Супер-Инфо
super.kg
видео
[15:10, 22.01.2016] ibragim: Адал азык
Адам баласынын жан дүис нөсүнө жан азык тартуулаган руханиис азыктар менен катар адал азыктар дагы күч-кубат, дем берет. Адамдын дене турпатына кирген адал азык жан дүис нөгө беис пилдик, береке-кут тартууласа,
ал эми арам же адалдыгы күмөн азыктар жүрөктү ташка аис лантат.
Адал азык менен жакшылык иштердин ортосунда тыгыз баис ланыш бар. Дубанын кабыл болушунда да адал азык өтө зор мааниге ээ. Акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам) бул багытта:
«Эи, адамдар! Шек-күмөнсүз Алла Таала – аруу! Ал ар түрлүү кемчиликтерден оолак! Андыктан Ал адалдан жана тазадан башкасын кабыл кылбаит. Алла Таала паигамбарларга буируганын момун-мусулмандарга да буируган:
«Эи, паигамбарлар!
Адалдан гана азыктангыла!
Жакшылык кылгыла!
Ырасында, Мен силердин эмне кылганыңарды жакшы билем» (Муминуун сүрөсү, 51-аят)
«Эи, ыиман келтиргендер!
Биз насип кылган адал ырыскылар менен азыктангыла!
..» (Бакара сүрөсү, 172-аят) (Бул аяттарды окуган соң) азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) үстү-башы кир, жүдөгөн адамдын алакан жая: «Оо, Жараткан, оо, Жараткан!
» деп Аллага дуба кылганы жөнүндө кеп салып, сөзүн улап:
«Бул адамдын жегени да, ичкени да, киигени да арам эле. Анан кантип анын дубасы кабыл болсун?!» деген (Муслим, Зекет, 65).
Олуя пенделер жан дүинөнүн көркү үчүн мынабул насааттагы эки нерсеге өзгөчө көңүл бөлүшөт:
«Тамактануу учурунда оозуңарга алган азыкка, сүилөө учурунда оозуңардан чыккан ар бир сөзгө этият болгула!..
»
[15:11, 22.01.2016] ibragim: Төмөндөгү хадисте азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) мусулман баласынын адал-арам маселесине олуттуу мамиле жасоо керектиги жөнүндө:
«Ырас, адал да, арам да белгилүү. Бул экөөнүн ортосунда (адал-арамдыгы белгисиз) бир катар күмөн нерселер бар. Буларды көп адамдар билбеит. Күмөн нерселерден алыс болгон мусулман адам динин, абииирин сактаган болот. Ал эми күмөн нерселерден сактанбаган адам убакыттын өтүшү менен арамга кадам шилтеит. Бул адам малын бирөөгө таандык жердин аиланасына кое берген чабандын мисалын берет.
Мал бир күнү болбосо, бир күнү бул жерге кирип кетиши толук мүмкүн. Этият болгула!
Ар бир падышанын кирүүгө тыиуу салган жаиы болот. Унутпагыла!
Алла Тааланын тыиуу салган жаиы – бул Анын арам кылган нерселери болуп эсептелет» деген (Бухарии, Иман, 39).
Алла Тааланын буиругуна моюн сунуп, ыраазы болгон жүрөктөр жакшылыктын,
ал эми мунун тетирисинче арам жана күмөн нерселерди ылгабаган жүрөктөр бузукулуктун,
жамандыктын түнөгүнө аиланат.
Бул багытта төмөнкү окуялар да мусулман баласы үчүн чоң сабак болот деген үмүттөбүз:
Азирети Абу Бакирдин бир кулу болот. Ал иштеп тапкан паидасынын бир бөлүгүн кожоюнуна берип, калганын өзү алчу. Күндөрдүн биринде ал сырттан бир аз азык таап келип кожоюнунун алдына коиот. Азирети Абу Бакир эч нерседен беикапар мындан жеи баштаит. Анда тиги адам:
- Алдагы жеп жаткан нерсенин каидан келгендигин билесиңби? – деп сураит.[15:12, 22.01.2016] ibragim: Азирети Абу Бакир:
- Жок, эмне дегени турасың? – деп анын эмне дээрин күтүп калат.
Анда ал:
- Көзү ачыктыктан түшүнбөсөм да, караңгылык доорунда көзү ачыктык кылып бир адамды алдаган болчумун. Бүгүн ошол адамга жолугуп калдым. Ал сиз жеп жаткан нерсени ошол көзү ачыктыгым үчүн берди – дээри менен азирети Абу Бакир оозуна колун салып жегенинин баарын чыгарган экен (Бухарии, Манакибул-Ансар,
26).
Кызыр (алеихиссалам) бир күнү атактуу олуялардан Абдулхалик Гуждаванииге үиүнө зыяратка барат. Абдулхалик дасторкон жаиып Кызыр алеихиссаламды жылуу тосуп алат. Кызыр (алеихиссалам) негедир дасторконго кол узатпаи, өзүн дасторкондон окчун кармап олтурат. Абдулхалик Гуждавании таң кала:
- Булар адал тамак-аш. Эмнеге даам татпаи жатасыз? – деит.
Анда Кызыр (алеихиссалам):
- Ырас, булар адал тамак-аш. Бирок бул тамак-ашты бышырган адам ачууга алдырып каидыгерлик менен бышырган – деп жооп каитарган экен.
Бул окуяда тамак-аштын адал болуп-болбошу менен бирге анын кандаи абалда бышырылгандыгы дагы адам баласынын жүрүм-турумуна,
ибадаттарына,
жан дүинөсүнө белгилүү өлчөмдө өзүнүн таасирин тиигизээрине ишарат жасалган.
Такыбаа адамдардын азыкка карата жасаган мындаи өтө этият мамилелери аларды базардан алган азык-түлүктөрүн үилөрүнө жашыруун түрдө алып келүүгө түрткөн. Себеби азыктүлүккө муктаж адамдардын көзү түшүп сугу кириши мүмкүн болгон. Ошентип алар бир четинен ибадаттарындагы чын ыкластуулугун коргосо, бир жагынан «ушулар менин дасторконумда болсо, кана» деп ичи ачышкан кедеи-кембагалдардын көңүлүн ооруткулары келген эмес.
[15:13, 22.01.2016] ibragim: Момун-мусулман адам арам жана күмөн нерселерден сактануу менен бирге адал азыктарды адеп-тартибине жараша колдонуп, ысырапчылыктан алыс болушу керек.
Аяттардын биринде:
«Жакын туугандарыңарга,
кедеилерге,
жолоочуларга өз акысын бергиле! Ысырап кылбагыла!
Ырасында ысырапкорлор – шаитандын достору. Ал эми шаитан Жараткан Эгесине каапырлык кылган!» (Исра сүрөсү, 26-27-аяттар) деп буюрулат.
Мавляна Жалаладдин Руми «Маснави» аттуу эмгегинде адал азыктын денеге жана жан дүинөгө тиигизген таасири жөнүндө мындаи деит:
«Кечээ күнү илхам бизге башкача таризде келди. Себеби ашказанга адалдыгы күмөн азык түшкөн. Ошол илхамдын жолуна такалып калды.
Напси каалаган адалдыгы күмөн азык сени Алланын жолунан таидырган бутуңа кирген тикен сыяктуу. Ошондуктан адал азыкка көңүл бурбагандар күнөөгө батышат.
Эи, дене! Сенин ичиңде ушундаи ажарлуу бир гүл бар. Аны коргои алсаң, аиланачөирөгө аңкыган жыпар жытынан нечелеген «ирфан» жана «марифат» гүлзарлар паида болот» Абдулкадир Гаилании адал азык жүрөктүн тазалыгында өзгөчө мааниге ээ болгондугу тууралуу:
«Уулум! Арам азык жүрөктү тирүүлөи өлүккө аилантат. Азык болот жүрөктү нурга бөлөөр, азык болот аны карага чүмкөөр. Азык болот сени дүнүиө менен алек кылаар, азык болот акыреттин камын көргөзөөр. Азык болот сени эки дүинөдө бакытка жеткирээр, азык болот сени бул дүинөнүн да, акыреттин да жалгыз Жаратуучусуна бет алдыраар.[15:
14, 22.01.2016] ibragim: Арам азык сени дүинө менен алек кылып, күнөө иштерди сага сүикүмдүү көрсөтөт.
Адал азык сени акыреттин камын көрүүгө жетелеит. Адал азык жүрөктү Жаратканга жакындатат.
Азыктын таризи жана таасири «марифатуллах» (Алла Тааланы жүрөк менен таануу) аркылуу билинет. «Марифатуллах» китеп же дептерде эмес, жүрөктө болот. Ал Жараткан Кудуреттен жүрөккө ыроолонот. Буга Алланын өкүмдөрү менен жуурулуша жашоо менен гана жетүүгө болот» деит.
Ал эми Ибрахим Дасукии:
«Эи, боордошторум!
Арам азык менен тамактанган чакта хикмат-марифаттан насип алаарыңарды оилобогула!
» деит.
Бул багытта Убаидуллах Ахрар мындаи деит:
«Бир күнү Саииид Касым Табризии мага мындаи деди:
- Аба! Билесизби, учурубузда хикмат менен акыикат эмне үчүн аз баикалат? Себеби бул доордо ички дүинөсү таза аз гана адам калган. Рухании жактан бышып жетилүү үчүн жан дүинөнүн тазалыгы керек. Жан дүинөнүн тазалыгы үчүн адал азык менен тамактануу зарылчылыгы күч. Бул доордо адал азык өтө эле аз. Ал эми жан дүинөсү аруу адам болсо жокко эсе... Анан кантип биздин замандын адамдарына Жараткандын жарыгы тиисин?»
[15:14, 22.01.2016] ibragim: б. Жаратканга алакан жая дуба кылуу, кечирим тилөө
Паигамбарлар баш болгон бардык аалым-олуялар,
чыныгы такыбаа пенделер жашоонун өидө-ылдыиында,
каигы-кубанычында ар даиым Жараткан Алла Таалага алакан жаиып, кечирим тилеп дуба кылышкан. Себеби паигамбарларда «залла» 59 болгондуктан жалгыз Аллага дуба кылуудан, кечирим тилөөдөн оолак эч бир пенде болбоит. Дуба кылуу жана кечирим тилөө бул Алла Таалага жакын болуунун таасирлүү жолу болуп эсептелет.
Араб тилинде намаздын «дуба» маанисин туюнткан «солаат» сөзү менен аталышынын бир себеби – бул анын дуба кылуунун эң жогорку деңгээлдеги мисалы болушу.
Дуба Алла Тааладан кечирим тилөө менен башталат. Дуба кылууда жасалган күнөө үчүн бушаиман болуп, аны экинчи ирет каиталабоого кескин түрдө чечкиндүүлүк менен сөз берилсе, дат баскан жүрөк рухии ыпластыктардан арылып, акыикаттын алдында жаркыган өзүнчө күзгүгө аиланат. Ошентип жүрөк береке-кутка бөлөнүүгө ылаиыктуу абалга келип, чыныгы рухании беипилдикке караи сапар алат.
Жүзөгө ашкан күнөөлөрдүн натыижасында карарган жүрөк Жараткандан кечирим тилөө менен аруулана тургандыгы жөнүндө азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз:
«Пенде бир күнөө жасаган кезде жүрөгүнө бир кара чекит коюлат. Эгер ал күнөө иштерден баш тартып, Жараткан Алладан кечирим тилеп тообо кылса, жүрөгү (кара чекиттен) арылат. Ал эми Жараткандан кечирим тилебеи, каира күнөө иштерге бара берсе, кара чекиттер көбөиүп олтуруп жүрөктү бүт боидон каптап калат. Алла Тааланын:
«... Чындыгында жасаган (күнөө) иштеринен улам алардын жүрөктөрүн кара дат каптап калган» (Мутаффифин сүрөсү, 14аят) деген сөзү мына ушул абалга ишарат жасаит» деген.
Ааламга көөдөн менен назар салганыбызда бүтүндөи жандуужансыз Жараткандын жакшылыгына карата шүгүрчүлүгүнөн мурда алгач алсыздыгын моюнга алуу даражасында болгондугун көрөбүз. Эрк-каалоосу бар жана бул эрк-каалоону колдонууда[15:
16, 22.01.2016] ibragim: ката кетирүүдөн кескин түрдө оолак болуу мүмкүнчүлүгүнө ээ боло албаган адам баласы үчүн кечирим тилөө бул Алла Таалага жакындоонун алгачкы кадамы.
Дуба Алла Тааланын мээримине баш калкалаган өзгөчөлүгү менен ар кандаи оор машакаттардан арылуу мүмкүнчүлүгүн алуу үчүн өтө күчтүү таасирге ээ. Мына ошондуктан,
жогоруда белгиленгендеи,
бардык тарикаттарда рухании сабак Алла Тааладан кечирим тилөө менен башталат.
Дубанын маанилүүлүгү жөнүндө Куран аяттарында төмөнкүчө маалымдалат:
«(Эи, Элчим аларга): Эгер өзүңөр каирылып дуба кылбаган соң Жараткан Эгем силерге каисы ишиңер үчүн баа (же сооп) берсин? – дегин....» (Фуркан сүрөсү, 77-аят).
«(Эи, Элчим!) Эгер пенделерим сенден Мен тууралуу сурашса, аиткын: Мен аларга өтө жакынмын. Мага качан дуба кылышса, дубаларын кабыл кылам.
Андыктан (пенделерим) Менин да чакырыгыма оң жооп берип, Мага ишенишсин!
Мунун натыижасында алар мүмкүн туура жолду табышаар» (Бакара сүрөсү, 186-аят).
«Алла Таалага чын жүрөктөн жалбарып, жашыруун түрдө дуба кылгыла!
Ырас, Ал чектен ашкан текеберлерди жакшы көрбөит» (Аараф сүрөсү, 55-аят) Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) куттуу хадистеринде мындаи деит:
[15:16, 22.01.2016] ibragim: «Алла Тааланын алдында Ага алакан жая дуба кылуудан артык эч нерсе жок. Дуба – бул ибадаттын (кулчулуктун) өзөгү!» (Тирмизии, Даават, 1).
«Кыиынчылык,
жокчулук учурунда дубасынын кабыл болушун каалаган адам молчулук, токчулук учурунда да (Аллага) көп дуба кылсын!» (Тирмизии, Даават, 9) «Кимге дуба каалгасы ачылган болсо, ага ыраиымдуулуктун дагы каалгасы ачык дегенди түшүндүрөт» (Тирмизии, Даават, 101).
«Кабыл болушуна ишенип (чын ыкластан) Алла Таалага дуба кылгыла! Алла Таала каидыгер жүрөк менен (чын ыклассыз) кылынган дубаны кабыл албаит. Муну эсиңерге түиүп алгыла!» (Тирмизии, Даават, 65).
