. Анда Паигамбарыбыз: Аллага шерик кошуу, ата-энеге баш[15:54, 08.01.2016] ibragim: көтөрүү, адам өлтүрүү – деди да, таянып турган жеринен алдыга жылып, тизе бүгүп отуруп: Жакшылап кулак төшөгүлө, жалган сөз жана жалган күбө болуу – деп, бул сөздү каиталаи берди. Ал жердегилер «эми токтосо экен» деп ичтен тиленишти (Бухари, Шахадат, 10).
«Кулпенде калп аитууну улантып, калп аитуу ниети менен жүрө берсе, бир учур келет. Бул учурда ал адамдын жүрөгүндө алгач кара чекит паида болот. Андан соң бул чекит чоңоиуп олтуруп, акырында бүт жүрөк капкара болуп калат. Ошентип ал Алланын алдында «жалганчы» адамдардын катарына кирет» (Муватта, Калам, 18) «Элди күлдүрүү үчүн сүилөп, жалган сөз аиткандарга жазык! Аларга кандаи гана убал, өкүнүч!» (Абу Давуд, Адаб, 88; Тирмизи, Зухд, 10).
Мусулман болбосо да, мусулмандарды алдоо үчүн мусулман сыяктуу көрүнгөн эки жүздүү адам «мунафык» деп аитылат. Мунафыктыктын аирым бир белгилери бар. Мына ушул белгилердин бири бул калп аитуу.
Жалганчылар жалгандыгын жашыруу үчүн тез-тез карганып, касам ичишет.
Ошондои эле алар көбүнесе такыбаа, ыкластуу болгондуктарына карата ар кандаи сөздөрдү аитышат. Керек болсо, өтө такыбаа адам сыяктуу көрүнүүгө аракет кылышат.
Ыраскөи, чын ыкластуу адам кээде аирым бир кыиынчылыктарды баштан кечирүүгө мажбур болуп калышы адам болгон соң толук мүмкүн. Бирок ал түз, чынчыл болгондугу үчүн даиыма оң болот. Алла Таала анын изги иш-аракеттерине карата дүинөдө да, акыретте да ага жакшылыгын ыроолоп, аны чексиз ыраакымына, аруу сүиүүсүнө бөлөп ыраазылыгына жеткирип, беиишине киргизери бышык. Улуу Жараткан Алла Таала чынчылдыкка, ыкластуулукка өзгөчө аяр мамиле жасаган момун-мусулмандар жөнүндө мындаи деит: «Бүгүн чынчылдарга чынчылдыгы паида бере турган күн. Аларга алдынан дарыялар агып туруучу бактар бар. Алар анда түбөлүк турушат (жашашат). Алла аларга ыраазы болуп, алар да Аллага ыраазы болушат. Мунун өзү – улуу, чоң жетишкендик! (не деген бакыт!)» (Маида сүрөсү, 119) Кээ бир адамдардын зыянынан сактануу үчүн аларга дүинөлүк киреше берүү менен жылуу мамиледе болуу арап тилинде «мудара» делет. Буга шариятта уруксат берилет.
Мындан сырткары «мудахана» деген дагы бир түшүнүк бар. Ал «дүинөлүк жеке кызыкчылык үчүн адал-арамды ылгабаи, бирөөгө жагынуу» дегенди туюнтат. Бул Ислам дининде арам болуп, чоң күнөөгө кирет.
[15:55, 08.01.2016] ibragim: О. ТЕКЕБЕРЛИК
Текеберлик – бул өзүн-өзү жогору сезүү, бои көтөрүү, бирөөнү төмөн көрүү. Өзгө адамдарды төмөн сезүү, маани бербөө, этибарга албоо, шылдың көз караш менен кароо сыяктуу терс туюмдар. Алланын алдында башка адамдарга салыштырмалуу өзүн жогору сезүү да текеберлик. Бүгүнкү күнү кеңири кулач жаиган өтө коркунучтуу текеберликтин түрү – бул Алланын өкүмдөрүн этибарга албаи төмөн көрүп, аларды кабылдоого демдин жетпеши.
Текеберлик кээде сыпаиы түрдө жараян этет. Өзүн өзгөлөрдөн жогору сезип, сыртынан сыпаиы, салабаттуу көрүнүүнүн өзү жашыруун текеберликке жатат. Ырасында, Алланын алдында эч бир момун-мусулман адам башка мусулмандарга салыштырмалуу жогору болгондугун аита албаит.
Абу Зардын (Алла ага ыраазы болсун) аитуусунда, Азирети Паигамбарыбыз мындаи деген: «Үч таипа адам бар. Кыямат күнү Алла Таала алар менен сүилөшпөит, назар салбаит жана аларды тазага (таза адамдардын катарына) кошпоит. Алар үчүн жан чыдагыс азап даярдалган. Алар; кииими сүирөлүп (жер чииип) бои көтөрүп баскан, жасаган жакшылыгын колко кылган жана жалган касам ичип соода мал-мүлкүн жогору[15:56, 08.01.2016] ibragim: баада сатууга аракет кылган адамдар» (Муслим, Иман, 171; Абу Давуд, Либас, 25; Ибни Мажа, Тижарат, 30) «Улуулук» маанисин туюнткан Кибрииа – бул Алланын сыпаты. «Мутакаббир» да Жалгыз Жараткан Алланын ысым-сыпаттарынан. Улуулук тек Аллага гана таандык.
Ошондуктан мусулман баласы ар качан Алланын улуулугун, кудуреттүүлүгүн даңазалап турат. Мисалы, күнүмдүк беш маал намаз «Аллаху акбар!» (Алла улук!) деп Алланын улуулугун даңазалап аитуу менен башталат. Намаз акырында дагы Алла Таала даңазаланып тасбих аитылат. Курмандык жана ажылык ибадаттарында шаитанга таш ыргытууда болсун, Каабаны аиланып таваф кылуу учурунда болсун, аитор, ар ибадатта Алланын улуулугу даңазаланат.
Куранда текеберликтен улам ыиманга келе албаи, түбөлүк бактысынан ажыраган коомдордун окуялары жөнүндө маалымат берилет. Мына ошол коомдордун бири Самуд коому эле. Ал жөнүндө: «(Самуд коомунун) башчылары ыиман келтирген алсыздардан (кедеилерден): Силер Салих өз Эгесинин паигамбары экенин аикын билесиңерби (ага ишенесиңерби)? – деп сурады. Алар: Чындыгында биз аны менен жиберилгенге (ал эмне апкелсе, ошого) ишенебиз! – дешти. Текеберлер: Чынында, биз силер ыиман келтирген нерсеге ишенбеибиз! – дешти» (Аараф сүрөсү, 75-76) деген аяттар бар.
Текеберлик жөнүндө мындан башка дагы бир канча аятта төмөнкүчө буюрулат:
«Аяттарыбызды четке кагып, каршы чыккандар (чынында эле) текебер адамдар.
Мына ушулар тозоку!» (Аараф сүрөсү, 36).«Мына ошондо Биз периштелерге: Адамга сежде (таазим) кылгыла! – дедик. Иблистен сырткары бардык (периштелер) сежде кылышты. Ал (Иблис) баш тартты, бои көтөрдү жана каапырлардан болуп калды»
(Бакара сүрөсү, 34).
[15:56, 08.01.2016] ibragim: Куранда мисал катары берилген аяттарда текеберликтин аиынан Иблис, Фараон жана Карун сыяктуу каапырлар паигамбарлардын чакырыгына каршы чыгып, Алланын аяттарын четке кагып, паигамбарды жана ага ишенген момундарды да төмөн көрүп, аларга күчүнүн жетишинче зордук зомбулук, кордук көрсөтүп зыян келтирүүгө аракет жасоо, коомго бузукулуктун жаиылышын көздөп, элди кол алдына алып, сүлүк курттаи шимирүү, зулумдук кылуу каапыр коомчулуктарынын башындагы атка минерлеринин өзгөрбөс өзгөчөлүгү боло келген. Бул өңүттөн текеберлик мусулман баласына түк жарашпас жат жосун.
Алла Таала аяттарынын биринде: «Алла текебер адамдарды, албетте, жакшы көрбөит!» (Нахл сүрөсү, 23) деп буюрат.
Алла Таалага карата текеберлик Анын паигамбарларына ишенбөө, Анын буирукжарлыктарын кабыл албоо таризинде да жүзөгө ашат. Алла Таала тарабынан түшүрүлгөн, эч бир өзгөрүүгө дуушар болбои бүгүнкү күнгө чеиин нагызын толук кандуу сактап келген ыиык китеп –Куран. Куранды толугу менен Алланын ыиык китеби катары кабылдоо – ыимандын талабы.
Кээ бир динсиздер ыимандуулукту, намаз окууну, ибадат кылууну төмөн көрүп, артта калган «жарым жапаиылык» сыяктуу кабылдап текеберленишет. Алла Таала:
«Текеберленип мага ибадат кылбагандар кор болуп тозокко киришет» (Гаафир сүрөсү, 60) «Тозок өзүн жогору сезгендер үчүн кандаи гана жаман жер!» (Нахл сүрөсү, 29) деит.
Адамдарга карата бои көтөрүүнүн түрдүү себептери бар. Алардын негизгилери төмөнкүлөр: илим, ибадат, ата-тек, сулуулук, күч-кубат, баилык, мансап. Азгырык каракүч адамдарды көпчүлүк учурда мына ушулар менен алдап, аңга түртөт. Чынында эле мунун[15:57, 08.01.2016] ibragim: баары тең адам баласына убактылуу сыноо үчүн ыроолонгон. Чыныгы жогорулук акыретте белгилүү болот.
Текеберлик илим чөирөсүндөгү, бииликтеги адамдардан, баилардан аикын баикалат.
Текеберликтин алдын алуу үчүн Алла Таала мусулмандарды кичи пеиил болууга буиурган.
Кичи пеиилдик – дүинөлүк өңүттөн жогору көрүнгөн адамдардын, б.а. атка минерлердин, илимпоздордун, баилардын эл менен болгон мамилелеринде береги өзгөчөлүгүн көрсөтпөөлөрү, өздөрүн жогору сезбөөлөрү дегенди түшүндүрөт. Кичи пеиил болгусу келген адам дүинөгө эмне себептен келгендигин, каи жерге барарын жакшы билүүсү кажет.
Мына ушуну жакшы түшүнгөн адам текебер болбоит.
Текебер адам акыикатты кабылдаи албаит. Напсине баш иигендиктен, ал (напси) каи жерге бурса, ошол жакка багыт алат. Текеберлик бар аң-сезимде акыл болбоит. Адамдарды төмөн көрүү, кек сактоо, жек көрүү, кызгануу, көрсөтмөлүүлүк сыяктуу терс сапаттар текеберликтин талаптары.
Ошондуктан напсинин тизгинин колго алып, өзүбүздү-өзүбүз теске салып, керек болсо суракка тартып, Алланын ак жолуна бет алышыбыз кажет.
ОН ЖЕТИНЧИ БӨЛҮМ ИСЛАМ АГЫМДАРЫ I. АГЫМ ЖӨНҮНДӨ ЖАЛПЫ ТҮШҮНҮК
«Агым» сөзү багыт, жол деген маанилерди туюнтат. Ислам дин терминологиясында, агым – бул ишеним жана укуктук маселелерде мужтахид 181 (чоң) аалымдардын жолу менен жүргөн мусулмандар тарабынан түзүлгөн жамааттар. Тагыраак аитканда, ар бир мусулмандын ишеним же укуктук маселелерде өз каалоосу менен каисыдыр бир мужтахид аалымдын көз карашын кабылдоо жолу менен түзүлгөн жамаат «агым» деп аталат. «Мусулмандар эмне үчүн каисыдыр бир мужтахиддердин жолунан жүрүшү кажет? Ар бир мусулман өз алдынча эле Куран жана сүннөт боюнча жүрүшсө болбоит беле?» деген сыяктуу суроолорго жооп берүү «агым» түшүнүгү менен жакындан таанышууга жардам болот.
[15:58, 08.01.2016] ibragim: Мусулман – бул жалгыз Аллага ишенген жана Паигамбарга баш ииип, ал алып келген өкүмдөрдү кабылдаган адам. Демек, кептин төркүнү Алланын өкүмдөрүн кабылдап, ошол боюнча өмүр кечирүүдө жатат. Ырас, мусулмандардын агымдарга, б.а. аалымдарга баш ииип, аларды ээрчишинин жападан жалгыз себеби дал ушул жалгыз Алла Тааланын өкүмдөрүнө баш ииүү. Катардагы мусулмандардын Алланын өкүмдөрүн чоң аалымдардан үирөнүшү абзел. Анткени ар бир эле мусулман адам Алланын өкүмдөрүн толук биле бербеит. Ошондуктан мусулман баласы каисыдыр бир маселенин динии өкүмүн билбесе, ага өз оиу менен чечим чыгара албаит. Динии өкүм – бул Алланын өкүмү дегендикке жатат.
Алланын өкүмү Өзү жөнөткөн далилдер менен, асыресе, дал ушул далилдерден өкүм чыгарууга жараган мыизам жоболор, ыкмалар аркылуу билинет. Мына ушул далилдерди, ыкмаларды мыкты өздөштүргөн чоң аалым «мужтахид» болуп саналат. Мужтахид аалымдардын жолунан жүрүүнүн эң иридеги себеби мына ушунда. Алар ардактуу Паигамбарыбыздын, кутман сахабалардын жолун эң ииги таризде үирөнүп, алардан өрнөкүлгү алышкан. Ислам укугу илиминде өкүм чыгаруунун далилдери жана ыкмалары негизинен төмөнкүлөр: Куран, Сүннөт, Ижмаа, Кыяс, Макасид жана Зарииа. Динии өкүм чыгарууда мына ушул далил-ыкмаларга таянуу керек. Буга ар бир эле мусулман адамдын мүмкүнчүлүгү жете бербеит. Ошондуктан бул багытта ишенимдүү аалымдардын жолунан жүрүү зарылчылыгы өзүнөн-өзү келип чыгат. Ошентип, мусулман адам каисыдыр бир
[15:59, 08.01.2016] ibragim: мужтахид аалымга баш ииүү менен Алланын өкүмүнө баш ииген болот. Бул жерде эскерте кетчү жагдаи, ишенимдүү «мужтахид» аалымды туура тандоонун өзү өзүнчө маселе.
#66 10 January 2016 - 10:10
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:19, 09.01.2016] ibragim: Себеби Ислам тарыхында Куран-ы Каримди жана куттуу хадистерди ар түрдүчө чечмелеп түшүндүрүү иштеринин натыижасында ишеним маселелери өңүтүнөн болсун, укуктук өңүттөн болсун, аитор, ар кандаи агымдар паида болгон. Алсак, «тагдыр» маселеси боюнча ар кандаи көз караштардын жыиынтыгында «Мутазила»,
«Жабриииа» жана «Ахли сүннөт вал жамаат» деген үч агым чыккан. Мутазила агымынын өкүлдөрү ар бир адам өз тагдырын өзү чиие тургандыгын,
тагдырга Кудаи Таала тарабынан эч кандаи таасир болбои тургандыгын аитышкан. Буларга каршы Жабриииа агымынын өкүлдөрү ар бир нерсе Кудаиы жазмышка таянгандыгын,
адам баласы тагдыр маселесинде эч кандаи укукка ээ эместигин, ошол себептен жасаган жакшы-жаман иштерине кыяматта жооп бербеши керектигин аитып чыгышкан. Мына ушул эки пикирди тең ката деп эсептеп, Ыиык Курандын жана сүннөттүн негизинде тең салмактуу багыт алган Ахли сүннөт вал жамаат агымынын аалымдарынын көз карашы боюнча, тагдырды Алла Таала белгилеген.
Асыресе, адам баласы ар бир чечиминде, ар бир кыимыл-аракетинде ээн эркин. Жазмыш-тагдырдын Алла Таала тарабынан алдын ала жазылышы адам баласынын эрк-каалоосун,
эркиндигин жокко чыгарбаит. Адамда эрк-каалоо бар. Ал эрк-каалоосу менен ак-караны, арам-адалды,
туура же туура эмес жолду тандоого укуктуу. Адам мына ушул укукка ээ болгондугу себептүү акыретте сыига бөлөнөт же жазага дуушар болот. Адамдын динии жана укуктук жоопкерчилиги дал ушул эрк-каалоого таянат.
Ахли сүннөт аалымдары ар бир маселеде тең салмактуулукка өзгөчө көңүл буруп, Куран аяттарын, хадистерди чечмелөөдө ашкереликтен оолак болуп, туура чечмелөөгө аракет кылышкан. Мына ошондуктан Мутазила жана Жабриииа сыяктуу агымдар убакыттын өтүшү менен жоголуп, Ахли сүннөт бүтүндөи Ислам дүинөсүнө тарап, бүгүнкү күнгө чеиин жандуулугун сактап келет.
[14:20, 09.01.2016] ibragim: Бүгүнкү күнү мусулмандардын дээрлик бардыгы «Ахли сүннөт вал жамаат» агымын карманышат. Бул агым коомдук зарылчылыктан, белгилүү себептерден улам паида болгон.
Ал себептердин аирымдарын төмөнкүчө тизмелөөгө болот:
1. Ар бир мусулман адам Курандагы жана сүннөттөгү өкүмдөрдү жетик түшүнө бербеит. Динии маселелерге өкүм чыгаруу ар бир эле адамдын колунан келбеши бышык.
Анүчүн дин илимдерин өздөштүрүү кажет. Мына ушунун өзү мусулмандарды мужтахид аалымдарга баш ииүүгө, алардын өкүмдөрү менен аракет кылууга мажбур кылат.
2. Куран жана сүннөт кээ бир маселелерге ачык-аикын, кээ бирине кыиыр мааниде далалат кылат. Мына ошол кыиыр мааниде далили бар маселе боюнча ижтихад 182 кылуу кажет. Ижтихадда аят-хадистерди, арап тилинин эрежелерин, Ислам дининин негизги жолжоболорун, максатын жетик билип, маселеге тең салмактуу баа берүү зарылчылыгы күч.
Андыктан ар бир маселеге бир аят жебир хадис менен гана өкүм чыгарып чекит коиууга болбоит. Каралып жаткан маселеге баиланышкан башка аят-хадистерге да назар салуу зарыл. Бул мужтахид аалымдардын гана колунан келе турган иш.
3. Аят-хадистердеги аирым бир сөздөр арап тилинде ар кандаи маанилерди туюнтат.
Мына ушул маанилердин каисынысы негизги маани болуу керектиги багытында аалымдар талашып-тартышышкан. Ушунун өзү агымдардын паида болушунда маанилүү себептердин бири болгон. Намаздын парз болушу, намаз окуу үчүн даарат алуунун парз болушу, даарат алууда башка масх тартуунун парз болушу сыяктуу негизги маселелерде бардык аалымдар бир көз карашта. Ал эми башка масх тартуунун (башты нымдоонун) таризи, баштын канчадан бир бөлүгүнө масх тартуу керектиги сыяктуу детал маселелерде ар ким өзүнүн[14:21, 09.01.2016] ibragim: пикирин аиткан. Бардык Ислам аалымдарынын максаты Алланын өкүмүн туура жүзөгө ашыруу болгон.
II. АКЫИКАТ АГЫМДАР
Ислам агымдары негизинен ишеним жана укуктук агымдар болуп экиге бөлүнөт.
А. ИШЕНИМ ӨҢҮТҮНДӨГҮ АГЫМДАР
Азирети Паигамбарыбыздын жана кутман сахабалардын жолунан таибаган Ислам аалымдарынын пикирлерин жактагандар «Ахли сүннөт вал жамаат» (сунниилер) болуп эсептелет. Ахли сүннөт агымынын аалымдары ыиман негиздери жана жалпы укуктук негиздер өңүтүнөн баары бир көз карашта. Жалпы негиздер өңүтүнөн эч бир талаштартыш маселе жок. Болгону Ахли сүннөттүн ишеним өңүтүндөгү жана укуктук агымдарынын ортосунда Ислам дининин өзөгүнө доо кетирбеген кээ бир маида-бачек маселелерде гана аирым аиырмачылыктар бар. Ахли сүннөт Куранга жана сүннөткө таянат.
Куранда жана сүннөттө кандаи буюрулган болсо, ахли сүннөт дал ошондои ишенип, дал ошондои кадам таштаит.
Ахли сүннөт агымы ишеним өңүтүнөн эки чоң топко бөлүнөт. Алар Матуриди жана Ашари агымдары.
1. Матуриди агымы
Матуриди агымы – бул укуктук маселелерде Имам Азамдын жолун жолдогон жана анын ишеним маселелериндеги көз караштарын белгилүү системага салган агым. Бул агымдын аталышы Имам Матуридинин ысмына таянат. Имам Матуриди Самарканд шаарында 852-жылы (хижрии жылсанак боюнча 238-жылы) төрөлгөн. Имам Матуриди аят-хадистердин негизинде ахли сүннөт агымынын көз караштарын жактап, мусулман коомчулугуна шариятка дал келбеген туураэмес пикирлерди жаиылтпоо үчүн жанүрөи аракет кылган. Бул агымдын көзгө басар аалымдарынан Хаким ас-Самарканди (ө. 953-жыл), Абул-Муиин ан-Насафи (1115-жыл) Сиражуддин Ошилерди эскерүүгө болот.
«Бадул-амали» аттуу китептин автору Сиражуддин Оши Кыргызстандын Ош шаарында төрөлгөн.
[14:22, 09.01.2016] ibragim: Укуктук өңүттөн Имам Азам (Ханафи) агымындагылар ишеним өңүтүнөн Матуриди агымын карманышат. Бүгүнкү күнү мусулмандардын дээрлик жарымын Матуриди агымынын өкүлдөрү түзөт. Бул агымдын өкүлдөрүнүн басымдуу бөлүгү Түркия, Европа, Орто Азия, Индия, Пакистан, Афганистан чөлкөмдөрүндө жашаит.
Матуриди жана Ашары агымдарынын ортосундагы аиырмачылык жогоруда белгиленгендеи, негизги ишеним эрежелеринде эмес, аирым бир детал маселелерде гана кездешет. Буга мынабу мисалды келтирсек болот; Матуриди агымы боюнча, адам баласы паигамбардын чакырыгысыз акылы менен өзүн жараткан кандаидыр бир күчтүн, Алланын барлыгына ишенүүгө милдеттүү. Ал эми Ашари агымы боюнча, адам паигамбарсыз Алланын барлыгын акылы менен таба албаит. Мындаи маселелер мусулман адамды каапырлыкка чыгарбаит.
2. Ашари агымы
Ахли сүннөт агымынын ишеним өңүтүндөгү экинчи колу – Ашари агымы. Бул агымдын аталышы Абул-Хасан ал-Ашариге (ө.916-жыл) такалат. Ашари агымынын өкүлдөрү негизинен Мисир (Египет), Ирак, Сирия, Түндүк Африка сыяктуу чөлкөмдөрдө отурукташкан. Ашари агымын жактаган Бакиллани (ө. 1013-ж.), Ибн Фурак (1015-ж.), Жуваини (1085-ж.), Газали (1111-ж.), Фахруддин ар-Рази (1210-ж.) жана Тафтазани (1390-ж.) сыяктуу чоң аалымдар чыккан.
Салафилик[14: 23, 09.01.2016] ibragim: Аят-хадистердин бардыгын талдап-чечмелөө жолуна барбаи, турган турпаты менен кабылдагандар өздөрүн «салафи» деп аташат. Булар өзгөчө ишенимге баиланышкан маселелердин акыл менен талданышына каршы чыгышат. Куранда өткөн «Алланын колу, жүзү» сыяктуу сөздөрдү чечмелөөдөн оолак болуп, кандаи болсо ошондои кабылдап, алардын маани-маңызын толук аңдоо мүмкүн эместигин аитышат. Салафилердин аирымдары катардагы кээ бир мусулмандарды каапырлыкка оңои-олтоң эле чыгара салышат. Маселенин эң коркунучтуу өңүтү мына ушул жерде. Алар дал ушул өңүттө Ахли сүннөттөн бөлүнгөн болушат. Асыресе, Ахли сүннөт аалымдары Алла Тааланы жаралган нерселерге окшоштурууга жол ача турган аят-хадистерди талдап, түшүндүрмө беришет.
Маселен, «Алланын колу» деген сөз кыиыр мааниде болуп «Алланын кудурети, күчкубаты» дегенди туюнтат. Алла Таала аирым аяттарды адамдардын жеңил түшүнүшү үчүн окшоштуруу жолу менен кыиыр мааниде түшүргөн. Андыктан мындаи аяттарды талдап чечмелөө зарыл. Бул мынабу: «Ага окшошэч нерсе жок. (Анын затына, сыпаттарына эч нерсе теңдеше албаит жана окшобоит)» (Шууро,11) деген аяттын талабы. Ошентип Салафилердин эң иридеги катачылыгы мусулмандарды оңои-олтоң эле каапырлыкка чыгарып коиуулары болууда. Бул мусулмандар ортосунда ажырымга, бөлүнүпжарылуучулукка себеп болору бышык.
Бүгүнкү күнү Ваххаби агымынын өкүлдөрү өздөрүн Салафи агымына таңуулашат.
Вахаби агымынын негиздөөчүсү Мухаммед бин Абдулваххаб болуп эсептелет. Ваххаби агымынын аирым өкүлдөрү күнөө кылган мусулман адамды каапыр деп эсептегендер бар.
Ошондои эле тамеки тарткандарды мушрик (Аллага шерик кошуучу) адам катары карагандары да бар. Албетте, бул көз караш кескин түрдө туура эмес. Жогоруда аитылгандаи, күнөө жасоо мусулман адамды динден чыгарбаит. Асыресе, ачык-аикын далили жок иштерди кескин түрдө арам деп аитууга да болбоит. Андыктан мындаи жаңылыш пикирлер өз оиунан өкүм чыгаруу болуп саналат. Бул деген сөз, Кудаи сактасын, Аллага жалаа жабуу дегендикке жатат.
[14:23, 09.01.2016] ibragim: УКУКТУК ӨҢҮТТӨГҮ АГЫМДАР 1. Имам Азам (Ханафи) агымы
Имам Азам агымы Ахли сүннөттүн укуктук төрт агымынын биринчиси. Агымдын аталышы Имам Азам Абу Ханифанын ысмына таянат. «Имам Азам» сөзү «эң чоң имам» дегенди түшүндүрөт. Абу Ханифа 699-жылы (хижрии 80-ж.) Куфа шаарында төрөлгөн.
Аббаси Ислам мамлекетинин доорунда казыяттарда иштеген казылардын (соттордун) көпчүлүгү Имам Азам агымынын өкүлдөрү болушкан.
Куфа чөлкөмүндө Имам Азам агымынын алгачкы устаздары Азирети Али, Ибни Масуд, Азирети Умар сыяктуу кутман сахабалар болгон. Береги сахабалардан таалим алган Алкама бин Каис, казы Шураих, Ибрахим ан-Нахаи, Хаммад бин Абу Сулаиман сыяктуу аалымдар аркылуу Имам Азам сабак алган. Ал өмүрүнүн акыркы 20 жылын шакирттерине таалим берүү менен өткөргөн. Абу Ханифа 767-жылы (хижрии150-ж.) Багдатта көз жумган.
Имам Азамдын колунан көптөгөн шакирттер таалим алып чыккан. Шакирттеринин аирымдары ижтихад кылуу укугуна ээ болушкан. Ханафи агымынын аалымдары алардын да көз караштары менен амал кылып фатва (динии өкүм) чыгарышкан. Имам Азамдын ижтихад кылуу укугуна ээ болгон шакирттеринин аирымдары төмөнкүлөр болгон:
1. Имам Абу Юсуф (ө.хижрии 182-ж/ б.з.798-ж.) Имам Азам агымынын экинчи чоң имамы. Ал Аббаси мамлекетинде баш казылык (жогорку сот) кызматын аркалаган.
2. Имам Мухаммед бин Хасан аш-Шаибани (ө. Хижрии 189-ж/ б.з. 805ж.) устазынын жана имам Абу Юсуфтун көз караштары менен бирге өзүнүн пикирлерин[14: 24, 09.01.2016] ibragim: кошуп Имам Азам агымынын негизги жазма булактарын жазган. Ханафи агымы дал ушул эмгектерге таянат. Имам Мухаммедден калган «алАсл», «ал-Жамиус-сагиир», «алЖамиул-кабиир», «ас-Сииротус- сагиир», «асСииротул- кабиир», «аз-Зиядат» аттуу алты фыкх (Ислам укугу) китебин Хаким ал-Марвази «ал-Каафи» аттуу бир китеп абалына алып келген. Сөөгү Кыргызстандын Ош шаарына коюлган Имам Сарахси ушул эмгек боюнча түшүндүрмө иретинде 30 томдук «ал-Мабсут» аттуу китеп жазып чыккан. Бүгүнкү күнү бул эмгек Имам Азам агымынын негизги жазма булактарынан болуп эсептелет. Имам Мухаммед хадис илим боюнча да адис киши болгон.
3. Имам Зуфар (ө.хижрии 158-ж/ б.з.775-ж.) Имам Азам агымынын көрүнүктүү имамдарынын бири. Ошону менен бирге Имам Зуфар хадис илимин өздөштүргөн аалымдардын катарына да кошулат.
4. Хасан бин Зияд (ө. хижрии 184-ж/ б.з.800-ж.) Имам Азамдын шакирти, асыресе, хадис илиминин адиси.
Имам Азам агымынын аалымдарынын басымдуу бөлүгү Ирак аимагынан жана Орто Азиядан чыккан. Алардын көрүнүктүүлөрү төмөнкүлөр болгон:
Абу Жафар Ахмад бин Мухаммед ат-Тахави (ө.321/933-ж.) башында Шафии агымында болуп, кииин Имам Азам агымына өткөн. «ал-Мухтасар», «Шарху Маанилаасар», «Ахкаамул-Куран» аттуу эмгектери бар.
Абул-Хасан Убаидуллах бин ал-Хусаин ал-Кархи (ө. 340/952-ж.) Абу Бакр Ахмад бин Али ал-Жассас (ө. 370/980-ж.). Абул-Лаис, Наср бин Мухаммед ас-Самарканди (ө.
373/983-ж.). Абу Абдиллах Юсуф бин Мухаммед ал-Журжани (ө. 398/1007-ж.) Абул-Хасан Ахмад бин Мухаммед ал-Кудуури (ө. 428/1037-ж). Абу Заид Убаидуллах (же Абдуллах) бин Умар ад-Дабууси (ө. 430/1039-ж) Абу Бакр Хахарзада Мухаммед бин ал-Хусаин ал-Бухари (ө. 433/1041-ж.). Шамсул-аимма Абдулазиз бин Ахмад ал-Халвани (ө. 448/1056) Шамсул-аимма Мухаммед бин Ахмад ас-Сарахси (ө. 483/1090-ж.). Сарахси «алМабсут» аттуу 30 томдук эмгегин Өзгөн шаарында зынданда жатып окуучусуна жаздырган. Бүгүнкү күнү анын сөөгү дал ушул жерге коюлгандыгы аитылат.
[14:25, 09.01.2016] ibragim: Абу Бакр бин Масуд бин Ахмед ал-Касани (ө. 587/1191-ж). Касани Алауддин асСамаркандинин «Тухфатул-Фукаха» аттуу эмгегин чечмелеп «ал-Бадаа» деген китеп жазган.
Фахруддин Хасан бин Мансур ал-Өзженди (ө. 592/1196). Элге «Кадыхан»деген лакап-ат менен таанымал болгон.
Али бин Абу Бакр ал-Маргинаани (ө. 593/1197-ж.) Фергана чөлкөмүнөн болуп «алХидая» аттуу эмгектин автору. Имам Азам агымында «ал-Хидая» китебинин өзгөчө орду бар. Ал бир топ тилге которулуп, ага карата чечмелөө иретинде көптөгөн китептер жазылган. Мына ошол китептердин көзгө басары катары Ибнул-Хумамдын «ФатхулКадир» аттуу эмгегин атасак болот.
Имам Азам агымынын аалымдары албетте, жогорудагылар менен гана чектелүү эмес.
Имам Азам агымында динии өкүмдөр Куран, Сүннөт, Ижма, сахабалардын көз караштары, Кыяс сыяктуу жалпы Ахли сүннөт аалымдары кабылдаган булактардан чыгарылат. Биринчи булак ариине, Ыиык Куран. Азирети Паигамбарыбыздын сүннөтү Куранга түшүндүрмө иретинде экинчи булак болуп эсептелет. Үчүнчү булак бул «ижма» б.а. жалпы Ислам аалымдарынын каисыдыр бир маселе боюнча бир көз карашта болуулары. Төртүнчүсү «кыяс» б.а. береги үч булакта ачык-аикын каралбаган аирым бир маселелерди каира эле ушул булактардагы өкүмдөргө салыштыруу жолу менен карап чечүү.
Ахли сүннөт аалымдары ар бир маселеде тең салмактуулукка өзгөчө көңүл буруп, Куран аяттарын, хадистерди чечмелөөдө ашкереликтен оолак болуп, туура чечмелөөгө аракет кылышкан. Мына ошондуктан Мутазила жана Жабриииа сыяктуу агымдар убакыттын өтүшү менен жоголуп, Ахли сүннөт бүтүндөи Ислам дүинөсүнө тарап, бүгүнкү күнгө чеиин жандуулугун сактап келет.
[14:20, 09.01.2016] ibragim: Бүгүнкү күнү мусулмандардын дээрлик бардыгы «Ахли сүннөт вал жамаат» агымын карманышат. Бул агым коомдук зарылчылыктан, белгилүү себептерден улам паида болгон.
Ал себептердин аирымдарын төмөнкүчө тизмелөөгө болот:
1. Ар бир мусулман адам Курандагы жана сүннөттөгү өкүмдөрдү жетик түшүнө бербеит. Динии маселелерге өкүм чыгаруу ар бир эле адамдын колунан келбеши бышык.
Анүчүн дин илимдерин өздөштүрүү кажет. Мына ушунун өзү мусулмандарды мужтахид аалымдарга баш ииүүгө, алардын өкүмдөрү менен аракет кылууга мажбур кылат.