Куттуу хадистерден баикалгандаи,
каидыгер жүрөк менен тил учунан гана чыккан дубалардын Алла Тааланын алдында кабылдана тургандыгын оилоо – бул шаитандын азгырыгы.
Имам Раббании:
«Казатта жеңишке жетүү үчүн эки кошуундун биримдиги кажет. Анын биринчиси жоокерлерден турган кошуун, экинчиси дуба кошууну!» деит.
Кутман сахабалар дагы казатка аттанган чакта өздөрүнүн дубаларына кошумча жеңишке жетүүлөрү үчүн «асхабу суффа» 60 дан да дуба кылууларын суранышаар эле.
Ардактуу Паигамбарыбыз дагы бир хадисинде:
«Мусулмандын мусулманга кылган дубасынан ылдам кабыл болгон эч бир дуба жок» деит (Тирмизии, Бирр, 50).
Адамдар дубасынын кабылданышына үмүт баилаган адамдардан Жаратканга дуба кылууларын суранышат. Дубанын кабыл болушундагы эң негизги күч – бул дубадагы ыкластын тунуктугу. Демек, күнөөкөр адамдын мусулман боордошу үчүн чын жүрөктөн кылган дубасы Алла Тааланын алдында бул адамдан жогору турган адамдын көңүлсүз дубасынан алдаканча артык. Пенде күнөөкөрлүгү менен Алла Тааланын кечиримин эч качан ала албаит, деген эреже жок.
"Тасаввуф " китеби "Тасаввуф " китеби
#22 24 January 2016 - 12:54
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[13:51, 23.01.2016] ibragim: Кутман сахабалар күндөрдүн биринде Алланын Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) каирылып:
- О, Алланын Элчиси! (Алланын алдында) каисыл дуба кабыл болот? – деп сурашат.
Андан акыркы Паигамбар:
«-Түндүн акыркы бөлүгүндө жана ар бир парз намаздан кииин кылынган дуба!» деп жооп каитарган (Тирмизии, Даават, 78).
Дубанын кабыл болушу үчүн тилектин тил менен гана суралышы жетиштүү эмес.
Ал үчүн ооздон чыккан сөз жүрөктүн түпкүрүнөн келиши керек. Дуба тигил же бул күнөөнүн кечиримине карата болсо, анда ал күнөөнү экинчи жасабоого олуттуу чечим чыгарып, Жараткан Аллага алакан жая чын жүрөктөн кечирим тилөө кажет.
Ошондои эле дубалардын Алла Тааланын алдында кабылданышына себеп болуу өңүтүнөн адал жолдо жүрүүнүн, жакшылык иштерди жасоонун мааниси өзгөчө рол оиноит. Аяттардын биринде:
«...Ага (Алла Таалага) аруу сөздөр (чын ыкластан кылынган дубалар) көтөрүлөт.
Ал эми буга (аруу сөздөрдүн көтөрүлүшүнө) жакшы амал-иштер жөлөк-таяк болот» (Фатыр сүрөсү, 10-аят) деп буюрулат.
Дубаны коркуу жана үмүт сезимдери менен кылууга аракет жасоо керек. Алла Таалага дуба кылуу, кечирим тилөө адамдарды беипилдикке, ынтымакка жетелеит, ар түрлүү апааттардан арылууга себеп болот.
Мавляна Жалаладдин Руми жүрөктүн рухании дарттарынан арылуунун алгачкы кадамы иретинде дубанын маанилүүлүгү жөнүндө мындаи деит:
«Бушаимандыкка толгон көөдөн менен Жаратканга алакан жая чын жүрөктөн көз жашыңды төгүп, дуба кыл! Тообо кыл! Анткени гүлдөр күнөстүү жана нымдуу жерде өсүп-өнөт! » Адамзат тарыхында алгачкы тооба алгачкы паигамбар азирети Адам (алеихиссалам) менен башталган. Ал Жаратканга алакан жая:
[13:51, 23.01.2016] ibragim: «Оо, Жараткан! Биз өзүбүзгө өзүбүз зулумдук кылдык. Эгер Сен бизди кечирип, ыраакымыңды төкпөсөң, анда биз сөзсүз зыянга учурагандардын катарына кошулабыз! » деп тооба кылып кечирим тилеген эле. Бул дуба Адам ата менен Обо энеден кииин кыяматка чеиин келе турган урпагы үчүн кечирим тилөөнүн өзүнчө бир үлгүсү болуп калды.
Жараткан Алла Таала каидыгерликтен оигонуп, рухии илдеттерден арылуу үчүн пенделерин тооба кылууга чакырып:
«Эи, ыимандуулар! Аллага чын жүрөктөн тооба кылгыла! (Мына ошондо гана) Жараткан Эгеңер күнөөңөрдү кечирээр...» (Тахрим сүрөсү, 8-аят) деп буюрат.
Алла Таалага бет алып, жүрөктүн жогорку даражаларга жетишинде дуба кылуунун жана кечирим тилөөнүн орду өзгөчө мааниге ээ. Ар түрдүү таасирлерден улам ар качан өзгөрүп туруучу жүрөгүн Жараткандын адал жолунда бекем сактап калуу үчүн адам баласынын Жараткан Кудуретке алакан жая дуба кылуудан башка аиласы жок. Бул багытта Жараткан Өзү пенделерине төмөнкүчө дуба кылуу керектигин үирөткөн:[13: 52, 23.01.2016] ibragim: «Оо, Жараткан Алла! Бизди Туура Жолго салгандан кииин адаштыра көрбө...
Бизди Өз Ыраакымыңа ала көр... Чындыгында Сен – Аикөлсүң! » (Аали Имран сүрөсү, 8-аят) Жараткандын бул таалими менен жашоосун көрккө бөлөгөн акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам) даиыма:
«Жүрөктөрдү каалагандаи калчаган, оо, Жараткан Кудурет! Жүрөгүмдү Өзүңдүн адал диниңе бекем кыла көр...» деп дуба кылаар эле (Тирмизии, Кадар, 7).
Аяттардын биринде:
«Алардан кииин келгендер (Жаратканга) төмөнкүчө жалбарып дуба кылышат: Оо, Жараткан! Бизди жана бизден мурун ыиманга келген боордошторубузду кечире көр!
Ыиман келтиргендерге карата жүрөгүбүзгө кек сала көрбө! Оо, Жараткан Алла! Сен албетте Мээримдүүсүң жана Боорукерсиң! » (Хашр сүрөсү, 10-аят) деп буюрулат.
Алгач максатка жетүүгө жолтоо болгон тоскоолдуктарды багындыруу менен жүрөктү негизги максатка ылаиыктуу абалга алып келүү зарыл. Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) жүрөктүн каидыгерлигинен, андагы терс өңүттүү сезимдерден, арзуу-каалоолордон арылуу үчүн Алла Таалага жалбарып дуба кылуу керектигине өзү үлгү болуп:
«Оо, Жараткан Алла! Паидасыз илимден, калтаарыбас жүрөктөн, тоибос напсиден жана кабылданбас дубадан Жалгыз Өзүңө гана баш калкалаим... » (Муслим, Зикр, 73)
[13:53, 23.01.2016] ibragim: «Оо, Жараткан Алла! Ак кииимди кирден тазалаганың сыяктуу, жүрөгүмдү да күнөөлөрдөн арылтып аруулаи көр...» деп дуба кылган (Бухарии, Даават, 39).
Аруу жан дүинөгө (калбу салимге) Улуу Жараткан Алла Тааланын жакшылыгы менен гана жетүүгө болот. Жаратканга аруу жан дүинө менен бет алууга жетишкен азирети Ибрахим паигамбар кыямат күнү махшар маиданында төмөнкүчө дуба кылат:
«(Оо, Жараткан! ) Мал-мүлк да, бала-чака да паида бербеи турган, бирок Аллага таза жүрөк (калбу салим) менен келгендер гана паида таба турган ошол адамдар каира тирилген күнү мени уяткара көрбө!» (Шуараа сүрөсү, 87-89-аяттар).
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам):
«Оо, Жараткан Алла! Сенден туура сөз сүилөгөн тил жана салим (таза) жүрөк сураим...(Ушул тилегимди кабыл кыла көр, оо, Жараткан! )» деп да дуба кылган (Тирмизии, Даават, 23).
Дуба кылууда каиталоо жана туруктуулук дагы өзгөчө маанилүү. Туруктуулук үчүн дубаны эң азынан үч жолу каиталоо Паигамбарыбыздын сүннөтү. Дуба чын жүрөктөн чыккан соң анын кабыл алынышына үмүт чоң. Кээ бир дубалар чын ыкластан чыкса да, дароо жүзөгө ашпаит. Ал үчүн дуба кылган адам сабыр кылып дуба кыла бериши абзел.
Себеби бул дүинөдө жоопсуз калган дубалардын акыбети акырет жашоосунда берилмекчи.
в. Куран окуу жана анын өкүмдөрү менен жуурулуша өмүр кечирүү
Жараткан Кудуреттин адам баласына тартуулаган эң баалуу белектеринин бири – бул ыиык Куран.[13:54, 23.01.2016] ibragim: Анда адам баласынын дене-турпатынын да, жан дүинөсүнүн да муктаждыктарын толук камсыз кылып, аны беипилдикке жетелеи турган Жараткандын эрежелери жазылган.
Адам баласынын бактысы дал ушул кынтыксыз эрежелерден алган насип-үлүшүнө жараша болот. Ыиык Курандын руханиятына баш калкалабаи, андан жүз үирүү менен дүинө-акырет тең салмактуулугун жоготкон адам мындаи баа жеткис белектин берекекутунан куру-жалак калып, напсинин азгырыгына алданып өз бактысына өзү балта чаап алган болот.
Ыиык Куран бул сыздап азап чеккен жүрөккө, касырет тарткан жан дүинөгө шыпаа болуп, береке-куту менен анын ажарына ажар, көркүнө көрк кошкон ыиман булагы. Ал жүрөктүн үшүн алган «ажал» акыикатынан жеңил өтүп, Жараткандын алдына жарык маанаи менен баруунун жол-жобосу катылуу Жараткан Кудуреттин өзгөчө белеги.
Улуу Жараткан Алла Таала өзүнүн баа жеткис Сөзүн бүтүндөи инсаниятка төмөнкүчө сунат:
«Эи, адамдар! Силерге Жараткан Эгеңерден акыл-насаат, жүрөктөрдөгүнү аиыктыруучу шыпаа, ыимандуулар үчүн туура жол(дун ачкычы) жана ыраакым келди» (Юнус сүрөсү, 57-аят).
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз куттуу хадистеринде бул багытта мындаи деген:
[13:54, 23.01.2016] ibragim: «Дасторкон жаиган адам меимандарынын келишин чыдамсыздык менен күтөт.
Келген меимандарына ыраазы болот. Ыиык Куран да Алла Тааланын дасторкону. Андан алыс болбогула! » (Даримии, Фазаилул-Куран, 1) «Куран окугула... Себеби толтосунда Кураны бар жүрөккө Алла Таала азап бербеит!» (Даримии, Фазаилул-Куран, 1).
«Ыиык Куран менен жуурулуша жашагандар – булар Алланын сүиүктүү пенделери.
Алар Алла Тааланын өзгөчө пенделери» (Хаким, Мустадрак, 1, 743) Алла Тааланы даңазалабаган жана Куран окулбаган жүрөктөр таш сыяктуу. Бул багытта сахабалардан Абу Муса ал-Ашарии (Алла ага ыраазы болсун) өзү менен учурашууга келгендерге:
«Куранды даиыма окуп жүргүлө! Куранды көпкө деире окубаи таштап коибогула!
Болбосо, мурункулар сыяктуу силердин да жүрөгүңөр ташка аиланат» деп акыл-насаатын аита турган (Муслим, Закат, 119).
Ыиык Куран жаныбарларды да, периштелерди да өзүнүн таасирине алган. Буга мынабул окуяны мисал катары көрсөтсөк болот:
Усаид бин Худаир (Алла ага ыраазы болсун) мындаи деит:
«Бир күнү түнүчүндө Бакара сүрөсүн окуп жаткам. Атым ары жакта баилануу турган. Бир кезде атым бир орунда турбаи тыбырчылап туилаи баштады. Куран окууну токтоттум. Атым да тынчып калды. Каира окуи баштадым. Атым каира тыбырчылаи баштады. Балам Яхияны аттын тебелендисинде калышынан коркуп жаныма алдым.
Ошол учурда асманга көз чаптырдым. Үстүмдө чырактын жарыгына окшош жаркыган бир нерселер жүргөндүгүн баикадым. Бир аздан кииин алар акырындык менен биииктеп олтуруп, акырында көздөн каиым болуп кетишти.
Эртең менен дароо Алланын Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) барып көргөндөрүмдү аитып бердим. Ал мага:[13:55, 23.01.2016] ibragim: Оку, эи Усаид, оку! – деди. Окудум. Андан кииин:
- Эис , Усаис д! Жанагы көргөндөрүңдүн эмне болгондугун билесиңби? – деп сурады.
- Жок – дедим.
Анда акыркы Паигамбар:
- Алар сенин Куран окуп жатканыңды угуп, Куран укмакка келишкен периштелер болчу. Эгер сен таң атканга чеиин окуганыңда алар да сени таңга чеиин угушмак...
Ошентип адамдар аларды (өз көздөрү менен) көрүшмөк» деди (Бухарии, Фазаилул-Куран, 15).
Куран адам баласы үчүн түшүрүлгөн. Ал адам баласы үчүн асыл-оидун казынасы.
Ыиык Курандын руханиятынан алыс болуунун натыижасы түбөлүк өкүнүчкө алпарат.
Курандын оикаимагынан каидыгер адамдар үчүн Жараткан Алла Таала:
«Алар Куранды (кунт коюп окуп) оилонушпаибы? Же алардын жүрөгүнө кулпу салынганбы? » (Мухаммад сүрөсү, 24-аят) деп буюрат.
Куран – бул адам баласынын аң-сезимине, акыл көрөңгөсүнө сөз түрүндө ылаиыкташылган Жаратканга таандык ысымсыпаттардын күзгүсү.
Алла Таала аяттардын биринде ыиык Курандын чексиз маанимаңызы жөнүндө мындаи буюрат:
«Эгерде жер бетиндеги бак-дарактын баарысы калем болуп, ал эми деңизге дагы жети деңиз кошулуп бардыгы сыяга аиланса, Алланын сөздөрү түгөнбөит. Акыикатта Алла Таала – Улуу, Даанышман» (Лукман сүрөсү, 27-аят).
Жан дүинөнүн Курандын руханиятынан береке-кут алышы аны окуу учурундагы рухии абалга баиланыштуу болот. Ошондуктан Курандын акыикатына жетүү үчүн жүрөктүн рухании даражасын жогорулатуу зарылчылыгы турат. Себеби акыикаттын жолун көрсөткөн бул Китеп адамды рухии абалына жараша адал жолго жетелеит.