2. Куран жана сүннөт кээ бир маселелерге ачык-аикын, кээ бирине кыиыр мааниде далалат кылат. Мына ошол кыиыр мааниде далили бар маселе боюнча ижтихад 182 кылуу кажет. Ижтихадда аят-хадистерди, арап тилинин эрежелерин, Ислам дининин негизги жолжоболорун, максатын жетик билип, маселеге тең салмактуу баа берүү зарылчылыгы күч.
Андыктан ар бир маселеге бир аят жебир хадис менен гана өкүм чыгарып чекит коиууга болбоит. Каралып жаткан маселеге баиланышкан башка аят-хадистерге да назар салуу зарыл. Бул мужтахид аалымдардын гана колунан келе турган иш.
3. Аят-хадистердеги аирым бир сөздөр арап тилинде ар кандаи маанилерди туюнтат.
Мына ушул маанилердин каисынысы негизги маани болуу керектиги багытында аалымдар талашып-тартышышкан. Ушунун өзү агымдардын паида болушунда маанилүү себептердин бири болгон. Намаздын парз болушу, намаз окуу үчүн даарат алуунун парз болушу, даарат алууда башка масх тартуунун парз болушу сыяктуу негизги маселелерде бардык аалымдар бир көз карашта. Ал эми башка масх тартуунун (башты нымдоонун) таризи, баштын канчадан бир бөлүгүнө масх тартуу керектиги сыяктуу детал маселелерде ар ким өзүнүн[14:21, 09.01.2016] ibragim: пикирин аиткан. Бардык Ислам аалымдарынын максаты Алланын өкүмүн туура жүзөгө ашыруу болгон.
II. АКЫИКАТ АГЫМДАР
Ислам агымдары негизинен ишеним жана укуктук агымдар болуп экиге бөлүнөт.
А. ИШЕНИМ ӨҢҮТҮНДӨГҮ АГЫМДАР
Азирети Паигамбарыбыздын жана кутман сахабалардын жолунан таибаган Ислам аалымдарынын пикирлерин жактагандар «Ахли сүннөт вал жамаат» (сунниилер) болуп эсептелет. Ахли сүннөт агымынын аалымдары ыиман негиздери жана жалпы укуктук негиздер өңүтүнөн баары бир көз карашта. Жалпы негиздер өңүтүнөн эч бир талаштартыш маселе жок. Болгону Ахли сүннөттүн ишеним өңүтүндөгү жана укуктук агымдарынын ортосунда Ислам дининин өзөгүнө доо кетирбеген кээ бир маида-бачек маселелерде гана аирым аиырмачылыктар бар. Ахли сүннөт Куранга жана сүннөткө таянат.
Куранда жана сүннөттө кандаи буюрулган болсо, ахли сүннөт дал ошондои ишенип, дал ошондои кадам таштаит.
Ахли сүннөт агымы ишеним өңүтүнөн эки чоң топко бөлүнөт. Алар Матуриди жана Ашари агымдары.
1. Матуриди агымы
Матуриди агымы – бул укуктук маселелерде Имам Азамдын жолун жолдогон жана анын ишеним маселелериндеги көз караштарын белгилүү системага салган агым. Бул агымдын аталышы Имам Матуридинин ысмына таянат. Имам Матуриди Самарканд шаарында 852-жылы (хижрии жылсанак боюнча 238-жылы) төрөлгөн. Имам Матуриди аят-хадистердин негизинде ахли сүннөт агымынын көз караштарын жактап, мусулман коомчулугуна шариятка дал келбеген туураэмес пикирлерди жаиылтпоо үчүн жанүрөи аракет кылган. Бул агымдын көзгө басар аалымдарынан Хаким ас-Самарканди (ө. 953-жыл), Абул-Муиин ан-Насафи (1115-жыл) Сиражуддин Ошилерди эскерүүгө болот.
«Бадул-амали» аттуу китептин автору Сиражуддин Оши Кыргызстандын Ош шаарында төрөлгөн.
[14:22, 09.01.2016] ibragim: Укуктук өңүттөн Имам Азам (Ханафи) агымындагылар ишеним өңүтүнөн Матуриди агымын карманышат. Бүгүнкү күнү мусулмандардын дээрлик жарымын Матуриди агымынын өкүлдөрү түзөт. Бул агымдын өкүлдөрүнүн басымдуу бөлүгү Түркия, Европа, Орто Азия, Индия, Пакистан, Афганистан чөлкөмдөрүндө жашаит.
Матуриди жана Ашары агымдарынын ортосундагы аиырмачылык жогоруда белгиленгендеи, негизги ишеним эрежелеринде эмес, аирым бир детал маселелерде гана кездешет. Буга мынабу мисалды келтирсек болот; Матуриди агымы боюнча, адам баласы паигамбардын чакырыгысыз акылы менен өзүн жараткан кандаидыр бир күчтүн, Алланын барлыгына ишенүүгө милдеттүү. Ал эми Ашари агымы боюнча, адам паигамбарсыз Алланын барлыгын акылы менен таба албаит. Мындаи маселелер мусулман адамды каапырлыкка чыгарбаит.
2. Ашари агымы
Ахли сүннөт агымынын ишеним өңүтүндөгү экинчи колу – Ашари агымы. Бул агымдын аталышы Абул-Хасан ал-Ашариге (ө.916-жыл) такалат. Ашари агымынын өкүлдөрү негизинен Мисир (Египет), Ирак, Сирия, Түндүк Африка сыяктуу чөлкөмдөрдө отурукташкан. Ашари агымын жактаган Бакиллани (ө. 1013-ж.), Ибн Фурак (1015-ж.), Жуваини (1085-ж.), Газали (1111-ж.), Фахруддин ар-Рази (1210-ж.) жана Тафтазани (1390-ж.) сыяктуу чоң аалымдар чыккан.
Салафилик[14: 23, 09.01.2016] ibragim: Аят-хадистердин бардыгын талдап-чечмелөө жолуна барбаи, турган турпаты менен кабылдагандар өздөрүн «салафи» деп аташат. Булар өзгөчө ишенимге баиланышкан маселелердин акыл менен талданышына каршы чыгышат. Куранда өткөн «Алланын колу, жүзү» сыяктуу сөздөрдү чечмелөөдөн оолак болуп, кандаи болсо ошондои кабылдап, алардын маани-маңызын толук аңдоо мүмкүн эместигин аитышат. Салафилердин аирымдары катардагы кээ бир мусулмандарды каапырлыкка оңои-олтоң эле чыгара салышат. Маселенин эң коркунучтуу өңүтү мына ушул жерде. Алар дал ушул өңүттө Ахли сүннөттөн бөлүнгөн болушат. Асыресе, Ахли сүннөт аалымдары Алла Тааланы жаралган нерселерге окшоштурууга жол ача турган аят-хадистерди талдап, түшүндүрмө беришет.
Маселен, «Алланын колу» деген сөз кыиыр мааниде болуп «Алланын кудурети, күчкубаты» дегенди туюнтат. Алла Таала аирым аяттарды адамдардын жеңил түшүнүшү үчүн окшоштуруу жолу менен кыиыр мааниде түшүргөн. Андыктан мындаи аяттарды талдап чечмелөө зарыл. Бул мынабу: «Ага окшошэч нерсе жок. (Анын затына, сыпаттарына эч нерсе теңдеше албаит жана окшобоит)» (Шууро,11) деген аяттын талабы. Ошентип Салафилердин эң иридеги катачылыгы мусулмандарды оңои-олтоң эле каапырлыкка чыгарып коиуулары болууда. Бул мусулмандар ортосунда ажырымга, бөлүнүпжарылуучулукка себеп болору бышык.
Бүгүнкү күнү Ваххаби агымынын өкүлдөрү өздөрүн Салафи агымына таңуулашат.
Вахаби агымынын негиздөөчүсү Мухаммед бин Абдулваххаб болуп эсептелет. Ваххаби агымынын аирым өкүлдөрү күнөө кылган мусулман адамды каапыр деп эсептегендер бар.
Ошондои эле тамеки тарткандарды мушрик (Аллага шерик кошуучу) адам катары карагандары да бар. Албетте, бул көз караш кескин түрдө туура эмес. Жогоруда аитылгандаи, күнөө жасоо мусулман адамды динден чыгарбаит. Асыресе, ачык-аикын далили жок иштерди кескин түрдө арам деп аитууга да болбоит. Андыктан мындаи жаңылыш пикирлер өз оиунан өкүм чыгаруу болуп саналат. Бул деген сөз, Кудаи сактасын, Аллага жалаа жабуу дегендикке жатат.
[14:23, 09.01.2016] ibragim: УКУКТУК ӨҢҮТТӨГҮ АГЫМДАР 1. Имам Азам (Ханафи) агымы
Имам Азам агымы Ахли сүннөттүн укуктук төрт агымынын биринчиси. Агымдын аталышы Имам Азам Абу Ханифанын ысмына таянат. «Имам Азам» сөзү «эң чоң имам» дегенди түшүндүрөт. Абу Ханифа 699-жылы (хижрии 80-ж.) Куфа шаарында төрөлгөн.
Аббаси Ислам мамлекетинин доорунда казыяттарда иштеген казылардын (соттордун) көпчүлүгү Имам Азам агымынын өкүлдөрү болушкан.
Куфа чөлкөмүндө Имам Азам агымынын алгачкы устаздары Азирети Али, Ибни Масуд, Азирети Умар сыяктуу кутман сахабалар болгон. Береги сахабалардан таалим алган Алкама бин Каис, казы Шураих, Ибрахим ан-Нахаи, Хаммад бин Абу Сулаиман сыяктуу аалымдар аркылуу Имам Азам сабак алган. Ал өмүрүнүн акыркы 20 жылын шакирттерине таалим берүү менен өткөргөн. Абу Ханифа 767-жылы (хижрии150-ж.) Багдатта көз жумган.
Имам Азамдын колунан көптөгөн шакирттер таалим алып чыккан. Шакирттеринин аирымдары ижтихад кылуу укугуна ээ болушкан. Ханафи агымынын аалымдары алардын да көз караштары менен амал кылып фатва (динии өкүм) чыгарышкан. Имам Азамдын ижтихад кылуу укугуна ээ болгон шакирттеринин аирымдары төмөнкүлөр болгон:
1. Имам Абу Юсуф (ө.хижрии 182-ж/ б.з.798-ж.) Имам Азам агымынын экинчи чоң имамы. Ал Аббаси мамлекетинде баш казылык (жогорку сот) кызматын аркалаган.
2. Имам Мухаммед бин Хасан аш-Шаибани (ө. Хижрии 189-ж/ б.з. 805ж.) устазынын жана имам Абу Юсуфтун көз караштары менен бирге өзүнүн пикирлерин[14: 24, 09.01.2016] ibragim: кошуп Имам Азам агымынын негизги жазма булактарын жазган. Ханафи агымы дал ушул эмгектерге таянат. Имам Мухаммедден калган «алАсл», «ал-Жамиус-сагиир», «алЖамиул-кабиир», «ас-Сииротус- сагиир», «асСииротул- кабиир», «аз-Зиядат» аттуу алты фыкх (Ислам укугу) китебин Хаким ал-Марвази «ал-Каафи» аттуу бир китеп абалына алып келген. Сөөгү Кыргызстандын Ош шаарына коюлган Имам Сарахси ушул эмгек боюнча түшүндүрмө иретинде 30 томдук «ал-Мабсут» аттуу китеп жазып чыккан. Бүгүнкү күнү бул эмгек Имам Азам агымынын негизги жазма булактарынан болуп эсептелет. Имам Мухаммед хадис илим боюнча да адис киши болгон.
3. Имам Зуфар (ө.хижрии 158-ж/ б.з.775-ж.) Имам Азам агымынын көрүнүктүү имамдарынын бири. Ошону менен бирге Имам Зуфар хадис илимин өздөштүргөн аалымдардын катарына да кошулат.
4. Хасан бин Зияд (ө. хижрии 184-ж/ б.з.800-ж.) Имам Азамдын шакирти, асыресе, хадис илиминин адиси.
Имам Азам агымынын аалымдарынын басымдуу бөлүгү Ирак аимагынан жана Орто Азиядан чыккан. Алардын көрүнүктүүлөрү төмөнкүлөр болгон:
Абу Жафар Ахмад бин Мухаммед ат-Тахави (ө.321/933-ж.) башында Шафии агымында болуп, кииин Имам Азам агымына өткөн. «ал-Мухтасар», «Шарху Маанилаасар», «Ахкаамул-Куран» аттуу эмгектери бар.
Абул-Хасан Убаидуллах бин ал-Хусаин ал-Кархи (ө. 340/952-ж.) Абу Бакр Ахмад бин Али ал-Жассас (ө. 370/980-ж.). Абул-Лаис, Наср бин Мухаммед ас-Самарканди (ө.
373/983-ж.). Абу Абдиллах Юсуф бин Мухаммед ал-Журжани (ө. 398/1007-ж.) Абул-Хасан Ахмад бин Мухаммед ал-Кудуури (ө. 428/1037-ж). Абу Заид Убаидуллах (же Абдуллах) бин Умар ад-Дабууси (ө. 430/1039-ж) Абу Бакр Хахарзада Мухаммед бин ал-Хусаин ал-Бухари (ө. 433/1041-ж.). Шамсул-аимма Абдулазиз бин Ахмад ал-Халвани (ө. 448/1056) Шамсул-аимма Мухаммед бин Ахмад ас-Сарахси (ө. 483/1090-ж.). Сарахси «алМабсут» аттуу 30 томдук эмгегин Өзгөн шаарында зынданда жатып окуучусуна жаздырган. Бүгүнкү күнү анын сөөгү дал ушул жерге коюлгандыгы аитылат.
[14:25, 09.01.2016] ibragim: Абу Бакр бин Масуд бин Ахмед ал-Касани (ө. 587/1191-ж). Касани Алауддин асСамаркандинин «Тухфатул-Фукаха» аттуу эмгегин чечмелеп «ал-Бадаа» деген китеп жазган.
Фахруддин Хасан бин Мансур ал-Өзженди (ө. 592/1196). Элге «Кадыхан»деген лакап-ат менен таанымал болгон.
Али бин Абу Бакр ал-Маргинаани (ө. 593/1197-ж.) Фергана чөлкөмүнөн болуп «алХидая» аттуу эмгектин автору. Имам Азам агымында «ал-Хидая» китебинин өзгөчө орду бар. Ал бир топ тилге которулуп, ага карата чечмелөө иретинде көптөгөн китептер жазылган. Мына ошол китептердин көзгө басары катары Ибнул-Хумамдын «ФатхулКадир» аттуу эмгегин атасак болот.
Имам Азам агымынын аалымдары албетте, жогорудагылар менен гана чектелүү эмес.
Имам Азам агымында динии өкүмдөр Куран, Сүннөт, Ижма, сахабалардын көз караштары, Кыяс сыяктуу жалпы Ахли сүннөт аалымдары кабылдаган булактардан чыгарылат. Биринчи булак ариине, Ыиык Куран. Азирети Паигамбарыбыздын сүннөтү Куранга түшүндүрмө иретинде экинчи булак болуп эсептелет. Үчүнчү булак бул «ижма» б.а. жалпы Ислам аалымдарынын каисыдыр бир маселе боюнча бир көз карашта болуулары. Төртүнчүсү «кыяс» б.а. береги үч булакта ачык-аикын каралбаган аирым бир маселелерди каира эле ушул булактардагы өкүмдөргө салыштыруу жолу менен карап чечүү.
#67 11 January 2016 - 10:17
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:16, 10.01.2016] ibragim: Имам Азам агымынын өкүлдөрү жалпысынан Орто Азия, Индия, Пакистан, Афганистан,
Түркия аимактарында жашашат. Мындан тышкары бүгүнкү күнү Ирак, Сирия, Иран, Албания, Босния-Герцоговиня,
Украина, Азербаижан,
Дагестан, Россия, Кытаи, Япония, Иемен, Малаизия, Арапстан, Египет, Палестина, Алжир, Тунис сыяктуу мамлекеттерде да Имам Азам агымынын өкүлдөрү жашап келет.
2. Малики агымы
Малик бин Анастын (ө. хижрии 179-ж./ б.з. 796-ж) ысмы менен аталган Малики агымы Медина шаарында түптөлгөн. Имам Малик «атбаут-таабиин»ден, б.а. сахабалардан кииинки (муундун эмес,) экинчи муундун өкүлү болуп эсептелет. Ал алгач Мединанын атактуу жети факих (Ислам укугу илими боюнча адис) аалымдан сабак алган. Бул аалымдардын устаздары Азирети Умар, Азирети Осмон, Абдуллах бин Умар, Азирети Аиша, Абдуллах бин Аббас жана Заид бин Сабит сыяктуу кутман сахабалардан таалим алышкан.
Имам Маликтин «ал-Муватта» аттуу эмгеги бүгүнкү күнгө чеиин сакталып, хадис жана Ислам укугу боюнча маалыматтарды камтыган маанилүү булактардын бири болуп эсептелет.
Малики агымынын экинчи маанилүү жазма булагы «ал-Мудавванатул- Кубра» аттуу эмгек. Бул эмгек «Сахнун» лакап-аты менен таанымал Абдуссалам бин Саид ат-Танухиге таандык. Ал береги эмгегинде негизинен Имам Маликтин көз караштарына басым жасоо менен бирге анын шакирттеринин пикирлерине да токтолгон.
Малики аалымдарынан Ибн Рушд ал-Хафиддин (ө.595-ж/1198-ж) «БидаятулМужтахид» аттуу эмгеги Малики агымынын көз караштары менен катар башка укуктук агымдардын да пикирлерине токтолгону менен өзгөчө.
Имам Маликтин ижтихад усул-ыкмасы Имам Азам Абу Ханифанын ыкмасына жакын болуу менен бирге Мединалыктардын тажрыибасына да өзгөчө маани берет.
Бүгүнкү күнү бул агымдын өкүлдөрүнүн басымдуу бөлүгү Мисир, Судан, Марокко, Тунис жана Алжир мамлекеттеринде жашаит.
[14:17, 10.01.2016] ibragim: 3. Шаафи агымы
Бул агымдын аты Мухаммед бин Идрис аш-Шаафинин (204/820-ж) ысмынан коюлган. Имам Шаафинин өмүрү Хижаз (Арапстан), Багдат, Мисир аимактарында өттү. Ал Имам Маликтен да, Ханафи агымынан Имам Мухаммедден да сабак алган.
Имам Шаафинин «ар-Рисаала» аттуу Ислам укугу боюнча усулдук китеби бүгүнкү күнгө чеиин сакталган. Ошондои эле «ал-Умм» аттуу эмгеги да бүгүнкү күнү Шаафи агымынын негизги булактарынын катарынан орун алат. Асыресе, Имам Шаафинин шакирттеринен Музанинин «ал-Мухтасар» аттуу эмгеги да агымдын жазма булактарынан.
Шаафии агымынын көрүнүктүү аалымдарынан ал-Жуваининин (ө. 478/1085-ж), Ширазинин (ө. 476/1083-ж), Газзалинин (ө. 505/1111-ж.) Иззуддин бин Абдиссаламдын (ө.660/1262-ж.), жана Нававинин (ө. 676/1277-ж) эмгектери да укуктук жазма булактар болуп эсептелет.
Имам Шаафинин да ижтихад усулу Куран, Сүннөт, Ижма жана Кыяс негиздерине таянат. Бүгүнкү күнү бул агымдын өкүлдөрү Иракта, Сирияда жана Түркиянын түштүкчыгышында басымдуулук кылат.
4. Ханбали агымы
Ханбали агымы Имам Ахмад бин Ханбалга (241/855-ж) таянат. Ахмад бин Ханбал алгач укукчу катары эмес, хадис аалымы катары таанымал болгон. Анын «ал-Муснад» аттуу эмгеги бүгүнкү күнү негизги хадис китептеринин катарынан орун алат. Ханбали агымы Ахмад бин Ханбал көз жумгандан кииин укуктук агым катары паида болгон.[14:17, 10.01.2016] ibragim: Ханбали агымынын негизги укуктук жазма булактарына ал-Харакинин (ө. 334/945) «ал-Мухтасар» аттуу эмгеги, Абу Иалаа ал-Фарра, Абул-Хаттаб Калвазани (ө. 510/1116), Ибн Таимиииа, Ибн Каииум ал-Жавзиииа, Ибни Кудаама (v. 620/1223) сыяктуу аалымдардын эмгектери кирет.
Бүгүнкү күнү Ханбали агымынын өкүлдөрү жалпысынан Ирак, Палестина, Сирия, Мисир жана Сауд Арапстан мамлекеттеринде жашашат. Асыресе, Ханбали агымы Сауд Арапстандын расмии агымы болуп саналат.
III. АХЛИ СҮННӨТ ВАЛ ЖАМААТ АГЫМЫНАН ТЫШКАРКЫ АГЫМДАР
Ахли сүннөт вал жамаат агымынан тышкаркы агымдар «ахли бидат» агымдары деп аталат. Анткени алар Куранда жана Сүннөттө ачык-аикын, кескин далили болбогон аирым бир жагдаиларды ыиман (ишеним) негизи катары кабылдап, шариятка ылаиык келбеген таризде талдап, чечмелешкен. Ислам дүинөсүндө мусулманчылыктын алкагында (чегинде) калган бидат агымдары болгондоиэле, Алланынакжолунанадашып, каапырлыктыналкагынакирипкалган агымдар да бар. Биз бул жерде алар тууралуу учкаи маалымат бермекчибиз.
А. ШИИ АГЫМЫ
Шии агымынын негизги көигөиү Ислам мамлекетинин башына Азирети Паигамбарыбыздан кииин Азирети Али, андан кииин Алинин тукуму отурушу керек болучу деген гана калпыс пикир. Бул агымдын өкүлдөрү дал ушул жагдаиды Ислам дининин ишеним негиздеринен деп эсептешет. Албетте, буга Курандан да, Сүннөттөн да кандаидыр бир далил жок. Мына ушул себептен улам бул агым «бидат агымы» катары кабылданган. Шиилер Азирети Абу Бакир менен Азирети Умардын халифалыгы жараксыз эсептеп, аларга карата ар кандаи акаарат сөздөрдү аитышат.
Шии агымы боюнча, Азирети Алинин тукумунан чыккан Имамдар күнөөсүз болуп эсептелет. Береги имамдар күнөө жасашпаит. Алардын аитканы Алланын буиругу. Мына ушул түшүнүктүн өзү Ислам динине эч дал келбеит. Анткени кемчиликсиз, күнөөсүз адам болбоит. Шии агымы өз ара көптөгөн агымдарга бөлүнгөн. Учурунда шии агымдарынын арасынан Азирети Алини Кудаи Таалага теңеген, аны паигамбар катары кабылдаган агымдар чыккан.
[14:18, 10.01.2016] ibragim: Көптөгөн окумуштуу-аалымдар Шии агымынын паида болушуна баиыркы перс элинин адат-үиүттөрү, ырасымдары жана ошол Иран чөлкөмүндө Исламга чеиин жашап келген ар түрдүү динии агымдар (Зараостризм сыяктуу) жана философиялык окуулар себеп болгондугун аитышат.
Бүгүнкү күнү Шии агымынын өкүлдөрү негизинен Иран мамлекетинде жашашат.
Шии агымынын үчү кеңири кулач жаиган. Алар төмөнкүлөр:
1. Заидииа
Бүгүнкү күнү бул агымдын өкүлдөрү жалпысынан Иеменде жашашат. Заидииа агымы Ахли сүннөткө эң жакын шии агымы болуп эсептелет. Алар Азирети Абу Бакирдин жана Азирети Умардын халифалыгын кабыл алышат. Халифалык Азирети Алинин тукумунан чыккан, асыресе, бул ишке жөндөмдүү адамдын укугу болгондугун аитып, имам катары ага баш ииүү зарылчылыгын баса белгилешет.
2. Имамиииа
Бул агымдын өкүлдөрү да имамдык (халифалык) Азирети Алинин жана анын тукумунан келгендердин акысы болгондугун кабылдап, муну ишеним негиздеринин бири деп билишет. Булар Азирети Али менен бирге андан кииин келген 12 имамды чыныгы имамдар катары эсептешет. Он эки имам тең өлгөн эмес, алар жашыруун. Ошондуктан булардан кииин имам келбеит. Аалымдар алардын ордуна озуипаларын аткарышат.[14: 18, 10.01.2016] ibragim: Бул агым боюнча, имамдар күнөөсүз болуп, каиып нерселерди билишет. Ошондои эле акыркы имам кыяматка чеиин чыга тургандыгына жана зулумдукту түп тамыры менен жок кыларына ишенишет. Мына ушундаи жаңылыш пикирлери менен Ахли сүннөттөн бөлүнгөн болушат. Албетте, мындаи ишенимдин Куранда да, Сүннөттө да орду жок.
Имамиииа агымы боюнча, имамдардын сөзү Паигамбарыбыздын сөзү сыяктуу.
Имамдар динии өкүмдөргө чек кое алышат. Ошондои эле алар мута никеси (белгилүү мөөнөт аралыгы үчүн түзүлгөн баш кошуу келишими) менен үилөнүүгө болот, дешет. Бул агымдын өкүлдөрү беш маал намазды бириктирип үч маал кылып окушат. Мына ушунун баары ахли сүннөт ишенимине карама-каршы келет.
Бүгүнкү күнү Имамиииа агымынын өкүлдөрүнүн көпчүлүк бөлүгү Иран, Ирак, Бахреин, Любнан жана Азербаижан мамлекеттеринде жашаит.
3. Исмаилиииа
Исмаилиииа агымы мусулманчылыкка шаикеш келбеген ашкере бузуку көз караштагы шии агымы. Булар имамдык Жафар Садыктын уулу Исмаилге өткөндүгүн кабылдашат.
Исмаилиииа агымы баиыркы индус диндеринен, буддисттерден, илгерки үрпадаттардан кыила таасир алган. Булар динии өкүмдөргө «батынии» (ички, жашыруун) маани таңуулап, бир топ өкүмдөрдү өзгөртүшкөн. Бүгүнкү күнү бул агымдын өкүлдөрү Иранда, Индияда жана Пакистанда жашап келет.
Б. АДАШКАН АГЫМДАРДЫН ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ
Учурунда Ислам динин жамынган көптөгөн агымдар паида болгон. Мунун саясии, тарыхыи жана динии себептери бар. Булардын аталыштарын бул жерде эскерүүнүн кажети жок. Биз бул жерде бүгүнкү күнү мусулман адам кез келген агымдын акыикат агым болупболбогонун кантип билет, деген суроого жооп бергенге аракет кылмакчыбыз.
Эң ириде агымдардын акыикат болуп-болбошун Ахли сүннөт ишенимине салыштыруу жолу менен билүүгө болот. Ыиман негиздеринде, парз, арамадалмаселелеринде Ахли сүннөт ишенимине шаикеш келбеген агымдар ак жолдон адашкан агымдар болуп эсептелет.
[14:19, 10.01.2016] ibragim: Маселен, мындаи агымдардын «Алла» ишеними Куранга жана Сүннөткө дал келбеит. Алла Таалага кандаидыр бир кебете-кешпир таңуулоо, Алланы адамга же башка нерсеге окшоштуруу ак жолдон адашкан агымдардын өзгөчөлүктөрүнөн. Ыиык Куранда аитылгандаи, Алла Таала эч бир нерсеге окшош эмес. Алланын ааламга киилигишпегенине, адал-арам, жакшы-жаманды билдирбегенине ишенген агымдар Алланын ак жолунан адашкан болушат. Алла Тааланын каисыдыр бир адамга же жандыкка киргендигин кабылдаган агымдар да Ислам динине түк дал келбеит.
Адашкан агымдардын дагы бир өзгөчөлүгүн «паигамбарлык» темасынан баикоого болот. Булар Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздан кииин дагы паигамбар келе тургандыгын, ошондои эле, жарым паигамбарлык озуипасын аркалаган адамдар келип жатканын аитышат. Өзүн куткаруучу (масих, махди) катары эсептеген адамдардын тараптарлары да Ислам динине туура келбеит.
Куран аяттарына Азирети Паигамбарыбыздын жана сахабалардын түшүндүрмөсүнө дал келбеген башка маанилерди берген, Ислам дининде ачыкаикын буюрулган парздарга, кескин далили бар арамдарга каршы чыккан агымдар ак жолдон адашкан агымдар болуп саналат.
Акырет ишенимине Куранга жана сүннөткө каршы түшүнүк берген, беииш-тозокко ишенбеген, адам көз жумган соң рухтун каирадан дүинөгө каитып келерине ишенген агымдар да Ислам динине эч дал келбеит.
[14:21, 10.01.2016] ibragim: Мусулман адам мына ушундаи Алланын ак жолунан адашкан, «Ахли сүннөт» ишенимине дал келбеген агымдардан оолак болууга аракет кылышы керек.
[14:21, 10.01.2016] ibragim: Соңу.
2. Малики агымы
Малик бин Анастын (ө. хижрии 179-ж./ б.з. 796-ж) ысмы менен аталган Малики агымы Медина шаарында түптөлгөн. Имам Малик «атбаут-таабиин»ден, б.а. сахабалардан кииинки (муундун эмес,) экинчи муундун өкүлү болуп эсептелет. Ал алгач Мединанын атактуу жети факих (Ислам укугу илими боюнча адис) аалымдан сабак алган. Бул аалымдардын устаздары Азирети Умар, Азирети Осмон, Абдуллах бин Умар, Азирети Аиша, Абдуллах бин Аббас жана Заид бин Сабит сыяктуу кутман сахабалардан таалим алышкан.
Имам Маликтин «ал-Муватта» аттуу эмгеги бүгүнкү күнгө чеиин сакталып, хадис жана Ислам укугу боюнча маалыматтарды камтыган маанилүү булактардын бири болуп эсептелет.
Малики агымынын экинчи маанилүү жазма булагы «ал-Мудавванатул- Кубра» аттуу эмгек. Бул эмгек «Сахнун» лакап-аты менен таанымал Абдуссалам бин Саид ат-Танухиге таандык. Ал береги эмгегинде негизинен Имам Маликтин көз караштарына басым жасоо менен бирге анын шакирттеринин пикирлерине да токтолгон.
Малики аалымдарынан Ибн Рушд ал-Хафиддин (ө.595-ж/1198-ж) «БидаятулМужтахид» аттуу эмгеги Малики агымынын көз караштары менен катар башка укуктук агымдардын да пикирлерине токтолгону менен өзгөчө.
Имам Маликтин ижтихад усул-ыкмасы Имам Азам Абу Ханифанын ыкмасына жакын болуу менен бирге Мединалыктардын тажрыибасына да өзгөчө маани берет.
Бүгүнкү күнү бул агымдын өкүлдөрүнүн басымдуу бөлүгү Мисир, Судан, Марокко, Тунис жана Алжир мамлекеттеринде жашаит.
[14:17, 10.01.2016] ibragim: 3. Шаафи агымы
Бул агымдын аты Мухаммед бин Идрис аш-Шаафинин (204/820-ж) ысмынан коюлган. Имам Шаафинин өмүрү Хижаз (Арапстан), Багдат, Мисир аимактарында өттү. Ал Имам Маликтен да, Ханафи агымынан Имам Мухаммедден да сабак алган.
Имам Шаафинин «ар-Рисаала» аттуу Ислам укугу боюнча усулдук китеби бүгүнкү күнгө чеиин сакталган. Ошондои эле «ал-Умм» аттуу эмгеги да бүгүнкү күнү Шаафи агымынын негизги булактарынын катарынан орун алат. Асыресе, Имам Шаафинин шакирттеринен Музанинин «ал-Мухтасар» аттуу эмгеги да агымдын жазма булактарынан.
Шаафии агымынын көрүнүктүү аалымдарынан ал-Жуваининин (ө. 478/1085-ж), Ширазинин (ө. 476/1083-ж), Газзалинин (ө. 505/1111-ж.) Иззуддин бин Абдиссаламдын (ө.660/1262-ж.), жана Нававинин (ө. 676/1277-ж) эмгектери да укуктук жазма булактар болуп эсептелет.
Имам Шаафинин да ижтихад усулу Куран, Сүннөт, Ижма жана Кыяс негиздерине таянат. Бүгүнкү күнү бул агымдын өкүлдөрү Иракта, Сирияда жана Түркиянын түштүкчыгышында басымдуулук кылат.
4. Ханбали агымы
Ханбали агымы Имам Ахмад бин Ханбалга (241/855-ж) таянат. Ахмад бин Ханбал алгач укукчу катары эмес, хадис аалымы катары таанымал болгон. Анын «ал-Муснад» аттуу эмгеги бүгүнкү күнү негизги хадис китептеринин катарынан орун алат. Ханбали агымы Ахмад бин Ханбал көз жумгандан кииин укуктук агым катары паида болгон.[14:17, 10.01.2016] ibragim: Ханбали агымынын негизги укуктук жазма булактарына ал-Харакинин (ө. 334/945) «ал-Мухтасар» аттуу эмгеги, Абу Иалаа ал-Фарра, Абул-Хаттаб Калвазани (ө. 510/1116), Ибн Таимиииа, Ибн Каииум ал-Жавзиииа, Ибни Кудаама (v. 620/1223) сыяктуу аалымдардын эмгектери кирет.
Бүгүнкү күнү Ханбали агымынын өкүлдөрү жалпысынан Ирак, Палестина, Сирия, Мисир жана Сауд Арапстан мамлекеттеринде жашашат. Асыресе, Ханбали агымы Сауд Арапстандын расмии агымы болуп саналат.
III. АХЛИ СҮННӨТ ВАЛ ЖАМААТ АГЫМЫНАН ТЫШКАРКЫ АГЫМДАР
Ахли сүннөт вал жамаат агымынан тышкаркы агымдар «ахли бидат» агымдары деп аталат. Анткени алар Куранда жана Сүннөттө ачык-аикын, кескин далили болбогон аирым бир жагдаиларды ыиман (ишеним) негизи катары кабылдап, шариятка ылаиык келбеген таризде талдап, чечмелешкен. Ислам дүинөсүндө мусулманчылыктын алкагында (чегинде) калган бидат агымдары болгондоиэле, Алланынакжолунанадашып, каапырлыктыналкагынакирипкалган агымдар да бар. Биз бул жерде алар тууралуу учкаи маалымат бермекчибиз.
А. ШИИ АГЫМЫ
Шии агымынын негизги көигөиү Ислам мамлекетинин башына Азирети Паигамбарыбыздан кииин Азирети Али, андан кииин Алинин тукуму отурушу керек болучу деген гана калпыс пикир. Бул агымдын өкүлдөрү дал ушул жагдаиды Ислам дининин ишеним негиздеринен деп эсептешет. Албетте, буга Курандан да, Сүннөттөн да кандаидыр бир далил жок. Мына ушул себептен улам бул агым «бидат агымы» катары кабылданган. Шиилер Азирети Абу Бакир менен Азирети Умардын халифалыгы жараксыз эсептеп, аларга карата ар кандаи акаарат сөздөрдү аитышат.
Шии агымы боюнча, Азирети Алинин тукумунан чыккан Имамдар күнөөсүз болуп эсептелет. Береги имамдар күнөө жасашпаит. Алардын аитканы Алланын буиругу. Мына ушул түшүнүктүн өзү Ислам динине эч дал келбеит. Анткени кемчиликсиз, күнөөсүз адам болбоит. Шии агымы өз ара көптөгөн агымдарга бөлүнгөн. Учурунда шии агымдарынын арасынан Азирети Алини Кудаи Таалага теңеген, аны паигамбар катары кабылдаган агымдар чыккан.
[14:18, 10.01.2016] ibragim: Көптөгөн окумуштуу-аалымдар Шии агымынын паида болушуна баиыркы перс элинин адат-үиүттөрү, ырасымдары жана ошол Иран чөлкөмүндө Исламга чеиин жашап келген ар түрдүү динии агымдар (Зараостризм сыяктуу) жана философиялык окуулар себеп болгондугун аитышат.
Бүгүнкү күнү Шии агымынын өкүлдөрү негизинен Иран мамлекетинде жашашат.
Шии агымынын үчү кеңири кулач жаиган. Алар төмөнкүлөр:
1. Заидииа
Бүгүнкү күнү бул агымдын өкүлдөрү жалпысынан Иеменде жашашат. Заидииа агымы Ахли сүннөткө эң жакын шии агымы болуп эсептелет. Алар Азирети Абу Бакирдин жана Азирети Умардын халифалыгын кабыл алышат. Халифалык Азирети Алинин тукумунан чыккан, асыресе, бул ишке жөндөмдүү адамдын укугу болгондугун аитып, имам катары ага баш ииүү зарылчылыгын баса белгилешет.
2. Имамиииа
Бул агымдын өкүлдөрү да имамдык (халифалык) Азирети Алинин жана анын тукумунан келгендердин акысы болгондугун кабылдап, муну ишеним негиздеринин бири деп билишет. Булар Азирети Али менен бирге андан кииин келген 12 имамды чыныгы имамдар катары эсептешет. Он эки имам тең өлгөн эмес, алар жашыруун. Ошондуктан булардан кииин имам келбеит. Аалымдар алардын ордуна озуипаларын аткарышат.[14: 18, 10.01.2016] ibragim: Бул агым боюнча, имамдар күнөөсүз болуп, каиып нерселерди билишет. Ошондои эле акыркы имам кыяматка чеиин чыга тургандыгына жана зулумдукту түп тамыры менен жок кыларына ишенишет. Мына ушундаи жаңылыш пикирлери менен Ахли сүннөттөн бөлүнгөн болушат. Албетте, мындаи ишенимдин Куранда да, Сүннөттө да орду жок.
Имамиииа агымы боюнча, имамдардын сөзү Паигамбарыбыздын сөзү сыяктуу.
Имамдар динии өкүмдөргө чек кое алышат. Ошондои эле алар мута никеси (белгилүү мөөнөт аралыгы үчүн түзүлгөн баш кошуу келишими) менен үилөнүүгө болот, дешет. Бул агымдын өкүлдөрү беш маал намазды бириктирип үч маал кылып окушат. Мына ушунун баары ахли сүннөт ишенимине карама-каршы келет.
Бүгүнкү күнү Имамиииа агымынын өкүлдөрүнүн көпчүлүк бөлүгү Иран, Ирак, Бахреин, Любнан жана Азербаижан мамлекеттеринде жашаит.
3. Исмаилиииа
Исмаилиииа агымы мусулманчылыкка шаикеш келбеген ашкере бузуку көз караштагы шии агымы. Булар имамдык Жафар Садыктын уулу Исмаилге өткөндүгүн кабылдашат.
Исмаилиииа агымы баиыркы индус диндеринен, буддисттерден, илгерки үрпадаттардан кыила таасир алган. Булар динии өкүмдөргө «батынии» (ички, жашыруун) маани таңуулап, бир топ өкүмдөрдү өзгөртүшкөн. Бүгүнкү күнү бул агымдын өкүлдөрү Иранда, Индияда жана Пакистанда жашап келет.
Б. АДАШКАН АГЫМДАРДЫН ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ
Учурунда Ислам динин жамынган көптөгөн агымдар паида болгон. Мунун саясии, тарыхыи жана динии себептери бар. Булардын аталыштарын бул жерде эскерүүнүн кажети жок. Биз бул жерде бүгүнкү күнү мусулман адам кез келген агымдын акыикат агым болупболбогонун кантип билет, деген суроого жооп бергенге аракет кылмакчыбыз.
Эң ириде агымдардын акыикат болуп-болбошун Ахли сүннөт ишенимине салыштыруу жолу менен билүүгө болот. Ыиман негиздеринде, парз, арамадалмаселелеринде Ахли сүннөт ишенимине шаикеш келбеген агымдар ак жолдон адашкан агымдар болуп эсептелет.
[14:19, 10.01.2016] ibragim: Маселен, мындаи агымдардын «Алла» ишеними Куранга жана Сүннөткө дал келбеит. Алла Таалага кандаидыр бир кебете-кешпир таңуулоо, Алланы адамга же башка нерсеге окшоштуруу ак жолдон адашкан агымдардын өзгөчөлүктөрүнөн. Ыиык Куранда аитылгандаи, Алла Таала эч бир нерсеге окшош эмес. Алланын ааламга киилигишпегенине, адал-арам, жакшы-жаманды билдирбегенине ишенген агымдар Алланын ак жолунан адашкан болушат. Алла Тааланын каисыдыр бир адамга же жандыкка киргендигин кабылдаган агымдар да Ислам динине түк дал келбеит.
Адашкан агымдардын дагы бир өзгөчөлүгүн «паигамбарлык» темасынан баикоого болот. Булар Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздан кииин дагы паигамбар келе тургандыгын, ошондои эле, жарым паигамбарлык озуипасын аркалаган адамдар келип жатканын аитышат. Өзүн куткаруучу (масих, махди) катары эсептеген адамдардын тараптарлары да Ислам динине туура келбеит.
Куран аяттарына Азирети Паигамбарыбыздын жана сахабалардын түшүндүрмөсүнө дал келбеген башка маанилерди берген, Ислам дининде ачыкаикын буюрулган парздарга, кескин далили бар арамдарга каршы чыккан агымдар ак жолдон адашкан агымдар болуп саналат.
Акырет ишенимине Куранга жана сүннөткө каршы түшүнүк берген, беииш-тозокко ишенбеген, адам көз жумган соң рухтун каирадан дүинөгө каитып келерине ишенген агымдар да Ислам динине эч дал келбеит.
[14:21, 10.01.2016] ibragim: Мусулман адам мына ушундаи Алланын ак жолунан адашкан, «Ахли сүннөт» ишенимине дал келбеген агымдардан оолак болууга аракет кылышы керек.
[14:21, 10.01.2016] ibragim: Соңу.
#68 19 March 2016 - 16:52
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
Фикх илимдин болсо эгер асыл ташы, Жыйноочусу болгонуң абдан жакшы.
Талыкпастан илимге ээ болгондун, Өйдөлөбөй койбойт түк мартабасы.
Илимсиз болсоң эгер илим алгын, Бактылуулук илимдин аяк, башы.
Талыкпастан илимге ээ болгондун, Өйдөлөбөй койбойт түк мартабасы.
Илимсиз болсоң эгер илим алгын, Бактылуулук илимдин аяк, башы.
#69 19 March 2016 - 16:55
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:47, 19.03.2016] Ibragim: БИСМИЛЛАХИР-
РАХМАНИР-РАХИИМ УРМАТТУУ ОКУРМАНДАР
Колуңуздардагы «Аль-Хидая» аттуу китеп кыргыз тилине которулган фыкх багытындагы алгачкы эмгектердин бири.
Бул китеп фыкх илими боюнча, орто кылымдарда жашаган аалымдардын бири болгон Бурхануддин алФаргонийдин калемине таандык эмгек. Аты айтып тургандай, автор Борбордук Азиядан чыккан ханафий мазхабы боюнча фыкх китебин жазган аалым адам болгон.
Элибиз күнүмдүк ибадаттарын туура, так аткарууда ушул сыяктуу китептерге муктаж болуп турган чакта, бул китептин кыргыз тилине которулуп, жарык көрүшү, кыргызстандык мусулмандар үчүн чоң жардам катары кабыл алсак болот.
Кыргыз тилине которгон котормочу китепти даана, так, түшүнүктүү кылып которгондугу менен айырмаланып турат.
Бул китеп жогорудагы өзгөчөлүктөрү менен бирге, баалуу байлык катары кабыл алынып, кылымдар бою көздүн карегиндей сакталып каларына ишенебиз.
КЫРГЫЗСТАН МУСУЛМАНДАР ДИН БАШКАРМАСЫ ҮГҮТ-НАСААТ БӨЛҮМҮ
Бул китеп Кыргызстан мусулмандарынын дин башкармасынын уруксаты менен басылды.
№ 009 «01. 02. 2012-жыл»
: Которгон:
Молдо Халил (ажы)
Рецензиялагандар:
Кыргызстан Ислам университетинин мударристери
Даарат китебин
Жусубали Дүйшөнбек уулу, Аскаралы Кудрет уулу
Намаз, Зекет жана Орозо китептерин
Жалилов Чубак ажы
Ажылык китебин
Молдо Абдулла Асранкулов КИУ мудариси
Редакциялагандар:
Жаркынбаев Качкын ажы Бактияр Азимов Нуриддинов Аббас
Компьютердик калыпка салгандар:
Абдулхафиз уулу Наврузбек Нуриддинов Аббас
Карабалта Ислам институту
2012-жыл
Колуңуздардагы «Аль-Хидая» аттуу китеп кыргыз тилине которулган фыкх багытындагы алгачкы эмгектердин бири.
Бул китеп фыкх илими боюнча, орто кылымдарда жашаган аалымдардын бири болгон Бурхануддин алФаргонийдин калемине таандык эмгек. Аты айтып тургандай, автор Борбордук Азиядан чыккан ханафий мазхабы боюнча фыкх китебин жазган аалым адам болгон.
Элибиз күнүмдүк ибадаттарын туура, так аткарууда ушул сыяктуу китептерге муктаж болуп турган чакта, бул китептин кыргыз тилине которулуп, жарык көрүшү, кыргызстандык мусулмандар үчүн чоң жардам катары кабыл алсак болот.
Кыргыз тилине которгон котормочу китепти даана, так, түшүнүктүү кылып которгондугу менен айырмаланып турат.
Бул китеп жогорудагы өзгөчөлүктөрү менен бирге, баалуу байлык катары кабыл алынып, кылымдар бою көздүн карегиндей сакталып каларына ишенебиз.
КЫРГЫЗСТАН МУСУЛМАНДАР ДИН БАШКАРМАСЫ ҮГҮТ-НАСААТ БӨЛҮМҮ
Бул китеп Кыргызстан мусулмандарынын дин башкармасынын уруксаты менен басылды.
№ 009 «01. 02. 2012-жыл»
: Которгон:
Молдо Халил (ажы)
Рецензиялагандар:
Кыргызстан Ислам университетинин мударристери
Даарат китебин
Жусубали Дүйшөнбек уулу, Аскаралы Кудрет уулу
Намаз, Зекет жана Орозо китептерин
Жалилов Чубак ажы
Ажылык китебин
Молдо Абдулла Асранкулов КИУ мудариси
Редакциялагандар:
Жаркынбаев Качкын ажы Бактияр Азимов Нуриддинов Аббас
Компьютердик калыпка салгандар:
Абдулхафиз уулу Наврузбек Нуриддинов Аббас
Карабалта Ислам институту
2012-жыл
#70 19 March 2016 - 16:57
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:50, 19.03.2016] Ibragim: Бурхануддин Маргинаний-
Мавераннахрдын улуу факихи
Ислам ааламында улуу атакты Мавераннахрдын укуктаануу илиминин аалымы, факих, мавераннахрдык Шейхуль-Ислам Бурхануддин Маргинаний алды. Ал мыкты эмгектерден болгон "Аль Хидая фии Шарх Бидаятул алмубтадиь" же кыскача "Китабуль Хидая" китебинин автору (арабчадан которгондо "Илим алууга киришкен адам үчүн алгачкы колдонмо" деген китепке шарх (аныктама) берип, “Хидая” китебин жазган. "Хидая" – түз жолго багыт берүү деген маанини билдирет.
Бурхануддин Маргинанийдин аты, теги, ата мекени
Анын толук аты Абул-Хасан ибн Абу Бакр ибн АбдулЖалил ал Ферганий ар-Риштаний ал-Маргинаний. Аны адамдар "Бурхануддин вал милла" деп аташты. "Милла" деген сөз анын мусулмандык мыйзамды жана дагы өз мекенинин салтын билгендигине багыттайт. "Риштаний" сөзүнүн мааниси - анын Риштан деген жерде (Фергана өрөөнүндө) төрөлгөндүгүн билдирет. Ата теги Абу Бакр Сыддыкка (рози Аллоху анху) кошулат.
Бурхануддин Маргинаний бүгүнкү Өзбекстанда (тактап айтканда Фергана өрөөнүнүн Риштан кыштагында) төрөлгөн. Кийинчирээк ал 13 жыл Маргилан шаарынын Персиддик мааласында жашаган. Өзүнүн атактуу "Хидая" эмгегинин биринчи бөлүгүн ушул жерде жазган.
Жашоосунун негизги бөлүгүн Самаркандда өткөрдү. "Хидая" китебин хижрий 573-жылы аяктады (мийладий 1178-жылы, апрель айында). Анын доорундагы адат боюнча өзүнүн атына туулган жери болгон "Маргинаний" деген сөздү кошуп
[14:50, 19.03.2016] Ibragim: жазган.
Бурхануддин Маргинанийдин кайсы убакытта төрөлгөндүгү жөнүндө ар кандай көз караштар бар. Тарыхый маалыматтарда бул жөнүндө так кабар жок. Мухаммад Абул Хай Лакнавий деген аалым, "Хидаянын" түзүүчүсү хижрий
511-жылы (мийладий 1118-жыл) төрөлгөн деп жазган. 544-
жылы ал ыйык мекенге барып ажылык кылып, Мухаммад Пайгамбар (салаллоху алейхи васалламдын) мүрзөсүн зыярат кылган. Ал 585-жылы зул-хижжа айында, шейшемби күнү, 74 жашында дүйнөдөн өтүп, Самаркандка коюлган. Абу Тахирходжа Самаркандий "Самарканд" деген китебинде Бурхануддин Маргинаний 12-ражабта 515-жылы ишемби күнү (биздин күн санак боюнча 1123-жылы 23-сентябрда) дүйнөгө келди, дейт. Ал эми байыркы тарыхый кабарларды карасак, аларда "Хидаянын" түзүүчүсү хижранын 511-жылы төрөлгөн деп белгиленет. Ушул маалыматтын негизинде 2000-жылы Өзбекстанда анын төрөлгөнүнүн 910 жылдык юбилейи кенен майрамдалган. Бурхануддин Маргинаний Шамий "Радулмухтарда" жазылгандай Самарканддагы Чокардиза көрүстөнүнө коюлган. Бул кабырстанда Мухаммад ысымдуу 400дөн ашык укуктаануу аалымдар коюлган. Бул кабырстан "билим жайы" деген атка ээ болгон, себеби бул жерде ошол доордун улук адамдары - аалымдар, факихтер коюлган.
Ислам ааламында улуу атакты Мавераннахрдын укуктаануу илиминин аалымы, факих, мавераннахрдык Шейхуль-Ислам Бурхануддин Маргинаний алды. Ал мыкты эмгектерден болгон "Аль Хидая фии Шарх Бидаятул алмубтадиь" же кыскача "Китабуль Хидая" китебинин автору (арабчадан которгондо "Илим алууга киришкен адам үчүн алгачкы колдонмо" деген китепке шарх (аныктама) берип, “Хидая” китебин жазган. "Хидая" – түз жолго багыт берүү деген маанини билдирет.
Бурхануддин Маргинанийдин аты, теги, ата мекени
Анын толук аты Абул-Хасан ибн Абу Бакр ибн АбдулЖалил ал Ферганий ар-Риштаний ал-Маргинаний. Аны адамдар "Бурхануддин вал милла" деп аташты. "Милла" деген сөз анын мусулмандык мыйзамды жана дагы өз мекенинин салтын билгендигине багыттайт. "Риштаний" сөзүнүн мааниси - анын Риштан деген жерде (Фергана өрөөнүндө) төрөлгөндүгүн билдирет. Ата теги Абу Бакр Сыддыкка (рози Аллоху анху) кошулат.
Бурхануддин Маргинаний бүгүнкү Өзбекстанда (тактап айтканда Фергана өрөөнүнүн Риштан кыштагында) төрөлгөн. Кийинчирээк ал 13 жыл Маргилан шаарынын Персиддик мааласында жашаган. Өзүнүн атактуу "Хидая" эмгегинин биринчи бөлүгүн ушул жерде жазган.
Жашоосунун негизги бөлүгүн Самаркандда өткөрдү. "Хидая" китебин хижрий 573-жылы аяктады (мийладий 1178-жылы, апрель айында). Анын доорундагы адат боюнча өзүнүн атына туулган жери болгон "Маргинаний" деген сөздү кошуп
[14:50, 19.03.2016] Ibragim: жазган.
Бурхануддин Маргинанийдин кайсы убакытта төрөлгөндүгү жөнүндө ар кандай көз караштар бар. Тарыхый маалыматтарда бул жөнүндө так кабар жок. Мухаммад Абул Хай Лакнавий деген аалым, "Хидаянын" түзүүчүсү хижрий
511-жылы (мийладий 1118-жыл) төрөлгөн деп жазган. 544-
жылы ал ыйык мекенге барып ажылык кылып, Мухаммад Пайгамбар (салаллоху алейхи васалламдын) мүрзөсүн зыярат кылган. Ал 585-жылы зул-хижжа айында, шейшемби күнү, 74 жашында дүйнөдөн өтүп, Самаркандка коюлган. Абу Тахирходжа Самаркандий "Самарканд" деген китебинде Бурхануддин Маргинаний 12-ражабта 515-жылы ишемби күнү (биздин күн санак боюнча 1123-жылы 23-сентябрда) дүйнөгө келди, дейт. Ал эми байыркы тарыхый кабарларды карасак, аларда "Хидаянын" түзүүчүсү хижранын 511-жылы төрөлгөн деп белгиленет. Ушул маалыматтын негизинде 2000-жылы Өзбекстанда анын төрөлгөнүнүн 910 жылдык юбилейи кенен майрамдалган. Бурхануддин Маргинаний Шамий "Радулмухтарда" жазылгандай Самарканддагы Чокардиза көрүстөнүнө коюлган. Бул кабырстанда Мухаммад ысымдуу 400дөн ашык укуктаануу аалымдар коюлган. Бул кабырстан "билим жайы" деген атка ээ болгон, себеби бул жерде ошол доордун улук адамдары - аалымдар, факихтер коюлган.
#71 19 March 2016 - 16:58
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
Бурхануддин Маргинанийнин илим боюнча өзү жазган казалдары
Илим ээси эң бийик мартабасы, Калган бардык топ андан төмөн басы.
Илим ээсин ызаттайт эки дүйнө, Илимсиздин оруну жердин асты.
--------------------- --
Мартабасы болсо да падышалык, Аскер башы болсун же кол башкарып.
Орду илимдин баары бир бийик турат, Жетпейт ага бир дагы мартабалык.
--------------------- --
Айтып берем уккула силерге мен, Мартабасын илимдин кээ биринен.
А баардыгын албетте айтып болбойт, Илим чексиз, а инсан чеги менен.
Илим – нур, сокур бөлөк нурлар, Илим гана аларды көздүү кылаар.
Илимсиздик - түбөлүк караңгылык, Бүт заманда караңгы бойдон тураар.
--------------------- --
Илим чоку – сактайт бет алгандарды, Кыйындыктан куткарат баргандарды.
Илим менен кутулат кайдыгерлер, Тынчтык болот көөдөндө барда жаны.
--------------------- --
Куткара алат инсан илим менен, Күнөөкөр жанды тозок чеңгелинен.
Илим – талап, бүт максат талабындай, Илим жыйноо бүт максатка жетүүгө тең.
--------------------- --
Илим бийик, эгерде жетсең ага Максаттардын кеткенин жеңил сана Байлыгың бүт кетсе да, көз жумуп кой Калды кымбат баарынан илим гана
Илим ээси эң бийик мартабасы, Калган бардык топ андан төмөн басы.
Илим ээсин ызаттайт эки дүйнө, Илимсиздин оруну жердин асты.
--------------------- --
Мартабасы болсо да падышалык, Аскер башы болсун же кол башкарып.
Орду илимдин баары бир бийик турат, Жетпейт ага бир дагы мартабалык.
--------------------- --
Айтып берем уккула силерге мен, Мартабасын илимдин кээ биринен.
А баардыгын албетте айтып болбойт, Илим чексиз, а инсан чеги менен.
Илим – нур, сокур бөлөк нурлар, Илим гана аларды көздүү кылаар.
Илимсиздик - түбөлүк караңгылык, Бүт заманда караңгы бойдон тураар.
--------------------- --
Илим чоку – сактайт бет алгандарды, Кыйындыктан куткарат баргандарды.
Илим менен кутулат кайдыгерлер, Тынчтык болот көөдөндө барда жаны.
--------------------- --
Куткара алат инсан илим менен, Күнөөкөр жанды тозок чеңгелинен.
Илим – талап, бүт максат талабындай, Илим жыйноо бүт максатка жетүүгө тең.
--------------------- --
Илим бийик, эгерде жетсең ага Максаттардын кеткенин жеңил сана Байлыгың бүт кетсе да, көз жумуп кой Калды кымбат баарынан илим гана
#72 19 March 2016 - 21:03
- Карапайым
-
- Кыймылы жок
- 129
- 10 January 15
- : 19 Jun 2018 21:57
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Жалкоолизм шаары,бекерпоз кочосу,тентимиштер уй булоосу)))
Мага таанышым фих китебин таап оку деген болчу, бир босло мен издеп аткан китеп окшойт.. Бишкектен тапсам болот да ээ..
#73 20 March 2016 - 09:54
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[9:41, 20.03.2016] Ibragim: كتاب الطھاراة
Даарат китеби
ُم ف َ اغ ْ س ِ ل ُ وا و ُ ج ُ وھَك
قال ﷲ تعالي:
ْ يآ أ َ
ال ﱠ ذ
ْ إ ِ ل َ ى
ُم ر ْ ج ُ ل َ ك
ُم ْ و َ أ
َ ةِ َ و
ُ وا ب ِ رُءُوس ِ ك
َ آم َ نُوا إ ِ ذ َ ا ق ُ م ْ تُم ْ إ ِ ل َ ي الص
ﱠل َح ِين يْ بَ و َ ام ْ س
كَ عْ ِق ِ ُم ْ إ ِ ل َ ى ال ْ م َ ر َ اف
ھَ ِيَك يﱡ " ا
ْد َ ي و َ أ
ن"...ِ ال ْ
Алла Таала айтты:
“Эй ыйман келтирген момундар, эгерде намазга турсаңар жүзүңөрдү жана колуңарды чыканактар менен кошуп жуугула, башыңарга масх тарткыла (тактап айтканда сууланган кол менен сылагыла) жана бутуңарды эки томукту кошуп жуугула!.. .” (Ма‘ида сүрөсү, 6-аят).
ففرض الطھارة غسل األعضاء الثالثة ومسح الرأس
Даараттын парзы үч мүчөнү (бетти, колду, бутту) жуу менен башка масх тартуу. Жууш бул – сууну куюу. Ал эми масх деген – мүчөгө сууланган колдун нымдуулугун көрсөтүлгөн өлчөмдө тийгизүү. Беттин чеги чач чыккан жерден ээк астына жана эки кулактын жумшагына чейин.
Анткени адам экинчи бир адам менен жүздөшкөндө мына ушул (жогоруда айтылган) тарабы көрүнөт. Бетти жуунун чеги жүздөшүүдөн алынган.
والمرفقان والكعبان يدخالن في الغسل عندنا
Бизде (Ханафийлерде) эки чыканак жана эки кызыл ашык дааратта жуулат. Имам Зуфардын пикири буга каршы болуп, ал: орозо кармоодо түн орозого кирбегендей чек аралыкка кирбейт дейт. Ал эми биздин жооп: Бул чек өзүнөн кийинки бөлүктү жууш милдетин калтыруу үчүн келген.
[9:41, 20.03.2016] Ibragim: Эгер ал чек ( الى ила) болбогондо колду колтукка чейин жууш парз болмок. Ал эми орозо бабында (орозону толуктоо)
өкүмүн чекке чейин созуу үчүн келген. Себеби (الصومсоум) орозо деген сөз (бир убакыт) жебей турууну түшүндүрөт.
Кызыл ашыктын томпойгон сөөк экендиги туура. Мисалы:
(Ошол томпоктон томпойгондор, кыздын көкрөгүнө бөртүп чыккан жана жыгачтын бооруна чыккан томпокту каъб деп аталат).
الرأس عُ المفروض فى مسح الرأس مقدار ُ الناصية وھو رب
Башка масх тартуунун парзы көкүл (маңдай) чачтын көлөмүнчө. Ал баштын төрттөн бир бөлүгүнө туура келет.
ان النبى صلى ﷲ عليه وسلم أتى س أ ُباطة قوم فبال و توض و مسح على ناصيته و خفيه
Аль-Мугийра ибну Шуъбадан айтылат: Чындыгында Пайгамбар (саллаллоху алайхи васаллам) бир коомдун таштандысына келип заара кылды, андан соң даарат алып маңдай чачына жана маасысына масх тартты.
Аятта “масх тарткыла” деген буйрук: баштын канча бөлүгүнө масх тартууну ачык айткан эмес. Бул хадис башка масх тартуу көлөмүн ачык баяндады.
Бул хадис Имам Шафиъийнин (р.м.) үч тал чачка масх тартса болот деген сөзүнө каршы далил жана Имам Маликдин (р.м.) башындагы чачынын баарына масх тартат деген сөзүнө да каршы келет.
Кээ бир риваяттарда аалымдарыбыз белгилөөлөрү боюнча үч манжа көлөмүнчө масх тартса болот, себеби масх тартууда колдун үч манжасы негизги курал дешет.
ء إذا استيقظ َ قال:سنن الطھارة غسل اليدين قبل ادخالھما اإلنا المتوضئ ُ من نومه
Даараттын сүннөттөрү: даарат алуучу уйкудан турган убакта идишке колун малбастан мурда эки колун жуушу.
Себеби Пайгамбарыбыз (саллаллоху алайхи васаллам)[9:42, 20.03.2016] Ibragim: إذا استيقظ أحدكم من منامه فال يغمسن يده فى االناء حتى يغسلھا ثالثا فإنه ال يدرى أين باتت يده
“Силердин бириңер уйкудан ойгонгон мезгилде колун үч ирет жуумайынча идишке малбасын. Уктаганда колу кайсы жеринде болгонун билбейт” деп айткан. Кол - тазалоочу курал болгондуктан колду таза жууп, дааратты баштоо сүннөт, уйкудан ойгонгон жана даарат ала турган киши да колун билекке чейин жуушу сүннөт. Себеби, башка мүчөлөрүн жууганда кол билекке чейин иштетилет.
تسمية ﷲ تعالي فى ابتداء الوضوء
Дааратты Алланын аты менен баштоо сүннөт.
Пайгамбарыбыз (саллаллоху алайхи васаллам)
ال وضوء لمن لم يسم ﷲ
"Алланын аты менен баштабаган кишинин даараты даарат эмес” деп айткан. Бул сөзүнөн “Бисмилласыз” даарат алган киши даараттын фазилетине (артыкчылыгына) жетпейт дегенди түшүндүрөт.
Китепте мусаниф (автор) “Бисмилланы” сүннөт деп атаса да, аны (“Бисмилланы”) айтуу мустахаб экендиги туура. Истинжадан (тазалануудан) мурда да кийин да “Бисмилла” айтылат. والسواك Мисвак колдонуу сүннөт.
Пайгамбарыбыз (саллаллоху алайхи васаллам) мисвакты такай колдонгон. Мисвак жок болсо анын ордуна (колдун) манжасын колдонот. Анткени Пайгамбарыбыз (саллаллоху алайхи васаллам) ушундай кылган. Мисвакты колдонуу мустахаб экендиги туура.
والمضمضة ُ واإلستنشاقُ
Ооз менен, мурунду суу менен чайкоо сүннөт. Анткени Пайгамбарыбыз (саллаллоху алайхи васаллам) дааратта такай жасаган. Оозду чайкаганда үч жолу суу алат. Мурунга да ошондой эле үч жолу жаңы суу алат. Ушул тартипте ооз мурунду чайкоо Пайгамбарыбыздын (саллаллоху алайхи васаллам) алган дааратынан риваят кылынган.
[9:44, 20.03.2016] Ibragim: ذنين ُ ومسح األ
Эки кулакка масх тартуу сүннөт. Биздин мазхабта башка масх тартуу үчүн алынган суу менен кулака тартылат. Имам Шафиъийнин (р.м) ою буга каршы. (Ал киши эки кулакка масх тартуу үчүн сууну жаңылаш керек дейт). Биздин далилибиз Пайгамбарыбыз (саллаллоху алайхи васаллам):
“Эки кулак баштан” деп айтканы. Мындан максат эки кулакты баштан жаратты деген эмес. Башка масх тарткан суу менен эки кулакка масх тартат дегенди түшүндүрөт.
ةِ يَ وتخليل الل ﱢ ح ْ
Сакалды хылал кылуу (манжаны сакалга аралатуу) сүннөт. Себеби Жабраил алайхи саллам Пайгамбарыбызга (саллаллоху алайхи васаллам) сакалга хылал кылууну (манжаны аралатууну) буйруган. Хылал кылуу Абу Юсуфдун (р.м) пикиринде сүннөт, Имам Абу Ханифа жана Имам Мухаммаддын (р.м) пикирлеринде хилал кылса болот дешкен. Анткени, сүннөт деген амал парзды толуктоо үчүн аткарылат. Ал эми сакалдын арасы парздын оруну эмес.
و تخليل ُ األصابع ِ
Манжаларга хылал кылуу (манжаларды манжаларга аралатуу да) сүннөт. Пайгамбарыбыз (саллаллоху алайхи васаллам): “Манжаларыңарды манжаларыңарга аралаткыла, аларды тозок оту аралабашы үчүн” деген. Себеби манжаларды хылал кылуу парздын ордун толуктоо болуп саналат.
و تكرار الغسل إلى الثالث
Ар бир мүчөнү үч ирет жууш сүннөт. Пайгамбарыбыз (саллаллоху алайхи васаллам) мүчөлөрүн бир иреттен жууп даарат алды да, бул ушундай даарат, ансыз Алла Таала намазды кабыл кылбайт деди. Анан мүчөлөрүн эки иреттен жууп, даарат алып, бул ушундай кишинин даараты Алла Таала ага эки эсе сооп берет деди. Андан соң мүчөлөрүн үч[9:44, 20.03.2016] Ibragim: иреттен жууп даарат алды да, бул менин дааратым, менден алдыңкы пайгамбарлардын даараты, кимде-ким мүчөлөрүн үчтөн көп же кем жууса, чектен чыгып өзүнө зулум кылган болот деди. Аталган чектен чыгып, өзүнө зулум кылуу коркутуу убадасы үч жолу жуушту сүннөт деп, ишеним кылбаган адамга тийиштүү.
ويستحب للمتوضئ أن ينوى الطھارة
Даарат алуучунун даарат алууну ниет кылуусу мустахаб.
Бизде: даараттын ниети сүннөт. Имам Шафиъийде (р.м) парз.
Анын оюнда даарат бул – таямум сыяктуу ниетсиз болбой турган ибадат дейт. Бизде ниетсиз ибадат болбойт, бирок ниетсиз алынган даарат намазга ачкыч катарында өтө берет.
Себеби даарат алуучу таза кылуучу (сууну) колдонду.
Таямум болсо анын тескерисинче. Анткени, топурак бардык мезгилде таза кылуучу эмес, намаз окууну каалаган учурда гана таза кылуучу боло алат. Же ал (таямум таза кылуу) үчүн ниет кылуу парз.
ويستوعب رأسه بالمسح
Башынын баарына бир ирет масх тартуу сүннөт. Имам Шафиъий (р.м) мүчөлөрдү үч иреттен жуушту негиз кылып, башына жаңы суулар менен үч жолу масх тартуу сүннөт деп айтат. Биздин далилибиз: Анас розияллоху анху мүчөлөрүн үчтөн жууп даарат алып, башына бир ирет масх тартып, бул Пайгамбар (саллаллоху алайхи васаллам)дын даараты деп айтканы. Үч ирет масх тартты деген риваят бир эле суу менен болгон деп эсептелинет. Бир жолу колго суу алып үч ирет масх тарткан деп, Абу Ханифадан (р.м) риваят кылынган. Масх тартуунун өзү парз. Кайра-кайра масх тартса жууган болот, ал сүннөт амалынан болбой калат. Башына масх тартуу маасыга масх тарткандай эле бир жолу тартылат.
Жууш бул – масх тартуунун каршысы, себеби кайра-кайра жуугандын зыяны жок.
[9:46, 20.03.2016] Ibragim: و يرتب الوضوء فيبدأ بما بدأ ﷲ تعالى بذكره و بالميامن
Даарат алган киши дааратты Алла Таала Куранда даарат аяттарын эмне менен баштаса, ошонун негизинде тартиби менен алат жана мүчөлөрүн оңдон баштап жууйт. Бизде даараттын тартиби сүннөт. Имам Шафиъийде (р.м.) парз.