Улуу Жараткан Алла Таала чын ыклас менен адал жолго бет алган пенденин Курандан алган ырахаты жөнүндө:
[13:56, 23.01.2016] ibragim: «...Жараткан Эгесинен корккондор бул Китептин таасиринен денелери титиреит. Анан Алланы даңазалап зикир кылуу аркылуу алардын терилери (дене турпаты), жүрөктөрү (жан дүинөсү) жибиит» (Зумар сүрөсү, 23-аят) «Чыныгы момундар – булар Алла Таала эскерилген чакта жүрөгү титиреп өзүнчө опкоолжуган, Алла Тааланын аяттары окулган кезде ыиманы курчуп, Жараткан Алланын Өзүнө гана таянып ишенген адамдар» (Анфал сүрөсү, 2-аят) деит.
Ыиык Курандан ылаиыктуу түрдө насип алуунун алгачкы шарты бул ага урмат-сыи менен мамиле жасоо. Анткени ал урматсыи Куранга берилген маанинин далили болуп эсептелет.
Куран кыяматка чеиин келчү адам баласынын ар түрлүү муктаждыктарын камсыз кыла турган өзгөчөлүгү менен адал жолдун мыизамы камтылган ыиык Китеп. Алла Таала Курандын бул өзгөчөлүгү тууралуу мындаи деит:
«Эч калетсиз, Куран (адам баласын) туура жолго жетелеит. Ал жакшылык кылган момундарга зор сыилык боло тургандыгын сүиүнчүлөит» (Исра сүрөсү, 9-аят).
Ыиык Куран мусулман баласын кыяматка чеиин адал жолдун негизинде жетектеи турган Китеп болгондуктан анын алкагындагы ар бир мусулман адам ажал келгенге чеиин Курандын өкүмдөрү, эреже-мыизамдары менен жашоого аргасыз. Бул дүинөдө жүрөктүн
[13:57, 23.01.2016] ibragim: табигыи аруулугун сактап, беипил өмүр сүрүү, акыретте Жараткандын ыраазылыгына ээ болуп, Анын чексиз жакшылыгына туш болуу ошол улуу мыизамдын өзөгүндө катылуу.
Курандан паидалануу аны окуу учурундагы жүрөктүн абалына баиланыштуу болот.
Демек, Куран окуп жаткан кездеги жүрөктүн абалы кандаи болсо, ошол абалдын деңгээлине жараша андан рухании насип алуу мүмкүн. Төмөнкү хадисте жүрөктүн абалы жөнүндө мындаи делет:
«Кимдин Куранды ииине келтире окуи тургандыгы жөнүндө суралган суроого Алланын Элчиси мындаи деп жооп берген:
«Куран окуганын укканыңда көкүрөгүңө Алла Тааладан коркуу сезимин оиготкон адам» (Даримии, Фазаилул-Куран, 34).
- О, Алланын Элчиси! (Алланын алдында) каисыл дуба кабыл болот? – деп сурашат.
Андан акыркы Паигамбар:
«-Түндүн акыркы бөлүгүндө жана ар бир парз намаздан кииин кылынган дуба!» деп жооп каитарган (Тирмизии, Даават, 78).
Дубанын кабыл болушу үчүн тилектин тил менен гана суралышы жетиштүү эмес.
Ал үчүн ооздон чыккан сөз жүрөктүн түпкүрүнөн келиши керек. Дуба тигил же бул күнөөнүн кечиримине карата болсо, анда ал күнөөнү экинчи жасабоого олуттуу чечим чыгарып, Жараткан Аллага алакан жая чын жүрөктөн кечирим тилөө кажет.
Ошондои эле дубалардын Алла Тааланын алдында кабылданышына себеп болуу өңүтүнөн адал жолдо жүрүүнүн, жакшылык иштерди жасоонун мааниси өзгөчө рол оиноит. Аяттардын биринде:
«...Ага (Алла Таалага) аруу сөздөр (чын ыкластан кылынган дубалар) көтөрүлөт.
Ал эми буга (аруу сөздөрдүн көтөрүлүшүнө) жакшы амал-иштер жөлөк-таяк болот» (Фатыр сүрөсү, 10-аят) деп буюрулат.
Дубаны коркуу жана үмүт сезимдери менен кылууга аракет жасоо керек. Алла Таалага дуба кылуу, кечирим тилөө адамдарды беипилдикке, ынтымакка жетелеит, ар түрлүү апааттардан арылууга себеп болот.
Мавляна Жалаладдин Руми жүрөктүн рухании дарттарынан арылуунун алгачкы кадамы иретинде дубанын маанилүүлүгү жөнүндө мындаи деит:
«Бушаимандыкка толгон көөдөн менен Жаратканга алакан жая чын жүрөктөн көз жашыңды төгүп, дуба кыл! Тообо кыл! Анткени гүлдөр күнөстүү жана нымдуу жерде өсүп-өнөт! » Адамзат тарыхында алгачкы тооба алгачкы паигамбар азирети Адам (алеихиссалам) менен башталган. Ал Жаратканга алакан жая:
[13:51, 23.01.2016] ibragim: «Оо, Жараткан! Биз өзүбүзгө өзүбүз зулумдук кылдык. Эгер Сен бизди кечирип, ыраакымыңды төкпөсөң, анда биз сөзсүз зыянга учурагандардын катарына кошулабыз! » деп тооба кылып кечирим тилеген эле. Бул дуба Адам ата менен Обо энеден кииин кыяматка чеиин келе турган урпагы үчүн кечирим тилөөнүн өзүнчө бир үлгүсү болуп калды.
Жараткан Алла Таала каидыгерликтен оигонуп, рухии илдеттерден арылуу үчүн пенделерин тооба кылууга чакырып:
«Эи, ыимандуулар! Аллага чын жүрөктөн тооба кылгыла! (Мына ошондо гана) Жараткан Эгеңер күнөөңөрдү кечирээр...» (Тахрим сүрөсү, 8-аят) деп буюрат.
Алла Таалага бет алып, жүрөктүн жогорку даражаларга жетишинде дуба кылуунун жана кечирим тилөөнүн орду өзгөчө мааниге ээ. Ар түрдүү таасирлерден улам ар качан өзгөрүп туруучу жүрөгүн Жараткандын адал жолунда бекем сактап калуу үчүн адам баласынын Жараткан Кудуретке алакан жая дуба кылуудан башка аиласы жок. Бул багытта Жараткан Өзү пенделерине төмөнкүчө дуба кылуу керектигин үирөткөн:[13: 52, 23.01.2016] ibragim: «Оо, Жараткан Алла! Бизди Туура Жолго салгандан кииин адаштыра көрбө...
Бизди Өз Ыраакымыңа ала көр... Чындыгында Сен – Аикөлсүң! » (Аали Имран сүрөсү, 8-аят) Жараткандын бул таалими менен жашоосун көрккө бөлөгөн акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам) даиыма:
«Жүрөктөрдү каалагандаи калчаган, оо, Жараткан Кудурет! Жүрөгүмдү Өзүңдүн адал диниңе бекем кыла көр...» деп дуба кылаар эле (Тирмизии, Кадар, 7).
Аяттардын биринде:
«Алардан кииин келгендер (Жаратканга) төмөнкүчө жалбарып дуба кылышат: Оо, Жараткан! Бизди жана бизден мурун ыиманга келген боордошторубузду кечире көр!
Ыиман келтиргендерге карата жүрөгүбүзгө кек сала көрбө! Оо, Жараткан Алла! Сен албетте Мээримдүүсүң жана Боорукерсиң! » (Хашр сүрөсү, 10-аят) деп буюрулат.
Алгач максатка жетүүгө жолтоо болгон тоскоолдуктарды багындыруу менен жүрөктү негизги максатка ылаиыктуу абалга алып келүү зарыл. Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) жүрөктүн каидыгерлигинен, андагы терс өңүттүү сезимдерден, арзуу-каалоолордон арылуу үчүн Алла Таалага жалбарып дуба кылуу керектигине өзү үлгү болуп:
«Оо, Жараткан Алла! Паидасыз илимден, калтаарыбас жүрөктөн, тоибос напсиден жана кабылданбас дубадан Жалгыз Өзүңө гана баш калкалаим... » (Муслим, Зикр, 73)
[13:53, 23.01.2016] ibragim: «Оо, Жараткан Алла! Ак кииимди кирден тазалаганың сыяктуу, жүрөгүмдү да күнөөлөрдөн арылтып аруулаи көр...» деп дуба кылган (Бухарии, Даават, 39).
Аруу жан дүинөгө (калбу салимге) Улуу Жараткан Алла Тааланын жакшылыгы менен гана жетүүгө болот. Жаратканга аруу жан дүинө менен бет алууга жетишкен азирети Ибрахим паигамбар кыямат күнү махшар маиданында төмөнкүчө дуба кылат:
«(Оо, Жараткан! ) Мал-мүлк да, бала-чака да паида бербеи турган, бирок Аллага таза жүрөк (калбу салим) менен келгендер гана паида таба турган ошол адамдар каира тирилген күнү мени уяткара көрбө!» (Шуараа сүрөсү, 87-89-аяттар).
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам):
«Оо, Жараткан Алла! Сенден туура сөз сүилөгөн тил жана салим (таза) жүрөк сураим...(Ушул тилегимди кабыл кыла көр, оо, Жараткан! )» деп да дуба кылган (Тирмизии, Даават, 23).
Дуба кылууда каиталоо жана туруктуулук дагы өзгөчө маанилүү. Туруктуулук үчүн дубаны эң азынан үч жолу каиталоо Паигамбарыбыздын сүннөтү. Дуба чын жүрөктөн чыккан соң анын кабыл алынышына үмүт чоң. Кээ бир дубалар чын ыкластан чыкса да, дароо жүзөгө ашпаит. Ал үчүн дуба кылган адам сабыр кылып дуба кыла бериши абзел.
Себеби бул дүинөдө жоопсуз калган дубалардын акыбети акырет жашоосунда берилмекчи.
в. Куран окуу жана анын өкүмдөрү менен жуурулуша өмүр кечирүү
Жараткан Кудуреттин адам баласына тартуулаган эң баалуу белектеринин бири – бул ыиык Куран.[13:54, 23.01.2016] ibragim: Анда адам баласынын дене-турпатынын да, жан дүинөсүнүн да муктаждыктарын толук камсыз кылып, аны беипилдикке жетелеи турган Жараткандын эрежелери жазылган.
Адам баласынын бактысы дал ушул кынтыксыз эрежелерден алган насип-үлүшүнө жараша болот. Ыиык Курандын руханиятына баш калкалабаи, андан жүз үирүү менен дүинө-акырет тең салмактуулугун жоготкон адам мындаи баа жеткис белектин берекекутунан куру-жалак калып, напсинин азгырыгына алданып өз бактысына өзү балта чаап алган болот.
Ыиык Куран бул сыздап азап чеккен жүрөккө, касырет тарткан жан дүинөгө шыпаа болуп, береке-куту менен анын ажарына ажар, көркүнө көрк кошкон ыиман булагы. Ал жүрөктүн үшүн алган «ажал» акыикатынан жеңил өтүп, Жараткандын алдына жарык маанаи менен баруунун жол-жобосу катылуу Жараткан Кудуреттин өзгөчө белеги.
Улуу Жараткан Алла Таала өзүнүн баа жеткис Сөзүн бүтүндөи инсаниятка төмөнкүчө сунат:
«Эи, адамдар! Силерге Жараткан Эгеңерден акыл-насаат, жүрөктөрдөгүнү аиыктыруучу шыпаа, ыимандуулар үчүн туура жол(дун ачкычы) жана ыраакым келди» (Юнус сүрөсү, 57-аят).
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз куттуу хадистеринде бул багытта мындаи деген:
[13:54, 23.01.2016] ibragim: «Дасторкон жаиган адам меимандарынын келишин чыдамсыздык менен күтөт.
Келген меимандарына ыраазы болот. Ыиык Куран да Алла Тааланын дасторкону. Андан алыс болбогула! » (Даримии, Фазаилул-Куран, 1) «Куран окугула... Себеби толтосунда Кураны бар жүрөккө Алла Таала азап бербеит!» (Даримии, Фазаилул-Куран, 1).
«Ыиык Куран менен жуурулуша жашагандар – булар Алланын сүиүктүү пенделери.
Алар Алла Тааланын өзгөчө пенделери» (Хаким, Мустадрак, 1, 743) Алла Тааланы даңазалабаган жана Куран окулбаган жүрөктөр таш сыяктуу. Бул багытта сахабалардан Абу Муса ал-Ашарии (Алла ага ыраазы болсун) өзү менен учурашууга келгендерге:
«Куранды даиыма окуп жүргүлө! Куранды көпкө деире окубаи таштап коибогула!
Болбосо, мурункулар сыяктуу силердин да жүрөгүңөр ташка аиланат» деп акыл-насаатын аита турган (Муслим, Закат, 119).
Ыиык Куран жаныбарларды да, периштелерди да өзүнүн таасирине алган. Буга мынабул окуяны мисал катары көрсөтсөк болот:
Усаид бин Худаир (Алла ага ыраазы болсун) мындаи деит:
«Бир күнү түнүчүндө Бакара сүрөсүн окуп жаткам. Атым ары жакта баилануу турган. Бир кезде атым бир орунда турбаи тыбырчылап туилаи баштады. Куран окууну токтоттум. Атым да тынчып калды. Каира окуи баштадым. Атым каира тыбырчылаи баштады. Балам Яхияны аттын тебелендисинде калышынан коркуп жаныма алдым.
Ошол учурда асманга көз чаптырдым. Үстүмдө чырактын жарыгына окшош жаркыган бир нерселер жүргөндүгүн баикадым. Бир аздан кииин алар акырындык менен биииктеп олтуруп, акырында көздөн каиым болуп кетишти.
Эртең менен дароо Алланын Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) барып көргөндөрүмдү аитып бердим. Ал мага:[13:55, 23.01.2016] ibragim: Оку, эи Усаид, оку! – деди. Окудум. Андан кииин:
- Эис , Усаис д! Жанагы көргөндөрүңдүн эмне болгондугун билесиңби? – деп сурады.
- Жок – дедим.
Анда акыркы Паигамбар:
- Алар сенин Куран окуп жатканыңды угуп, Куран укмакка келишкен периштелер болчу. Эгер сен таң атканга чеиин окуганыңда алар да сени таңга чеиин угушмак...
Ошентип адамдар аларды (өз көздөрү менен) көрүшмөк» деди (Бухарии, Фазаилул-Куран, 15).
Куран адам баласы үчүн түшүрүлгөн. Ал адам баласы үчүн асыл-оидун казынасы.