Себеби, Алла Тааланын “жүзүңөрдү жуугула” деген аяттагы арабча “فфа” тамгасы тартип үчүн келген деп далил кылат.
Бизде ал аятта “فфа”дан кийин “ваو” тамгасы келген.
Тилчилердин келишиминде “ваو”-тамгасы айрым мүчөлөрдү биринин артынан экинчисин жууш дегенди туюнтат.
Оңдон баштоо фазилет (мустахаб-сооп).
ئ ٍ السالم:إن ﷲ يحب ﱡ التيام ُ ن َ "لقوله عليه الصالة و فى كل ش والترج ﱡ ل َ "
ﱡل حتى التنع
Анткени Пайгамбар (саллаллоху алайхи васаллам): “Алла
Таала бардык нерсени оңдон баштоону жакшы көрөт, ал тургай сакал тароо менен, кепич кийүүдө да” деп айткан.
Даарат китеби
ُم ف َ اغ ْ س ِ ل ُ وا و ُ ج ُ وھَك
قال ﷲ تعالي:
ْ يآ أ َ
ال ﱠ ذ
ْ إ ِ ل َ ى
ُم ر ْ ج ُ ل َ ك
ُم ْ و َ أ
َ ةِ َ و
ُ وا ب ِ رُءُوس ِ ك
َ آم َ نُوا إ ِ ذ َ ا ق ُ م ْ تُم ْ إ ِ ل َ ي الص
ﱠل َح ِين يْ بَ و َ ام ْ س
كَ عْ ِق ِ ُم ْ إ ِ ل َ ى ال ْ م َ ر َ اف
ھَ ِيَك يﱡ " ا
ْد َ ي و َ أ
ن"...ِ ال ْ
Алла Таала айтты:
“Эй ыйман келтирген момундар, эгерде намазга турсаңар жүзүңөрдү жана колуңарды чыканактар менен кошуп жуугула, башыңарга масх тарткыла (тактап айтканда сууланган кол менен сылагыла) жана бутуңарды эки томукту кошуп жуугула!.. .” (Ма‘ида сүрөсү, 6-аят).
ففرض الطھارة غسل األعضاء الثالثة ومسح الرأس
Даараттын парзы үч мүчөнү (бетти, колду, бутту) жуу менен башка масх тартуу. Жууш бул – сууну куюу. Ал эми масх деген – мүчөгө сууланган колдун нымдуулугун көрсөтүлгөн өлчөмдө тийгизүү. Беттин чеги чач чыккан жерден ээк астына жана эки кулактын жумшагына чейин.
Анткени адам экинчи бир адам менен жүздөшкөндө мына ушул (жогоруда айтылган) тарабы көрүнөт. Бетти жуунун чеги жүздөшүүдөн алынган.
والمرفقان والكعبان يدخالن في الغسل عندنا
Бизде (Ханафийлерде) эки чыканак жана эки кызыл ашык дааратта жуулат. Имам Зуфардын пикири буга каршы болуп, ал: орозо кармоодо түн орозого кирбегендей чек аралыкка кирбейт дейт. Ал эми биздин жооп: Бул чек өзүнөн кийинки бөлүктү жууш милдетин калтыруу үчүн келген.
[9:41, 20.03.2016] Ibragim: Эгер ал чек ( الى ила) болбогондо колду колтукка чейин жууш парз болмок. Ал эми орозо бабында (орозону толуктоо)
өкүмүн чекке чейин созуу үчүн келген. Себеби (الصومсоум) орозо деген сөз (бир убакыт) жебей турууну түшүндүрөт.
Кызыл ашыктын томпойгон сөөк экендиги туура. Мисалы:
(Ошол томпоктон томпойгондор, кыздын көкрөгүнө бөртүп чыккан жана жыгачтын бооруна чыккан томпокту каъб деп аталат).
الرأس عُ المفروض فى مسح الرأس مقدار ُ الناصية وھو رب
Башка масх тартуунун парзы көкүл (маңдай) чачтын көлөмүнчө. Ал баштын төрттөн бир бөлүгүнө туура келет.
ان النبى صلى ﷲ عليه وسلم أتى س أ ُباطة قوم فبال و توض و مسح على ناصيته و خفيه
Аль-Мугийра ибну Шуъбадан айтылат: Чындыгында Пайгамбар (саллаллоху алайхи васаллам) бир коомдун таштандысына келип заара кылды, андан соң даарат алып маңдай чачына жана маасысына масх тартты.
Аятта “масх тарткыла” деген буйрук: баштын канча бөлүгүнө масх тартууну ачык айткан эмес. Бул хадис башка масх тартуу көлөмүн ачык баяндады.
Бул хадис Имам Шафиъийнин (р.м.) үч тал чачка масх тартса болот деген сөзүнө каршы далил жана Имам Маликдин (р.м.) башындагы чачынын баарына масх тартат деген сөзүнө да каршы келет.
Кээ бир риваяттарда аалымдарыбыз белгилөөлөрү боюнча үч манжа көлөмүнчө масх тартса болот, себеби масх тартууда колдун үч манжасы негизги курал дешет.
ء إذا استيقظ َ قال:سنن الطھارة غسل اليدين قبل ادخالھما اإلنا المتوضئ ُ من نومه
Даараттын сүннөттөрү: даарат алуучу уйкудан турган убакта идишке колун малбастан мурда эки колун жуушу.
Себеби Пайгамбарыбыз (саллаллоху алайхи васаллам)[9:42, 20.03.2016] Ibragim: إذا استيقظ أحدكم من منامه فال يغمسن يده فى االناء حتى يغسلھا ثالثا فإنه ال يدرى أين باتت يده
“Силердин бириңер уйкудан ойгонгон мезгилде колун үч ирет жуумайынча идишке малбасын. Уктаганда колу кайсы жеринде болгонун билбейт” деп айткан. Кол - тазалоочу курал болгондуктан колду таза жууп, дааратты баштоо сүннөт, уйкудан ойгонгон жана даарат ала турган киши да колун билекке чейин жуушу сүннөт. Себеби, башка мүчөлөрүн жууганда кол билекке чейин иштетилет.
تسمية ﷲ تعالي فى ابتداء الوضوء
Дааратты Алланын аты менен баштоо сүннөт.
Пайгамбарыбыз (саллаллоху алайхи васаллам)
ال وضوء لمن لم يسم ﷲ
"Алланын аты менен баштабаган кишинин даараты даарат эмес” деп айткан. Бул сөзүнөн “Бисмилласыз” даарат алган киши даараттын фазилетине (артыкчылыгына) жетпейт дегенди түшүндүрөт.
Китепте мусаниф (автор) “Бисмилланы” сүннөт деп атаса да, аны (“Бисмилланы”) айтуу мустахаб экендиги туура. Истинжадан (тазалануудан) мурда да кийин да “Бисмилла” айтылат. والسواك Мисвак колдонуу сүннөт.
Пайгамбарыбыз (саллаллоху алайхи васаллам) мисвакты такай колдонгон. Мисвак жок болсо анын ордуна (колдун) манжасын колдонот. Анткени Пайгамбарыбыз (саллаллоху алайхи васаллам) ушундай кылган. Мисвакты колдонуу мустахаб экендиги туура.
والمضمضة ُ واإلستنشاقُ
Ооз менен, мурунду суу менен чайкоо сүннөт. Анткени Пайгамбарыбыз (саллаллоху алайхи васаллам) дааратта такай жасаган. Оозду чайкаганда үч жолу суу алат. Мурунга да ошондой эле үч жолу жаңы суу алат. Ушул тартипте ооз мурунду чайкоо Пайгамбарыбыздын (саллаллоху алайхи васаллам) алган дааратынан риваят кылынган.
[9:44, 20.03.2016] Ibragim: ذنين ُ ومسح األ
Эки кулакка масх тартуу сүннөт. Биздин мазхабта башка масх тартуу үчүн алынган суу менен кулака тартылат. Имам Шафиъийнин (р.м) ою буга каршы. (Ал киши эки кулакка масх тартуу үчүн сууну жаңылаш керек дейт). Биздин далилибиз Пайгамбарыбыз (саллаллоху алайхи васаллам):
“Эки кулак баштан” деп айтканы. Мындан максат эки кулакты баштан жаратты деген эмес. Башка масх тарткан суу менен эки кулакка масх тартат дегенди түшүндүрөт.
ةِ يَ وتخليل الل ﱢ ح ْ
Сакалды хылал кылуу (манжаны сакалга аралатуу) сүннөт. Себеби Жабраил алайхи саллам Пайгамбарыбызга (саллаллоху алайхи васаллам) сакалга хылал кылууну (манжаны аралатууну) буйруган. Хылал кылуу Абу Юсуфдун (р.м) пикиринде сүннөт, Имам Абу Ханифа жана Имам Мухаммаддын (р.м) пикирлеринде хилал кылса болот дешкен. Анткени, сүннөт деген амал парзды толуктоо үчүн аткарылат. Ал эми сакалдын арасы парздын оруну эмес.
و تخليل ُ األصابع ِ
Манжаларга хылал кылуу (манжаларды манжаларга аралатуу да) сүннөт. Пайгамбарыбыз (саллаллоху алайхи васаллам): “Манжаларыңарды манжаларыңарга аралаткыла, аларды тозок оту аралабашы үчүн” деген. Себеби манжаларды хылал кылуу парздын ордун толуктоо болуп саналат.
و تكرار الغسل إلى الثالث
Ар бир мүчөнү үч ирет жууш сүннөт. Пайгамбарыбыз (саллаллоху алайхи васаллам) мүчөлөрүн бир иреттен жууп даарат алды да, бул ушундай даарат, ансыз Алла Таала намазды кабыл кылбайт деди. Анан мүчөлөрүн эки иреттен жууп, даарат алып, бул ушундай кишинин даараты Алла Таала ага эки эсе сооп берет деди. Андан соң мүчөлөрүн үч[9:44, 20.03.2016] Ibragim: иреттен жууп даарат алды да, бул менин дааратым, менден алдыңкы пайгамбарлардын даараты, кимде-ким мүчөлөрүн үчтөн көп же кем жууса, чектен чыгып өзүнө зулум кылган болот деди. Аталган чектен чыгып, өзүнө зулум кылуу коркутуу убадасы үч жолу жуушту сүннөт деп, ишеним кылбаган адамга тийиштүү.
ويستحب للمتوضئ أن ينوى الطھارة
Даарат алуучунун даарат алууну ниет кылуусу мустахаб.
Бизде: даараттын ниети сүннөт. Имам Шафиъийде (р.м) парз.
Анын оюнда даарат бул – таямум сыяктуу ниетсиз болбой турган ибадат дейт. Бизде ниетсиз ибадат болбойт, бирок ниетсиз алынган даарат намазга ачкыч катарында өтө берет.
Себеби даарат алуучу таза кылуучу (сууну) колдонду.
Таямум болсо анын тескерисинче. Анткени, топурак бардык мезгилде таза кылуучу эмес, намаз окууну каалаган учурда гана таза кылуучу боло алат. Же ал (таямум таза кылуу) үчүн ниет кылуу парз.
ويستوعب رأسه بالمسح
Башынын баарына бир ирет масх тартуу сүннөт. Имам Шафиъий (р.м) мүчөлөрдү үч иреттен жуушту негиз кылып, башына жаңы суулар менен үч жолу масх тартуу сүннөт деп айтат. Биздин далилибиз: Анас розияллоху анху мүчөлөрүн үчтөн жууп даарат алып, башына бир ирет масх тартып, бул Пайгамбар (саллаллоху алайхи васаллам)дын даараты деп айтканы. Үч ирет масх тартты деген риваят бир эле суу менен болгон деп эсептелинет. Бир жолу колго суу алып үч ирет масх тарткан деп, Абу Ханифадан (р.м) риваят кылынган. Масх тартуунун өзү парз. Кайра-кайра масх тартса жууган болот, ал сүннөт амалынан болбой калат. Башына масх тартуу маасыга масх тарткандай эле бир жолу тартылат.
Жууш бул – масх тартуунун каршысы, себеби кайра-кайра жуугандын зыяны жок.
[9:46, 20.03.2016] Ibragim: و يرتب الوضوء فيبدأ بما بدأ ﷲ تعالى بذكره و بالميامن
Даарат алган киши дааратты Алла Таала Куранда даарат аяттарын эмне менен баштаса, ошонун негизинде тартиби менен алат жана мүчөлөрүн оңдон баштап жууйт. Бизде даараттын тартиби сүннөт. Имам Шафиъийде (р.м.) парз.
Себеби, Алла Тааланын “жүзүңөрдү жуугула” деген аяттагы арабча “فфа” тамгасы тартип үчүн келген деп далил кылат.
Бизде ал аятта “فфа”дан кийин “ваو” тамгасы келген.
Тилчилердин келишиминде “ваو”-тамгасы айрым мүчөлөрдү биринин артынан экинчисин жууш дегенди туюнтат.
Оңдон баштоо фазилет (мустахаб-сооп).
ئ ٍ السالم:إن ﷲ يحب ﱡ التيام ُ ن َ "لقوله عليه الصالة و فى كل ش والترج ﱡ ل َ "
ﱡل حتى التنع
Анткени Пайгамбар (саллаллоху алайхи васаллам): “Алла
Таала бардык нерсени оңдон баштоону жакшы көрөт, ал тургай сакал тароо менен, кепич кийүүдө да” деп айткан.
#74 21 March 2016 - 09:27
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
فصل فى نواقض الوضوء
Дааратты бузуучулар жөнүндө бөлүм
المعانى الناقضة للوضوء كل ما يخرج من السبيلين
Эки жолдон (адамдын алды жана артынан) чыккан нерсенин баары даараттын бузулуусуна себеп. Алла Таала Куранда айтат:
ِ م ﱢ ن َ الغآئ
ُم َ ..." أ "... َ و ْ جآء َ أ
ح َ دٌ م ﱢ نك
“...же силердин бириңер ажатканадан келсе
(тазалансын). ..”.
Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васалламдан
وما الحدث؟
дааратты эмне бузат?- деп суралганда ал:
" ما يخرج من السبيلين"
“Эки жолдон чыккан нерсе”. деп жооп берген “ ما ” (нерсе) сөзү жалпы жөнүнөн эки жолдон адатта чыгуучу жана адатта чыкпай турган нерсени өз ичине камтыйт.
خرجا من البدن فتجاوزا إلى موضع يلحقه كم ُ والدم ح ُ والقيح ُ إذا ملء الفم
ءُ التطھير والقى
Денеден ириң, кан чыгып тазалоо (жууш) милдет болгон жерге жайылса жана ооз толуп кусса даарат бузулат. Имам Шафиъий (р.м) айтат: эки жолдон башка жерден чыккан нерсе даааратты бузбайт. Анткени Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васалламдан риваят кылынган.
" انه عليه الصالة والسالم قاء فلم يتوضأ "
Чындыгында Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам кускандан кийин даарат алган эмес. Дааратты бузуучу нерсе (заң, зара, жел) чыккан жерден башка орунду жууш бул – пенделик. Ошондуктан шариятта көрсөтүлгөн жерди жууш жетиштүү. Ал адатта “нажас” (ыплас) чыга турган орун. Аны шарият чектеген деп далил кылат.
Имам Шафиъийнин сөзүнө түшүндүрмө:
Эки жолдон нажас чыгып даарат бузулганда даарат алуу пенделик же ибадат (буйрукка баш ийүү). Эки жолдон, башка жерден нажас чыкса, ага пенделик (баш ийүү) жок.
Биздин далилибиз Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам айткан:
" الوضوء من كل دم سائل"
“Ар бир агуучу (жайылуучу) кан чыккандан кийин даарат алынат.” Ошондой эле Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
" من قاء أو رعف فى صالته فلينصرف وليتوضأ وليبن على صالته ما لم يتكلم"
“Ким намазында кусса же муруну канаса, намазынан чыксын да, даарат алып келип, эгер сүйлөбөгөн болсо, намазын келген жеринен улантсын,” деген. Чындыгында нажасаттын (ыпластын) чыгуусу даараттын бузулушуна таасир тийгизет. Нажасат чыгып даараттын бузулуусуна таасир тийгизүүсү негизде (эки жолдо) түшүнүктүү. Анын себебинен булганбаган төрт мүчөнү жууш түшүнүксүз.
Бирок эки жолдон башка жерден чыккан нажастын өкүмүнүн булганбаган жерге өтүүсү оболгунун (эки жолдон чыккан) нажастын өкүмүнөн зарылдыктан өтөт. (Тактап айтканда эки жолдон нажас чыгып булганбаган төрт мүчөнү жуушту милдет кылуусу эки жолдон башка жерден нажас чыкканда булганбаган төрт мүчөнү жуушту милдет кылууну камтыйт).
Бирок ошондой болсо да эки жолдон нажас чыгып жайылбаса да даарат бузулуп эки жолдон, башка жерден чыккан нажас чыгып жайылмайынча бузулбайт? Деген суроого...
Жооп: Эки жолдон, башка орундан чыккан нажас тазалоо милдет болгон жерге чыккандан кийин жайылса, жана кусундуну ооз толтуруп кусса гана чыккандын өкүмүн алып дааратты бузат, андай болбосо бузбайт. Анткени, жараны сыйрыганда нажас (кан же ириң) өз ордунда жайылбастан турса, аны жайылып чыкты деп айтылбайт, көрүндү деп айтылат. Эки жолдон чыгуучу нажас (заң, заара) мунун каршысында. Демек, эки жолдо нажастын көрүнүшү менен анын чыкканына жана ордунан жылганына өкүм кылынат.
Себеби эки жол нажас оруну эмес, ал жерге чыгып келип анан көрүнөт. Кусуу ушул даражада болсун: колу менен оозун басып тосо албай турган болсо гана дааратты бузат.
Имам Зуфарда (р.м.) кусуунун азы-көбү дааратты бузууда бирдей. Эки жолдон чыккан нажаска салыштырып, акса да акпаса да дейт, жана Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
" القلس حدث"
“Кусуу дааратты бузат”, -деп жалпы эле айткан (азын,
көбүн баян кылбаган деп, -) хадисти далил кылат.
Биздин далилибиз Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам айткан (төмөнкү) хадис:
" ليس فى القطرة و القطرتين من الدم وضوء إال أن يكون سائال "
“Бир же эки тамчы кан чыгып жайылуусу менен даарат бузулат”.
Азирети Али розияллоху анху ар бир даарат бузуучуларды санаганда, ооз толуп кусууну алардын катарында айткан. Хадистер бири-бирине каршы келгенде Имам Шафиъий баян кылган (Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам кускандан кийин даарат алган эмес деген) хадис азыраак кусканына эсептелинет. Ал эми Имам Зуфар (р.м.) баян кылган (кусуу дааратты бузат деген) хадис ооз толуп кусууну ыктымал кылат. Эки жолдон жана башка жерден чыккан нажастын айырмасын жогоруда айтып өттүк. Азаздан кусса аны жыйнаганда ооз толо турган көлөмгө жетсе, Абу Юсуфдун (р.м.) оюнда, бир орунда кусса даарат бузулат.
Имам Мухаммаддын (р.м.) оюнда кусуунун себебин эске алат. Ал себеп көңүл айнуу (айлануу). Дааратты бузбаган нерсе нажас (ыплас) да болбойт деп, Абу Юсуфдан (р.м.) айтылган баян туура. Анткени өкүм жагынан нажас болбогон соң даарат да бузулбайт.
: Жогорку айтылган маселеден (максат) тамак, сары суу же суу кусса. Ооз толтуруп какырыкты кускан болсо анда даарат бузулбайт. Бул Абу Ханифа жана Мухаммаддын (р.м.) пикирлеринде. Абу Юсуф (р.м.) ооз толуп какырык кусса да даарат бузулат дейт. Имамдардын келишпестиги ичтен чыккан какырыкта. Ал эми баштан түшкөн какырыктын даарат бузбоосуна эки тарап тең тең макул. Себеби, баш бул – нажас оруну эмес. Абу Юсуф (р.м.): ооз толуп какырык кусканда даарат бузулат, себеби ал нажас, анткени нажаска (ашказанга) жакын болгондуктан деп айтат. Эки имам ал какырык жылмышкаак болот, ага кошулуп нажас (ыплас) чыкпайт, чыкса да аз чыгат, аз кусунду дааратты бузбайт дешет.
ولو قاء دما ھو علق يعتبر فيه ملء ة ُ الفم ألنه سوداء محترق
Уюган канды бөлүк-бөлүк кылып кусса, оозду толтуруусуна карап даарат бузулат. Себеби ал дагы катып калган кара кан. Имам Мухаммаддын (р.м.) пикиринде суюк канды ооз толуп кусса, да даарат бузулат, кусуунун бардык түрлөрүн эске алганда. Ал эми эки Имамда (Абу Ханифа, Абу Юсуфда (р.м.) ал кан өзүнүн күчү менен акса, аз болсо да дааратты бузат. Ашказан кандын оруну эмес. Демек, ичиндеги жарадан чыккан болот.
ولو نزل من الرأس ِالى ما
ِ الَن َ من األنف نقض باإلتفاق
Мурундун жумшак жерине баштан кан агып түшсө, талашсыз дааратты бузат. Себеби, гусул же дааратта тазалоо милдет болгон жерге жетип, нажасттын чыкканы анык болду.
و النوم مضطجعا أو متكاء ً أو مستندا إلى شئ ٍ لو أزيل عنه لسقط
Жамбаштап жатып, же кол менен таянып же бир нерсеге сүйөнгөн абалда уктоо дааратты бузат. Эгерде сүйөнгөн нерсени алганда жыгылгандай болуп уктаса. Себеби, жатып уктоо муундардын бошоосуна себеп болот да бир нерсе (жел)чыгышы мүмкүн. Уйкуда чыгууга адат алган нерсе (жел) чыкпаса да шарият чыкканга өкүм кылат.
Сүйөнүп уктоо, көчүгү жерден үзүлгөндүгү себептүү ойгоолукту жоёт. Мындай уктаганда муундар өтө эле бошошуп кетет, бирок жыгылуудан сүйөнгөн нерсеси кармап турат. Тескерисинче турган, олтурган, рукуъ жана сажда кылган абалда уктаса, намазда болсун-болбосун дааратты бузбайт. Себеби, ойгоолуктун кээ бир бөлүгү бар. Ал (бөлүк) да уйкуга кетсе анда ал кулап калмак. Негизи, жогорку абалда даараттын бузулбашына (далил катары) Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
ال وضوء على من نام قاعدا أو قائما أو راكعا أو ساجدا انما الوضوء على من نام مضطجعا
“Намазда турган, олтурган, рукуъ кылган, же сажда кылган абалда уктаса даарат бузулбайт. Жатып уктаганда гана даарат бузулат”- деп айткан. Жатып уктаганда муундары (толук) бошойт. Эстен тануу, жинди болуу, дааратты бузат. Анткени бул абалдагы даараттын бузулуусу, жатып уктагандагы даарат бузулуудан жогору турат. Эстен тануу ар кандай абалда (уйкуда, саждада, кыямда) дааратты бузат уйкуга салыштырмалуу. Уйкунун дааратты бузуусун хадистен билдик. Эстен тануу уйкудан жогору, аны уйкуга салыштырууга болбойт.
والقھقھة فى كل صلوة ذات ركوع وسجود
Каткырып күлүү толук (рукуъ, саждасы бар) ар бир намазда дааратты бузат. Кыясий (салыштырмалуу) далилде дааратты бузбайт. Бул далил Имам Шафиъийнин (р.м.) сөзү.
Анткени эч кандай нажас (ыплас) нерсе чыккан жок.
Ошондуктан намаздын сыртында, тилават саждасында жана жаназа намазында каткырып күлсө, даарат бузулбайт деп айткан.
Бизде болсо, Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
: أال من ضحك منكم قھقھة فليعد الوضوء و الصلوة جميعا
“Эсиңерде болсун, силердин кимиңер каткырып күлсө, дааратты да намазды да бүт бойдон кайта баштан кайтарсын” деген. Мындай далил турганда кыяс (салыштырма) далил алынбайт. Хадис толук намазга келген, ошондуктан тилават саждасында жана жаназа намазында каткырса даарат бузулбайт. Каткырып күлгөн – күлкү өзүнө жана жанындагы кишиге угулат. Ал эми "الضحك" каткырбай күлгөн күлкүнү өзү гана угат, жанындагы киши укпайт.
Мындай күлкү намазды гана бузат, дааратты бузбайт деп айтылат.
والدابة ُ تخرج من الدبر ناقضة فإن خرجت من رأس الج ُ رح أو سقط اللحم ال تنقض
Арткы түтүктөн чыккан курт дааратты бузат. Дененин жараатынан чыкса же жарааттан эт үзүлүп түшсө даарат бузулбайт. Курттун арттан чыгып дааратты бузуусу аны менен чогуу аз да болсо нажастын чыгышы. Ал курт эки жолдон чыкканда үнсүз жел сыяктуу дааратты бузат.
Дененин башка жеринен чыкса, үндүү дем (кекирик) сыяктуу дааратты бузбайт. Эркектин же аялдын жыныстык мүчөлөрүнөн чыккан жел дааратты бузбайт. Анткени ал жел нажас орундан чыккан жок. Аялдын арты менен алды (төрөт же башка себептен) кошулуп калса, андай аялдын алдынан жел чыкса, даарат алуусу мустахаб болот, анткени ал желдин алдынан эмес балким артынан чыгуу ыктымалы бар.
فإن قشرت نفطة فسال منھا ماء أو صديد أو غيره إن سال عن رأس الجرح نقض وإن لم يسل ال ينقض ُ
Дененин кабарган (жараланган) жери сыйрылып суу, сары суу, же башка нерсе чыгып, ордунан жайылса даарат бузулат. Чыгып, ордунан жайылбай токтоп калса, анда даарат бузулбайт. Имам Зуфар (р.м.) эки көрүнүштө (жайылса да жайылбаса) да дааратты бузат десе, Имам Шафиъий (р.м.) эки көрүнүштө тең (нажас чыгып, жайылсын жайылбасын)
дааратты бузбайт,- деп айтат. Бул маселе эки жолдон, башка жерден чыгуучу нажастын маселеси. Жогоруда айтылгандар нажас. Себеби кан бышып ириңге айланат, андан дагы бышып, сары сууга айланат, андан соң сууга айланат.
Жараатты сыйрыганда өзү жайылып чыкса, дааратты бузат.
Ал эми сыгып чыгарса дааратты бузбайт. Себеби ал сыгып чыгарылды, өзү чыккан жок.
Дааратты бузуучулар жөнүндө бөлүм
المعانى الناقضة للوضوء كل ما يخرج من السبيلين
Эки жолдон (адамдын алды жана артынан) чыккан нерсенин баары даараттын бузулуусуна себеп. Алла Таала Куранда айтат:
ِ م ﱢ ن َ الغآئ
ُم َ ..." أ "... َ و ْ جآء َ أ
ح َ دٌ م ﱢ نك
“...же силердин бириңер ажатканадан келсе
(тазалансын). ..”.
Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васалламдан
وما الحدث؟
дааратты эмне бузат?- деп суралганда ал:
" ما يخرج من السبيلين"
“Эки жолдон чыккан нерсе”. деп жооп берген “ ما ” (нерсе) сөзү жалпы жөнүнөн эки жолдон адатта чыгуучу жана адатта чыкпай турган нерсени өз ичине камтыйт.
خرجا من البدن فتجاوزا إلى موضع يلحقه كم ُ والدم ح ُ والقيح ُ إذا ملء الفم
ءُ التطھير والقى
Денеден ириң, кан чыгып тазалоо (жууш) милдет болгон жерге жайылса жана ооз толуп кусса даарат бузулат. Имам Шафиъий (р.м) айтат: эки жолдон башка жерден чыккан нерсе даааратты бузбайт. Анткени Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васалламдан риваят кылынган.
" انه عليه الصالة والسالم قاء فلم يتوضأ "
Чындыгында Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам кускандан кийин даарат алган эмес. Дааратты бузуучу нерсе (заң, зара, жел) чыккан жерден башка орунду жууш бул – пенделик. Ошондуктан шариятта көрсөтүлгөн жерди жууш жетиштүү. Ал адатта “нажас” (ыплас) чыга турган орун. Аны шарият чектеген деп далил кылат.
Имам Шафиъийнин сөзүнө түшүндүрмө:
Эки жолдон нажас чыгып даарат бузулганда даарат алуу пенделик же ибадат (буйрукка баш ийүү). Эки жолдон, башка жерден нажас чыкса, ага пенделик (баш ийүү) жок.
Биздин далилибиз Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам айткан:
" الوضوء من كل دم سائل"
“Ар бир агуучу (жайылуучу) кан чыккандан кийин даарат алынат.” Ошондой эле Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
" من قاء أو رعف فى صالته فلينصرف وليتوضأ وليبن على صالته ما لم يتكلم"
“Ким намазында кусса же муруну канаса, намазынан чыксын да, даарат алып келип, эгер сүйлөбөгөн болсо, намазын келген жеринен улантсын,” деген. Чындыгында нажасаттын (ыпластын) чыгуусу даараттын бузулушуна таасир тийгизет. Нажасат чыгып даараттын бузулуусуна таасир тийгизүүсү негизде (эки жолдо) түшүнүктүү. Анын себебинен булганбаган төрт мүчөнү жууш түшүнүксүз.
Бирок эки жолдон башка жерден чыккан нажастын өкүмүнүн булганбаган жерге өтүүсү оболгунун (эки жолдон чыккан) нажастын өкүмүнөн зарылдыктан өтөт. (Тактап айтканда эки жолдон нажас чыгып булганбаган төрт мүчөнү жуушту милдет кылуусу эки жолдон башка жерден нажас чыкканда булганбаган төрт мүчөнү жуушту милдет кылууну камтыйт).
Бирок ошондой болсо да эки жолдон нажас чыгып жайылбаса да даарат бузулуп эки жолдон, башка жерден чыккан нажас чыгып жайылмайынча бузулбайт? Деген суроого...
Жооп: Эки жолдон, башка орундан чыккан нажас тазалоо милдет болгон жерге чыккандан кийин жайылса, жана кусундуну ооз толтуруп кусса гана чыккандын өкүмүн алып дааратты бузат, андай болбосо бузбайт. Анткени, жараны сыйрыганда нажас (кан же ириң) өз ордунда жайылбастан турса, аны жайылып чыкты деп айтылбайт, көрүндү деп айтылат. Эки жолдон чыгуучу нажас (заң, заара) мунун каршысында. Демек, эки жолдо нажастын көрүнүшү менен анын чыкканына жана ордунан жылганына өкүм кылынат.
Себеби эки жол нажас оруну эмес, ал жерге чыгып келип анан көрүнөт. Кусуу ушул даражада болсун: колу менен оозун басып тосо албай турган болсо гана дааратты бузат.
Имам Зуфарда (р.м.) кусуунун азы-көбү дааратты бузууда бирдей. Эки жолдон чыккан нажаска салыштырып, акса да акпаса да дейт, жана Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
" القلس حدث"
“Кусуу дааратты бузат”, -деп жалпы эле айткан (азын,
көбүн баян кылбаган деп, -) хадисти далил кылат.
Биздин далилибиз Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам айткан (төмөнкү) хадис:
" ليس فى القطرة و القطرتين من الدم وضوء إال أن يكون سائال "
“Бир же эки тамчы кан чыгып жайылуусу менен даарат бузулат”.
Азирети Али розияллоху анху ар бир даарат бузуучуларды санаганда, ооз толуп кусууну алардын катарында айткан. Хадистер бири-бирине каршы келгенде Имам Шафиъий баян кылган (Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам кускандан кийин даарат алган эмес деген) хадис азыраак кусканына эсептелинет. Ал эми Имам Зуфар (р.м.) баян кылган (кусуу дааратты бузат деген) хадис ооз толуп кусууну ыктымал кылат. Эки жолдон жана башка жерден чыккан нажастын айырмасын жогоруда айтып өттүк. Азаздан кусса аны жыйнаганда ооз толо турган көлөмгө жетсе, Абу Юсуфдун (р.м.) оюнда, бир орунда кусса даарат бузулат.
Имам Мухаммаддын (р.м.) оюнда кусуунун себебин эске алат. Ал себеп көңүл айнуу (айлануу). Дааратты бузбаган нерсе нажас (ыплас) да болбойт деп, Абу Юсуфдан (р.м.) айтылган баян туура. Анткени өкүм жагынан нажас болбогон соң даарат да бузулбайт.
: Жогорку айтылган маселеден (максат) тамак, сары суу же суу кусса. Ооз толтуруп какырыкты кускан болсо анда даарат бузулбайт. Бул Абу Ханифа жана Мухаммаддын (р.м.) пикирлеринде. Абу Юсуф (р.м.) ооз толуп какырык кусса да даарат бузулат дейт. Имамдардын келишпестиги ичтен чыккан какырыкта. Ал эми баштан түшкөн какырыктын даарат бузбоосуна эки тарап тең тең макул. Себеби, баш бул – нажас оруну эмес. Абу Юсуф (р.м.): ооз толуп какырык кусканда даарат бузулат, себеби ал нажас, анткени нажаска (ашказанга) жакын болгондуктан деп айтат. Эки имам ал какырык жылмышкаак болот, ага кошулуп нажас (ыплас) чыкпайт, чыкса да аз чыгат, аз кусунду дааратты бузбайт дешет.
ولو قاء دما ھو علق يعتبر فيه ملء ة ُ الفم ألنه سوداء محترق
Уюган канды бөлүк-бөлүк кылып кусса, оозду толтуруусуна карап даарат бузулат. Себеби ал дагы катып калган кара кан. Имам Мухаммаддын (р.м.) пикиринде суюк канды ооз толуп кусса, да даарат бузулат, кусуунун бардык түрлөрүн эске алганда. Ал эми эки Имамда (Абу Ханифа, Абу Юсуфда (р.м.) ал кан өзүнүн күчү менен акса, аз болсо да дааратты бузат. Ашказан кандын оруну эмес. Демек, ичиндеги жарадан чыккан болот.
ولو نزل من الرأس ِالى ما
ِ الَن َ من األنف نقض باإلتفاق
Мурундун жумшак жерине баштан кан агып түшсө, талашсыз дааратты бузат. Себеби, гусул же дааратта тазалоо милдет болгон жерге жетип, нажасттын чыкканы анык болду.
و النوم مضطجعا أو متكاء ً أو مستندا إلى شئ ٍ لو أزيل عنه لسقط
Жамбаштап жатып, же кол менен таянып же бир нерсеге сүйөнгөн абалда уктоо дааратты бузат. Эгерде сүйөнгөн нерсени алганда жыгылгандай болуп уктаса. Себеби, жатып уктоо муундардын бошоосуна себеп болот да бир нерсе (жел)чыгышы мүмкүн. Уйкуда чыгууга адат алган нерсе (жел) чыкпаса да шарият чыкканга өкүм кылат.
Сүйөнүп уктоо, көчүгү жерден үзүлгөндүгү себептүү ойгоолукту жоёт. Мындай уктаганда муундар өтө эле бошошуп кетет, бирок жыгылуудан сүйөнгөн нерсеси кармап турат. Тескерисинче турган, олтурган, рукуъ жана сажда кылган абалда уктаса, намазда болсун-болбосун дааратты бузбайт. Себеби, ойгоолуктун кээ бир бөлүгү бар. Ал (бөлүк) да уйкуга кетсе анда ал кулап калмак. Негизи, жогорку абалда даараттын бузулбашына (далил катары) Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
ال وضوء على من نام قاعدا أو قائما أو راكعا أو ساجدا انما الوضوء على من نام مضطجعا
“Намазда турган, олтурган, рукуъ кылган, же сажда кылган абалда уктаса даарат бузулбайт. Жатып уктаганда гана даарат бузулат”- деп айткан. Жатып уктаганда муундары (толук) бошойт. Эстен тануу, жинди болуу, дааратты бузат. Анткени бул абалдагы даараттын бузулуусу, жатып уктагандагы даарат бузулуудан жогору турат. Эстен тануу ар кандай абалда (уйкуда, саждада, кыямда) дааратты бузат уйкуга салыштырмалуу. Уйкунун дааратты бузуусун хадистен билдик. Эстен тануу уйкудан жогору, аны уйкуга салыштырууга болбойт.
والقھقھة فى كل صلوة ذات ركوع وسجود
Каткырып күлүү толук (рукуъ, саждасы бар) ар бир намазда дааратты бузат. Кыясий (салыштырмалуу) далилде дааратты бузбайт. Бул далил Имам Шафиъийнин (р.м.) сөзү.
Анткени эч кандай нажас (ыплас) нерсе чыккан жок.
Ошондуктан намаздын сыртында, тилават саждасында жана жаназа намазында каткырып күлсө, даарат бузулбайт деп айткан.
Бизде болсо, Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
: أال من ضحك منكم قھقھة فليعد الوضوء و الصلوة جميعا
“Эсиңерде болсун, силердин кимиңер каткырып күлсө, дааратты да намазды да бүт бойдон кайта баштан кайтарсын” деген. Мындай далил турганда кыяс (салыштырма) далил алынбайт. Хадис толук намазга келген, ошондуктан тилават саждасында жана жаназа намазында каткырса даарат бузулбайт. Каткырып күлгөн – күлкү өзүнө жана жанындагы кишиге угулат. Ал эми "الضحك" каткырбай күлгөн күлкүнү өзү гана угат, жанындагы киши укпайт.
Мындай күлкү намазды гана бузат, дааратты бузбайт деп айтылат.
والدابة ُ تخرج من الدبر ناقضة فإن خرجت من رأس الج ُ رح أو سقط اللحم ال تنقض
Арткы түтүктөн чыккан курт дааратты бузат. Дененин жараатынан чыкса же жарааттан эт үзүлүп түшсө даарат бузулбайт. Курттун арттан чыгып дааратты бузуусу аны менен чогуу аз да болсо нажастын чыгышы. Ал курт эки жолдон чыкканда үнсүз жел сыяктуу дааратты бузат.
Дененин башка жеринен чыкса, үндүү дем (кекирик) сыяктуу дааратты бузбайт. Эркектин же аялдын жыныстык мүчөлөрүнөн чыккан жел дааратты бузбайт. Анткени ал жел нажас орундан чыккан жок. Аялдын арты менен алды (төрөт же башка себептен) кошулуп калса, андай аялдын алдынан жел чыкса, даарат алуусу мустахаб болот, анткени ал желдин алдынан эмес балким артынан чыгуу ыктымалы бар.
فإن قشرت نفطة فسال منھا ماء أو صديد أو غيره إن سال عن رأس الجرح نقض وإن لم يسل ال ينقض ُ
Дененин кабарган (жараланган) жери сыйрылып суу, сары суу, же башка нерсе чыгып, ордунан жайылса даарат бузулат. Чыгып, ордунан жайылбай токтоп калса, анда даарат бузулбайт. Имам Зуфар (р.м.) эки көрүнүштө (жайылса да жайылбаса) да дааратты бузат десе, Имам Шафиъий (р.м.) эки көрүнүштө тең (нажас чыгып, жайылсын жайылбасын)
дааратты бузбайт,- деп айтат. Бул маселе эки жолдон, башка жерден чыгуучу нажастын маселеси. Жогоруда айтылгандар нажас. Себеби кан бышып ириңге айланат, андан дагы бышып, сары сууга айланат, андан соң сууга айланат.
Жараатты сыйрыганда өзү жайылып чыкса, дааратты бузат.
Ал эми сыгып чыгарса дааратты бузбайт. Себеби ал сыгып чыгарылды, өзү чыккан жок.
#75 22 March 2016 - 09:49
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
فصل فى الغسل
Гусул
Гусулдун парзы оозду, мурунду чайкоо жана калган тулку бойун жууш.
Шафиъийде (р.м.) ооз мурунду чайкоо сүннөт.
Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам
عشر من الفطرة
“Он нерсе сүннөттөн”- деп алардын катарында оозмурунду чайкоону да айткан. Ошондуктан ал экөөнү дааратта чайкоо сүннөт болду,- деп далил кылат.
Бизде :
... " و ا ف َ
بً ُ ا وا"...َ إ ِ ن كُنتُم ْ ج ُ
ط ﱠ ھ
“... Эгер жунуб (булганган) болсоңор абдан (көңүл
бөлүп) тазалангыла. ..” деген аят далил. Бул аят бүт денени тазалоого буйруйт, суу жеткирүү татаал болгон жерлер гана буйрукка кирбейт. Даарат гусулдун тескерисинде: дааратта бетти жууш парз: бетти жууш чеги беттин жүздөшүүдө көрүнгөн жеринен келип чыккан, ал экөө (ооз, мурун) жүздөшүүдө көрүнбөйт. Жогорку хадистен максат дааратсыз мезгилде ооз-мурунду жууш сүннөт. Ага далил Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
إنھما فرضان فى الجنابة سنتان فى الوضوء
“Ооз менен мурунду жунубтукта (булганганда) жууш парз, ал эми дааратсыз мезгилде жууш сүннөт”, деп айткан.Гусулдун сүннөтү
و سنته أن يبدأ المغتسل فيغسل يديه وفرجه ويزيل نجاسة إن كانت على بدنه ثم يتوضأ وضؤه للصالة إال رجليه ثم يفيض الماء على رأسه وسائر جسده ثالثا ثم يتنحى عن ذلك المكان فيغسل رجليه Гусул кылуучу эң оболу эки колун жууп, анан уяттуу мүчөсүн жууйт. Денесинде нажас болсо, аны тазалап, андан соң бутун жуубастан намазга даарат алгандай даарат алат.
Анан башына, калган денесине үч ирет суу куюп жуунат да, ал жерден четке чыгып, эки бутун жууйт. Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам, жогоркудай тартипте гусул кылганын Маймуна розияллоху анха энебиз айткан. Эки бут гусулдан колдонгон суу топтолгон жерде тургандыктан эң акырында жуулат, аны башында жууган пайдасыз. Эгер бийик таш же тактайдын үстүндө жуунса, анда даарат алганда эле чогуу бутту жууш керек. Жуунуучу эң оболу денедеги нажасатты тазалаганынын себеби, суу куйганда нажас көбөйүп жайылып кетпеши үчүн.
وليس على المرأة أن تنقض صفائرھا فى الغسل إذا بلغ الم
ءُ ا أصول الشعر
Гусулда чачы өрүлгөн аялга суу чачынын түбүнө жеткен болсо, чачын жандыруусу милдет эмес. Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам Умму Салама розияллоху анха энебизге: “Суу чачыңдын түбүнө (чач чыккан териге) жеткен болсо, сага жетиштүү”-деп айткан. Чачтын арасына суунун жетиши кыйын болгондуктан өрүлгөн жагын суулоо да милдет эмес. Ал эми сакал андай эмес, анын арасына суу жеткирүү оңой.
المعانى الموجبة للغسل:إنزال المنى على وجه الدفق والشھوة من الرجل والمرأة حالة النوم و اليقظة
Гусулду важиб (милдет) кылуучу нерселер: эркек аялдын кимиси болсо да уйкуда же ойгоо болсун манийлери (бел суусу) атылып, лаззат менен чыкса, гусулду важиб (милдет) кылат. Шафиъийде (р.м.), бел суу кандай абалда (лаззат болсун-болбосун, атылып чыксын) чыкпасын жуунушту милдет кылат. Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам: “Суу суудан” (тактап айтканда, жыныстык мүчөдөн суюктук чыкса, жуунуш милдет)- деп айтканын далил келтирет.
Бизде:
... " و ا ف َ
بً ُ ا وا"...َ إ ِ ن كُنتُم ْ ج ُ
ط ﱠ ھ
“Жунуб (булганган) болсоңор абдан (көңүл коюп) тазалангыла” деген буйрук жунубтукту камтыйт. Жунуб деген сөз – котормодо бел суунун лаззат (рахат) менен чыгуусун түшүндүрөт. Арабчада аялы себеп болуп, бел суусу шахват (лаззат) менен бөлүнгөн кишини жунуб деп айтат, жогорудагы хадистин түшүнүгү да ушундай. Абу Ханифа (р.м.) менен Мухаммад (р.м.) кишинин бел суусу шахват (лаззат) менен ордунан ажыраса эле гусул важиб болот дешсе, Абу Юсуф (р.м.) ордунан ажыроо менен бирге сыртка атылып чыкса гана гусул важиб болот дейт. Себеби гусулдун эки учурга тең байланышы бар. Абу Ханифа менен Мухаммад (р.м.) бел суу шахват менен ажырап, сыртка чыкпаса да этияттыктан жуунуш милдет дешет.
والتقاء الختانين من غير إنزال
Эркек жана аялдын жыныстык мүчөлөрү бири-бирине кошулуп, урук чыкпаса да жуунуш милдет. Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам :
إذا التقى الختانان وتوارت الحشفة وجب الغسل أنزل أو لم ينزل
“Эки жыныстык мүчө бир бирине беттешип, эркектин жыныстык мүчөсү сүннөт боло турган жерине чейин кирсе, бел суу чыкса да чыкпаса да гусул важиб болот”- деп айткан.
Эркектин жыныстык мүчөсүнүн батып кетиши, бел суунун түшүүсүнө себеп. Бел суунун түшкөнү көзгө көрүнбөйт, өтө аз өлчөмдө түшсө кээде сезилбей да калат.
Ошондуктан жыныстык мүчөнүн батуусу бел суунун түшкөн өкүмүн алат. Арткы жолго жакындык кылса да гусул кылуу важиб. Анткени бел суунун түшүү себеби анык.
Артынан кошулганга да гусул важиб (милдет) болот этияттык жактан. Айбанатка же аялдын жыныстык мүчөсүнөн башка жерине кошулса, бел суунун түшүү себеби (шарты) толук болбогондуктан бел суусу түшмөйүнчө гусул важиб болбойт.
Аял этек кирден таза болгондон кийин гусул кылуусу важиб. Себеби Алла Таала:
ْ ن َ ...
تَقربُوھُن ّ ح َ تﱠى يَط ْ ھ
ُر الَ ... و َ
“...Аларга (аялдарыңарга этек кирден) таза болмоюнча чейин жакындык кылбагыла... ” деген.
Ошондой эле аял киши нифастан (төрөгөндөн кийин келе турган адат кандан) таза болгондон кийин гусул кылуу важиб болот. Бул – бүт аалымдардын макулдугунда.
سن يدين ّ رسول ﷲ صلى ﷲ عليه والسالم الغسل للجمعة والع والعرفة و اإلحرام
Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам: “Жума, эки айт үчүн, Арафат жана Ихрам байлаш үчүн жуунуптазаланууну сүннөт” деп санаган. Мусанниф (жазуучу) да сүннөт деп далилдейт. Айрымдар бул төрт орундагы жуунууну мустахаб дешкен. Мухаммад (р.м.), жума күнү жуунууну жакшы деп “Асылда” (Мабсут деген китебинде) айткан. Малик (р.м.) жума күнү жуунууну важиб дейт.
من أتى الجمعة فليغتسل
Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам: “Ким жумага келе турган болсо жуунсун” деген хадисти далил кылат.
Бизде болсо Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам:
و َ نَع ِ
م َ ت ْ من توضأ يوم الجمعة ف ومن اغتسل فھو أفضل َ ب ِ ھ
َا “Ким жума күнү даарат алса, жакшы иш кылыптыр, ким жуунган болсо ал андан да артыгыраак”- деген. Булхадис, менен Маликтин (р.м.) баян кылган хадис жума күнү жуунуу мустахаб экендигин же, ал хадистин мансух өкүмү жоюлгандыгын түшүндүрөт. Абу Юсуфда (р.м.) Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васалламдын “Гусул кылсын” деген сөзү жума намазы үчүн айтылган. Ал туура, жума намазынын жума күнү артыкча болуп, тазалануу намазга чектелгендиктен.
Хасан (р.м.) жума күнү үчүн жуунат,- деп бул маселеге каршы.
Эки айт да жуманын өкүмүндө. Себеби адамдар көп жыйналат. Жагымсыз жыт менен адамдарга зыян бербеш үчүн таза жуунуп, айт намазга баруу мустахаб. Арафатта жана Ихрам байлоодон мурда жууну боюнча, өз ордунда баян кылабыз буйруса.
لودى ﱢ ليس فى المذى وا غسل و فيھما الوضوء
Жыныстык мүчөдөн мазий (дүүлүккөндө же кыялданганда чыгуучу суюктук), вадий (табарсыкка суук тийгенде, заарадан кийин чыгуучу суюктук) чыкса жуунуу милдет эмес. Даарат алынат. Себеби, Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам “Ар бир эркектен мазий чыкса, ал даарат алат” деген. Вадий бул – заарадан коюураак болуп, заарадан кийин чыгат, ошондуктан даарат алынат.
Маний (бел суу) бул – коюу, агыш болот. Ал чыкканда жыныстык мүчө сынат (соолуйт). Мазий бул – суюк, өңү акка бурулган, (мисалы,) эркек аялы менен ойногондо (кучактап өпкөндө) чыгат. Буларды Айша розияллоху анха энебиз баян кылган.
Гусул
Гусулдун парзы оозду, мурунду чайкоо жана калган тулку бойун жууш.
Шафиъийде (р.м.) ооз мурунду чайкоо сүннөт.
Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам
عشر من الفطرة
“Он нерсе сүннөттөн”- деп алардын катарында оозмурунду чайкоону да айткан. Ошондуктан ал экөөнү дааратта чайкоо сүннөт болду,- деп далил кылат.
Бизде :
... " و ا ف َ
بً ُ ا وا"...َ إ ِ ن كُنتُم ْ ج ُ
ط ﱠ ھ
“... Эгер жунуб (булганган) болсоңор абдан (көңүл
бөлүп) тазалангыла. ..” деген аят далил. Бул аят бүт денени тазалоого буйруйт, суу жеткирүү татаал болгон жерлер гана буйрукка кирбейт. Даарат гусулдун тескерисинде: дааратта бетти жууш парз: бетти жууш чеги беттин жүздөшүүдө көрүнгөн жеринен келип чыккан, ал экөө (ооз, мурун) жүздөшүүдө көрүнбөйт. Жогорку хадистен максат дааратсыз мезгилде ооз-мурунду жууш сүннөт. Ага далил Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
إنھما فرضان فى الجنابة سنتان فى الوضوء
“Ооз менен мурунду жунубтукта (булганганда) жууш парз, ал эми дааратсыз мезгилде жууш сүннөт”, деп айткан.Гусулдун сүннөтү
و سنته أن يبدأ المغتسل فيغسل يديه وفرجه ويزيل نجاسة إن كانت على بدنه ثم يتوضأ وضؤه للصالة إال رجليه ثم يفيض الماء على رأسه وسائر جسده ثالثا ثم يتنحى عن ذلك المكان فيغسل رجليه Гусул кылуучу эң оболу эки колун жууп, анан уяттуу мүчөсүн жууйт. Денесинде нажас болсо, аны тазалап, андан соң бутун жуубастан намазга даарат алгандай даарат алат.
Анан башына, калган денесине үч ирет суу куюп жуунат да, ал жерден четке чыгып, эки бутун жууйт. Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам, жогоркудай тартипте гусул кылганын Маймуна розияллоху анха энебиз айткан. Эки бут гусулдан колдонгон суу топтолгон жерде тургандыктан эң акырында жуулат, аны башында жууган пайдасыз. Эгер бийик таш же тактайдын үстүндө жуунса, анда даарат алганда эле чогуу бутту жууш керек. Жуунуучу эң оболу денедеги нажасатты тазалаганынын себеби, суу куйганда нажас көбөйүп жайылып кетпеши үчүн.
وليس على المرأة أن تنقض صفائرھا فى الغسل إذا بلغ الم
ءُ ا أصول الشعر
Гусулда чачы өрүлгөн аялга суу чачынын түбүнө жеткен болсо, чачын жандыруусу милдет эмес. Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам Умму Салама розияллоху анха энебизге: “Суу чачыңдын түбүнө (чач чыккан териге) жеткен болсо, сага жетиштүү”-деп айткан. Чачтын арасына суунун жетиши кыйын болгондуктан өрүлгөн жагын суулоо да милдет эмес. Ал эми сакал андай эмес, анын арасына суу жеткирүү оңой.
المعانى الموجبة للغسل:إنزال المنى على وجه الدفق والشھوة من الرجل والمرأة حالة النوم و اليقظة
Гусулду важиб (милдет) кылуучу нерселер: эркек аялдын кимиси болсо да уйкуда же ойгоо болсун манийлери (бел суусу) атылып, лаззат менен чыкса, гусулду важиб (милдет) кылат. Шафиъийде (р.м.), бел суу кандай абалда (лаззат болсун-болбосун, атылып чыксын) чыкпасын жуунушту милдет кылат. Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам: “Суу суудан” (тактап айтканда, жыныстык мүчөдөн суюктук чыкса, жуунуш милдет)- деп айтканын далил келтирет.
Бизде:
... " و ا ف َ
بً ُ ا وا"...َ إ ِ ن كُنتُم ْ ج ُ
ط ﱠ ھ
“Жунуб (булганган) болсоңор абдан (көңүл коюп) тазалангыла” деген буйрук жунубтукту камтыйт. Жунуб деген сөз – котормодо бел суунун лаззат (рахат) менен чыгуусун түшүндүрөт. Арабчада аялы себеп болуп, бел суусу шахват (лаззат) менен бөлүнгөн кишини жунуб деп айтат, жогорудагы хадистин түшүнүгү да ушундай. Абу Ханифа (р.м.) менен Мухаммад (р.м.) кишинин бел суусу шахват (лаззат) менен ордунан ажыраса эле гусул важиб болот дешсе, Абу Юсуф (р.м.) ордунан ажыроо менен бирге сыртка атылып чыкса гана гусул важиб болот дейт. Себеби гусулдун эки учурга тең байланышы бар. Абу Ханифа менен Мухаммад (р.м.) бел суу шахват менен ажырап, сыртка чыкпаса да этияттыктан жуунуш милдет дешет.
والتقاء الختانين من غير إنزال
Эркек жана аялдын жыныстык мүчөлөрү бири-бирине кошулуп, урук чыкпаса да жуунуш милдет. Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам :
إذا التقى الختانان وتوارت الحشفة وجب الغسل أنزل أو لم ينزل
“Эки жыныстык мүчө бир бирине беттешип, эркектин жыныстык мүчөсү сүннөт боло турган жерине чейин кирсе, бел суу чыкса да чыкпаса да гусул важиб болот”- деп айткан.
Эркектин жыныстык мүчөсүнүн батып кетиши, бел суунун түшүүсүнө себеп. Бел суунун түшкөнү көзгө көрүнбөйт, өтө аз өлчөмдө түшсө кээде сезилбей да калат.
Ошондуктан жыныстык мүчөнүн батуусу бел суунун түшкөн өкүмүн алат. Арткы жолго жакындык кылса да гусул кылуу важиб. Анткени бел суунун түшүү себеби анык.
Артынан кошулганга да гусул важиб (милдет) болот этияттык жактан. Айбанатка же аялдын жыныстык мүчөсүнөн башка жерине кошулса, бел суунун түшүү себеби (шарты) толук болбогондуктан бел суусу түшмөйүнчө гусул важиб болбойт.
Аял этек кирден таза болгондон кийин гусул кылуусу важиб. Себеби Алла Таала:
ْ ن َ ...
تَقربُوھُن ّ ح َ تﱠى يَط ْ ھ
ُر الَ ... و َ
“...Аларга (аялдарыңарга этек кирден) таза болмоюнча чейин жакындык кылбагыла... ” деген.
Ошондой эле аял киши нифастан (төрөгөндөн кийин келе турган адат кандан) таза болгондон кийин гусул кылуу важиб болот. Бул – бүт аалымдардын макулдугунда.
سن يدين ّ رسول ﷲ صلى ﷲ عليه والسالم الغسل للجمعة والع والعرفة و اإلحرام
Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам: “Жума, эки айт үчүн, Арафат жана Ихрам байлаш үчүн жуунуптазаланууну сүннөт” деп санаган. Мусанниф (жазуучу) да сүннөт деп далилдейт. Айрымдар бул төрт орундагы жуунууну мустахаб дешкен. Мухаммад (р.м.), жума күнү жуунууну жакшы деп “Асылда” (Мабсут деген китебинде) айткан. Малик (р.м.) жума күнү жуунууну важиб дейт.
من أتى الجمعة فليغتسل
Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам: “Ким жумага келе турган болсо жуунсун” деген хадисти далил кылат.
Бизде болсо Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам:
و َ نَع ِ
م َ ت ْ من توضأ يوم الجمعة ف ومن اغتسل فھو أفضل َ ب ِ ھ
َا “Ким жума күнү даарат алса, жакшы иш кылыптыр, ким жуунган болсо ал андан да артыгыраак”- деген. Булхадис, менен Маликтин (р.м.) баян кылган хадис жума күнү жуунуу мустахаб экендигин же, ал хадистин мансух өкүмү жоюлгандыгын түшүндүрөт. Абу Юсуфда (р.м.) Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васалламдын “Гусул кылсын” деген сөзү жума намазы үчүн айтылган. Ал туура, жума намазынын жума күнү артыкча болуп, тазалануу намазга чектелгендиктен.
Хасан (р.м.) жума күнү үчүн жуунат,- деп бул маселеге каршы.
Эки айт да жуманын өкүмүндө. Себеби адамдар көп жыйналат. Жагымсыз жыт менен адамдарга зыян бербеш үчүн таза жуунуп, айт намазга баруу мустахаб. Арафатта жана Ихрам байлоодон мурда жууну боюнча, өз ордунда баян кылабыз буйруса.
لودى ﱢ ليس فى المذى وا غسل و فيھما الوضوء
Жыныстык мүчөдөн мазий (дүүлүккөндө же кыялданганда чыгуучу суюктук), вадий (табарсыкка суук тийгенде, заарадан кийин чыгуучу суюктук) чыкса жуунуу милдет эмес. Даарат алынат. Себеби, Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам “Ар бир эркектен мазий чыкса, ал даарат алат” деген. Вадий бул – заарадан коюураак болуп, заарадан кийин чыгат, ошондуктан даарат алынат.
Маний (бел суу) бул – коюу, агыш болот. Ал чыкканда жыныстык мүчө сынат (соолуйт). Мазий бул – суюк, өңү акка бурулган, (мисалы,) эркек аялы менен ойногондо (кучактап өпкөндө) чыгат. Буларды Айша розияллоху анха энебиз баян кылган.
#76 23 March 2016 - 09:29
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
باب الماء الذى يجوز به الوضوء وما ال يجوز به
Даарат алууга жарай турган жана жарабай турган суулар жөнүндөгү бөлүм
الطھارة من األحداث جائزة بماء السماء و األودية والعيون واألبار و البحار
Деңиздердин, кудуктардын, булактардын, жылгалардын жана асмандын сууларына даарат алса, болот.
م ِن نزَل ْ ن
َا َ أ َ السﱠمآء ِ مآء ً ط َ ھُور ً و ا"َ "
Алла Таала: “Таза кылуучу сууну асмандан түшүрдүк” деген. Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
الماء طھور ال ينجسه شئ اال ما غيّر لونه أو طعمه أو ريحه
“Суу таза, суунун жытын, даамын же болбосо, өңүн өзгөрткөн нерсе гана сууну булгайт” -деген. Ошондой эле Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам деңиз жана көл суулары жөнүндө мындай деген:
ؤه الحل ميتته ُ ھو الطھور ما
“Анын (деңиздин) суусу таза, балыгы адал” деп.
Жөнөкөй (чыныгы) суу деп мына ушул суулар айтылат.
و ال يجوز بما اعتصر من الشجر والثمر
Мөмөдөн же болбосо дарактан сыгылып алынган сууга даарат алууга болбойт. Себеби, бул суу жөнөкөй (чыныгы) суу эмес. Чыныгы суу жок болсо, таямум кылынат. Дааратта жуула турган мүчөлөрдү жууш ибадат ошондуктан аят менен хадисте көрсөтүлгөн суудан башка суу менен даарат алынбайт. Абу Юсуф (р.м.) Жавамиъде айткан ылажсыз (амалсыз) сыкпастан дарактан (жүзүмдөн) тамчылаган сууга даарат алса болот деп. Китепте да ушуга ишарат кылган.
Даарат алууга болбой турган суу сыгылып алынган болушу шарт.
وال يجوز بماء غلب عليه غيره فأخرجه عن طبع الماء كاألشربة و الخل وماء الباقال والمرق وماء الورد وماء الزردج
Сууга башка нерсе кошулуп, сууну суулук табиятынан (суулук түзүлүшүнөн) чыгарса, ал суу менен даарат алууга болбойт. Мисалы: буурчактын суусу, сирке (уксус), суусундуктар, сорпонун, кызыл гүлдүн жана жашылчалардын суулары сыяктуу. Анткени бул суулар чыныгы суу деп аталбайт. Буурчак жана башка өсүмдүктөрдүн суусу кайнап өзгөрсө, дааратка жарабайт. Ал эми кайнабастан өзгөрсө дааратка жарайт.
و تجوز الطھارة بماء خالطه شئ طاھر فغير أحد أوصافه كماء المد والماء الذى اختلط به اللبن أو الزعفران أو الصابون أو األشنان
Таза нерсе самын, шакар ушнан (самын жасай турган чөп), заъфаран же сүт, селдин суусу сууга кошулуп, суунун сыпаттарынан бир сыпатын өзгөртсө да, ал суу менен даарат алууга болот. Шайх Имам (“Мухтасар Кудурийде”) буурчактын суусу, сорпо сыяктуу дааратка жарабастыгын айтты.
Абу Юсуф (р.м.) буурчактын суусу зафарандын суусу сыяктуу, аны менен даарат алса болот деп баян кылат. Ал туура.
Имам Натифий, Имам Сарахсийдин (р.м.) ойлору да ушундай.
Имам Шафиъийде (р.м.) жердин түзүлүшүнөн болбогон заъфаран жана ага окшогондордун суусуна даарат алууга болбойт. Себеби ал чыныгы суу эмес. Байкап көрүңүз, аны заъфаран суусу деп айтат. Жер түзүлүшүнөн бир бөлүгү кошулган суу андай эмес. Анткени, сууга адатта жер бөлүгү кошулбай мүмкүн эмес. Биздин далил: Ал сууда чыныгы суунун аты бар. Байкап көрүңүз, ал сууга жаңыдан ат аталган жок, заъфаран суусу дегени кадимки эле булактын суусу же болбосо кудуктун суусу дегендей. Аталган нерселерден сактануу кыйын болгондуктан, сууга алардан аз өлчөмдө кошулса жер түшүлүшүнөн аз өлчөмдө кошулган сыяктуу этибарга алынбайт.
(Кошулган нерсенин) сууга басымдуулук кылуусун эске алынат. Сууга кошулган нерсе суунун түсүн өзгөртүү менен эмес, түзүлүшү жагынан басымдуулук кылса басымдуулук кылган болот. Мына ушул түзүлүш жагынан басымдуулук кылуусун этибарга алуу туура.
فإن تغير بااطبخ بعد ما خلط به غيره ال يجوز التوضى به
Суудан башка нерсе сууга кошулгандан кийин кайнатуу менен суу өзгөрүп калса, анда ал суу дааратка жарабайт.
Анткени ал суу асмандан түшкөн табияты боюнча калбады, себеби кайноо аны өзгөрттү. Бирок сууга кошулуп кайнаган нерседен самын, шакар сыяктуу тазалык максат кылынса, анда дааратка жарайт. Анткени мейит (өлүк) гүлкайыр кошулуп кайнатылган суу менен жуулат. Бул боюнча хадис да бар. Бирок кошулган гүлкайыр сууга басымдуулук кылса, суунун аты калбай, талканга кошулган сууга окшоп калат, даарат алууга болбойт.
و كل ماء وقعت فيه النجاسة لم يجز الوضوء به قليال كانت أو كثيرا
Ар кандай акпаган сууга нажас түшсө ал нажас аз болсун, көп болсун ал сууга даарат алууга болбойт. Малик (р.м.):
суунун сыпатынан бир сыпаты өзгөрбөсө даарат алса болот деп жогорку биз айткан хадисти далил кылат.
Имам Шафиъий (р.м.): (нажас түшкөн) суу эки кулла болсо, даарат алса болот,- деп төмөнкү хадисти далил кылат:
إذا بلغ الماء قلتين لم يحمل خبثا
Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
“Суу эки куллага жетсе, нажастты кабыл кылбайт”
деген. (Суу нажасты жоюп жиберет).
Түшүндүрмө:
Кулла канча көлөмдөгү суу экендигинде аалымдардын пикирлери ар түрдүү. Айрымдар эки кулла беш мешке барабар, ар бир меши 50 манга туура келет десе,
айрымдары бир кулла эки мешке туура келет, бир ман эки ратилге барабар (800гр.) дешкен.
Бизде Ханафий аалымдарында: уйкудан ойгонгон кишиге тийешелүү келген хадисти далил кылышат. Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
ال يبولن أحدكم فى الماء الدائم وال يغتسلن فيه من الجنابة ﱠ
Силердин бириңер акпаган (көлчүк) сууга такыр заара кылбасын, жунубтукта (булганганда) да жуунбасын” деп, суу эки куллага жетип жетпешин айткан эмес.
Малик (р.м.) (“таза сууну эч нерсе булгабайт”) деп риваят кылган хадис Бизаа кудугу жөнүндө келген. Анын суусу бактарда агып турган. Шафиъий (р.м.) баян кылган хадисти Абу Дауд заиф (алсыз) хадис деген. Же ал суу нажасты кабыл кылбоого алсыз. (Тактап айтканда нажас кошулган суу нажас болот).
والماء الجارى إذا وقعت فيه نجاسة جاز الوضوء منه إذا لم يرى لھا أثر ألنھا ال تستقر مع جريان الماء
Агын сууга нажас түшсө, (нажастын) таасири байкалбаса даарат алса болот. Себеби, агып турган суу нажасты бир орунга токтотпойт.
Нажастын таасири суунун өңүндө, даамында жана жытында байкалат. Колдонулган (денеге иштетилген суу) сууга түшүп кайра сузуп алганча агып кетсе, демек бул агын суу деп аталат.
والغدير العظيم الذي ال يتحرك أحد طرفيه بتحريك الطرف االخر إذا وقعت نجاسة فى أحد جانبيه جاز الوضوء من جانب األخر ألن الظاھر أن النجاسة ال تصل إليه
Бир жагын толкутканда экинчи жагына толкун жетпей турган, чоң көлмөнүн бир жагына нажас түшсө, экинчи жагынан даарат алса болот. Анткени, экинчи жагына нажастын жетпеши ачык-айкын. Себеби, көлмөдөгү толкундун таасиринин таркалышы, нажастын таасиринен алда канча жогору. Абу Ханифа (р.м.) жуунгандагы толкунду этибарга алынат.Абу Юсуфдун (р.м.) сөзү да ушундай. Абу Юсуф (р.м.) кол менен толкутууну да этибарга алган. Мухаммад (р.м.) даарат алгандагы толкунду этибарга алат.
Биринчинин далили: Көлмөлөрдө жуунууга муктаждык дааратка караганда көбүрөөк. Ошондуктан жуунуу толкуну эске алынат. Айрымдар көлмөлөрдүн айланасы (кенендигин) кирбас өлчөөсү (кездеме ченегич) менен ондон-он болсун деп адамдарга жолду кенен коюшкан. Ушуга фатва берилген.
Түшүндүрмө:
Кирбас өлчөөсү – алты тутам болуп, аны менен кездеме ченелет.
Масахат өлчөөсү – жети тутам болуп, ар бир тутамга бир манжа кошулат. Аны менен жер өлчөнөт.
Ал эми көлмөнүн тереңдиги суу сузганда түбү ачылбаса, ушул туура. Китепте (“Мухтасар Кудурий”де) нажас түшкөн көлдүн экинчи жагынан даарат алса болот дегени, нажас түшкөн жердин булганганына ишарат кылат.
Абу Юсуф (р.м.) көлмөнүн нажас түшкөн тарабында нажастын таасири байкалмайынча агын суу сыяктуу эле даарат алына берет дейт.
و موت ما ليس له نفس سائلة فى الماء الينجسه كالبق والذباب والزنابير والعقرب ونحوھا
Агуучу каны жок чымын-чиркейлердин, сууда өлүүсү сууну булгабайт. Мисалы: сары аары, чаян ж.б.у.с.