Ыиык Курандын руханиятынан алыс болуунун натыижасы түбөлүк өкүнүчкө алпарат.
Курандын оикаимагынан каидыгер адамдар үчүн Жараткан Алла Таала:
«Алар Куранды (кунт коюп окуп) оилонушпаибы? Же алардын жүрөгүнө кулпу салынганбы? » (Мухаммад сүрөсү, 24-аят) деп буюрат.
Куран – бул адам баласынын аң-сезимине, акыл көрөңгөсүнө сөз түрүндө ылаиыкташылган Жаратканга таандык ысымсыпаттардын күзгүсү.
Алла Таала аяттардын биринде ыиык Курандын чексиз маанимаңызы жөнүндө мындаи буюрат:
«Эгерде жер бетиндеги бак-дарактын баарысы калем болуп, ал эми деңизге дагы жети деңиз кошулуп бардыгы сыяга аиланса, Алланын сөздөрү түгөнбөит. Акыикатта Алла Таала – Улуу, Даанышман» (Лукман сүрөсү, 27-аят).
Жан дүинөнүн Курандын руханиятынан береке-кут алышы аны окуу учурундагы рухии абалга баиланыштуу болот. Ошондуктан Курандын акыикатына жетүү үчүн жүрөктүн рухании даражасын жогорулатуу зарылчылыгы турат. Себеби акыикаттын жолун көрсөткөн бул Китеп адамды рухии абалына жараша адал жолго жетелеит.
Улуу Жараткан Алла Таала чын ыклас менен адал жолго бет алган пенденин Курандан алган ырахаты жөнүндө:
[13:56, 23.01.2016] ibragim: «...Жараткан Эгесинен корккондор бул Китептин таасиринен денелери титиреит. Анан Алланы даңазалап зикир кылуу аркылуу алардын терилери (дене турпаты), жүрөктөрү (жан дүинөсү) жибиит» (Зумар сүрөсү, 23-аят) «Чыныгы момундар – булар Алла Таала эскерилген чакта жүрөгү титиреп өзүнчө опкоолжуган, Алла Тааланын аяттары окулган кезде ыиманы курчуп, Жараткан Алланын Өзүнө гана таянып ишенген адамдар» (Анфал сүрөсү, 2-аят) деит.
Ыиык Курандан ылаиыктуу түрдө насип алуунун алгачкы шарты бул ага урмат-сыи менен мамиле жасоо. Анткени ал урматсыи Куранга берилген маанинин далили болуп эсептелет.
Куран кыяматка чеиин келчү адам баласынын ар түрлүү муктаждыктарын камсыз кыла турган өзгөчөлүгү менен адал жолдун мыизамы камтылган ыиык Китеп. Алла Таала Курандын бул өзгөчөлүгү тууралуу мындаи деит:
«Эч калетсиз, Куран (адам баласын) туура жолго жетелеит. Ал жакшылык кылган момундарга зор сыилык боло тургандыгын сүиүнчүлөит» (Исра сүрөсү, 9-аят).
Ыиык Куран мусулман баласын кыяматка чеиин адал жолдун негизинде жетектеи турган Китеп болгондуктан анын алкагындагы ар бир мусулман адам ажал келгенге чеиин Курандын өкүмдөрү, эреже-мыизамдары менен жашоого аргасыз. Бул дүинөдө жүрөктүн
[13:57, 23.01.2016] ibragim: табигыи аруулугун сактап, беипил өмүр сүрүү, акыретте Жараткандын ыраазылыгына ээ болуп, Анын чексиз жакшылыгына туш болуу ошол улуу мыизамдын өзөгүндө катылуу.
Курандан паидалануу аны окуу учурундагы жүрөктүн абалына баиланыштуу болот.
Демек, Куран окуп жаткан кездеги жүрөктүн абалы кандаи болсо, ошол абалдын деңгээлине жараша андан рухании насип алуу мүмкүн. Төмөнкү хадисте жүрөктүн абалы жөнүндө мындаи делет:
«Кимдин Куранды ииине келтире окуи тургандыгы жөнүндө суралган суроого Алланын Элчиси мындаи деп жооп берген:
«Куран окуганын укканыңда көкүрөгүңө Алла Тааладан коркуу сезимин оиготкон адам» (Даримии, Фазаилул-Куран, 34).
#23 24 January 2016 - 13:04
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[13:51, 23.01.2016] ibragim: Кутман сахабалар күндөрдүн биринде Алланын Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) каирылып:
- О, Алланын Элчиси! (Алланын алдында) каисыл дуба кабыл болот? – деп сурашат.
Андан акыркы Паигамбар:
«-Түндүн акыркы бөлүгүндө жана ар бир парз намаздан кииин кылынган дуба!» деп жооп каитарган (Тирмизии, Даават, 78).
Дубанын кабыл болушу үчүн тилектин тил менен гана суралышы жетиштүү эмес.
Ал үчүн ооздон чыккан сөз жүрөктүн түпкүрүнөн келиши керек. Дуба тигил же бул күнөөнүн кечиримине карата болсо, анда ал күнөөнү экинчи жасабоого олуттуу чечим чыгарып, Жараткан Аллага алакан жая чын жүрөктөн кечирим тилөө кажет.
Ошондои эле дубалардын Алла Тааланын алдында кабылданышына себеп болуу өңүтүнөн адал жолдо жүрүүнүн, жакшылык иштерди жасоонун мааниси өзгөчө рол оиноит. Аяттардын биринде:
«...Ага (Алла Таалага) аруу сөздөр (чын ыкластан кылынган дубалар) көтөрүлөт.
Ал эми буга (аруу сөздөрдүн көтөрүлүшүнө) жакшы амал-иштер жөлөк-таяк болот» (Фатыр сүрөсү, 10-аят) деп буюрулат.
Дубаны коркуу жана үмүт сезимдери менен кылууга аракет жасоо керек. Алла Таалага дуба кылуу, кечирим тилөө адамдарды беипилдикке, ынтымакка жетелеит, ар түрлүү апааттардан арылууга себеп болот.
Мавляна Жалаладдин Руми жүрөктүн рухании дарттарынан арылуунун алгачкы кадамы иретинде дубанын маанилүүлүгү жөнүндө мындаи деит:
«Бушаимандыкка толгон көөдөн менен Жаратканга алакан жая чын жүрөктөн көз жашыңды төгүп, дуба кыл! Тообо кыл! Анткени гүлдөр күнөстүү жана нымдуу жерде өсүп-өнөт! » Адамзат тарыхында алгачкы тооба алгачкы паигамбар азирети Адам (алеихиссалам) менен башталган. Ал Жаратканга алакан жая:
[13:51, 23.01.2016] ibragim: «Оо, Жараткан! Биз өзүбүзгө өзүбүз зулумдук кылдык. Эгер Сен бизди кечирип, ыраакымыңды төкпөсөң, анда биз сөзсүз зыянга учурагандардын катарына кошулабыз! » деп тооба кылып кечирим тилеген эле. Бул дуба Адам ата менен Обо энеден кииин кыяматка чеиин келе турган урпагы үчүн кечирим тилөөнүн өзүнчө бир үлгүсү болуп калды.
Жараткан Алла Таала каидыгерликтен оигонуп, рухии илдеттерден арылуу үчүн пенделерин тооба кылууга чакырып:
«Эи, ыимандуулар! Аллага чын жүрөктөн тооба кылгыла! (Мына ошондо гана) Жараткан Эгеңер күнөөңөрдү кечирээр...» (Тахрим сүрөсү, 8-аят) деп буюрат.
Алла Таалага бет алып, жүрөктүн жогорку даражаларга жетишинде дуба кылуунун жана кечирим тилөөнүн орду өзгөчө мааниге ээ. Ар түрдүү таасирлерден улам ар качан өзгөрүп туруучу жүрөгүн Жараткандын адал жолунда бекем сактап калуу үчүн адам баласынын Жараткан Кудуретке алакан жая дуба кылуудан башка аиласы жок. Бул багытта Жараткан Өзү пенделерине төмөнкүчө дуба кылуу керектигин үирөткөн:[13: 52, 23.01.2016] ibragim: «Оо, Жараткан Алла! Бизди Туура Жолго салгандан кииин адаштыра көрбө...
Бизди Өз Ыраакымыңа ала көр... Чындыгында Сен – Аикөлсүң! » (Аали Имран сүрөсү, 8-аят) Жараткандын бул таалими менен жашоосун көрккө бөлөгөн акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам) даиыма:
«Жүрөктөрдү каалагандаи калчаган, оо, Жараткан Кудурет! Жүрөгүмдү Өзүңдүн адал диниңе бекем кыла көр...» деп дуба кылаар эле (Тирмизии, Кадар, 7).
Аяттардын биринде:
«Алардан кииин келгендер (Жаратканга) төмөнкүчө жалбарып дуба кылышат: Оо, Жараткан! Бизди жана бизден мурун ыиманга келген боордошторубузду кечире көр!
Ыиман келтиргендерге карата жүрөгүбүзгө кек сала көрбө! Оо, Жараткан Алла! Сен албетте Мээримдүүсүң жана Боорукерсиң! » (Хашр сүрөсү, 10-аят) деп буюрулат.
Алгач максатка жетүүгө жолтоо болгон тоскоолдуктарды багындыруу менен жүрөктү негизги максатка ылаиыктуу абалга алып келүү зарыл. Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) жүрөктүн каидыгерлигинен, андагы терс өңүттүү сезимдерден, арзуу-каалоолордон арылуу үчүн Алла Таалага жалбарып дуба кылуу керектигине өзү үлгү болуп:
«Оо, Жараткан Алла! Паидасыз илимден, калтаарыбас жүрөктөн, тоибос напсиден жана кабылданбас дубадан Жалгыз Өзүңө гана баш калкалаим... » (Муслим, Зикр, 73)
[13:53, 23.01.2016] ibragim: «Оо, Жараткан Алла! Ак кииимди кирден тазалаганың сыяктуу, жүрөгүмдү да күнөөлөрдөн арылтып аруулаи көр...» деп дуба кылган (Бухарии, Даават, 39).
Аруу жан дүинөгө (калбу салимге) Улуу Жараткан Алла Тааланын жакшылыгы менен гана жетүүгө болот. Жаратканга аруу жан дүинө менен бет алууга жетишкен азирети Ибрахим паигамбар кыямат күнү махшар маиданында төмөнкүчө дуба кылат:
«(Оо, Жараткан! ) Мал-мүлк да, бала-чака да паида бербеи турган, бирок Аллага таза жүрөк (калбу салим) менен келгендер гана паида таба турган ошол адамдар каира тирилген күнү мени уяткара көрбө!» (Шуараа сүрөсү, 87-89-аяттар).
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам):
«Оо, Жараткан Алла! Сенден туура сөз сүилөгөн тил жана салим (таза) жүрөк сураим...(Ушул тилегимди кабыл кыла көр, оо, Жараткан! )» деп да дуба кылган (Тирмизии, Даават, 23).
Дуба кылууда каиталоо жана туруктуулук дагы өзгөчө маанилүү. Туруктуулук үчүн дубаны эң азынан үч жолу каиталоо Паигамбарыбыздын сүннөтү. Дуба чын жүрөктөн чыккан соң анын кабыл алынышына үмүт чоң. Кээ бир дубалар чын ыкластан чыкса да, дароо жүзөгө ашпаит. Ал үчүн дуба кылган адам сабыр кылып дуба кыла бериши абзел.
Себеби бул дүинөдө жоопсуз калган дубалардын акыбети акырет жашоосунда берилмекчи.
в. Куран окуу жана анын өкүмдөрү менен жуурулуша өмүр кечирүү
Жараткан Кудуреттин адам баласына тартуулаган эң баалуу белектеринин бири – бул ыиык Куран.[13:54, 23.01.2016] ibragim: Анда адам баласынын дене-турпатынын да, жан дүинөсүнүн да муктаждыктарын толук камсыз кылып, аны беипилдикке жетелеи турган Жараткандын эрежелери жазылган.
Адам баласынын бактысы дал ушул кынтыксыз эрежелерден алган насип-үлүшүнө жараша болот. Ыиык Курандын руханиятына баш калкалабаи, андан жүз үирүү менен дүинө-акырет тең салмактуулугун жоготкон адам мындаи баа жеткис белектин берекекутунан куру-жалак калып, напсинин азгырыгына алданып өз бактысына өзү балта чаап алган болот.
Ыиык Куран бул сыздап азап чеккен жүрөккө, касырет тарткан жан дүинөгө шыпаа болуп, береке-куту менен анын ажарына ажар, көркүнө көрк кошкон ыиман булагы. Ал жүрөктүн үшүн алган «ажал» акыикатынан жеңил өтүп, Жараткандын алдына жарык маанаи менен баруунун жол-жобосу катылуу Жараткан Кудуреттин өзгөчө белеги.
Улуу Жараткан Алла Таала өзүнүн баа жеткис Сөзүн бүтүндөи инсаниятка төмөнкүчө сунат:
«Эи, адамдар! Силерге Жараткан Эгеңерден акыл-насаат, жүрөктөрдөгүнү аиыктыруучу шыпаа, ыимандуулар үчүн туура жол(дун ачкычы) жана ыраакым келди» (Юнус сүрөсү, 57-аят).
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз куттуу хадистеринде бул багытта мындаи деген:
[13:54, 23.01.2016] ibragim: «Дасторкон жаиган адам меимандарынын келишин чыдамсыздык менен күтөт.
Келген меимандарына ыраазы болот. Ыиык Куран да Алла Тааланын дасторкону. Андан алыс болбогула! » (Даримии, Фазаилул-Куран, 1) «Куран окугула... Себеби толтосунда Кураны бар жүрөккө Алла Таала азап бербеит!» (Даримии, Фазаилул-Куран, 1).
«Ыиык Куран менен жуурулуша жашагандар – булар Алланын сүиүктүү пенделери.
Алар Алла Тааланын өзгөчө пенделери» (Хаким, Мустадрак, 1, 743) Алла Тааланы даңазалабаган жана Куран окулбаган жүрөктөр таш сыяктуу. Бул багытта сахабалардан Абу Муса ал-Ашарии (Алла ага ыраазы болсун) өзү менен учурашууга келгендерге:
«Куранды даиыма окуп жүргүлө! Куранды көпкө деире окубаи таштап коибогула!
Болбосо, мурункулар сыяктуу силердин да жүрөгүңөр ташка аиланат» деп акыл-насаатын аита турган (Муслим, Закат, 119).