Шафиъийнин (р.м.) оюнда: сууну булгайт. Себеби, жогорудагы чымын-чиркейдин арам болуусу урмат жагынан болбосо (адамга окшоп адамдын этинин арамдыгы ыпластыктан эмес, урмат жагынан) анда нажастыгынын белгиси.
(Анда Имам Шафиъийнин сөзүнө суроо туулат. Андай болсо, мөмө жемиштердин курту мөмөнүн ичинде өлсө, мисалы: балга түшкөн бал аарынын курту балда өлсө, арам болобу? -десе)
Ага мындай жооп кылат: булар зарылдыктан арам эмес.
Куртсуз мөмө-жемиш чанда эле. Бизде: Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васалламдан:
ھذا ھو الحالل وشربه و الوضوء منه ُ اك
“Тамакка же иче турган сууга чымын-чиркей түшсө эмне болот деп сурашканда ал (чымын-чиркей түшкөн) тамактан жеш, суу болсо ичүү, даарат алуу адал” деп жооп берген.
Анткени нажас бул – жандуу зат өлгөн мезгилде агуучу каны атырылып чыкпастан денесине таркап кетет. Ал тургай малды мууздаган учурда да каны калбагандыктан адал. Ал эми жогоркуларда эч кан жок. Алардын (чымынчиркейлердин) арам болуусу нажастыгынан эмес, ал ылай сыяктуу. (Ылай, топурак жеген арам, бирок нажас (ыплас) эмес. Кийимди же денени булгабайт).
موت ما يعيش فى الماء فيه ال يفسده كالسمك والضفدع والسرطان
Сууда жашагандардын сууда өлүүсү, сууну булгабайт.
Балык, бака, саратан сыяктуулар.
Шафиъийнин (р.м.) пикири: балыктан башкасы сууну булгайт. Себеби, алар арам деп айткан.
Биздин аалымдардын далили: суу жаныбары өз мекенинде өлсө ага нажасат өкүмү берилбейт, каны болбогондуктан. Жумуртканын сарысы жумуртканын ичинде канга айланса, ага нажас өкүмү берилбегендей. Кан – бул булгай турган нерсе, кандуулар сууда жашабайт. Балыктан башка суу жаныбары, суудан башка суюктукка (сүт, суусундук ж.б.) түшүп өлсө, өз мекенинде өлбөгөндүктөн аны булгайт деп айтылган.
Айрым аалымдар, алардын каны жоктуктан ал суюктукту булгабайт дегени эң туура. Сууда жашаган бака менен кургакта жашаган баканын айырмасы жок. Кээ бирөөлөр айтышат: курбаканын сууда өлүүсү сууну булгайт. Анткени, суу анын өз мекени эмес. Сууда туулуп, сууда жашаган жаныбарлар суу жаныбары деп аталат. Ал эми кургактыкта туулуп, сууда жашай турган жаныбарлар (каз, өрдөк) сууда өлсө сууну булгайт.
Даарат алууга жарай турган жана жарабай турган суулар жөнүндөгү бөлүм
الطھارة من األحداث جائزة بماء السماء و األودية والعيون واألبار و البحار
Деңиздердин, кудуктардын, булактардын, жылгалардын жана асмандын сууларына даарат алса, болот.
م ِن نزَل ْ ن
َا َ أ َ السﱠمآء ِ مآء ً ط َ ھُور ً و ا"َ "
Алла Таала: “Таза кылуучу сууну асмандан түшүрдүк” деген. Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
الماء طھور ال ينجسه شئ اال ما غيّر لونه أو طعمه أو ريحه
“Суу таза, суунун жытын, даамын же болбосо, өңүн өзгөрткөн нерсе гана сууну булгайт” -деген. Ошондой эле Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам деңиз жана көл суулары жөнүндө мындай деген:
ؤه الحل ميتته ُ ھو الطھور ما
“Анын (деңиздин) суусу таза, балыгы адал” деп.
Жөнөкөй (чыныгы) суу деп мына ушул суулар айтылат.
و ال يجوز بما اعتصر من الشجر والثمر
Мөмөдөн же болбосо дарактан сыгылып алынган сууга даарат алууга болбойт. Себеби, бул суу жөнөкөй (чыныгы) суу эмес. Чыныгы суу жок болсо, таямум кылынат. Дааратта жуула турган мүчөлөрдү жууш ибадат ошондуктан аят менен хадисте көрсөтүлгөн суудан башка суу менен даарат алынбайт. Абу Юсуф (р.м.) Жавамиъде айткан ылажсыз (амалсыз) сыкпастан дарактан (жүзүмдөн) тамчылаган сууга даарат алса болот деп. Китепте да ушуга ишарат кылган.
Даарат алууга болбой турган суу сыгылып алынган болушу шарт.
وال يجوز بماء غلب عليه غيره فأخرجه عن طبع الماء كاألشربة و الخل وماء الباقال والمرق وماء الورد وماء الزردج
Сууга башка нерсе кошулуп, сууну суулук табиятынан (суулук түзүлүшүнөн) чыгарса, ал суу менен даарат алууга болбойт. Мисалы: буурчактын суусу, сирке (уксус), суусундуктар, сорпонун, кызыл гүлдүн жана жашылчалардын суулары сыяктуу. Анткени бул суулар чыныгы суу деп аталбайт. Буурчак жана башка өсүмдүктөрдүн суусу кайнап өзгөрсө, дааратка жарабайт. Ал эми кайнабастан өзгөрсө дааратка жарайт.
و تجوز الطھارة بماء خالطه شئ طاھر فغير أحد أوصافه كماء المد والماء الذى اختلط به اللبن أو الزعفران أو الصابون أو األشنان
Таза нерсе самын, шакар ушнан (самын жасай турган чөп), заъфаран же сүт, селдин суусу сууга кошулуп, суунун сыпаттарынан бир сыпатын өзгөртсө да, ал суу менен даарат алууга болот. Шайх Имам (“Мухтасар Кудурийде”) буурчактын суусу, сорпо сыяктуу дааратка жарабастыгын айтты.
Абу Юсуф (р.м.) буурчактын суусу зафарандын суусу сыяктуу, аны менен даарат алса болот деп баян кылат. Ал туура.
Имам Натифий, Имам Сарахсийдин (р.м.) ойлору да ушундай.
Имам Шафиъийде (р.м.) жердин түзүлүшүнөн болбогон заъфаран жана ага окшогондордун суусуна даарат алууга болбойт. Себеби ал чыныгы суу эмес. Байкап көрүңүз, аны заъфаран суусу деп айтат. Жер түзүлүшүнөн бир бөлүгү кошулган суу андай эмес. Анткени, сууга адатта жер бөлүгү кошулбай мүмкүн эмес. Биздин далил: Ал сууда чыныгы суунун аты бар. Байкап көрүңүз, ал сууга жаңыдан ат аталган жок, заъфаран суусу дегени кадимки эле булактын суусу же болбосо кудуктун суусу дегендей. Аталган нерселерден сактануу кыйын болгондуктан, сууга алардан аз өлчөмдө кошулса жер түшүлүшүнөн аз өлчөмдө кошулган сыяктуу этибарга алынбайт.
(Кошулган нерсенин) сууга басымдуулук кылуусун эске алынат. Сууга кошулган нерсе суунун түсүн өзгөртүү менен эмес, түзүлүшү жагынан басымдуулук кылса басымдуулук кылган болот. Мына ушул түзүлүш жагынан басымдуулук кылуусун этибарга алуу туура.
فإن تغير بااطبخ بعد ما خلط به غيره ال يجوز التوضى به
Суудан башка нерсе сууга кошулгандан кийин кайнатуу менен суу өзгөрүп калса, анда ал суу дааратка жарабайт.
Анткени ал суу асмандан түшкөн табияты боюнча калбады, себеби кайноо аны өзгөрттү. Бирок сууга кошулуп кайнаган нерседен самын, шакар сыяктуу тазалык максат кылынса, анда дааратка жарайт. Анткени мейит (өлүк) гүлкайыр кошулуп кайнатылган суу менен жуулат. Бул боюнча хадис да бар. Бирок кошулган гүлкайыр сууга басымдуулук кылса, суунун аты калбай, талканга кошулган сууга окшоп калат, даарат алууга болбойт.
و كل ماء وقعت فيه النجاسة لم يجز الوضوء به قليال كانت أو كثيرا
Ар кандай акпаган сууга нажас түшсө ал нажас аз болсун, көп болсун ал сууга даарат алууга болбойт. Малик (р.м.):
суунун сыпатынан бир сыпаты өзгөрбөсө даарат алса болот деп жогорку биз айткан хадисти далил кылат.
Имам Шафиъий (р.м.): (нажас түшкөн) суу эки кулла болсо, даарат алса болот,- деп төмөнкү хадисти далил кылат:
إذا بلغ الماء قلتين لم يحمل خبثا
Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
“Суу эки куллага жетсе, нажастты кабыл кылбайт”
деген. (Суу нажасты жоюп жиберет).
Түшүндүрмө:
Кулла канча көлөмдөгү суу экендигинде аалымдардын пикирлери ар түрдүү. Айрымдар эки кулла беш мешке барабар, ар бир меши 50 манга туура келет десе,
айрымдары бир кулла эки мешке туура келет, бир ман эки ратилге барабар (800гр.) дешкен.
Бизде Ханафий аалымдарында: уйкудан ойгонгон кишиге тийешелүү келген хадисти далил кылышат. Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
ال يبولن أحدكم فى الماء الدائم وال يغتسلن فيه من الجنابة ﱠ
Силердин бириңер акпаган (көлчүк) сууга такыр заара кылбасын, жунубтукта (булганганда) да жуунбасын” деп, суу эки куллага жетип жетпешин айткан эмес.
Малик (р.м.) (“таза сууну эч нерсе булгабайт”) деп риваят кылган хадис Бизаа кудугу жөнүндө келген. Анын суусу бактарда агып турган. Шафиъий (р.м.) баян кылган хадисти Абу Дауд заиф (алсыз) хадис деген. Же ал суу нажасты кабыл кылбоого алсыз. (Тактап айтканда нажас кошулган суу нажас болот).
والماء الجارى إذا وقعت فيه نجاسة جاز الوضوء منه إذا لم يرى لھا أثر ألنھا ال تستقر مع جريان الماء
Агын сууга нажас түшсө, (нажастын) таасири байкалбаса даарат алса болот. Себеби, агып турган суу нажасты бир орунга токтотпойт.
Нажастын таасири суунун өңүндө, даамында жана жытында байкалат. Колдонулган (денеге иштетилген суу) сууга түшүп кайра сузуп алганча агып кетсе, демек бул агын суу деп аталат.
والغدير العظيم الذي ال يتحرك أحد طرفيه بتحريك الطرف االخر إذا وقعت نجاسة فى أحد جانبيه جاز الوضوء من جانب األخر ألن الظاھر أن النجاسة ال تصل إليه
Бир жагын толкутканда экинчи жагына толкун жетпей турган, чоң көлмөнүн бир жагына нажас түшсө, экинчи жагынан даарат алса болот. Анткени, экинчи жагына нажастын жетпеши ачык-айкын. Себеби, көлмөдөгү толкундун таасиринин таркалышы, нажастын таасиринен алда канча жогору. Абу Ханифа (р.м.) жуунгандагы толкунду этибарга алынат.Абу Юсуфдун (р.м.) сөзү да ушундай. Абу Юсуф (р.м.) кол менен толкутууну да этибарга алган. Мухаммад (р.м.) даарат алгандагы толкунду этибарга алат.
Биринчинин далили: Көлмөлөрдө жуунууга муктаждык дааратка караганда көбүрөөк. Ошондуктан жуунуу толкуну эске алынат. Айрымдар көлмөлөрдүн айланасы (кенендигин) кирбас өлчөөсү (кездеме ченегич) менен ондон-он болсун деп адамдарга жолду кенен коюшкан. Ушуга фатва берилген.
Түшүндүрмө:
Кирбас өлчөөсү – алты тутам болуп, аны менен кездеме ченелет.
Масахат өлчөөсү – жети тутам болуп, ар бир тутамга бир манжа кошулат. Аны менен жер өлчөнөт.
Ал эми көлмөнүн тереңдиги суу сузганда түбү ачылбаса, ушул туура. Китепте (“Мухтасар Кудурий”де) нажас түшкөн көлдүн экинчи жагынан даарат алса болот дегени, нажас түшкөн жердин булганганына ишарат кылат.
Абу Юсуф (р.м.) көлмөнүн нажас түшкөн тарабында нажастын таасири байкалмайынча агын суу сыяктуу эле даарат алына берет дейт.
و موت ما ليس له نفس سائلة فى الماء الينجسه كالبق والذباب والزنابير والعقرب ونحوھا
Агуучу каны жок чымын-чиркейлердин, сууда өлүүсү сууну булгабайт. Мисалы: сары аары, чаян ж.б.у.с.
Шафиъийнин (р.м.) оюнда: сууну булгайт. Себеби, жогорудагы чымын-чиркейдин арам болуусу урмат жагынан болбосо (адамга окшоп адамдын этинин арамдыгы ыпластыктан эмес, урмат жагынан) анда нажастыгынын белгиси.
(Анда Имам Шафиъийнин сөзүнө суроо туулат. Андай болсо, мөмө жемиштердин курту мөмөнүн ичинде өлсө, мисалы: балга түшкөн бал аарынын курту балда өлсө, арам болобу? -десе)
Ага мындай жооп кылат: булар зарылдыктан арам эмес.
Куртсуз мөмө-жемиш чанда эле. Бизде: Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васалламдан:
ھذا ھو الحالل وشربه و الوضوء منه ُ اك
“Тамакка же иче турган сууга чымын-чиркей түшсө эмне болот деп сурашканда ал (чымын-чиркей түшкөн) тамактан жеш, суу болсо ичүү, даарат алуу адал” деп жооп берген.
Анткени нажас бул – жандуу зат өлгөн мезгилде агуучу каны атырылып чыкпастан денесине таркап кетет. Ал тургай малды мууздаган учурда да каны калбагандыктан адал. Ал эми жогоркуларда эч кан жок. Алардын (чымынчиркейлердин) арам болуусу нажастыгынан эмес, ал ылай сыяктуу. (Ылай, топурак жеген арам, бирок нажас (ыплас) эмес. Кийимди же денени булгабайт).
موت ما يعيش فى الماء فيه ال يفسده كالسمك والضفدع والسرطان
Сууда жашагандардын сууда өлүүсү, сууну булгабайт.
Балык, бака, саратан сыяктуулар.
Шафиъийнин (р.м.) пикири: балыктан башкасы сууну булгайт. Себеби, алар арам деп айткан.
Биздин аалымдардын далили: суу жаныбары өз мекенинде өлсө ага нажасат өкүмү берилбейт, каны болбогондуктан. Жумуртканын сарысы жумуртканын ичинде канга айланса, ага нажас өкүмү берилбегендей. Кан – бул булгай турган нерсе, кандуулар сууда жашабайт. Балыктан башка суу жаныбары, суудан башка суюктукка (сүт, суусундук ж.б.) түшүп өлсө, өз мекенинде өлбөгөндүктөн аны булгайт деп айтылган.
Айрым аалымдар, алардын каны жоктуктан ал суюктукту булгабайт дегени эң туура. Сууда жашаган бака менен кургакта жашаган баканын айырмасы жок. Кээ бирөөлөр айтышат: курбаканын сууда өлүүсү сууну булгайт. Анткени, суу анын өз мекени эмес. Сууда туулуп, сууда жашаган жаныбарлар суу жаныбары деп аталат. Ал эми кургактыкта туулуп, сууда жашай турган жаныбарлар (каз, өрдөк) сууда өлсө сууну булгайт.
#77 24 March 2016 - 09:33
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
والماء المستعمل ال يجوز إستعماله فى طھارة االحداث
Колдонулган суу (дааратта, гусулда) кайра тазалыкка (гусул, дааратка) колдонууга жарабайт. Имам Шафиъий жана Имам Малик (р.м.) буга каршы. Бир ирет тазалыкка колдонулган суу экинчи ирет да колдонулса тазалайтдешет.
Бир нерсени үзбөй тазалаганды тазалоочу деп айтат бычакка окшош (бычак бир малды мууздагандан соң, экинчи малды мууздаса аны да адал кылат. Суу да ошондой эле) дешет.
Имам Зуфар (р.м.) сууну колдонгон (пайдаланган) адамдын аны колдонуудан мурда даараты болсо, тактап айтканда даараттуу киши даарат алса, ал суу (денени жууп түшкөн суу) дагы дааратка жарайт. Эгерде дааратсыз киши даарат алса, анда ал суунун өзү таза, башка нерсени тазалоого жарабайт. Дааратта жуула турган мүчөлөр акыйкат жагынан алганда таза, ага колдонгон суу да таза. Бирок бул өкүм жагынан нажас. Муну эске алганда, даарат мүчөлөрү нажас (булганыч) болуп анда ага колдонгон (пайдаланган) суу да нажас болот дейт. Бул имам Шафиъийнин (р.м.) бир сөзү. Биз эки окшоштукту эске алып, дааратта пайдаланган суу өзү таза (бир жерге чачыраса булгабайт), башка нерсени тазалоо үчүн (даарат, гусулга) пайдаланылбайт дейбиз.
Имам Мухаммад (р.м.) Абу Ханифадан риваят кылат:
дааратта иштетилген суу таза, (бирок) экинчи нерсени таза кыла албайт. Анткени, тазанын (суунун) тазага (денеге) тийиши булганууга алып барбайт. Ошондой болсо да пенделик кылгандыгы (Аллага жакын болуу үчүн даарат алгандыгы) үчүн суунун сапаты өзгөрөт. Зекетке берилген малдын сапаты өзгөргөндөй.
Имам Абу Ханифа жана Абу Юсуф (р.м.) дааратта иштетилген суу нажас (ыплас) деп Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам айткан төмөнкү хадисти далил кылышат:
ال يبولن أحدكم فى الماء الدائم وال يغتسلن من الجنابة ّ
“Силердин бириңер акпаган сууга такыр заара кылбасын жана жунубтуктан да жуунбасын”. Ошол көлгө жунубтуктан жуунуу менен заара кылууну тыйганы, жунуб кишинин денесинен агып түшкөн суу менен заара экөө бирдей нажас дегенди түшүндүрөт. Себиби, нажас өкүмүндөгү сууну (дааратка колдонгон сууну) чыныгы нажас сууга (ыплас нерсе жуулган сууга) этибар кылышат. Хасан (р.м.) Абу Ханифадан (р.м.) риваят кылат. Дааратта иштетилген суу өтө оор нажас өкүмүндө ыплас нерсени тазалоодо колдонгон сууга этибар кылып.
Абу Юсуф (р.м.) бир риваятта дааратта колдонгон сууну жеңил нажас деген, (бул Абу Ханифанын (р.м.) сөзү) аалымдардын талаш тартышына карап,
الماء المستعمل ھو ماء أزيل به حدث أو استعمل فى البدن على وجه القربة
Колдонулган суу деп-дааратта колдонулган сууну же болбосо, жакын болуу (намаз окуу үчүн пенделик кылуу) жолунда денеге иштетилген сууну айтат.
Кудурий (р.з.) айтат: Бул Абу Юсуфдун (р.м.) пикири.
Ошондой эле бул Абу Ханифанын (р.м.) сөзү деген да кеп бар.
Мухаммад (р.м.): сууну курбатты (Аллага жакындоону) ниет кылып, колдонсо гана колдонгон суу болот дейт.
Себеби даарат алганда адамдын күнөөлөрү жуулган мүчөсүнөн сууга өтүп, даарат алуу менен күнөөлөр жуулат да сууга күнөө аралашкандыктан суу колдонгон сууга айланат. Албетте күнөө курбат (Аллага жакындоо) ниети менен жоюлат.
Абу Юсуф (р.м.) дааратсыз кишинин даарат алуусу да суунун булгануусуна таасирин тийгизет деп айтат. Суунун булгануусу эки иш менен анык болот. (Алар: дааратсыздын даарат алуусу жана Аллага жакындоону ниет кылуу). Суу качандан баштап колдонгон болуп саналат? Суу жуулган мүчөдөн бөлүнүп түшөөрү менен колдонгон сууга айланат деген туура.
Мүчөдөн ажырай элек сууга, зарылдыктан “колдонулган суу” деген өкүм берилбейт. Мүчөдөн ажырагандан кийин,
(бөлүнүп түшкөн соң) зарылдык жок. Жунуб (жуунушу
важиб болгон киши) чаканы тартуу максатында кудукка түшсө анда ал суу бардык имамдардын пикири боюнча булганат.
Абу Юсуфдун (р.м.) пикиринде: Киши сууну куюп жуунбагандыктан жунуб абалында калат. Анткени Абу Юсуфда (р.м.) акпаган сууда гусулдан чыгуу үчүн куюп жуунуш шарт. Суу дагы өз абалында калат (булганган жок), эки шарттын аткарылбагандыгы үчүн. (Эки шарт: намаз үчүн жуунууну ниет кылуу, сууну куюп жуунуу).
Мухаммадда (р.м.): экөө тең таза. Мухаммадда (р.м.) кишинин таза болуусу үчүн сууну куюп жуунуш шарт эмес.
Суунун булганбоосу ал кишинин “курбатты” (Аллага жакындоону) ниет кылбады.
Абу Ханифада (р.м.) экөө тең булганат. Суунун булганганы кээ бир мүчөлөргө суу тийип жуулгандыктан. Ал эми кишинин булганыч бойдон калганы калган мүчөлөрү суу тийбей кургак калгандыктан.
Абу Ханифанын (р.м.) оюнда кишинин жунуптуктан чыкпаганы колдонгон суунун нажастыгынан деп да айтылат.
Чындыкта киши таза болду анткени, мүчөдөн бөлүнбөгөн сууга колдонулган суунун өкүмү берилбейт. Ал риваят Абу Ханифадан (р.м.) келген риваяттардын иш жүзүндө колдонууга дал келген риваят.
وكل إھاب دبغ فقد طھر وجازت الصلوة فيه والوضوء منه إال جلد الخنزير واآلدمى ّ
Адам жана чочконун терисинен башка бардык терилер ийлөө аркылуу таза болот. Ал териде намаз окуп, андай териден жасалган идиштен даарат алса да болот.
Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
أيما إھاب دبغ فقد طھر
Ар кандай тери ашталса (ийленсе) , таза болот” деген.
Бул хадистин жалпы (арам өлгөн же союлган малдын терисине) айтылганы Имам Маликдин (р.м.) арам өлгөн айбандын терисинен пайдаланылбайт деген сөзүнүн туура эместигин далилдейт. Жогорудагы хадис өзү өлгөндүн малдын терисинен пайдаланып болбойт деген хадиске каршы келбейт. Ал мына бул хадис Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васалламдын:
وال تنتفعوا من الميتة باھاب
Арам өлгөн айбандын терисинен пайдаланбагыла”. Бул хадисте ийленбеген терини айтат. Иттин терисин пайдаланууга болбойт деген Имам Шафиъийнин (р.м.) сөзү жогорку хадиске каршы келет. Ага жооп, ит аңчылык короочулукка пайдаланылат, ит нажасул айн (анык ыплас)
эмес. Чочко чыныгы нажас (ыплас) " رجس فانه " “Албетте ал
өзү нажас (ыплас)” деген: аяттагы “ ھو -Ху” (ал) деген сөз чочкого жакын болгондуктан ага тиешелүү. Адамдын дене бөлүктөрүнөн же терисинен пайдалануу арам болуусу адамдын урматынан (Алла Таала адамды урматтуу кылып жараткандыктан).
Демек, адам менен чочконун териси биз риваят кылган хадиске кирбейт. Кандай гана жол менен болбосун теринин бузулуп, сасып кетүүсүнөн тыйган нерсе, күнгө кургатып болсун же топурак (сээп, сүртүп) болсун, ага ийлөө деп айтылат, анткени аны ийлөө менен максат ишке ашат.
Ийлөөдө башка нерсенин болушу шарт эмес. Эмненин териси аштоо аркылуу таза болсо, мууздап терисин сыйрыганда да таза болот. Себеби, мууздоо да аштоо (ийлөө) кызматын аткарат, нымдуу нажасты тазалап.
Мууздалып союлган айбан эти желинбей турган айбандардан болсо да этинин таза болуусу. Бул туура.وشعر الميتة وعظمھا طاھر
Арам өлгөн жаныбардын түгү (кылы) жана сөөгү таза.
(Сөгү дегенден туяк мүйүзү).
Имам Шафиъий (р.м.) аны нажас деп эсептейт. Себеби, ошол өлүмтүктүн (тарптын) бөлүктөрүнөн дейт. Бизде болсо ал экөөндө (туяк менен түктө) жаны жок. Ошондуктан кескенде ал экөө оорубайт. Ал экөөнө өлүм деген нерсе жетпейт, анткени өлүм жашоонун жок болуусун түшүндүрөт.
وشعر اإلنسان وعظمھا طاھر
Инсандын чачы, сөөгү таза.
Имам Шафиъий (р.м.) алар нажас, аларды пайдаланбоо жана сатууга уруксат болбоосу да ушул себептен дейт.
Биздин аалымдар: адамдын сөөк, чачтарын пайдалануудан, сатуудан тыюу салынганы анын урматынан, ыпластыгынан эмес дешет.
فصل فى البئر
Кудукка тиешелүү бөлүм
وإذا وقعت فى البئر نجاسة نزحت و كان نزح ما فيھا من الماء طھارة لھا بإجماع السلف
Кудукка нажас түшкөн болсо, нажас алынып кудуктун ичи тазаланат. Кудуктагы суунун баарысын чыгарылышы менен кудукту ичи тазаланган болуп саналат. Бул салафус соолихийндердин (сахабалар жана андан кийинкилердин) бир добуштан кабыл алган чечими. Кудук маселеси кыясий (салыштыруу) жолу менен эмес, сахабалардын сөздөрүнө негизделип келген маселе.
Түшүндүрмө:
Салыштыруу жолу менен эмес дегени мындай: Чакадагы суу булганса, сууну төккөндөн кийин чака жуулат. Ошондой эле кудуктагы булганган сууну тартып алгандан кийин
кудуктун ичи да жуулуш керек деген ой пайда болот. Бул нерсеге жооп катары салыштыруу жолу менен эмес деп айтылган.
فإن وقعت فيھا بعرة أو بعرتان من بعر اإلبل أو الغنم لم تفسد الماء Койдун же төөнүн корголунан бир же эки коргол кудукка түшсө сууну булгабайт. Бул истихсани (Өкүм чыгаруунун эң оңой жолдорунан) бир маселе. Кыясий (салыштыруу) маселеге таянсак кудуктун суусу булганат, аз сууга нажас түшкөндүктөн. Истихсан жолунда суунун булганбаганы чөлдөгү кудуктардын үстүн жаап тура турган капкактардын жоктугунан айбанаттар анын айланасында корголдойт, аны шамал учуруп кудукка түшүрөт. Зарылдыктан кудуктагы аз нажас кечирилет. Ал эми көп нажас түшсө кечирилбейт.
Абу Ханифадан (р.м.) болгон риваятта кудукка караган киши нажасты көп деп санаса көп нажастын өкүмүндө болот.
Иш жүзүндө ушуга таянылат. Кудукка түшкөн нажастын кургагы, нымдуусу, бүтүнү, сыныгы, аттын тезеги же уйтопоздун көңү, төөнүн, койдун корголу болсун зарылдыктан баарын ичине камтыйт. Койду саап жаткан мезгилде чакага бир же эки коргол корголдоп жиберсе, корголду алып салып сүттү зарылдыктан ичсе болот дешет. Идишке түшкөн аз нажас кээ бир риваяттарда зарылдык болбогондуктан кечирилбейт деп да айтылган.
Абу Ханифа (р.м.) болгон риваятта идиштеги аз нажас кудуктагы бир эки коргол сыяктуу эле булгабайт деген.
Колдонулган суу (дааратта, гусулда) кайра тазалыкка (гусул, дааратка) колдонууга жарабайт. Имам Шафиъий жана Имам Малик (р.м.) буга каршы. Бир ирет тазалыкка колдонулган суу экинчи ирет да колдонулса тазалайтдешет.
Бир нерсени үзбөй тазалаганды тазалоочу деп айтат бычакка окшош (бычак бир малды мууздагандан соң, экинчи малды мууздаса аны да адал кылат. Суу да ошондой эле) дешет.
Имам Зуфар (р.м.) сууну колдонгон (пайдаланган) адамдын аны колдонуудан мурда даараты болсо, тактап айтканда даараттуу киши даарат алса, ал суу (денени жууп түшкөн суу) дагы дааратка жарайт. Эгерде дааратсыз киши даарат алса, анда ал суунун өзү таза, башка нерсени тазалоого жарабайт. Дааратта жуула турган мүчөлөр акыйкат жагынан алганда таза, ага колдонгон суу да таза. Бирок бул өкүм жагынан нажас. Муну эске алганда, даарат мүчөлөрү нажас (булганыч) болуп анда ага колдонгон (пайдаланган) суу да нажас болот дейт. Бул имам Шафиъийнин (р.м.) бир сөзү. Биз эки окшоштукту эске алып, дааратта пайдаланган суу өзү таза (бир жерге чачыраса булгабайт), башка нерсени тазалоо үчүн (даарат, гусулга) пайдаланылбайт дейбиз.
Имам Мухаммад (р.м.) Абу Ханифадан риваят кылат:
дааратта иштетилген суу таза, (бирок) экинчи нерсени таза кыла албайт. Анткени, тазанын (суунун) тазага (денеге) тийиши булганууга алып барбайт. Ошондой болсо да пенделик кылгандыгы (Аллага жакын болуу үчүн даарат алгандыгы) үчүн суунун сапаты өзгөрөт. Зекетке берилген малдын сапаты өзгөргөндөй.
Имам Абу Ханифа жана Абу Юсуф (р.м.) дааратта иштетилген суу нажас (ыплас) деп Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам айткан төмөнкү хадисти далил кылышат:
ال يبولن أحدكم فى الماء الدائم وال يغتسلن من الجنابة ّ
“Силердин бириңер акпаган сууга такыр заара кылбасын жана жунубтуктан да жуунбасын”. Ошол көлгө жунубтуктан жуунуу менен заара кылууну тыйганы, жунуб кишинин денесинен агып түшкөн суу менен заара экөө бирдей нажас дегенди түшүндүрөт. Себиби, нажас өкүмүндөгү сууну (дааратка колдонгон сууну) чыныгы нажас сууга (ыплас нерсе жуулган сууга) этибар кылышат. Хасан (р.м.) Абу Ханифадан (р.м.) риваят кылат. Дааратта иштетилген суу өтө оор нажас өкүмүндө ыплас нерсени тазалоодо колдонгон сууга этибар кылып.
Абу Юсуф (р.м.) бир риваятта дааратта колдонгон сууну жеңил нажас деген, (бул Абу Ханифанын (р.м.) сөзү) аалымдардын талаш тартышына карап,
الماء المستعمل ھو ماء أزيل به حدث أو استعمل فى البدن على وجه القربة
Колдонулган суу деп-дааратта колдонулган сууну же болбосо, жакын болуу (намаз окуу үчүн пенделик кылуу) жолунда денеге иштетилген сууну айтат.
Кудурий (р.з.) айтат: Бул Абу Юсуфдун (р.м.) пикири.
Ошондой эле бул Абу Ханифанын (р.м.) сөзү деген да кеп бар.
Мухаммад (р.м.): сууну курбатты (Аллага жакындоону) ниет кылып, колдонсо гана колдонгон суу болот дейт.
Себеби даарат алганда адамдын күнөөлөрү жуулган мүчөсүнөн сууга өтүп, даарат алуу менен күнөөлөр жуулат да сууга күнөө аралашкандыктан суу колдонгон сууга айланат. Албетте күнөө курбат (Аллага жакындоо) ниети менен жоюлат.
Абу Юсуф (р.м.) дааратсыз кишинин даарат алуусу да суунун булгануусуна таасирин тийгизет деп айтат. Суунун булгануусу эки иш менен анык болот. (Алар: дааратсыздын даарат алуусу жана Аллага жакындоону ниет кылуу). Суу качандан баштап колдонгон болуп саналат? Суу жуулган мүчөдөн бөлүнүп түшөөрү менен колдонгон сууга айланат деген туура.
Мүчөдөн ажырай элек сууга, зарылдыктан “колдонулган суу” деген өкүм берилбейт. Мүчөдөн ажырагандан кийин,
(бөлүнүп түшкөн соң) зарылдык жок. Жунуб (жуунушу
важиб болгон киши) чаканы тартуу максатында кудукка түшсө анда ал суу бардык имамдардын пикири боюнча булганат.
Абу Юсуфдун (р.м.) пикиринде: Киши сууну куюп жуунбагандыктан жунуб абалында калат. Анткени Абу Юсуфда (р.м.) акпаган сууда гусулдан чыгуу үчүн куюп жуунуш шарт. Суу дагы өз абалында калат (булганган жок), эки шарттын аткарылбагандыгы үчүн. (Эки шарт: намаз үчүн жуунууну ниет кылуу, сууну куюп жуунуу).
Мухаммадда (р.м.): экөө тең таза. Мухаммадда (р.м.) кишинин таза болуусу үчүн сууну куюп жуунуш шарт эмес.
Суунун булганбоосу ал кишинин “курбатты” (Аллага жакындоону) ниет кылбады.
Абу Ханифада (р.м.) экөө тең булганат. Суунун булганганы кээ бир мүчөлөргө суу тийип жуулгандыктан. Ал эми кишинин булганыч бойдон калганы калган мүчөлөрү суу тийбей кургак калгандыктан.
Абу Ханифанын (р.м.) оюнда кишинин жунуптуктан чыкпаганы колдонгон суунун нажастыгынан деп да айтылат.
Чындыкта киши таза болду анткени, мүчөдөн бөлүнбөгөн сууга колдонулган суунун өкүмү берилбейт. Ал риваят Абу Ханифадан (р.м.) келген риваяттардын иш жүзүндө колдонууга дал келген риваят.
وكل إھاب دبغ فقد طھر وجازت الصلوة فيه والوضوء منه إال جلد الخنزير واآلدمى ّ
Адам жана чочконун терисинен башка бардык терилер ийлөө аркылуу таза болот. Ал териде намаз окуп, андай териден жасалган идиштен даарат алса да болот.
Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
أيما إھاب دبغ فقد طھر
Ар кандай тери ашталса (ийленсе) , таза болот” деген.
Бул хадистин жалпы (арам өлгөн же союлган малдын терисине) айтылганы Имам Маликдин (р.м.) арам өлгөн айбандын терисинен пайдаланылбайт деген сөзүнүн туура эместигин далилдейт. Жогорудагы хадис өзү өлгөндүн малдын терисинен пайдаланып болбойт деген хадиске каршы келбейт. Ал мына бул хадис Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васалламдын:
وال تنتفعوا من الميتة باھاب
Арам өлгөн айбандын терисинен пайдаланбагыла”. Бул хадисте ийленбеген терини айтат. Иттин терисин пайдаланууга болбойт деген Имам Шафиъийнин (р.м.) сөзү жогорку хадиске каршы келет. Ага жооп, ит аңчылык короочулукка пайдаланылат, ит нажасул айн (анык ыплас)
эмес. Чочко чыныгы нажас (ыплас) " رجس فانه " “Албетте ал
өзү нажас (ыплас)” деген: аяттагы “ ھو -Ху” (ал) деген сөз чочкого жакын болгондуктан ага тиешелүү. Адамдын дене бөлүктөрүнөн же терисинен пайдалануу арам болуусу адамдын урматынан (Алла Таала адамды урматтуу кылып жараткандыктан).
Демек, адам менен чочконун териси биз риваят кылган хадиске кирбейт. Кандай гана жол менен болбосун теринин бузулуп, сасып кетүүсүнөн тыйган нерсе, күнгө кургатып болсун же топурак (сээп, сүртүп) болсун, ага ийлөө деп айтылат, анткени аны ийлөө менен максат ишке ашат.
Ийлөөдө башка нерсенин болушу шарт эмес. Эмненин териси аштоо аркылуу таза болсо, мууздап терисин сыйрыганда да таза болот. Себеби, мууздоо да аштоо (ийлөө) кызматын аткарат, нымдуу нажасты тазалап.
Мууздалып союлган айбан эти желинбей турган айбандардан болсо да этинин таза болуусу. Бул туура.وشعر الميتة وعظمھا طاھر
Арам өлгөн жаныбардын түгү (кылы) жана сөөгү таза.
(Сөгү дегенден туяк мүйүзү).
Имам Шафиъий (р.м.) аны нажас деп эсептейт. Себеби, ошол өлүмтүктүн (тарптын) бөлүктөрүнөн дейт. Бизде болсо ал экөөндө (туяк менен түктө) жаны жок. Ошондуктан кескенде ал экөө оорубайт. Ал экөөнө өлүм деген нерсе жетпейт, анткени өлүм жашоонун жок болуусун түшүндүрөт.
وشعر اإلنسان وعظمھا طاھر
Инсандын чачы, сөөгү таза.
Имам Шафиъий (р.м.) алар нажас, аларды пайдаланбоо жана сатууга уруксат болбоосу да ушул себептен дейт.
Биздин аалымдар: адамдын сөөк, чачтарын пайдалануудан, сатуудан тыюу салынганы анын урматынан, ыпластыгынан эмес дешет.
فصل فى البئر
Кудукка тиешелүү бөлүм
وإذا وقعت فى البئر نجاسة نزحت و كان نزح ما فيھا من الماء طھارة لھا بإجماع السلف
Кудукка нажас түшкөн болсо, нажас алынып кудуктун ичи тазаланат. Кудуктагы суунун баарысын чыгарылышы менен кудукту ичи тазаланган болуп саналат. Бул салафус соолихийндердин (сахабалар жана андан кийинкилердин) бир добуштан кабыл алган чечими. Кудук маселеси кыясий (салыштыруу) жолу менен эмес, сахабалардын сөздөрүнө негизделип келген маселе.
Түшүндүрмө:
Салыштыруу жолу менен эмес дегени мындай: Чакадагы суу булганса, сууну төккөндөн кийин чака жуулат. Ошондой эле кудуктагы булганган сууну тартып алгандан кийин
кудуктун ичи да жуулуш керек деген ой пайда болот. Бул нерсеге жооп катары салыштыруу жолу менен эмес деп айтылган.
فإن وقعت فيھا بعرة أو بعرتان من بعر اإلبل أو الغنم لم تفسد الماء Койдун же төөнүн корголунан бир же эки коргол кудукка түшсө сууну булгабайт. Бул истихсани (Өкүм чыгаруунун эң оңой жолдорунан) бир маселе. Кыясий (салыштыруу) маселеге таянсак кудуктун суусу булганат, аз сууга нажас түшкөндүктөн. Истихсан жолунда суунун булганбаганы чөлдөгү кудуктардын үстүн жаап тура турган капкактардын жоктугунан айбанаттар анын айланасында корголдойт, аны шамал учуруп кудукка түшүрөт. Зарылдыктан кудуктагы аз нажас кечирилет. Ал эми көп нажас түшсө кечирилбейт.
Абу Ханифадан (р.м.) болгон риваятта кудукка караган киши нажасты көп деп санаса көп нажастын өкүмүндө болот.
Иш жүзүндө ушуга таянылат. Кудукка түшкөн нажастын кургагы, нымдуусу, бүтүнү, сыныгы, аттын тезеги же уйтопоздун көңү, төөнүн, койдун корголу болсун зарылдыктан баарын ичине камтыйт. Койду саап жаткан мезгилде чакага бир же эки коргол корголдоп жиберсе, корголду алып салып сүттү зарылдыктан ичсе болот дешет. Идишке түшкөн аз нажас кээ бир риваяттарда зарылдык болбогондуктан кечирилбейт деп да айтылган.
Абу Ханифа (р.м.) болгон риваятта идиштеги аз нажас кудуктагы бир эки коргол сыяктуу эле булгабайт деген.
#78 25 March 2016 - 10:22
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
فإن وقع فيھا خرء الحمام أو العصفور ال يفسده
Чымчыктын же көгүчкөндүн тезеги кудукка түшсө сууну булгабайт. Имам Шафиъий (р.м.) булгайт дейт. Себеби, бул экөөнүн тезеги (ичинен иштелип чыкканда) сасып, бузулуп, тооктун тезегине окшойт дейт. Бизде Ханафий аалымдары көгүчкөндөрдү мечиттерде кармоодо бир пикирге келишкен, мечиттерди таза кармоого буйрук келсе да. Көгүчкөндүн
ичинен иштелип чыккан тезек (бузулат), бирок сасыбагандыктан (нажас катарында санабоодо) балчыкка (кудуктун түбүндөгү кара ылайга) окшойт. (Ал бузулат бирок сасыбайт).
Түшүндүрмө: Ичтен иштелип чыккан нерсенин нажас болуусу үчүн эки нерсе шарт. Биринчиси бузулуусу, экинчиси анын сасып жыттануусу.
فإن بالت فيھا شاة نزح الماء كله عند أبى حنيفة وأبى يوسف رحمھما ﷲ تعالى وقال محمد رحمه ﷲ تعالى ال ينزح إال ّ إذا غلب على الماء فيخرج من أن يكون طھورا
Абу Ханифа менен Абу Юсуф (р.м.) пикирлеринде кудукка кой сийсе, суунун баары чыгарылат.
Имам Мухаммаддын (р.м.) пикиринде сууга койдун сийдиги басымдуулук кылып, суунун тазалык сыпатын жок кылса гана суунун баары кудуктан тартылат. Негизи имам Мухаммадда (р.м.) эти желингендердин сийдиги таза.
Ал эми Абу Ханифа менен Абу Юсуфдун (р.м.) ойлорунда нажас.
Имам Мухаммад (р.м.) Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам Аранин коомуна төөнүн сийдигин жана сүтүн ичүүгө буйруган деп далил кылса, Абу Ханифа менен Абу Юсуф (р.м.) Пайгамбар саллаллоху алайхи васалламдын:
استنزھوا عن البول فان عامة عذاب القبر منه
Заарадан сактангыла, анткени кабыр азабынын көбү ошондон (заарадан сактанбагандыктан)” деген хадисти далил кылышат. Бул хадис ар кандай заарадан сактануу милдет экенин баян кылды. Себеби, төөнүн заарасы ичинен иштелип чыкканда сасып жана бузулуп, эти желинбегендердин заарасына окшойт.
Аранин коомуна келген хадисте төөнүн сийдигин ичүүгө буйрулганынын себеби, алардын (оорудан) айыгуусуна шыпаа (даба) ушул заара экендиги вахий (пайгамбарга келген жашыруун кабар) аркылуу билинген. Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде: зааранын шыпаалыгы анык эместиктен даарылык үчүн да ичүү адал эмес. Ошондуктан зааранын арамдыгы арам боюнча эле калган дейт.
Имам Абу Юсуф (р.м.) хадисте келген кысса (окуя) себептүү дарылык үчүн ичсе адал дейт.
Имам Мухаммаддын (р.м.) пикиринде эти желингендин заарасы адал болгондуктан төөнүн заарасын даарылык үчүн жана башка максатта ичсе да адал.
رة أوعصفورة أو صعوة أو سودانية أو سام
ْ وإن ماتت فيھا فأ ابرص نزح منھا ما بين عشرين دلوا إلى ثالثين بحسب كبر الدلو وصغرھا Эгер кудукка чычкан, чымчык, кара чыйырчык, сава же эчки эмер түшүп өлсө, аны чыгаргандан кийин чаканын чоң кичинесине карап жыйырма чакадан отуз чакага чейин суу тартылат. Хадисте Анас ибни Малик (р.м.) чычкан боюнча айтат: кудукта чычкан өлсө ошол замат чычкан чыгарылып, кудуктан жыйырма чака суу тартылат.
Чымчык жана чымчыкка окшогондор дене түзүлүштө чычканга тең келет. Андыктан алар чычкандын өкүмүн алышат. Жыйырма чака суу тартуу важиб, ал эми отуз чака суу тартуу мустахаб.
فإن ماتت فيھا حمامة أو نحوھا كالدجاجة والسنور نزح منھا ما بين أربعين دلوا إلى ستين وفى الجامع الصغير أربعون أو خمسون
Кудукка көгүчкөн же ушул сыяктуу тоок, мышык түшүп өлсө, кудуктан кырк чакадан алтымыш чакага чейин суу чыгарылат.
“Жамиъ Сагийр” деген китепте кырк чакадан элүү чакага чейин тартылат деген. Мына ушул ачык маселе. Анткени Абу Сайид ал-Худрий (р.м.) тоок боюнча минтип айткан:
“Тоок кудукка түшүп өлсө кырк чака суу алуу важиб, элүү чака суу алуу мустахаб”. Ар бир кудуктун суу тарткан чакасы этибарга алынат. Айрымдар бир “соъ” (3кг 200гр.) суу сыя турган чака болсун дешкен. Жыйырма чака суунун ордуна жыйырма чака суу бата турган бир чоң чака менен бир жолу суу тартса да болот, белгиленген суу тартылып иш жүзунө ашат.
و إن ماتت فيھا شاة أو آدمى أو كلب نزح جميع ما فيھا
Кудукка кой, ит же адам түшүп өлсө, кудуктагы суунун баары тартылат. Анткени Ибну Аббас менен Ибну Зубайр розияллоху анхумдар Замзам кудугуна Занжи (негр) кул түшүп өлгөндө, кудуктагы суунун баарын сузуп алууга фатва (өкүм) чыгарышкан.
فإن انتفخ الحيوان فيھا أو تفسخ نزح جميع ما فيھا صغر الحيوان أو كبر
Кудукка түшкөн жаныбар чоң же кичине болсун көөп же бузулуп кетсе, кудуктагы суунун баары тартылат. Себеби жаныбардын нымы сууга таркалып кетет.
وإن كانت البئر معينا ال يمكن نزحھا أخرجوا مقدار ما كان فيھا من الماء
Эгер кудуктун суусу түбүнөн оргуштап чыгып турса, анын баардык суусун тартууга мүмкүн болбосо, нажас түшкөн убакта кудукта канча суу болсо ошол көлөмдөгү суу тартылат.Кудукта канча суу бар экенин билүү жолу
Кудуктагы суунун көлөмүндөй жанына чуңкур казылат да кудуктан суу алынып казылган чуңкур толгончо куюлат же кудукка камыш (же у. с. н.) салынып, суу жеткен жерине белги коюлат, андан соң маселен он чака суу тартылат да суунун канча кыскарганын билүү үчүн камышты кайра салат.
Анан камыштагы суунун кыскарган көлөмүнчө он чакадан тартыла берет. Бул Абу Юсуфдан (р.м.) болгон риваят.
Имам Мухаммад (р.м.) эки жүз чакадан үч жүз чакага чейиин тартылат,- деп өзүнүн шаары Багдадда көргөнүнө таянып айткан.
Имам Абу Ханифа (р.м.) “Жамиъ Сагийр” деген китебинде мындай оргуштап турган кудуктагы суу кишини чарчатканча тартылат деген. Адаты боюнча суунун чарчатуусун белгилеген эмес. Суу ишинде тажрыйбалуу эки кишинин сөзү менен суу тартылып алынат деп да айтылат.
Иш жүзүнө ушул сөз жакын.
و إن وجدوا فى البئر فأرة أو غيرھا وال يدرى متى وقعت ولم تنتفخ و لم تتفسخ أعادوا صلوة يوم وليلة إذا كانوا توضوا منھا وغسلوا كل شئ أصابه ماؤھا وإن كانت قد انتفخت أو تفسخت أعادوا صلوة ثالثة أيام ولياليھا وھذا عند أبي حنيفة و قاال:ليس عليھم إعادة شئ حتى يتحققوا متى وقعت
Кудукта чычкандын же башка нерсенин өлүгүн табышса, качан түшкөнү белгисиз болсо, түшүп өлгөн нерсе көөп кетпеген болсо, эгерде ошол сууга даарат алышкан болсо, бир күн бир түндөн бери карай намаздарын кайрадан окушат жана ошол суу тийген бардык кийимдерин кайрадан жуушат.
Эгерде сууга түшкөн нерсе көөп же бузулуп кетсе, үч күн, үч түндөн берки намаздарын кайрадан окушат. Бул Абу Ханифанын (р.м.) пикири.
Ал эми Абу Юсуф жана Мухаммаддын (р.м.) ойлорунда нажастын түшкөнүн анык билмейинче эч нерсе
кайтарылбайт. Анткени таза деп ишенип, даарат алынган сууга шектенүү менен нажас өкүмү берилбейт. Кийиминде нажас көргөн киши качан жукканын билбесе да намазын кайтарбайт, тигил да ушуга окшош дешет.
Абу Ханифа (р.м.): чынында өлүмдүн ачык себеби бар, ал деген жандуу заттын өлүүсүнө сууга түшүүсү себеп болду дейт. Түшүп өлгөн айбан көөп, шишип, бузулуп кетсе, мурда түшкөндүгүнүн белгиси деп, аны биз үч күн, үч түн деп белгиледик. Ал эми көөп-шишибеген же бузулбаган болсо, жакынкы мезгилде эле түшкөнүнө далил. Аны биз бир күн, бир түн деп белгиледик. Себеби, андан азы бир канча сааттар болот да, аны белгилөө мүмкүн эмес. Ал эми кийимге жуккан нажас маселесине келсек, Муалла деген аалым, ал кудук маселесине каршы келет. Өлүмтүктүн эскирип калганына үч күн, үч түн белгиленет, жаңысына бир күн бир түн белгиленет. Салыштыруу маселеси туура чыкса анда кийим бардык мезгилде такай көзгө көрүнүп турат. Ал эми кудук болсо көздөн жашыруун эки маселе мына ушул жерден айырмаланды.
Чымчыктын же көгүчкөндүн тезеги кудукка түшсө сууну булгабайт. Имам Шафиъий (р.м.) булгайт дейт. Себеби, бул экөөнүн тезеги (ичинен иштелип чыкканда) сасып, бузулуп, тооктун тезегине окшойт дейт. Бизде Ханафий аалымдары көгүчкөндөрдү мечиттерде кармоодо бир пикирге келишкен, мечиттерди таза кармоого буйрук келсе да. Көгүчкөндүн
ичинен иштелип чыккан тезек (бузулат), бирок сасыбагандыктан (нажас катарында санабоодо) балчыкка (кудуктун түбүндөгү кара ылайга) окшойт. (Ал бузулат бирок сасыбайт).
Түшүндүрмө: Ичтен иштелип чыккан нерсенин нажас болуусу үчүн эки нерсе шарт. Биринчиси бузулуусу, экинчиси анын сасып жыттануусу.
فإن بالت فيھا شاة نزح الماء كله عند أبى حنيفة وأبى يوسف رحمھما ﷲ تعالى وقال محمد رحمه ﷲ تعالى ال ينزح إال ّ إذا غلب على الماء فيخرج من أن يكون طھورا
Абу Ханифа менен Абу Юсуф (р.м.) пикирлеринде кудукка кой сийсе, суунун баары чыгарылат.
Имам Мухаммаддын (р.м.) пикиринде сууга койдун сийдиги басымдуулук кылып, суунун тазалык сыпатын жок кылса гана суунун баары кудуктан тартылат. Негизи имам Мухаммадда (р.м.) эти желингендердин сийдиги таза.
Ал эми Абу Ханифа менен Абу Юсуфдун (р.м.) ойлорунда нажас.
Имам Мухаммад (р.м.) Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам Аранин коомуна төөнүн сийдигин жана сүтүн ичүүгө буйруган деп далил кылса, Абу Ханифа менен Абу Юсуф (р.м.) Пайгамбар саллаллоху алайхи васалламдын:
استنزھوا عن البول فان عامة عذاب القبر منه
Заарадан сактангыла, анткени кабыр азабынын көбү ошондон (заарадан сактанбагандыктан)” деген хадисти далил кылышат. Бул хадис ар кандай заарадан сактануу милдет экенин баян кылды. Себеби, төөнүн заарасы ичинен иштелип чыкканда сасып жана бузулуп, эти желинбегендердин заарасына окшойт.
Аранин коомуна келген хадисте төөнүн сийдигин ичүүгө буйрулганынын себеби, алардын (оорудан) айыгуусуна шыпаа (даба) ушул заара экендиги вахий (пайгамбарга келген жашыруун кабар) аркылуу билинген. Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде: зааранын шыпаалыгы анык эместиктен даарылык үчүн да ичүү адал эмес. Ошондуктан зааранын арамдыгы арам боюнча эле калган дейт.
Имам Абу Юсуф (р.м.) хадисте келген кысса (окуя) себептүү дарылык үчүн ичсе адал дейт.
Имам Мухаммаддын (р.м.) пикиринде эти желингендин заарасы адал болгондуктан төөнүн заарасын даарылык үчүн жана башка максатта ичсе да адал.
رة أوعصفورة أو صعوة أو سودانية أو سام
ْ وإن ماتت فيھا فأ ابرص نزح منھا ما بين عشرين دلوا إلى ثالثين بحسب كبر الدلو وصغرھا Эгер кудукка чычкан, чымчык, кара чыйырчык, сава же эчки эмер түшүп өлсө, аны чыгаргандан кийин чаканын чоң кичинесине карап жыйырма чакадан отуз чакага чейин суу тартылат. Хадисте Анас ибни Малик (р.м.) чычкан боюнча айтат: кудукта чычкан өлсө ошол замат чычкан чыгарылып, кудуктан жыйырма чака суу тартылат.
Чымчык жана чымчыкка окшогондор дене түзүлүштө чычканга тең келет. Андыктан алар чычкандын өкүмүн алышат. Жыйырма чака суу тартуу важиб, ал эми отуз чака суу тартуу мустахаб.
فإن ماتت فيھا حمامة أو نحوھا كالدجاجة والسنور نزح منھا ما بين أربعين دلوا إلى ستين وفى الجامع الصغير أربعون أو خمسون
Кудукка көгүчкөн же ушул сыяктуу тоок, мышык түшүп өлсө, кудуктан кырк чакадан алтымыш чакага чейин суу чыгарылат.
“Жамиъ Сагийр” деген китепте кырк чакадан элүү чакага чейин тартылат деген. Мына ушул ачык маселе. Анткени Абу Сайид ал-Худрий (р.м.) тоок боюнча минтип айткан:
“Тоок кудукка түшүп өлсө кырк чака суу алуу важиб, элүү чака суу алуу мустахаб”. Ар бир кудуктун суу тарткан чакасы этибарга алынат. Айрымдар бир “соъ” (3кг 200гр.) суу сыя турган чака болсун дешкен. Жыйырма чака суунун ордуна жыйырма чака суу бата турган бир чоң чака менен бир жолу суу тартса да болот, белгиленген суу тартылып иш жүзунө ашат.
و إن ماتت فيھا شاة أو آدمى أو كلب نزح جميع ما فيھا
Кудукка кой, ит же адам түшүп өлсө, кудуктагы суунун баары тартылат. Анткени Ибну Аббас менен Ибну Зубайр розияллоху анхумдар Замзам кудугуна Занжи (негр) кул түшүп өлгөндө, кудуктагы суунун баарын сузуп алууга фатва (өкүм) чыгарышкан.
فإن انتفخ الحيوان فيھا أو تفسخ نزح جميع ما فيھا صغر الحيوان أو كبر
Кудукка түшкөн жаныбар чоң же кичине болсун көөп же бузулуп кетсе, кудуктагы суунун баары тартылат. Себеби жаныбардын нымы сууга таркалып кетет.
وإن كانت البئر معينا ال يمكن نزحھا أخرجوا مقدار ما كان فيھا من الماء
Эгер кудуктун суусу түбүнөн оргуштап чыгып турса, анын баардык суусун тартууга мүмкүн болбосо, нажас түшкөн убакта кудукта канча суу болсо ошол көлөмдөгү суу тартылат.Кудукта канча суу бар экенин билүү жолу
Кудуктагы суунун көлөмүндөй жанына чуңкур казылат да кудуктан суу алынып казылган чуңкур толгончо куюлат же кудукка камыш (же у. с. н.) салынып, суу жеткен жерине белги коюлат, андан соң маселен он чака суу тартылат да суунун канча кыскарганын билүү үчүн камышты кайра салат.
Анан камыштагы суунун кыскарган көлөмүнчө он чакадан тартыла берет. Бул Абу Юсуфдан (р.м.) болгон риваят.
Имам Мухаммад (р.м.) эки жүз чакадан үч жүз чакага чейиин тартылат,- деп өзүнүн шаары Багдадда көргөнүнө таянып айткан.
Имам Абу Ханифа (р.м.) “Жамиъ Сагийр” деген китебинде мындай оргуштап турган кудуктагы суу кишини чарчатканча тартылат деген. Адаты боюнча суунун чарчатуусун белгилеген эмес. Суу ишинде тажрыйбалуу эки кишинин сөзү менен суу тартылып алынат деп да айтылат.
Иш жүзүнө ушул сөз жакын.
و إن وجدوا فى البئر فأرة أو غيرھا وال يدرى متى وقعت ولم تنتفخ و لم تتفسخ أعادوا صلوة يوم وليلة إذا كانوا توضوا منھا وغسلوا كل شئ أصابه ماؤھا وإن كانت قد انتفخت أو تفسخت أعادوا صلوة ثالثة أيام ولياليھا وھذا عند أبي حنيفة و قاال:ليس عليھم إعادة شئ حتى يتحققوا متى وقعت
Кудукта чычкандын же башка нерсенин өлүгүн табышса, качан түшкөнү белгисиз болсо, түшүп өлгөн нерсе көөп кетпеген болсо, эгерде ошол сууга даарат алышкан болсо, бир күн бир түндөн бери карай намаздарын кайрадан окушат жана ошол суу тийген бардык кийимдерин кайрадан жуушат.
Эгерде сууга түшкөн нерсе көөп же бузулуп кетсе, үч күн, үч түндөн берки намаздарын кайрадан окушат. Бул Абу Ханифанын (р.м.) пикири.
Ал эми Абу Юсуф жана Мухаммаддын (р.м.) ойлорунда нажастын түшкөнүн анык билмейинче эч нерсе
кайтарылбайт. Анткени таза деп ишенип, даарат алынган сууга шектенүү менен нажас өкүмү берилбейт. Кийиминде нажас көргөн киши качан жукканын билбесе да намазын кайтарбайт, тигил да ушуга окшош дешет.
Абу Ханифа (р.м.): чынында өлүмдүн ачык себеби бар, ал деген жандуу заттын өлүүсүнө сууга түшүүсү себеп болду дейт. Түшүп өлгөн айбан көөп, шишип, бузулуп кетсе, мурда түшкөндүгүнүн белгиси деп, аны биз үч күн, үч түн деп белгиледик. Ал эми көөп-шишибеген же бузулбаган болсо, жакынкы мезгилде эле түшкөнүнө далил. Аны биз бир күн, бир түн деп белгиледик. Себеби, андан азы бир канча сааттар болот да, аны белгилөө мүмкүн эмес. Ал эми кийимге жуккан нажас маселесине келсек, Муалла деген аалым, ал кудук маселесине каршы келет. Өлүмтүктүн эскирип калганына үч күн, үч түн белгиленет, жаңысына бир күн бир түн белгиленет. Салыштыруу маселеси туура чыкса анда кийим бардык мезгилде такай көзгө көрүнүп турат. Ал эми кудук болсо көздөн жашыруун эки маселе мына ушул жерден айырмаланды.
#79 26 March 2016 - 09:49
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
فصل فى األسآر وغيرھا
Кешиктер жана андан башка нерселер тууралуу бөлүм
وعرق كل شئ معتبر بسوره
Ар бир жаныбардын тери (денеден тердеп чыккан тер) кешигине салыштырылат. Анткени ал экөөсү эттен пайда болот, демек ал экөөнүн бири экинчисинин өкүмүн алат.
وسؤر اآلدمى وما يؤكل لحمه طاھر
Адамдын жана эти желине турган айбандардын кешиги таза. Себеби булардын шилекейи кешигине кошулат шилекей таза эттен бөлүнүп чыгат, демек шилекейге кошулган кешик таза. Каапырдын, этек кир көргөн аялдын, жунубтун (булганган киши) кешиктери да таза.
وسؤر الكلب نجس
Иттин кешиги ыплас. Иттин шилекейи жуккан идиш үч жолу жуулат. Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
يغسل االناء من ولوغ الكلب ثالثا
\
“Ит жалаган идиш үч жолу жуулат” деп айткан. Ит суу ичкенде тили сууга тийип идишке тийбейт. Идишке тили тийбесе да идиш булганса анда, анын ичиндеги суунун булгануусу анык. Бул (хадис иттин кешигин) ыпластыгана жана аны канча ирет жууш керек экендигине багыттайт.
Имам Шафий (р.м.) жети жолу жууш шарт деген сөзүнө ал хадиси каршы келет.
Бизде иттин сийдиги жуккан нерселер үч ирет жууш менен таза болот. Ал эми шилекейи болсо сийдигинен жеңил.
Жети жолу жуусун деген хадис Ислам жаңы башталганда айтылып, ал кийин мансух болгон (өкүмү жоюлган).
وسؤر الخنزير نجس
Чочконун кешиги нажас. Себеби жогоруда айтылгандай чочко турушу менен нажас.
و سؤر سباع البھائم نجس
Жапайы жырткыч айбандардын кешиги нажас.
Имам Шафиъий (р.м.) ит менен чочкодон башканын кешиги таза дейт. Себеби ал экөөнүн эти нажас (ыплас) ошол нажас эттен шилекей пайда болот. Шилекей этке салыштырылат.
وسؤر الھرة طاھر مكروه
Мышыктын кешиги таза-макрух (жийиркеничтүүнүн тазасы). Абу Юсуф (р.м.) макрух эмес деген. Себеби Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
كان يصغى لھا اإلناء فتشرب منه ثم يتوضأ
Мышыкка идишти тутуп, мышык ичикенден кийин ошол идиште даарат алган” дейт. Эки Имамда Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
الھرة سبع
“Мышык жырткыч” деген.
Максат мышыктын жырткыч болуп жаралганынан баян кылуу эмес анын кешиги башка жырткыч айбандардын кешиги сыяктуу нажасаттык өкүмүн баян кылуу. Бирок мышык адамдарга жакын аралашып жашагандыктан нажастыгы түшүп макрухтугу калган. Абу Юсуф (р.м.) риваят кылган хадис арамдыгын риваят кылынган хадистен мурда келген делет. Кээ бир аалымдар мышыктын кешигинин макрух болуусу этинин арамдыгында десе, айрымдар нажастан өзүн сактабагандыктан дешет. Мына бул сөз мышыктын кешигинин макрух танзих (адалга жакын макрух) экендигин көрсөтөт. Биринчи сөз арамга жакындыгына далалат кылат. Мышык чычканды жеп бүтөөр замат суу ичсе анда анын кешиги ыплас болот. Бирок чычканды жегенден кийин бир аз убакыт туруп анан суу ичсе, оозун шилекейи менен жуугандыгы үчүн ал суу таза болот. Абу Ханифа менен Абу Юсуфдун (р.м.) көз карашында. Сууну куюу шарты зарылдыктан этибарга алынбады.
وسؤر الدﱠجاجة المخالﱠة مكروه
Бош жүргөн тооктун кешиги макрух. Анткени ал нажаска аралашып жүрөт. Тумшугу бутунун астындагы ыпласка жетпей тургандай кылып камап койулса, анда анын кешиги макрух эмес, нажастан алыс болгондуктан.
وكذا سؤر سباع الطير
Ошондой эле жырткыч куштардын кешиги да макрух.
Себеби алар өлүмтүктү (тарпты) жешет да бош жүрүп нажас аңтаруучу тоокко окшойт. Абу Юсуфдан (р.м.) болгон риваятта жырткыч куштар да камап коюлса ээси тумшугунда нажастын жоктугун анык билсе, анда анын да кешиги макрух эмес. Уламалар ушул риваятты туура деп макул көрүшүп ошого фатва беришкен.
وسؤر ما يسكن البيوت كالحية والفأرة مكروه
Үйлөрдө жашоочу жылан чычкан сыяктуулардын кешиги макрух. Этинин арамдыгы кешигинин нажас экендигине далаалат кылат. Бирок алардын үйлөрдө көп кездешүү себебинен кешиктеринин ыпластыгы жоюлуп, мышыктын кешигине окшоп макрух болуп калды.
وسؤر الحمار والبغل مشكوك فيه
Эшек менен качырдын кешиги башка нерсени таза кылуусунда шек бар. Кешиктин өзүнүн таза болуусунда да шек бар делинген. Анткени кешик өзү таза болсо, шилекей сууга басымдуулук кылбаган учурда башка нерсени да таза кылмак. Кешиктин башка нерсени таза кылуусунда шек бар деп да айтылгандыгынын себеби алардын шилекейи аралашкан суу менен башына масх тарткандан кийин таза суу тапса башын жууш важиб эмес. Ошондой эле сүтү да таза, бирок адал эмес. Эшектин денесинен чыккан тери кийимге канчалык көп жукса да ал кийим менен намаз окуса дурус боло берет. Ошондой эле кешиги да таза, бул туура.
Имам Мухаммад (р.м.) эшектин кешигинин тазалыгын далилдегени риваят кылынат. Эшек менен качырдын кешиктеринин шектүү болуусунун себеби алардын арам же таза экендиги жөнүндөгү далилдердин карама-каршы келиши же сахабалардын булардын нажас же таза экендигинде талашып тартышуусу. Абу Ханифадан (р.м.) болгон риваятта арам жана нажастыгын кубаттап, чынында эшектин кешиги нажас деген. Качыр да эшектин тукумунан, ошондуктан ал да эшектин өкүмүндө болот дейт.
فإن لم يجد غيرھما يتوضأ بھما و يتيمم و يجوز أيھما قدم
Эгер эшек менен качырдын кешигинен башка суу жок болсо, ошол сууга даарат алып, анан таямум кылат. Даарат менен таямумдун кайсыл бирин биринчи алса да болот. Имам Зуфар (р.м.) дааратты биринчи албаса болбойт, себеби ал сууну иштетүү важиб. Ошондуктан өкүмдө ал таза сууга окшойт дейт. Бизде ал экөөнүн бири таза кылуучу андыктан тартипсиз эле экөөнү кошуп алса пайдалуу.
وسؤر الفرس طاھر عندھما
Аттын кешиги Имам Абу Юсуф менен Имам Мухаммадда (р.м.) таза. Себеби анын эти желет. Ошондой эле аттын кешиги Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде да таза.
Аттын этинин макрух болуусу урматын билдирүү үчүн.
فإن لم يجد إال نبيذ التمر قال أبو حنيفة رحمه ﷲ تعالى يتوضأ به وال يتيمم
Даарат алуучуга курманын суусунан башка суу жок болсо, Абу Ханифанын (р.м.) көз карашында ошол суусундук менен даарат алат да анан таямум кылбайт. Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам жиндерди даават кылган түнү суу таппай, курманын суусуна даарат алып, таямум кылган эмес. Абу Юсуф (р.м.) курманын суусуна даарат албастан таямум кылат дейт. Бул Абу Ханифадан (р.м.) болгон риваят.
Имам Шафиъий (р.м.) ушул пикирде, анткени таямум аяты күчтүү болгондугунан ага амал кылып, же таямум аяты алхадисти мансух кылган (өкүмү жоюлган). Анткени таямум аяты Мадинада түшкөн, ал эми “жин түнү” Меккеде болгон.
Имам Мухаммад (р.м.) айтат: курманын суусуна даарат алып анан таямум кылат. Себеби хадисте талаш-тартыш бар, ал эми тарыхта маалымат толук эмес. Ошондуктан этияттыктан экөөнү кошуп алуу важиб.
Биз жооп беребиз: Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам жиндерди даъват кылган кече бир эле жолу болгон эмес. Хадисти мансух (өкүмү жоюлган) деп четке кагуу да жакшы эмес. Айтылган хадис машхур (белгилүү) ал хадиске сахабалар (розияллоху анхум) амал кылышкан. Мындай хадисти китепке (Куран аяттарына) кошуп, амал кылса болот. Курманын суусуна жуунууга болот деп, Абу Ханифадан (р.м.) кеп кылынган дааратка этибар кылып.