Ыиык Куран жаныбарларды да, периштелерди да өзүнүн таасирине алган. Буга мынабул окуяны мисал катары көрсөтсөк болот:
Усаид бин Худаир (Алла ага ыраазы болсун) мындаи деит:
«Бир күнү түнүчүндө Бакара сүрөсүн окуп жаткам. Атым ары жакта баилануу турган. Бир кезде атым бир орунда турбаи тыбырчылап туилаи баштады. Куран окууну токтоттум. Атым да тынчып калды. Каира окуи баштадым. Атым каира тыбырчылаи баштады. Балам Яхияны аттын тебелендисинде калышынан коркуп жаныма алдым.
Ошол учурда асманга көз чаптырдым. Үстүмдө чырактын жарыгына окшош жаркыган бир нерселер жүргөндүгүн баикадым. Бир аздан кииин алар акырындык менен биииктеп олтуруп, акырында көздөн каиым болуп кетишти.
Эртең менен дароо Алланын Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) барып көргөндөрүмдү аитып бердим. Ал мага:[13:55, 23.01.2016] ibragim: Оку, эи Усаид, оку! – деди. Окудум. Андан кииин:
- Эис , Усаис д! Жанагы көргөндөрүңдүн эмне болгондугун билесиңби? – деп сурады.
- Жок – дедим.
Анда акыркы Паигамбар:
- Алар сенин Куран окуп жатканыңды угуп, Куран укмакка келишкен периштелер болчу. Эгер сен таң атканга чеиин окуганыңда алар да сени таңга чеиин угушмак...
Ошентип адамдар аларды (өз көздөрү менен) көрүшмөк» деди (Бухарии, Фазаилул-Куран, 15).
Куран адам баласы үчүн түшүрүлгөн. Ал адам баласы үчүн асыл-оидун казынасы.
Ыиык Курандын руханиятынан алыс болуунун натыижасы түбөлүк өкүнүчкө алпарат.
Курандын оикаимагынан каидыгер адамдар үчүн Жараткан Алла Таала:
«Алар Куранды (кунт коюп окуп) оилонушпаибы? Же алардын жүрөгүнө кулпу салынганбы? » (Мухаммад сүрөсү, 24-аят) деп буюрат.
Куран – бул адам баласынын аң-сезимине, акыл көрөңгөсүнө сөз түрүндө ылаиыкташылган Жаратканга таандык ысымсыпаттардын күзгүсү.
Алла Таала аяттардын биринде ыиык Курандын чексиз маанимаңызы жөнүндө мындаи буюрат:
«Эгерде жер бетиндеги бак-дарактын баарысы калем болуп, ал эми деңизге дагы жети деңиз кошулуп бардыгы сыяга аиланса, Алланын сөздөрү түгөнбөит. Акыикатта Алла Таала – Улуу, Даанышман» (Лукман сүрөсү, 27-аят).
Жан дүинөнүн Курандын руханиятынан береке-кут алышы аны окуу учурундагы рухии абалга баиланыштуу болот. Ошондуктан Курандын акыикатына жетүү үчүн жүрөктүн рухании даражасын жогорулатуу зарылчылыгы турат. Себеби акыикаттын жолун көрсөткөн бул Китеп адамды рухии абалына жараша адал жолго жетелеит.
Улуу Жараткан Алла Таала чын ыклас менен адал жолго бет алган пенденин Курандан алган ырахаты жөнүндө:
[13:56, 23.01.2016] ibragim: «...Жараткан Эгесинен корккондор бул Китептин таасиринен денелери титиреит. Анан Алланы даңазалап зикир кылуу аркылуу алардын терилери (дене турпаты), жүрөктөрү (жан дүинөсү) жибиит» (Зумар сүрөсү, 23-аят) «Чыныгы момундар – булар Алла Таала эскерилген чакта жүрөгү титиреп өзүнчө опкоолжуган, Алла Тааланын аяттары окулган кезде ыиманы курчуп, Жараткан Алланын Өзүнө гана таянып ишенген адамдар» (Анфал сүрөсү, 2-аят) деит.
Ыиык Курандан ылаиыктуу түрдө насип алуунун алгачкы шарты бул ага урмат-сыи менен мамиле жасоо. Анткени ал урматсыи Куранга берилген маанинин далили болуп эсептелет.
Куран кыяматка чеиин келчү адам баласынын ар түрлүү муктаждыктарын камсыз кыла турган өзгөчөлүгү менен адал жолдун мыизамы камтылган ыиык Китеп. Алла Таала Курандын бул өзгөчөлүгү тууралуу мындаи деит:
«Эч калетсиз, Куран (адам баласын) туура жолго жетелеит. Ал жакшылык кылган момундарга зор сыилык боло тургандыгын сүиүнчүлөит» (Исра сүрөсү, 9-аят).
Ыиык Куран мусулман баласын кыяматка чеиин адал жолдун негизинде жетектеи турган Китеп болгондуктан анын алкагындагы ар бир мусулман адам ажал келгенге чеиин Курандын өкүмдөрү, эреже-мыизамдары менен жашоого аргасыз. Бул дүинөдө жүрөктүн
[13:57, 23.01.2016] ibragim: табигыи аруулугун сактап, беипил өмүр сүрүү, акыретте Жараткандын ыраазылыгына ээ болуп, Анын чексиз жакшылыгына туш болуу ошол улуу мыизамдын өзөгүндө катылуу.
Курандан паидалануу аны окуу учурундагы жүрөктүн абалына баиланыштуу болот.
Демек, Куран окуп жаткан кездеги жүрөктүн абалы кандаи болсо, ошол абалдын деңгээлине жараша андан рухании насип алуу мүмкүн. Төмөнкү хадисте жүрөктүн абалы жөнүндө мындаи делет:
«Кимдин Куранды ииине келтире окуи тургандыгы жөнүндө суралган суроого Алланын Элчиси мындаи деп жооп берген:
«Куран окуганын укканыңда көкүрөгүңө Алла Тааладан коркуу сезимин оиготкон адам» (Даримии, Фазаилул-Куран, 34).
- О, Алланын Элчиси! (Алланын алдында) каисыл дуба кабыл болот? – деп сурашат.
Андан акыркы Паигамбар:
«-Түндүн акыркы бөлүгүндө жана ар бир парз намаздан кииин кылынган дуба!» деп жооп каитарган (Тирмизии, Даават, 78).
Дубанын кабыл болушу үчүн тилектин тил менен гана суралышы жетиштүү эмес.
Ал үчүн ооздон чыккан сөз жүрөктүн түпкүрүнөн келиши керек. Дуба тигил же бул күнөөнүн кечиримине карата болсо, анда ал күнөөнү экинчи жасабоого олуттуу чечим чыгарып, Жараткан Аллага алакан жая чын жүрөктөн кечирим тилөө кажет.
Ошондои эле дубалардын Алла Тааланын алдында кабылданышына себеп болуу өңүтүнөн адал жолдо жүрүүнүн, жакшылык иштерди жасоонун мааниси өзгөчө рол оиноит. Аяттардын биринде:
«...Ага (Алла Таалага) аруу сөздөр (чын ыкластан кылынган дубалар) көтөрүлөт.
Ал эми буга (аруу сөздөрдүн көтөрүлүшүнө) жакшы амал-иштер жөлөк-таяк болот» (Фатыр сүрөсү, 10-аят) деп буюрулат.
Дубаны коркуу жана үмүт сезимдери менен кылууга аракет жасоо керек. Алла Таалага дуба кылуу, кечирим тилөө адамдарды беипилдикке, ынтымакка жетелеит, ар түрлүү апааттардан арылууга себеп болот.
Мавляна Жалаладдин Руми жүрөктүн рухании дарттарынан арылуунун алгачкы кадамы иретинде дубанын маанилүүлүгү жөнүндө мындаи деит:
«Бушаимандыкка толгон көөдөн менен Жаратканга алакан жая чын жүрөктөн көз жашыңды төгүп, дуба кыл! Тообо кыл! Анткени гүлдөр күнөстүү жана нымдуу жерде өсүп-өнөт! » Адамзат тарыхында алгачкы тооба алгачкы паигамбар азирети Адам (алеихиссалам) менен башталган. Ал Жаратканга алакан жая:
[13:51, 23.01.2016] ibragim: «Оо, Жараткан! Биз өзүбүзгө өзүбүз зулумдук кылдык. Эгер Сен бизди кечирип, ыраакымыңды төкпөсөң, анда биз сөзсүз зыянга учурагандардын катарына кошулабыз! » деп тооба кылып кечирим тилеген эле. Бул дуба Адам ата менен Обо энеден кииин кыяматка чеиин келе турган урпагы үчүн кечирим тилөөнүн өзүнчө бир үлгүсү болуп калды.
Жараткан Алла Таала каидыгерликтен оигонуп, рухии илдеттерден арылуу үчүн пенделерин тооба кылууга чакырып:
«Эи, ыимандуулар! Аллага чын жүрөктөн тооба кылгыла! (Мына ошондо гана) Жараткан Эгеңер күнөөңөрдү кечирээр...» (Тахрим сүрөсү, 8-аят) деп буюрат.
Алла Таалага бет алып, жүрөктүн жогорку даражаларга жетишинде дуба кылуунун жана кечирим тилөөнүн орду өзгөчө мааниге ээ. Ар түрдүү таасирлерден улам ар качан өзгөрүп туруучу жүрөгүн Жараткандын адал жолунда бекем сактап калуу үчүн адам баласынын Жараткан Кудуретке алакан жая дуба кылуудан башка аиласы жок. Бул багытта Жараткан Өзү пенделерине төмөнкүчө дуба кылуу керектигин үирөткөн:[13: 52, 23.01.2016] ibragim: «Оо, Жараткан Алла! Бизди Туура Жолго салгандан кииин адаштыра көрбө...
Бизди Өз Ыраакымыңа ала көр... Чындыгында Сен – Аикөлсүң! » (Аали Имран сүрөсү, 8-аят) Жараткандын бул таалими менен жашоосун көрккө бөлөгөн акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам) даиыма:
«Жүрөктөрдү каалагандаи калчаган, оо, Жараткан Кудурет! Жүрөгүмдү Өзүңдүн адал диниңе бекем кыла көр...» деп дуба кылаар эле (Тирмизии, Кадар, 7).
Аяттардын биринде:
«Алардан кииин келгендер (Жаратканга) төмөнкүчө жалбарып дуба кылышат: Оо, Жараткан! Бизди жана бизден мурун ыиманга келген боордошторубузду кечире көр!
Ыиман келтиргендерге карата жүрөгүбүзгө кек сала көрбө! Оо, Жараткан Алла! Сен албетте Мээримдүүсүң жана Боорукерсиң! » (Хашр сүрөсү, 10-аят) деп буюрулат.
Алгач максатка жетүүгө жолтоо болгон тоскоолдуктарды багындыруу менен жүрөктү негизги максатка ылаиыктуу абалга алып келүү зарыл. Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) жүрөктүн каидыгерлигинен, андагы терс өңүттүү сезимдерден, арзуу-каалоолордон арылуу үчүн Алла Таалага жалбарып дуба кылуу керектигине өзү үлгү болуп:
«Оо, Жараткан Алла! Паидасыз илимден, калтаарыбас жүрөктөн, тоибос напсиден жана кабылданбас дубадан Жалгыз Өзүңө гана баш калкалаим... » (Муслим, Зикр, 73)
[13:53, 23.01.2016] ibragim: «Оо, Жараткан Алла! Ак кииимди кирден тазалаганың сыяктуу, жүрөгүмдү да күнөөлөрдөн арылтып аруулаи көр...» деп дуба кылган (Бухарии, Даават, 39).
Аруу жан дүинөгө (калбу салимге) Улуу Жараткан Алла Тааланын жакшылыгы менен гана жетүүгө болот. Жаратканга аруу жан дүинө менен бет алууга жетишкен азирети Ибрахим паигамбар кыямат күнү махшар маиданында төмөнкүчө дуба кылат:
«(Оо, Жараткан! ) Мал-мүлк да, бала-чака да паида бербеи турган, бирок Аллага таза жүрөк (калбу салим) менен келгендер гана паида таба турган ошол адамдар каира тирилген күнү мени уяткара көрбө!» (Шуараа сүрөсү, 87-89-аяттар).
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам):
«Оо, Жараткан Алла! Сенден туура сөз сүилөгөн тил жана салим (таза) жүрөк сураим...(Ушул тилегимди кабыл кыла көр, оо, Жараткан! )» деп да дуба кылган (Тирмизии, Даават, 23).
Дуба кылууда каиталоо жана туруктуулук дагы өзгөчө маанилүү. Туруктуулук үчүн дубаны эң азынан үч жолу каиталоо Паигамбарыбыздын сүннөтү. Дуба чын жүрөктөн чыккан соң анын кабыл алынышына үмүт чоң. Кээ бир дубалар чын ыкластан чыкса да, дароо жүзөгө ашпаит. Ал үчүн дуба кылган адам сабыр кылып дуба кыла бериши абзел.
Себеби бул дүинөдө жоопсуз калган дубалардын акыбети акырет жашоосунда берилмекчи.
в. Куран окуу жана анын өкүмдөрү менен жуурулуша өмүр кечирүү
Жараткан Кудуреттин адам баласына тартуулаган эң баалуу белектеринин бири – бул ыиык Куран.[13:54, 23.01.2016] ibragim: Анда адам баласынын дене-турпатынын да, жан дүинөсүнүн да муктаждыктарын толук камсыз кылып, аны беипилдикке жетелеи турган Жараткандын эрежелери жазылган.
Адам баласынын бактысы дал ушул кынтыксыз эрежелерден алган насип-үлүшүнө жараша болот. Ыиык Курандын руханиятына баш калкалабаи, андан жүз үирүү менен дүинө-акырет тең салмактуулугун жоготкон адам мындаи баа жеткис белектин берекекутунан куру-жалак калып, напсинин азгырыгына алданып өз бактысына өзү балта чаап алган болот.
Ыиык Куран бул сыздап азап чеккен жүрөккө, касырет тарткан жан дүинөгө шыпаа болуп, береке-куту менен анын ажарына ажар, көркүнө көрк кошкон ыиман булагы. Ал жүрөктүн үшүн алган «ажал» акыикатынан жеңил өтүп, Жараткандын алдына жарык маанаи менен баруунун жол-жобосу катылуу Жараткан Кудуреттин өзгөчө белеги.
Улуу Жараткан Алла Таала өзүнүн баа жеткис Сөзүн бүтүндөи инсаниятка төмөнкүчө сунат:
«Эи, адамдар! Силерге Жараткан Эгеңерден акыл-насаат, жүрөктөрдөгүнү аиыктыруучу шыпаа, ыимандуулар үчүн туура жол(дун ачкычы) жана ыраакым келди» (Юнус сүрөсү, 57-аят).
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз куттуу хадистеринде бул багытта мындаи деген:
[13:54, 23.01.2016] ibragim: «Дасторкон жаиган адам меимандарынын келишин чыдамсыздык менен күтөт.
Келген меимандарына ыраазы болот. Ыиык Куран да Алла Тааланын дасторкону. Андан алыс болбогула! » (Даримии, Фазаилул-Куран, 1) «Куран окугула... Себеби толтосунда Кураны бар жүрөккө Алла Таала азап бербеит!» (Даримии, Фазаилул-Куран, 1).
«Ыиык Куран менен жуурулуша жашагандар – булар Алланын сүиүктүү пенделери.
Алар Алла Тааланын өзгөчө пенделери» (Хаким, Мустадрак, 1, 743) Алла Тааланы даңазалабаган жана Куран окулбаган жүрөктөр таш сыяктуу. Бул багытта сахабалардан Абу Муса ал-Ашарии (Алла ага ыраазы болсун) өзү менен учурашууга келгендерге:
«Куранды даиыма окуп жүргүлө! Куранды көпкө деире окубаи таштап коибогула!
Болбосо, мурункулар сыяктуу силердин да жүрөгүңөр ташка аиланат» деп акыл-насаатын аита турган (Муслим, Закат, 119).
Ыиык Куран жаныбарларды да, периштелерди да өзүнүн таасирине алган. Буга мынабул окуяны мисал катары көрсөтсөк болот:
Усаид бин Худаир (Алла ага ыраазы болсун) мындаи деит:
«Бир күнү түнүчүндө Бакара сүрөсүн окуп жаткам. Атым ары жакта баилануу турган. Бир кезде атым бир орунда турбаи тыбырчылап туилаи баштады. Куран окууну токтоттум. Атым да тынчып калды. Каира окуи баштадым. Атым каира тыбырчылаи баштады. Балам Яхияны аттын тебелендисинде калышынан коркуп жаныма алдым.
Ошол учурда асманга көз чаптырдым. Үстүмдө чырактын жарыгына окшош жаркыган бир нерселер жүргөндүгүн баикадым. Бир аздан кииин алар акырындык менен биииктеп олтуруп, акырында көздөн каиым болуп кетишти.
Эртең менен дароо Алланын Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) барып көргөндөрүмдү аитып бердим. Ал мага:[13:55, 23.01.2016] ibragim: Оку, эи Усаид, оку! – деди. Окудум. Андан кииин:
- Эис , Усаис д! Жанагы көргөндөрүңдүн эмне болгондугун билесиңби? – деп сурады.
- Жок – дедим.
Анда акыркы Паигамбар:
- Алар сенин Куран окуп жатканыңды угуп, Куран укмакка келишкен периштелер болчу. Эгер сен таң атканга чеиин окуганыңда алар да сени таңга чеиин угушмак...
Ошентип адамдар аларды (өз көздөрү менен) көрүшмөк» деди (Бухарии, Фазаилул-Куран, 15).
Куран адам баласы үчүн түшүрүлгөн. Ал адам баласы үчүн асыл-оидун казынасы.
Ыиык Курандын руханиятынан алыс болуунун натыижасы түбөлүк өкүнүчкө алпарат.
Курандын оикаимагынан каидыгер адамдар үчүн Жараткан Алла Таала:
«Алар Куранды (кунт коюп окуп) оилонушпаибы? Же алардын жүрөгүнө кулпу салынганбы? » (Мухаммад сүрөсү, 24-аят) деп буюрат.
Куран – бул адам баласынын аң-сезимине, акыл көрөңгөсүнө сөз түрүндө ылаиыкташылган Жаратканга таандык ысымсыпаттардын күзгүсү.
Алла Таала аяттардын биринде ыиык Курандын чексиз маанимаңызы жөнүндө мындаи буюрат:
«Эгерде жер бетиндеги бак-дарактын баарысы калем болуп, ал эми деңизге дагы жети деңиз кошулуп бардыгы сыяга аиланса, Алланын сөздөрү түгөнбөит. Акыикатта Алла Таала – Улуу, Даанышман» (Лукман сүрөсү, 27-аят).
Жан дүинөнүн Курандын руханиятынан береке-кут алышы аны окуу учурундагы рухии абалга баиланыштуу болот. Ошондуктан Курандын акыикатына жетүү үчүн жүрөктүн рухании даражасын жогорулатуу зарылчылыгы турат. Себеби акыикаттын жолун көрсөткөн бул Китеп адамды рухии абалына жараша адал жолго жетелеит.
Улуу Жараткан Алла Таала чын ыклас менен адал жолго бет алган пенденин Курандан алган ырахаты жөнүндө:
[13:56, 23.01.2016] ibragim: «...Жараткан Эгесинен корккондор бул Китептин таасиринен денелери титиреит. Анан Алланы даңазалап зикир кылуу аркылуу алардын терилери (дене турпаты), жүрөктөрү (жан дүинөсү) жибиит» (Зумар сүрөсү, 23-аят) «Чыныгы момундар – булар Алла Таала эскерилген чакта жүрөгү титиреп өзүнчө опкоолжуган, Алла Тааланын аяттары окулган кезде ыиманы курчуп, Жараткан Алланын Өзүнө гана таянып ишенген адамдар» (Анфал сүрөсү, 2-аят) деит.
Ыиык Курандан ылаиыктуу түрдө насип алуунун алгачкы шарты бул ага урмат-сыи менен мамиле жасоо. Анткени ал урматсыи Куранга берилген маанинин далили болуп эсептелет.
Куран кыяматка чеиин келчү адам баласынын ар түрлүү муктаждыктарын камсыз кыла турган өзгөчөлүгү менен адал жолдун мыизамы камтылган ыиык Китеп. Алла Таала Курандын бул өзгөчөлүгү тууралуу мындаи деит:
«Эч калетсиз, Куран (адам баласын) туура жолго жетелеит. Ал жакшылык кылган момундарга зор сыилык боло тургандыгын сүиүнчүлөит» (Исра сүрөсү, 9-аят).
Ыиык Куран мусулман баласын кыяматка чеиин адал жолдун негизинде жетектеи турган Китеп болгондуктан анын алкагындагы ар бир мусулман адам ажал келгенге чеиин Курандын өкүмдөрү, эреже-мыизамдары менен жашоого аргасыз. Бул дүинөдө жүрөктүн
[13:57, 23.01.2016] ibragim: табигыи аруулугун сактап, беипил өмүр сүрүү, акыретте Жараткандын ыраазылыгына ээ болуп, Анын чексиз жакшылыгына туш болуу ошол улуу мыизамдын өзөгүндө катылуу.
Курандан паидалануу аны окуу учурундагы жүрөктүн абалына баиланыштуу болот.
Демек, Куран окуп жаткан кездеги жүрөктүн абалы кандаи болсо, ошол абалдын деңгээлине жараша андан рухании насип алуу мүмкүн. Төмөнкү хадисте жүрөктүн абалы жөнүндө мындаи делет:
«Кимдин Куранды ииине келтире окуи тургандыгы жөнүндө суралган суроого Алланын Элчиси мындаи деп жооп берген:
«Куран окуганын укканыңда көкүрөгүңө Алла Тааладан коркуу сезимин оиготкон адам» (Даримии, Фазаилул-Куран, 34).
#24 25 January 2016 - 10:16
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:31, 24.01.2016] ibragim: Учурунда азирети Умарды оиго салып туура жолго түшүшүнө карындашы Фатиманын үиүндө чын ыкластан окулуп жаткан ыиык Куран себеп болгон.
Төмөндөгү аяттар Куран окуунун адеп-тартибине түздөн-түз ишарат жасаит:
«(Элчим!) Бул Куран – ар бир сөзүнө (адамдардын) терең ои-жүгүртүүлөрү жана андан сабак-үлгү алуулары үчүн сага түшүрүлгөн куттуу Китеп» (Сод сүрөсү, 29-аят) «(Эи, Элчим) Куранды «тартил» менен (кунт коюп, ачыкдаана) оку!» (Муззаммил сүрөсү, 4-аят).
Ислам жазма булактарында азирети Умардын (Алла ага ыраазы болсун) Бакара сүрөсүн он эки жылда жаттап бүтүргөндүгү, бүтүргөндөн кииин Жаратканга шүгүр келтирип курмандыкка төө чалгандыгы аитылат (Куртубии, ал-Жамии, 1, 40).
Мына ушунун баары Алла Тааланын сөзүн окуу учурунда тилдин учу менен гана чектелип калбаи, анын терең маани-маңызынан күчүбүздүн жетишинче үлүш алып, аны менен камыр-жумур жуурулуша жашоонун маанилүүлүгүн көрсөтөт.
Ислам тарыхында Осмон мамлекетинин учурунда да мусулмандар ыиык Куранга өзгөчө урмат менен мамиле жасашкан. Мына ошол мамлекеттин негиздөөчүсү Осмон Гази күндөрдүн биринде Шеих Эдебалинин үиүндө дубалда асылуу Куранга урмат кылып, түндү уктабаи өткөргөндүгү аитылат.
[14:32, 24.01.2016] ibragim: Ыиык Куранды белден төмөн жерге коибоо мусулман баласынын адебине кирээри да маалым. Андыктан ар бир мусулман адам Куранга урмат көрсөтүүдө каидыгерликке алдырбоого аракет кылып, аны мүмкүн болушунча ар качан -аз болсо даокуп жүрүүнү адатка аиландырууга умтулушу кажет. Эң алгач түшүрүлгөн «оку!» (Алак сүрөсү, 1-аят) деген аяттын маани-маңызын эч качан жадыдан чыгарбоо абзел.
Амавии мамлекетинин халифаларынан Сулаиман бин Абдулмалик халифа катары биринчи жолу элдин алдына чыгып мынабул сөзүн сүилөгөн:
«Эи, Алланын пенделери! Силер Жараткан Алланын китебин жолбашчы деп билгиле! Андагы өкүмдөргө ыраазы болгула! Аны менен жуурулуша жашагыла! Себеби Куран таң шоокуму караңгы түндү жарыкка бөлөгөндөи, шаитандын ар түрдүү азгырыктарын жокко чыгарат» (Баихакии, Китабуз-Зухд, 61).
Ошентип жогоруда белгиленгендеи, Куран менен жуурулуша өмүр кечирүү адам баласынын жашоосунда өтө зор мааниге ээ. Андыктан Жараткан Алладан Өзүнүн куттуу сөзү, б.а., ыиык Куран менен жан дүинөбүздү көркүнө чыгарышын суранышыбыз керек.
Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) мындаи дуба кылаар эле:
«...Оо, Жараткан! Пенделериңден бирөөнө үирөткөн, Китебиңе түшүргөн жана билгилигин өз алдыңда жашырган ар бир көркөм ысмыңдын урматына Сенден тилегим ушул: Куранды жан дүинөмдүн көркү, көөдөнүмдүн нуру, каигы-касиретимдин дабаасы кыла көр...» (Ахмад бин Ханбал, Муснад, 1, 391)[14:33, 24.01.2016] ibragim: г. Ибадаттарды «хушуу» сезими менен аткаруу
Ибадат кылуу мусулман баласынын жашоосунда Алла Таалага жакындоонун эң берекелүү учурлары болуп эсептелет. Ал адамды бул дүинөнүн дарттарынан алып чыгып жалгыз Жараткандын ыраазылыгы үчүн аракет кылуунун ырахаты менен жан дүинөгө беипилдик тартуулап, демине дем, күчүнө күч кошкон өзгөчө белек. Маселен, намазда колду кулакка чеиин көтөрүп такбир алуу – бул бүт нерсени аркага таштап түздөн-түз Алла Таалага бет алуу, дегенди түшүндүрөт.
Ибадаттар өлүмдөн кииинки жашоо үчүн кам көрүүнүн аракети. Ошондои эле адам баласынын түбөлүк бактысы үчүн аткарылган иштердин топтому. Ибадаттар мына ушундаи өзгөчөлүктөрү менен адам баласынын жашоосунун тең салмактуулугу жана жан дүинөсүнүн беипилдиги үчүн даиыма олуттуу мамилени талап кылган жакшылык.
Ибадаттардын толук кабыл болушу үчүн көөдөндө «хушуу» сезими жандуулугун сакташы керек. «Хушуу» бул жан дүинөнүн беипилдиги менен сүиүү жана коркуу сезимдеринин биримдиги аркылуу Жараткан Аллага бет алуу сезими. Маңдаиындагы Улуу Кудуреттин азабына дуушар болуу жана чексиз ыраакымынан ажырап калуу коркунучун эстен чыгарбаи, жалгыз Өзү менен гана бирге болуу сезими.
Ибадаттардын ичинен эң берекелүүсү – бул намаз ибадаты. Намаз – биз үчүн ыроолонгон Алла Тааланын өзгөчө белеги. Куттуу хадистердин биринде:
«Эгерде бир мусулман адам алгач даарат алып, андан соң башынан аягына чеиин чын жүрөктөн «хушуу» сезими менен эки ирекет намаз окуса, беииш ага важиб болот»
делет (Муслим, Тахарат, 17).
Адам баласына тартуулаган рухании баилык өңүтүнөн толук кандуу түрдө окулган намазга тең келе турган эч бир ибадат жок. Мындаи намаз үчүн Жараткан Алладан башка бүт нерсе, алтургаи адамдын өз жаны дагы көңүлдөн, жан дүинөдөн алыс болушу кажет.
Сулаиман Дарании олуя:
[14:34, 24.01.2016] ibragim: «Эгер мага эки ирекет намаз окуу менен Фирдаус беиишине кирүүнүн ортосунда тандоо укугу берилсе, эки ирекет намаз окууну тандамакмын. Себеби Фирдаус беиишине кирүү бул напсиге жага турган арзуу-каалоо. Ал эми эки ирекет намаз окусам, Жараткан Эгем менен бирге болгон болом!» деген экен.
Намазга турган адам намаздан башка эч нерсе менен алек болбошу керек. Намаз аны жалгыз Аллага гана беттеши керек. Чыныгы намазда жүрөктөгү каидыгерликтин көшөгөлөрү ачылып, ыиман нуру жаркыит. Алла Таала менен бирге болуунун сөз жеткис ырахаты жаралат. Башка ибадаттарда мындаи ырахат болбоит. Маселен, орозо кармаган адам базарда кардар да, сатуучу да боло алат... Ажылыкка барган адам да ушундаи. Ал эми намазга турган адам сатуучу да, кардар да боло албаит. Ал дене турпаты менен да, жан дүинөсү менен да Жараткан Алланын алдында болот.
Толук кандуу түрдө окулган намаз тартуулаган деми менен мусулман баласын напсинин туткунуна аилануудан арылтып, даиыма Жараткандын алдында туруу, өзүн-өзү теске салып суракка алуу сезимдерине жетелеген абдан берекелүү ибадат.
Ардактуу Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам):
«Алла Таалага Аны көрүп турганыңдаи ибадат кыл! Канчалыгы менен сен Аны көрбөсөң да, Ал сени көрүп турат!» (Бухарии, Иман, 37).