Болбойт деп да кеп кылынат. Анткени гусул даараттан жогору турат. Жогорку талаш-тартыш болуп жаткан курманын суусунун сыпаты төмөнкүчө: ал таттуу болсо денеде суу сыяктуу акса. Эгер ал ачып күчүнө келсе арамга айланып дааратка жарабайт, от менен кайнатылып өзгөртүлсө да. Суюк жана таттуу боюнча тура берсе, анда ал талаш-тартышта. Ал эми Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде отто кайнагандан кийин ал ачыса да дааратка жарайт, себеби аны ичүү адал. Имам Мухаммаддын көз карашында аны ичүү арам. Ошондуктан ага даарат алууга да болбойт. (Курманы суусундугуна салыштырып башка мейиздин же анжырдын суусундуктарына даарат алса болбойт).
Кешиктер жана андан башка нерселер тууралуу бөлүм
وعرق كل شئ معتبر بسوره
Ар бир жаныбардын тери (денеден тердеп чыккан тер) кешигине салыштырылат. Анткени ал экөөсү эттен пайда болот, демек ал экөөнүн бири экинчисинин өкүмүн алат.
وسؤر اآلدمى وما يؤكل لحمه طاھر
Адамдын жана эти желине турган айбандардын кешиги таза. Себеби булардын шилекейи кешигине кошулат шилекей таза эттен бөлүнүп чыгат, демек шилекейге кошулган кешик таза. Каапырдын, этек кир көргөн аялдын, жунубтун (булганган киши) кешиктери да таза.
وسؤر الكلب نجس
Иттин кешиги ыплас. Иттин шилекейи жуккан идиш үч жолу жуулат. Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
يغسل االناء من ولوغ الكلب ثالثا
\
“Ит жалаган идиш үч жолу жуулат” деп айткан. Ит суу ичкенде тили сууга тийип идишке тийбейт. Идишке тили тийбесе да идиш булганса анда, анын ичиндеги суунун булгануусу анык. Бул (хадис иттин кешигин) ыпластыгана жана аны канча ирет жууш керек экендигине багыттайт.
Имам Шафий (р.м.) жети жолу жууш шарт деген сөзүнө ал хадиси каршы келет.
Бизде иттин сийдиги жуккан нерселер үч ирет жууш менен таза болот. Ал эми шилекейи болсо сийдигинен жеңил.
Жети жолу жуусун деген хадис Ислам жаңы башталганда айтылып, ал кийин мансух болгон (өкүмү жоюлган).
وسؤر الخنزير نجس
Чочконун кешиги нажас. Себеби жогоруда айтылгандай чочко турушу менен нажас.
و سؤر سباع البھائم نجس
Жапайы жырткыч айбандардын кешиги нажас.
Имам Шафиъий (р.м.) ит менен чочкодон башканын кешиги таза дейт. Себеби ал экөөнүн эти нажас (ыплас) ошол нажас эттен шилекей пайда болот. Шилекей этке салыштырылат.
وسؤر الھرة طاھر مكروه
Мышыктын кешиги таза-макрух (жийиркеничтүүнүн тазасы). Абу Юсуф (р.м.) макрух эмес деген. Себеби Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
كان يصغى لھا اإلناء فتشرب منه ثم يتوضأ
Мышыкка идишти тутуп, мышык ичикенден кийин ошол идиште даарат алган” дейт. Эки Имамда Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
الھرة سبع
“Мышык жырткыч” деген.
Максат мышыктын жырткыч болуп жаралганынан баян кылуу эмес анын кешиги башка жырткыч айбандардын кешиги сыяктуу нажасаттык өкүмүн баян кылуу. Бирок мышык адамдарга жакын аралашып жашагандыктан нажастыгы түшүп макрухтугу калган. Абу Юсуф (р.м.) риваят кылган хадис арамдыгын риваят кылынган хадистен мурда келген делет. Кээ бир аалымдар мышыктын кешигинин макрух болуусу этинин арамдыгында десе, айрымдар нажастан өзүн сактабагандыктан дешет. Мына бул сөз мышыктын кешигинин макрух танзих (адалга жакын макрух) экендигин көрсөтөт. Биринчи сөз арамга жакындыгына далалат кылат. Мышык чычканды жеп бүтөөр замат суу ичсе анда анын кешиги ыплас болот. Бирок чычканды жегенден кийин бир аз убакыт туруп анан суу ичсе, оозун шилекейи менен жуугандыгы үчүн ал суу таза болот. Абу Ханифа менен Абу Юсуфдун (р.м.) көз карашында. Сууну куюу шарты зарылдыктан этибарга алынбады.
وسؤر الدﱠجاجة المخالﱠة مكروه
Бош жүргөн тооктун кешиги макрух. Анткени ал нажаска аралашып жүрөт. Тумшугу бутунун астындагы ыпласка жетпей тургандай кылып камап койулса, анда анын кешиги макрух эмес, нажастан алыс болгондуктан.
وكذا سؤر سباع الطير
Ошондой эле жырткыч куштардын кешиги да макрух.
Себеби алар өлүмтүктү (тарпты) жешет да бош жүрүп нажас аңтаруучу тоокко окшойт. Абу Юсуфдан (р.м.) болгон риваятта жырткыч куштар да камап коюлса ээси тумшугунда нажастын жоктугун анык билсе, анда анын да кешиги макрух эмес. Уламалар ушул риваятты туура деп макул көрүшүп ошого фатва беришкен.
وسؤر ما يسكن البيوت كالحية والفأرة مكروه
Үйлөрдө жашоочу жылан чычкан сыяктуулардын кешиги макрух. Этинин арамдыгы кешигинин нажас экендигине далаалат кылат. Бирок алардын үйлөрдө көп кездешүү себебинен кешиктеринин ыпластыгы жоюлуп, мышыктын кешигине окшоп макрух болуп калды.
وسؤر الحمار والبغل مشكوك فيه
Эшек менен качырдын кешиги башка нерсени таза кылуусунда шек бар. Кешиктин өзүнүн таза болуусунда да шек бар делинген. Анткени кешик өзү таза болсо, шилекей сууга басымдуулук кылбаган учурда башка нерсени да таза кылмак. Кешиктин башка нерсени таза кылуусунда шек бар деп да айтылгандыгынын себеби алардын шилекейи аралашкан суу менен башына масх тарткандан кийин таза суу тапса башын жууш важиб эмес. Ошондой эле сүтү да таза, бирок адал эмес. Эшектин денесинен чыккан тери кийимге канчалык көп жукса да ал кийим менен намаз окуса дурус боло берет. Ошондой эле кешиги да таза, бул туура.
Имам Мухаммад (р.м.) эшектин кешигинин тазалыгын далилдегени риваят кылынат. Эшек менен качырдын кешиктеринин шектүү болуусунун себеби алардын арам же таза экендиги жөнүндөгү далилдердин карама-каршы келиши же сахабалардын булардын нажас же таза экендигинде талашып тартышуусу. Абу Ханифадан (р.м.) болгон риваятта арам жана нажастыгын кубаттап, чынында эшектин кешиги нажас деген. Качыр да эшектин тукумунан, ошондуктан ал да эшектин өкүмүндө болот дейт.
فإن لم يجد غيرھما يتوضأ بھما و يتيمم و يجوز أيھما قدم
Эгер эшек менен качырдын кешигинен башка суу жок болсо, ошол сууга даарат алып, анан таямум кылат. Даарат менен таямумдун кайсыл бирин биринчи алса да болот. Имам Зуфар (р.м.) дааратты биринчи албаса болбойт, себеби ал сууну иштетүү важиб. Ошондуктан өкүмдө ал таза сууга окшойт дейт. Бизде ал экөөнүн бири таза кылуучу андыктан тартипсиз эле экөөнү кошуп алса пайдалуу.
وسؤر الفرس طاھر عندھما
Аттын кешиги Имам Абу Юсуф менен Имам Мухаммадда (р.м.) таза. Себеби анын эти желет. Ошондой эле аттын кешиги Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде да таза.
Аттын этинин макрух болуусу урматын билдирүү үчүн.
فإن لم يجد إال نبيذ التمر قال أبو حنيفة رحمه ﷲ تعالى يتوضأ به وال يتيمم
Даарат алуучуга курманын суусунан башка суу жок болсо, Абу Ханифанын (р.м.) көз карашында ошол суусундук менен даарат алат да анан таямум кылбайт. Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам жиндерди даават кылган түнү суу таппай, курманын суусуна даарат алып, таямум кылган эмес. Абу Юсуф (р.м.) курманын суусуна даарат албастан таямум кылат дейт. Бул Абу Ханифадан (р.м.) болгон риваят.
Имам Шафиъий (р.м.) ушул пикирде, анткени таямум аяты күчтүү болгондугунан ага амал кылып, же таямум аяты алхадисти мансух кылган (өкүмү жоюлган). Анткени таямум аяты Мадинада түшкөн, ал эми “жин түнү” Меккеде болгон.
Имам Мухаммад (р.м.) айтат: курманын суусуна даарат алып анан таямум кылат. Себеби хадисте талаш-тартыш бар, ал эми тарыхта маалымат толук эмес. Ошондуктан этияттыктан экөөнү кошуп алуу важиб.
Биз жооп беребиз: Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам жиндерди даъват кылган кече бир эле жолу болгон эмес. Хадисти мансух (өкүмү жоюлган) деп четке кагуу да жакшы эмес. Айтылган хадис машхур (белгилүү) ал хадиске сахабалар (розияллоху анхум) амал кылышкан. Мындай хадисти китепке (Куран аяттарына) кошуп, амал кылса болот. Курманын суусуна жуунууга болот деп, Абу Ханифадан (р.м.) кеп кылынган дааратка этибар кылып.
Болбойт деп да кеп кылынат. Анткени гусул даараттан жогору турат. Жогорку талаш-тартыш болуп жаткан курманын суусунун сыпаты төмөнкүчө: ал таттуу болсо денеде суу сыяктуу акса. Эгер ал ачып күчүнө келсе арамга айланып дааратка жарабайт, от менен кайнатылып өзгөртүлсө да. Суюк жана таттуу боюнча тура берсе, анда ал талаш-тартышта. Ал эми Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде отто кайнагандан кийин ал ачыса да дааратка жарайт, себеби аны ичүү адал. Имам Мухаммаддын көз карашында аны ичүү арам. Ошондуктан ага даарат алууга да болбойт. (Курманы суусундугуна салыштырып башка мейиздин же анжырдын суусундуктарына даарат алса болбойт).
#80 27 March 2016 - 09:31
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
باب التيمم
Таямум бөлүмү
ومن لم يجد ماء وھو مسافر أو خارج المصر بينه وبين المصر نحو ميل أو أكثر يتيمم بالصعيد لقوله تعالى فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا
Мусапыр шаардын сыртында болгондуктан суу жок болсо, аны менен шаардын аралыгы бир мил (төрт миң кадам) же андан көбүрөөк болсо таза топуракка таямум кылат. Алла Таала: “Суу таба албасаңар таза топурака таямум кылгыла” деген.
Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
التراب طھور المسلم ولو إلى عشر حجج ما لم يجد الماء
“Суу он жылга чейин табылбаса да, топуракмусулманды тазалоого жарайт” деп айткан. Суу чындыгында жок. Шаарга суу үчүн баруу кыйынчылыкты туудурат, ошондуктан мил (төрт миң кадам) аралыкты эске алып таямум кылынат. Намаздын каза болуу коркунучу таямум кылууда эске алынбайт, аралык эске алынат, анткени жалкоолук таямум кылуучу жактан болот.
ولو كان يجد الماء إال أنه مريض يخاف ان استعمل الماء اشتد مرضه يتيمم
Суу болсо, сууну колдонуучу оорулуу болуп, сууну колдонгондо оорум күчөйт деп корксо, анда жогорудагы аятка таянып таямум кылат.
Оору күчөп кетүүдөгү зыян, суунун баасы көтөрүлүп кетүүдөгү зыяндан жогору турат. Суунун баасы көтөрүлүп кеткенде таямум кылууга жол бар. Ал эми даарат алганда оорунун күчөп кетүүсү таямумга жол берүүдө артыгыраак.
Оору сууну колдонуудан күчөйбү же кыймылдан күчөйбү айырмасы жок.
Имам Шафиъий (р.м.): Өлүм коркунучу болсо гана
таямум кылат дейт. Аяттын ачык маанисине таянып анын сөзү кабыл кылынбайт.
ولو خاف الجنب إن اغتسل أن يقتله البرد أو يمرضه يتيمم بالصعيد
Жунуб жуунганда сууктан өлүп калуу же ооруп калуу коркунучу болсо, анда ал топуракка таямум кылат. Биз айтып өткөндөй бул шаардын сыртында болгон учурда гана. Абу Ханифа (р.м.) шаардын ичинде да таямум кылат деп эки имамга кайчы пикир айтат. Ал экөө (Абу Юсуф, Мухаммад (р.м.) мындай абал (жуунса сууктан өлүп калуу же ооруп калуу) шаардын ичинде сейрек кездешет, андыктан ал абал эске алынбайт дешет.
Абу Ханифа (р.м.) (сууну колдонууга) алсыздык анык, болгондуктан аны эске алуу зарыл дейт.
التيمم ضربتان يمسح بإحداھما وجھه وباألخرى يديه إلى المرفقين
Таямум бул – эки колду эки жолу жерге чабуу.
Биринчисинде бетине сүртөт, экинчисинде эки колун чыканагын кошуп сүртөт. Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
التيمم ضربتان ضربة للوجه وضربة لليدين
“Таямум – колун топуракка эки жолу уруу (чабуу):
биринчисинде бетине сүртүү, экинчисинде эки колуна сүртүү” деп айткан.
Эки колун жерге чапкандан кийин топурактар түшө тургандай даражада колдорун силкет, бетине из түшүп (көркү өзгөрүп) калбас үчүн.
Ачык риваятка караганда дааратта жуула турган бет менен колдун бардык жерине таямумда да масх тартуу зарыл.
Ошондуктан аалымдар масх тартуу толук болуш үчүн таямумда шакегин чечип манжаларын бири-бирине аралатат деп айтышкан.والحدث والجنابة فيه سواء
Дааратсыз жана жунубтук (таза эместик) таямум кылууда бирдей. Ошондой эле этек кир жана нифас (төрөттөн кийинки) каны келген аял да каны токтогондон кийин суу жок мезгилде таямум кылышат.
لما روى أن قوما جائوا إلى رسول ﷲ صلى ﷲ عليه و سلم قوم نسكن ھذه الرمال و ال نجد الماء شھرا
ّا وقالوا إن أو شھرين و فينا الجنب والحائض والنفساء فقال عليه الصلوة ر ْ ضكم
َ و السالم عليكم بأ
Айтылат: Бир коом Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васалламга келишип айтышты: биз суусуз кумдуу чөлдө жашаган элбиз, бир-эки айга чейин суу табалбай да калабыз.
Бизде жунуб, этек кири келген жана нифастуу (төрөт кандуу аялдар) болуп калышат дегенде, Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам: “Силерге жериңер жетиштүү (тактап айтканда, таямум кылгыла).” деген.
ويجوز التيمم عند أبى حنيفة و محمد رحمھما ﷲ بكل ما كان من جنس األرض كالتراب والرمل والحجر والجص والنورة والكحل والزرنيخ
Имам Абу Ханифа менен Мухаммад (р.м.): Топурак, кум, таш, акиташ, нура, сурма жана ак, кызыл, сары түстөгү рубин сымал асыл таш сыяктуу жер тегинен болгон нерселерге таямум кылса болот дешкен.
بالتراب و الرمل
الّ وقال أبو يوسف ال يجوز إ
Имам Абу Юсуф (р.м.) топурак менен кумдан башкага таямум болбойт десе, Имам Шафиъий (р.м.): өсүмдүк өсө турган топурактан башкасына болбойт дейт. Бул Абу Юсуфдун (р.м.) риваяты.
Алла Таала айтты:
ط َ يﱢبًا
ًا ف َ تَيَم ﱠ م ُ وا ص َ ع ِ يد
“Таза топуракка таямум кылгыла”.
Тоййиб бул - өсүмдүк өсө турган топурак деп Ибну Аббас
розияллоху анху чечмелеген. Бирок, биз риваят кылган хадистен Абу Юсуф (р.м.) кумду кошуп, топурак менен кумга гана таямум болот деген пикирде. Эки имамда (Абу Ханифа менен Мухаммад (р.м.) صعيد (соъид) жердин бетинин аты жердин ичинен көтөрүлгөндүгү үчүн жер бети деп аталган. طيب “Тоййиб” тохир (таза) деген түшүнүктү берет, демек тайибден таза деген түшүнүк алынат. Анткени таза деген маани даарат ордуна ылайыктуу. Тайибден тахир (таза) деген түшүнүк алуу ижмаанын да каалоосу.
ثم ال يشترط أن يكون عليه غبار عند أبى حنيفة رحمه ﷲ
Абу Ханифанын (р.м.) оюнда таямум кылынган нерсенин чаңы болуусу шарт эмес, биз окуган аят жалпы жөнүнөн баян кылынгандыктан.
وكذا يجوز بالغبار مع القدرة على الصعيد عند أبى حنيفة ومحمد رحمھما ﷲ
Абу Ханифа менен Мухаммаддын (р.м.) пикирлеринде топурак бар болуп туруп да, чаңга таямум кылса болот.
Анткени чаң да топурактын майдасы.
والنية فرض فى التيمم
Таямумда ниет кылуу парз. Имам Зуфарда (р.м.) таямумда ниет парз эмес. Таямум даараттын орун басары.
Даараттын сыпатына таямум каршы келе албайт дейт. Бизде Ханафийлерде таямум максат кылуу дегенди түшүндүрөт.
Максатсыз (ниетсиз), таямум орундалбайт, же таямум белгилүү учурда гана таза кыла алат. Ал үчүн максат кылуу зарыл, ал эми суу болсо бардык учурда таза кыла алат.
Ошондуктан ага (сууга) ниет кылуунун зарылдыгы жок жана милдет да эмес.
ثم إذا نوى الطھارة أو إستباحة الصلوة أجزأه وال يشترط نية التيمم للحدث أو للجنابة
Намаз окууну же даарат алууну ниет кылып, таямум кылса жетиштүү. Жунубтуктан же дааратсыздыктан таза болуу ниети шарт эмес. Ушул маселе мазхабка туура келет.فإن تيمم نصرانى يريد به اإلسالم ثم أسلم لم يكن متيمما عند أبى حنيفة رحمه ﷲ ومحمد رحمه ﷲ وقال أبو يوسف رحمه ﷲ ھو متيمم Исламды кабыл алуу максатында христиан (киши) таямум кылып анан исламды кабыл алса, Абу Ханифа менен Мухаммаддын (р.м.) пикирлеринде ал кишинин таямуму намазга жарабайт. Абу Юсуф (р.м.) анын таямуму намаз окууга жарайт дейт. Себеби, ал киши таямум кылган мезгилде (курбаи максуданы) Аллага атайлап жакын болууну ниет кылды. Мечитке кирүү же Куран кармоо үчүн таямум кылса намазга жарабайт, бул амалдар милдеттүү амал (курбаи максуда) эмес. Эки имамда (Абу Ханифа менен Мухаммадда (р.м.) Дааратсыз болбой турган ибадаттарды каалаганда гана топурак таза кыла алат. Ислам курбаи максуда (максат кылынган жакындык). Исламды дааратсыз эле кабыл алса болот.
Саждаи тилават мунун каршысында. Себеби аны дааратсыз аткарып болбойт.
Түшүндүрмө: Куранда он төрт сажда аятынан бирин окуганда же укканда жасала турган сажда тилават саждасы деп аталат, аны окуса же укса, сөзсүз сажда кылуу керек.
و إن توضأ ال يريد به اإلسالم ثم أسلم فھو متوضئ
Эгер исламды кабыл алууну каалабай туруп эле даарат алып анан исламды кабыл алса даараты даарат болуп саналат.
Имам Шафиъий (р.м.) андай кишини дааратсыз деп эсептейт. Себеби Имам Шафиъийнин (р.м.) ою боюнча дааратта ниет кылуу парз.
فإن تيمم مسلم ثم ارتد ثم أسلم فھو على تيممه
Мусулман киши таямум кылгандан кийин динден кайтса (Алла Таала сактасын) андан соң исламды кайра кабыл алса таямум бузулбайт.
Имам Зуфарда (р.м.) таямум бузулат. Анткени каапырлык
таямумду бекер кылат, башында да акырында да (башында дегени исламды кабыл албай туруп таямум кылсын, “акырында дегени: мусулман динден кайткандан соң таямум кылсын баары бир таямумду бекер кылат”).
Никеде махрамдык (нике буйрубай турган жакын тууган болуп калуу) никени башында да акырында да бекер кылгандай.
Түшүндүрмө: Башында никени бекер кылганына мисал, эки жарым жашка жетпеген кыз менен баланы никелесе, ал экөөнү бир аял эмизген болсо ал экөө махрам (тууган) болуп калып, нике бузулат. Никени акырында бекер кылганга мисалы, аял киши күйөөсүнүн баласына (өгөй баласына) өптүрүп койсо да нике бузулат.
Бизде Ханафий мазхабында таямумдан кийин муртаддын (динден кайткандын) ушул таямум менен тазалык сыпатында калуусу. (Таямумдун бузулбоосунун себеби). Каапырлыктын таямумга туш келүүсү таямумду бекер кыла албайт.
Каапырлыктын дааратка туш келиши бекер кыла албагандай.
Каапыр (исламды кабыл ала элек) абалындагы таямумдун башынан эле дурус болбогону анын ниети жок болгондуктан.
وينقض التيمم كل شئ ينقض الوضوء
Дааратты бузган бардык нерсе таямумду да бузат. Себеби таямум даараттын орун басары болуп анын өкүмүн алат.
وينقضه أيضا رؤية الماء إذا قدرعلى استعماله
Сууну көрүүсү, таямум бузулат эгерде ал сууну колдонууга мүмкүнчүлүгү жеткен болсо. Топурактын таза кылуусунун акыркы чеги, суу бар болуп, аны колдонууга мүмкүнчүлүктүн болуусу.
Жырткычтан, душмандан жана суусоодон корккон адам, сууну колдонуудан ажыз (алсыз) болгон адамдын өкүмүндө.
Имам Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде, уктаган абалда суудан өтүп кеткен киши, сууну тапкан өкүмүндө болуп таямуму бузулат. Суу табылса дегенден максат дааратка жете турган суу болушу, себеби дааратка жетпеген суу таямум
кылбастан мурда да, таямум кылгандан кийин да эске алынбайт.
Таямум бөлүмү
ومن لم يجد ماء وھو مسافر أو خارج المصر بينه وبين المصر نحو ميل أو أكثر يتيمم بالصعيد لقوله تعالى فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا
Мусапыр шаардын сыртында болгондуктан суу жок болсо, аны менен шаардын аралыгы бир мил (төрт миң кадам) же андан көбүрөөк болсо таза топуракка таямум кылат. Алла Таала: “Суу таба албасаңар таза топурака таямум кылгыла” деген.
Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
التراب طھور المسلم ولو إلى عشر حجج ما لم يجد الماء
“Суу он жылга чейин табылбаса да, топуракмусулманды тазалоого жарайт” деп айткан. Суу чындыгында жок. Шаарга суу үчүн баруу кыйынчылыкты туудурат, ошондуктан мил (төрт миң кадам) аралыкты эске алып таямум кылынат. Намаздын каза болуу коркунучу таямум кылууда эске алынбайт, аралык эске алынат, анткени жалкоолук таямум кылуучу жактан болот.
ولو كان يجد الماء إال أنه مريض يخاف ان استعمل الماء اشتد مرضه يتيمم
Суу болсо, сууну колдонуучу оорулуу болуп, сууну колдонгондо оорум күчөйт деп корксо, анда жогорудагы аятка таянып таямум кылат.
Оору күчөп кетүүдөгү зыян, суунун баасы көтөрүлүп кетүүдөгү зыяндан жогору турат. Суунун баасы көтөрүлүп кеткенде таямум кылууга жол бар. Ал эми даарат алганда оорунун күчөп кетүүсү таямумга жол берүүдө артыгыраак.
Оору сууну колдонуудан күчөйбү же кыймылдан күчөйбү айырмасы жок.
Имам Шафиъий (р.м.): Өлүм коркунучу болсо гана
таямум кылат дейт. Аяттын ачык маанисине таянып анын сөзү кабыл кылынбайт.
ولو خاف الجنب إن اغتسل أن يقتله البرد أو يمرضه يتيمم بالصعيد
Жунуб жуунганда сууктан өлүп калуу же ооруп калуу коркунучу болсо, анда ал топуракка таямум кылат. Биз айтып өткөндөй бул шаардын сыртында болгон учурда гана. Абу Ханифа (р.м.) шаардын ичинде да таямум кылат деп эки имамга кайчы пикир айтат. Ал экөө (Абу Юсуф, Мухаммад (р.м.) мындай абал (жуунса сууктан өлүп калуу же ооруп калуу) шаардын ичинде сейрек кездешет, андыктан ал абал эске алынбайт дешет.
Абу Ханифа (р.м.) (сууну колдонууга) алсыздык анык, болгондуктан аны эске алуу зарыл дейт.
التيمم ضربتان يمسح بإحداھما وجھه وباألخرى يديه إلى المرفقين
Таямум бул – эки колду эки жолу жерге чабуу.
Биринчисинде бетине сүртөт, экинчисинде эки колун чыканагын кошуп сүртөт. Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
التيمم ضربتان ضربة للوجه وضربة لليدين
“Таямум – колун топуракка эки жолу уруу (чабуу):
биринчисинде бетине сүртүү, экинчисинде эки колуна сүртүү” деп айткан.
Эки колун жерге чапкандан кийин топурактар түшө тургандай даражада колдорун силкет, бетине из түшүп (көркү өзгөрүп) калбас үчүн.
Ачык риваятка караганда дааратта жуула турган бет менен колдун бардык жерине таямумда да масх тартуу зарыл.
Ошондуктан аалымдар масх тартуу толук болуш үчүн таямумда шакегин чечип манжаларын бири-бирине аралатат деп айтышкан.والحدث والجنابة فيه سواء
Дааратсыз жана жунубтук (таза эместик) таямум кылууда бирдей. Ошондой эле этек кир жана нифас (төрөттөн кийинки) каны келген аял да каны токтогондон кийин суу жок мезгилде таямум кылышат.
لما روى أن قوما جائوا إلى رسول ﷲ صلى ﷲ عليه و سلم قوم نسكن ھذه الرمال و ال نجد الماء شھرا
ّا وقالوا إن أو شھرين و فينا الجنب والحائض والنفساء فقال عليه الصلوة ر ْ ضكم
َ و السالم عليكم بأ
Айтылат: Бир коом Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васалламга келишип айтышты: биз суусуз кумдуу чөлдө жашаган элбиз, бир-эки айга чейин суу табалбай да калабыз.
Бизде жунуб, этек кири келген жана нифастуу (төрөт кандуу аялдар) болуп калышат дегенде, Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам: “Силерге жериңер жетиштүү (тактап айтканда, таямум кылгыла).” деген.
ويجوز التيمم عند أبى حنيفة و محمد رحمھما ﷲ بكل ما كان من جنس األرض كالتراب والرمل والحجر والجص والنورة والكحل والزرنيخ
Имам Абу Ханифа менен Мухаммад (р.м.): Топурак, кум, таш, акиташ, нура, сурма жана ак, кызыл, сары түстөгү рубин сымал асыл таш сыяктуу жер тегинен болгон нерселерге таямум кылса болот дешкен.
بالتراب و الرمل
الّ وقال أبو يوسف ال يجوز إ
Имам Абу Юсуф (р.м.) топурак менен кумдан башкага таямум болбойт десе, Имам Шафиъий (р.м.): өсүмдүк өсө турган топурактан башкасына болбойт дейт. Бул Абу Юсуфдун (р.м.) риваяты.
Алла Таала айтты:
ط َ يﱢبًا
ًا ف َ تَيَم ﱠ م ُ وا ص َ ع ِ يد
“Таза топуракка таямум кылгыла”.
Тоййиб бул - өсүмдүк өсө турган топурак деп Ибну Аббас
розияллоху анху чечмелеген. Бирок, биз риваят кылган хадистен Абу Юсуф (р.м.) кумду кошуп, топурак менен кумга гана таямум болот деген пикирде. Эки имамда (Абу Ханифа менен Мухаммад (р.м.) صعيد (соъид) жердин бетинин аты жердин ичинен көтөрүлгөндүгү үчүн жер бети деп аталган. طيب “Тоййиб” тохир (таза) деген түшүнүктү берет, демек тайибден таза деген түшүнүк алынат. Анткени таза деген маани даарат ордуна ылайыктуу. Тайибден тахир (таза) деген түшүнүк алуу ижмаанын да каалоосу.
ثم ال يشترط أن يكون عليه غبار عند أبى حنيفة رحمه ﷲ
Абу Ханифанын (р.м.) оюнда таямум кылынган нерсенин чаңы болуусу шарт эмес, биз окуган аят жалпы жөнүнөн баян кылынгандыктан.
وكذا يجوز بالغبار مع القدرة على الصعيد عند أبى حنيفة ومحمد رحمھما ﷲ
Абу Ханифа менен Мухаммаддын (р.м.) пикирлеринде топурак бар болуп туруп да, чаңга таямум кылса болот.
Анткени чаң да топурактын майдасы.
والنية فرض فى التيمم
Таямумда ниет кылуу парз. Имам Зуфарда (р.м.) таямумда ниет парз эмес. Таямум даараттын орун басары.
Даараттын сыпатына таямум каршы келе албайт дейт. Бизде Ханафийлерде таямум максат кылуу дегенди түшүндүрөт.
Максатсыз (ниетсиз), таямум орундалбайт, же таямум белгилүү учурда гана таза кыла алат. Ал үчүн максат кылуу зарыл, ал эми суу болсо бардык учурда таза кыла алат.
Ошондуктан ага (сууга) ниет кылуунун зарылдыгы жок жана милдет да эмес.
ثم إذا نوى الطھارة أو إستباحة الصلوة أجزأه وال يشترط نية التيمم للحدث أو للجنابة
Намаз окууну же даарат алууну ниет кылып, таямум кылса жетиштүү. Жунубтуктан же дааратсыздыктан таза болуу ниети шарт эмес. Ушул маселе мазхабка туура келет.فإن تيمم نصرانى يريد به اإلسالم ثم أسلم لم يكن متيمما عند أبى حنيفة رحمه ﷲ ومحمد رحمه ﷲ وقال أبو يوسف رحمه ﷲ ھو متيمم Исламды кабыл алуу максатында христиан (киши) таямум кылып анан исламды кабыл алса, Абу Ханифа менен Мухаммаддын (р.м.) пикирлеринде ал кишинин таямуму намазга жарабайт. Абу Юсуф (р.м.) анын таямуму намаз окууга жарайт дейт. Себеби, ал киши таямум кылган мезгилде (курбаи максуданы) Аллага атайлап жакын болууну ниет кылды. Мечитке кирүү же Куран кармоо үчүн таямум кылса намазга жарабайт, бул амалдар милдеттүү амал (курбаи максуда) эмес. Эки имамда (Абу Ханифа менен Мухаммадда (р.м.) Дааратсыз болбой турган ибадаттарды каалаганда гана топурак таза кыла алат. Ислам курбаи максуда (максат кылынган жакындык). Исламды дааратсыз эле кабыл алса болот.
Саждаи тилават мунун каршысында. Себеби аны дааратсыз аткарып болбойт.
Түшүндүрмө: Куранда он төрт сажда аятынан бирин окуганда же укканда жасала турган сажда тилават саждасы деп аталат, аны окуса же укса, сөзсүз сажда кылуу керек.
و إن توضأ ال يريد به اإلسالم ثم أسلم فھو متوضئ
Эгер исламды кабыл алууну каалабай туруп эле даарат алып анан исламды кабыл алса даараты даарат болуп саналат.
Имам Шафиъий (р.м.) андай кишини дааратсыз деп эсептейт. Себеби Имам Шафиъийнин (р.м.) ою боюнча дааратта ниет кылуу парз.
فإن تيمم مسلم ثم ارتد ثم أسلم فھو على تيممه
Мусулман киши таямум кылгандан кийин динден кайтса (Алла Таала сактасын) андан соң исламды кайра кабыл алса таямум бузулбайт.
Имам Зуфарда (р.м.) таямум бузулат. Анткени каапырлык
таямумду бекер кылат, башында да акырында да (башында дегени исламды кабыл албай туруп таямум кылсын, “акырында дегени: мусулман динден кайткандан соң таямум кылсын баары бир таямумду бекер кылат”).
Никеде махрамдык (нике буйрубай турган жакын тууган болуп калуу) никени башында да акырында да бекер кылгандай.
Түшүндүрмө: Башында никени бекер кылганына мисал, эки жарым жашка жетпеген кыз менен баланы никелесе, ал экөөнү бир аял эмизген болсо ал экөө махрам (тууган) болуп калып, нике бузулат. Никени акырында бекер кылганга мисалы, аял киши күйөөсүнүн баласына (өгөй баласына) өптүрүп койсо да нике бузулат.
Бизде Ханафий мазхабында таямумдан кийин муртаддын (динден кайткандын) ушул таямум менен тазалык сыпатында калуусу. (Таямумдун бузулбоосунун себеби). Каапырлыктын таямумга туш келүүсү таямумду бекер кыла албайт.
Каапырлыктын дааратка туш келиши бекер кыла албагандай.
Каапыр (исламды кабыл ала элек) абалындагы таямумдун башынан эле дурус болбогону анын ниети жок болгондуктан.
وينقض التيمم كل شئ ينقض الوضوء
Дааратты бузган бардык нерсе таямумду да бузат. Себеби таямум даараттын орун басары болуп анын өкүмүн алат.
وينقضه أيضا رؤية الماء إذا قدرعلى استعماله
Сууну көрүүсү, таямум бузулат эгерде ал сууну колдонууга мүмкүнчүлүгү жеткен болсо. Топурактын таза кылуусунун акыркы чеги, суу бар болуп, аны колдонууга мүмкүнчүлүктүн болуусу.
Жырткычтан, душмандан жана суусоодон корккон адам, сууну колдонуудан ажыз (алсыз) болгон адамдын өкүмүндө.
Имам Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде, уктаган абалда суудан өтүп кеткен киши, сууну тапкан өкүмүндө болуп таямуму бузулат. Суу табылса дегенден максат дааратка жете турган суу болушу, себеби дааратка жетпеген суу таямум
кылбастан мурда да, таямум кылгандан кийин да эске алынбайт.