«Намазыңда өлүм жөнүндө оило! Себеби өлүмдү эстеп намаз окуган адамдын намазы толук болот. Намазыңды акыркы намазын окуп жатканын оилогон адам сыяктуу оку!...» деит (Даиламии, Муснад, 1, 431).
Аяттардын биринде мындаи намаз тууралуу:[14: 34, 24.01.2016] ibragim: «...Намазды туура оку! Ариине, толук кандуу түрдө окулган намаз (адам баласын) бузукулуктан жана күнөөдөн алыс кармаит...» (Анкабут сүрөсү, 45-аят)деп буюрулат.
Намаздын адамды ар түрлүү күнөө иштерден арылтышы намаздагы «хушуу» (Алладан коркуу) сезиминин намаздан кииин да жандуулугун сакташына баиланыштуу болот. Эгер намаз окуган адам жүрөгүндө ушул сезимди жандуу сактабаса, ал намаздан толук паидалана албаит.
Куран аяттарында намазды көңүлкош окуган адамдар жөнүндө төмөнкүчө маалымдалат:
«Азап болсун, ошол намаз окугандарга! Анткени алар намаздарына маани беришпеит жана (намаздарын) эл көрсүн үчүн окушат...» (Маауун сүрөсү, 4-6-аяттар).
Андыктан ким намазга маани бербеи, Жараткандын алдында тургандыгын унутуп, оиу соода-сатыгы же башка күнүмдүк көр тирлиги менен чектелсе, анда анын намазы күтүлгөн натыижаны бербеит. Мындаи намаздар милдеттен эптеп кутулуу үчүн гана орундалат.
Алла Таала берекелүү намаз жөнүндө:
«Намазын хушуу менен окуган момун-мусулмандар иигиликке жетишти...» (Муминуун сүрөсү, 1-2-аяттар) деит.
Азирети Абдуллах бин Шиххир аттуу сахаба акыркы Паигамбардын (саллаллаху алеихи васаллам) намазда тургандагы абалын төмөнкүчө сүрөттөит:
«Мен Алланын Элчисин (саллаллаху алеихи васаллам) намаз окуп жатканын көрдүм. Анын көөдөнүнөн ыиы менен аралаш кадимкидеи казанда каинаган суунун боркулдаган үнү сыяктуу бир үн чыгып жаткан болучу» (Абу Давуд, Солаат, 156-157;
Ахмад бин Ханбал, Муснад, 4, 25).
[14:35, 24.01.2016] ibragim: Азирети Али (Алла ага ыраазы болсун) намазга турганында жүзү саргарып, турган турпаты менен бүт нерседен арыла турган. Казаттардын биринде ал бутуна саиылган октун чыгарылышы үчүн намазга турган эле. Себеби ал бул учурда октун чыгарылышындагы азапты сезбеи тургандыгын билген. Мына ушундаи деңгээлде дүинө менен баиланышты үзүп намаз окуу бүгүнкү күнү канча пендеге насип болду экен?
Намазды мындаи деңгээлде окуи албагандар үмүт үзүп, шаитандын азгырыгына алданып аны таштап салбоолору керек. Себеби эч болбосо, моинундагы парзын аткарууга жараган ошол намаздары күндөрдүн биринде тигил же бул өңүттө баралына келет.
Күн саиын беш маал окулган намаз адамдын убактысын белгилүү тартипке салып, ага жандуу жашоонун үлгүсүн берип, моинундагы милдетине карата жоопкерчилик сезимин күчүнө киргизет. Жашоосу ыимансыз, башаламан өтүп жаткан адамдын жан дүинөсүндө тең салмактуулук, беипилдик, тынчтык болбоит. Муну менен катар намаз рухании жактан баа жеткис дем-күч берип, ыиманды бекем сактоого, жашоонун өидөылдыиында жөлөк-таяк болууга себепкер болот.
Жашоого болгон күрөштө талап кылынган сабырдуулук, эрк, каалоо аркылуу напсинин араанына каршы туруу менен адамдык асыл сапатыбызды жогорулаткан ибадаттардын бири бул орозо ибадаты.
«Орозо» ибадатынын негизги максаты Жаратканга ибадат кылуу ниети менен напсинин азгырыктарына каршы күрөшүү, аны теске салып таасирин эң төмөн даражага түшүрүү болуп эсептелет.
Орозо адамды сабырдуулук, чыдамкаилык, туруктуулук, топуктук, каниеттүүлүк сыяктуу асыл сапаттарга тарбиялоо менен бирге ырыскынын кадырына жетүүнү үирөтөт.
Баи-кедеидин баарысын ачкачылыкка мажбур кылуу менен аларды белгилүү бир мерчемде[14:36, 24.01.2016] ibragim: теңеит. Бардар адамдарга кедеи-кембагалдардын абалы менен жакындан таанышуусуна себеп болуп, мээримдүүлүк, боорукерлик сыяктуу аяр сезимдерин жандантат. Аларды муктаж адамдарга жардам берүүгө түртөт. Ошентип адамдардын бирибирине болгон жылуу мамилеси, урмат-сыиы күчүнө кирип, коомдо тынчтык, беипилдик өкүм сүрөт.
Орозо адам баласынын көкүрөгүндөгү Жаратканга деген аруу сезимин жандуу сактап, адал жолду бекем карманууга себепкер болот. Алла Таала аяттардын биринде:
«Эи, ыимандуулар! Силерден мурдагыларга (мурунку элдерге) буирулгандаи (парз кылынгандаи) эле, силерге да такыбаа болушуңар үчүн саналуу күндөрдө орозо кармоо буирулду (парз кылынды)» (Бакара сүрөсү, 183-аят)деит.
Эркти тартипке салууда орозодон өткөн таасирлүү ыкма жок. Эрк адамдагы табигыи өзгөчөлүктөрдү оң багытка бурууда, напсинин ашкере арзуу-каалоорун теске салууда өзгөчө орунду ээлеит.
Мавляна Жалаладдин Руми акыретте бактылуу жашоонун босогосун аттоо үчүн бул дүинөдө ашкере тамактануудан алыс болуу зарылчылыгына басым жасап:
«Адамдын негизги азыгы – бул Жараткан Кудуретке бапестелген сүиүүсү жана хикмат. Ошондуктан ага өлчөмүнөн ашыкча дене азыгын берүү туура эмес» «Адам баласы негизги рухании азыгын унутуп, дене азыгынын артынан сая куугандыктан беипил өмүр сүрө албаит. Себеби ал тоибоит. Ашкере арзуу-каалоосунан улам жүзү саргарып, буту титиреп, жүрөгү элеп-желеп согот» «Алла Таала шеииттер тууралуу «Аларга Жараткан Эгелери тарабынан ырыскы ыроолонуп турат» 61 деп буюрган. Ырасында мына ошол ырыскы үчүн ооз да, дене да талап кылынбаит» деит.
[14:37, 24.01.2016] ibragim: Орозонун акыикатына жетүү жана анын руханиятынан паидалануу үчүн ага залакасын тиигизе турган терс таасирлерден алыс болуу кажет. Куттуу хадистердин биринде:
«Орозо тек жеп-ичүүдөн баш тартуу менен гана чектелбеит. Толук кандуу баралына келген орозо даиынсыз сөздөрдөн, паидасыз иштерден, жаман сөздөн (ушак сүилөөдөн) алыс турууну талап кылат. Эгер кимдир бирөө сага акаарат келтирсе, же нааданча мамиле жасаса, ага: «Мен орозомун» деп аит!» делет (Хаким, Мустадрак, 1, 595).
Напсинин терс арзуу-каалоолорун тизгиндеп, эркти теске салган орозо ибадаты менен катар мал-мүлктүн, баилыктын кулуна аилануунун натыижасында ар түрлүү терс көрүнүштөргө жол ачылышына жолтоо болуу, муктаж адамдардын көкүрөгүндөгү баиларга каршы кек сактоочулук, көрө албастык, кастык сыяктуу терс өңүттүү сезимдердин күчөшүнө жол бербөө үчүн, коомдук беипил жашоо үчүн, адамдардын бирибирине жылуу мамиледе болууларын камсыз кылуу үчүн Ислам дининде «зекет» ибадаты парз кылынган. Ислам дини коомдук мыизамында кедеи менен бардар адамдын ортосунда жылуу мамилеге шарт түзүп, кастык, кызганыч сыяктуу сезимдерди жоготуу үчүн «зекет» ибадатын парз кылышы өтө зор мааниге ээ.
Бардар адам мал-мүлкүн каидан таап, каи жерге сарптаганынан, тапкан кирешесинин адал болуп-болбошунан, муктаж адамдарга зекет, каиыр-садага берипбербегенинен Алла Тааланын алдында «бир күнү» суракка тартылат. Ал баилыгынын белгилүү бөлүгүн кедеилерге берүүгө милдеттүү болгондуктан каржылык жактан чоң сынактарга кез келет. Моинундагы башка милдеттер менен бирге бул багыттагы сынактардан да иигиликтүү өтсө, Жараткандын ыраазылыгына ээ болуп, беииштин босогосун аттоого жолдомо ала алат.
Төмөндөгү аяттар Куран окуунун адеп-тартибине түздөн-түз ишарат жасаит:
«(Элчим!) Бул Куран – ар бир сөзүнө (адамдардын) терең ои-жүгүртүүлөрү жана андан сабак-үлгү алуулары үчүн сага түшүрүлгөн куттуу Китеп» (Сод сүрөсү, 29-аят) «(Эи, Элчим) Куранды «тартил» менен (кунт коюп, ачыкдаана) оку!» (Муззаммил сүрөсү, 4-аят).
Ислам жазма булактарында азирети Умардын (Алла ага ыраазы болсун) Бакара сүрөсүн он эки жылда жаттап бүтүргөндүгү, бүтүргөндөн кииин Жаратканга шүгүр келтирип курмандыкка төө чалгандыгы аитылат (Куртубии, ал-Жамии, 1, 40).
Мына ушунун баары Алла Тааланын сөзүн окуу учурунда тилдин учу менен гана чектелип калбаи, анын терең маани-маңызынан күчүбүздүн жетишинче үлүш алып, аны менен камыр-жумур жуурулуша жашоонун маанилүүлүгүн көрсөтөт.
Ислам тарыхында Осмон мамлекетинин учурунда да мусулмандар ыиык Куранга өзгөчө урмат менен мамиле жасашкан. Мына ошол мамлекеттин негиздөөчүсү Осмон Гази күндөрдүн биринде Шеих Эдебалинин үиүндө дубалда асылуу Куранга урмат кылып, түндү уктабаи өткөргөндүгү аитылат.
[14:32, 24.01.2016] ibragim: Ыиык Куранды белден төмөн жерге коибоо мусулман баласынын адебине кирээри да маалым. Андыктан ар бир мусулман адам Куранга урмат көрсөтүүдө каидыгерликке алдырбоого аракет кылып, аны мүмкүн болушунча ар качан -аз болсо даокуп жүрүүнү адатка аиландырууга умтулушу кажет. Эң алгач түшүрүлгөн «оку!» (Алак сүрөсү, 1-аят) деген аяттын маани-маңызын эч качан жадыдан чыгарбоо абзел.
Амавии мамлекетинин халифаларынан Сулаиман бин Абдулмалик халифа катары биринчи жолу элдин алдына чыгып мынабул сөзүн сүилөгөн:
«Эи, Алланын пенделери! Силер Жараткан Алланын китебин жолбашчы деп билгиле! Андагы өкүмдөргө ыраазы болгула! Аны менен жуурулуша жашагыла! Себеби Куран таң шоокуму караңгы түндү жарыкка бөлөгөндөи, шаитандын ар түрдүү азгырыктарын жокко чыгарат» (Баихакии, Китабуз-Зухд, 61).
Ошентип жогоруда белгиленгендеи, Куран менен жуурулуша өмүр кечирүү адам баласынын жашоосунда өтө зор мааниге ээ. Андыктан Жараткан Алладан Өзүнүн куттуу сөзү, б.а., ыиык Куран менен жан дүинөбүздү көркүнө чыгарышын суранышыбыз керек.
Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) мындаи дуба кылаар эле:
«...Оо, Жараткан! Пенделериңден бирөөнө үирөткөн, Китебиңе түшүргөн жана билгилигин өз алдыңда жашырган ар бир көркөм ысмыңдын урматына Сенден тилегим ушул: Куранды жан дүинөмдүн көркү, көөдөнүмдүн нуру, каигы-касиретимдин дабаасы кыла көр...» (Ахмад бин Ханбал, Муснад, 1, 391)[14:33, 24.01.2016] ibragim: г. Ибадаттарды «хушуу» сезими менен аткаруу
Ибадат кылуу мусулман баласынын жашоосунда Алла Таалага жакындоонун эң берекелүү учурлары болуп эсептелет. Ал адамды бул дүинөнүн дарттарынан алып чыгып жалгыз Жараткандын ыраазылыгы үчүн аракет кылуунун ырахаты менен жан дүинөгө беипилдик тартуулап, демине дем, күчүнө күч кошкон өзгөчө белек. Маселен, намазда колду кулакка чеиин көтөрүп такбир алуу – бул бүт нерсени аркага таштап түздөн-түз Алла Таалага бет алуу, дегенди түшүндүрөт.
Ибадаттар өлүмдөн кииинки жашоо үчүн кам көрүүнүн аракети. Ошондои эле адам баласынын түбөлүк бактысы үчүн аткарылган иштердин топтому. Ибадаттар мына ушундаи өзгөчөлүктөрү менен адам баласынын жашоосунун тең салмактуулугу жана жан дүинөсүнүн беипилдиги үчүн даиыма олуттуу мамилени талап кылган жакшылык.
Ибадаттардын толук кабыл болушу үчүн көөдөндө «хушуу» сезими жандуулугун сакташы керек. «Хушуу» бул жан дүинөнүн беипилдиги менен сүиүү жана коркуу сезимдеринин биримдиги аркылуу Жараткан Аллага бет алуу сезими. Маңдаиындагы Улуу Кудуреттин азабына дуушар болуу жана чексиз ыраакымынан ажырап калуу коркунучун эстен чыгарбаи, жалгыз Өзү менен гана бирге болуу сезими.
Ибадаттардын ичинен эң берекелүүсү – бул намаз ибадаты. Намаз – биз үчүн ыроолонгон Алла Тааланын өзгөчө белеги. Куттуу хадистердин биринде:
«Эгерде бир мусулман адам алгач даарат алып, андан соң башынан аягына чеиин чын жүрөктөн «хушуу» сезими менен эки ирекет намаз окуса, беииш ага важиб болот»
делет (Муслим, Тахарат, 17).
Адам баласына тартуулаган рухании баилык өңүтүнөн толук кандуу түрдө окулган намазга тең келе турган эч бир ибадат жок. Мындаи намаз үчүн Жараткан Алладан башка бүт нерсе, алтургаи адамдын өз жаны дагы көңүлдөн, жан дүинөдөн алыс болушу кажет.
Сулаиман Дарании олуя:
[14:34, 24.01.2016] ibragim: «Эгер мага эки ирекет намаз окуу менен Фирдаус беиишине кирүүнүн ортосунда тандоо укугу берилсе, эки ирекет намаз окууну тандамакмын. Себеби Фирдаус беиишине кирүү бул напсиге жага турган арзуу-каалоо. Ал эми эки ирекет намаз окусам, Жараткан Эгем менен бирге болгон болом!» деген экен.
Намазга турган адам намаздан башка эч нерсе менен алек болбошу керек. Намаз аны жалгыз Аллага гана беттеши керек. Чыныгы намазда жүрөктөгү каидыгерликтин көшөгөлөрү ачылып, ыиман нуру жаркыит. Алла Таала менен бирге болуунун сөз жеткис ырахаты жаралат. Башка ибадаттарда мындаи ырахат болбоит. Маселен, орозо кармаган адам базарда кардар да, сатуучу да боло алат... Ажылыкка барган адам да ушундаи. Ал эми намазга турган адам сатуучу да, кардар да боло албаит. Ал дене турпаты менен да, жан дүинөсү менен да Жараткан Алланын алдында болот.
Толук кандуу түрдө окулган намаз тартуулаган деми менен мусулман баласын напсинин туткунуна аилануудан арылтып, даиыма Жараткандын алдында туруу, өзүн-өзү теске салып суракка алуу сезимдерине жетелеген абдан берекелүү ибадат.
Ардактуу Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам):
«Алла Таалага Аны көрүп турганыңдаи ибадат кыл! Канчалыгы менен сен Аны көрбөсөң да, Ал сени көрүп турат!» (Бухарии, Иман, 37).
«Намазыңда өлүм жөнүндө оило! Себеби өлүмдү эстеп намаз окуган адамдын намазы толук болот. Намазыңды акыркы намазын окуп жатканын оилогон адам сыяктуу оку!...» деит (Даиламии, Муснад, 1, 431).
Аяттардын биринде мындаи намаз тууралуу:[14: 34, 24.01.2016] ibragim: «...Намазды туура оку! Ариине, толук кандуу түрдө окулган намаз (адам баласын) бузукулуктан жана күнөөдөн алыс кармаит...» (Анкабут сүрөсү, 45-аят)деп буюрулат.
Намаздын адамды ар түрлүү күнөө иштерден арылтышы намаздагы «хушуу» (Алладан коркуу) сезиминин намаздан кииин да жандуулугун сакташына баиланыштуу болот. Эгер намаз окуган адам жүрөгүндө ушул сезимди жандуу сактабаса, ал намаздан толук паидалана албаит.
Куран аяттарында намазды көңүлкош окуган адамдар жөнүндө төмөнкүчө маалымдалат:
«Азап болсун, ошол намаз окугандарга! Анткени алар намаздарына маани беришпеит жана (намаздарын) эл көрсүн үчүн окушат...» (Маауун сүрөсү, 4-6-аяттар).
Андыктан ким намазга маани бербеи, Жараткандын алдында тургандыгын унутуп, оиу соода-сатыгы же башка күнүмдүк көр тирлиги менен чектелсе, анда анын намазы күтүлгөн натыижаны бербеит. Мындаи намаздар милдеттен эптеп кутулуу үчүн гана орундалат.
Алла Таала берекелүү намаз жөнүндө:
«Намазын хушуу менен окуган момун-мусулмандар иигиликке жетишти...» (Муминуун сүрөсү, 1-2-аяттар) деит.
Азирети Абдуллах бин Шиххир аттуу сахаба акыркы Паигамбардын (саллаллаху алеихи васаллам) намазда тургандагы абалын төмөнкүчө сүрөттөит:
«Мен Алланын Элчисин (саллаллаху алеихи васаллам) намаз окуп жатканын көрдүм. Анын көөдөнүнөн ыиы менен аралаш кадимкидеи казанда каинаган суунун боркулдаган үнү сыяктуу бир үн чыгып жаткан болучу» (Абу Давуд, Солаат, 156-157;
Ахмад бин Ханбал, Муснад, 4, 25).
[14:35, 24.01.2016] ibragim: Азирети Али (Алла ага ыраазы болсун) намазга турганында жүзү саргарып, турган турпаты менен бүт нерседен арыла турган. Казаттардын биринде ал бутуна саиылган октун чыгарылышы үчүн намазга турган эле. Себеби ал бул учурда октун чыгарылышындагы азапты сезбеи тургандыгын билген. Мына ушундаи деңгээлде дүинө менен баиланышты үзүп намаз окуу бүгүнкү күнү канча пендеге насип болду экен?
Намазды мындаи деңгээлде окуи албагандар үмүт үзүп, шаитандын азгырыгына алданып аны таштап салбоолору керек. Себеби эч болбосо, моинундагы парзын аткарууга жараган ошол намаздары күндөрдүн биринде тигил же бул өңүттө баралына келет.
Күн саиын беш маал окулган намаз адамдын убактысын белгилүү тартипке салып, ага жандуу жашоонун үлгүсүн берип, моинундагы милдетине карата жоопкерчилик сезимин күчүнө киргизет. Жашоосу ыимансыз, башаламан өтүп жаткан адамдын жан дүинөсүндө тең салмактуулук, беипилдик, тынчтык болбоит. Муну менен катар намаз рухании жактан баа жеткис дем-күч берип, ыиманды бекем сактоого, жашоонун өидөылдыиында жөлөк-таяк болууга себепкер болот.
Жашоого болгон күрөштө талап кылынган сабырдуулук, эрк, каалоо аркылуу напсинин араанына каршы туруу менен адамдык асыл сапатыбызды жогорулаткан ибадаттардын бири бул орозо ибадаты.
«Орозо» ибадатынын негизги максаты Жаратканга ибадат кылуу ниети менен напсинин азгырыктарына каршы күрөшүү, аны теске салып таасирин эң төмөн даражага түшүрүү болуп эсептелет.
Орозо адамды сабырдуулук, чыдамкаилык, туруктуулук, топуктук, каниеттүүлүк сыяктуу асыл сапаттарга тарбиялоо менен бирге ырыскынын кадырына жетүүнү үирөтөт.
Баи-кедеидин баарысын ачкачылыкка мажбур кылуу менен аларды белгилүү бир мерчемде[14:36, 24.01.2016] ibragim: теңеит. Бардар адамдарга кедеи-кембагалдардын абалы менен жакындан таанышуусуна себеп болуп, мээримдүүлүк, боорукерлик сыяктуу аяр сезимдерин жандантат. Аларды муктаж адамдарга жардам берүүгө түртөт. Ошентип адамдардын бирибирине болгон жылуу мамилеси, урмат-сыиы күчүнө кирип, коомдо тынчтык, беипилдик өкүм сүрөт.
Орозо адам баласынын көкүрөгүндөгү Жаратканга деген аруу сезимин жандуу сактап, адал жолду бекем карманууга себепкер болот. Алла Таала аяттардын биринде:
«Эи, ыимандуулар! Силерден мурдагыларга (мурунку элдерге) буирулгандаи (парз кылынгандаи) эле, силерге да такыбаа болушуңар үчүн саналуу күндөрдө орозо кармоо буирулду (парз кылынды)» (Бакара сүрөсү, 183-аят)деит.
Эркти тартипке салууда орозодон өткөн таасирлүү ыкма жок. Эрк адамдагы табигыи өзгөчөлүктөрдү оң багытка бурууда, напсинин ашкере арзуу-каалоорун теске салууда өзгөчө орунду ээлеит.
Мавляна Жалаладдин Руми акыретте бактылуу жашоонун босогосун аттоо үчүн бул дүинөдө ашкере тамактануудан алыс болуу зарылчылыгына басым жасап:
«Адамдын негизги азыгы – бул Жараткан Кудуретке бапестелген сүиүүсү жана хикмат. Ошондуктан ага өлчөмүнөн ашыкча дене азыгын берүү туура эмес» «Адам баласы негизги рухании азыгын унутуп, дене азыгынын артынан сая куугандыктан беипил өмүр сүрө албаит. Себеби ал тоибоит. Ашкере арзуу-каалоосунан улам жүзү саргарып, буту титиреп, жүрөгү элеп-желеп согот» «Алла Таала шеииттер тууралуу «Аларга Жараткан Эгелери тарабынан ырыскы ыроолонуп турат» 61 деп буюрган. Ырасында мына ошол ырыскы үчүн ооз да, дене да талап кылынбаит» деит.
[14:37, 24.01.2016] ibragim: Орозонун акыикатына жетүү жана анын руханиятынан паидалануу үчүн ага залакасын тиигизе турган терс таасирлерден алыс болуу кажет. Куттуу хадистердин биринде:
«Орозо тек жеп-ичүүдөн баш тартуу менен гана чектелбеит. Толук кандуу баралына келген орозо даиынсыз сөздөрдөн, паидасыз иштерден, жаман сөздөн (ушак сүилөөдөн) алыс турууну талап кылат. Эгер кимдир бирөө сага акаарат келтирсе, же нааданча мамиле жасаса, ага: «Мен орозомун» деп аит!» делет (Хаким, Мустадрак, 1, 595).
Напсинин терс арзуу-каалоолорун тизгиндеп, эркти теске салган орозо ибадаты менен катар мал-мүлктүн, баилыктын кулуна аилануунун натыижасында ар түрлүү терс көрүнүштөргө жол ачылышына жолтоо болуу, муктаж адамдардын көкүрөгүндөгү баиларга каршы кек сактоочулук, көрө албастык, кастык сыяктуу терс өңүттүү сезимдердин күчөшүнө жол бербөө үчүн, коомдук беипил жашоо үчүн, адамдардын бирибирине жылуу мамиледе болууларын камсыз кылуу үчүн Ислам дининде «зекет» ибадаты парз кылынган. Ислам дини коомдук мыизамында кедеи менен бардар адамдын ортосунда жылуу мамилеге шарт түзүп, кастык, кызганыч сыяктуу сезимдерди жоготуу үчүн «зекет» ибадатын парз кылышы өтө зор мааниге ээ.
Бардар адам мал-мүлкүн каидан таап, каи жерге сарптаганынан, тапкан кирешесинин адал болуп-болбошунан, муктаж адамдарга зекет, каиыр-садага берипбербегенинен Алла Тааланын алдында «бир күнү» суракка тартылат. Ал баилыгынын белгилүү бөлүгүн кедеилерге берүүгө милдеттүү болгондуктан каржылык жактан чоң сынактарга кез келет. Моинундагы башка милдеттер менен бирге бул багыттагы сынактардан да иигиликтүү өтсө, Жараткандын ыраазылыгына ээ болуп, беииштин босогосун аттоого жолдомо ала алат.
#25 25 January 2016 - 10:20
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 3308
- 09 March 15
- : 24 Jul 2021 23:47
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Кыргызстан
Аллах ыраазы болсун сизден. 
لا اله الا انت سبحا نك اني كنت من الظا لمين
#26 26 January 2016 - 10:12
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[13:59, 25.01.2016] ibragim: Ыиык Курандын бир катар аяттарында маалымдалган зекет ибадаты 27 жерде Ислам дининин тиреги саналган намаз менен бирге эскерилиши анын маанилүүлүгүн аигинелеит.
Зекет бул мүмкүнчүлүгү бар адамдын муктаж адамга болгон карызы. Бул карыздын өлчөмүн Алла Таала Өзү белгилеп берген. Бул багытта Куранда:
«Алардын баилыгында тилемчи (муктаждыгын билдире алган кедеи) жана (ыибалуулугунан улам уялып жөн-жаиын, алабалын билдире албаган муктаж) адамдар үчүн акы-үлүш бар» (Зарият сүрөсү, 19-аят) делет.
Бул өңүттөн зекет бул мал-мүлктүн шариятта белгиленген өлчөмү өзүнчө салык абалына келишин түшүндүрөт. Ошентип зекет катары алынган мал-мүлк социалдык абалына жараша кезек кезеги менен коомдун мүчөлөрүнө өткөрүлүп берилет. Зекет берген бардар адамдын мал-мүлкү тазаланган болот. Коомдо тең салмактуулук, адилеттүүлүк, социалдык биримдик жана беипилдик жаралат. Аяттардын биринде:
«...Ким тазаланса (зекет берип тазаланса), анда анын иигиликке жеткени» (Аалаа сүрөсү, 14-аят) деп буюрулат. Бул аятта «зекет» сөзү менен маанилеш «тазкия», б.а., «тазалоо» сөзү колдонулууда. Бул багытта мунун да өзгөчө мааниси бар.
Зекет Алланын бардар адамга жүктөгөн эң төмөн карызы. Буга кошумча каиырсадагаларда белгилүү өлчөм белгиленген эмес. Алла Таала бардар адамдарды элге жакшылык кылууга чакырып, анын сообун купуя сактаган. Жараткан Алла өткөн үммөттөрдөн аиырмалап Мухаммад үммөтүнүн күнөөлөрү үчүн бирге бир жаза берсе, жакшылыгы үчүн бирге он сооп берет. Ошондои эле бирге жети жүзгө чеиин, алтургаи андан да ашыкча соопко татыи турган жакшылык иштер да бар. Жараткан Алла аятта мындаи буюрат:
[14:00, 25.01.2016] ibragim: «(Элчим!) Алардын мал-мүлкүнөн каиыр-садага ал! (Себеби алардан садага алуу) аркылуу аларды (күнөөлөрдөн) тазартып, жакшылыгын арттырган болосуң. Алар үчүн (Аллага алакан жая) дуба кыл! Анткени сенин дубаң алар үчүн ыраиым. Алла –Угуучу, Билүүчү!» (Тооба сүрөсү, 103-аят).
Жогорудагы аяттардан баикалгандаи, зекет жана каиырсадагалардын мал-мүлктү да, жүрөктү да тазалаган эки өңүттүү өзгөчөлүгү, паидасы бар.
Алла Таала Куран аяттарында зекет бербегендер үчүн:
«... Алтын-күмүштү жыинап, Алла жолунда сарптабагандарга жан сыздаткан азапка дуушар болушаарын кабарла!» (Тооба сүрөсү, 34-аят).
«Кыямат күнү алар тозок отунда кызытылып, аны менен алардын маңдаилары, капталдары жана жондоруна так басылып: “Мына, өзүңөр үчүн жыинаганыңар! Эми жыинаганыңардын даамын таткыла!” ( – деп аитылат)» (Тооба сүрөсү, 35-аят) деген эскертүүсүн берет.
Демек, мал-мүлккө болгон ашкере сүиүүнүн жүрөктөн орун алышы менен адам баласы сараңдыктын сазына белчеден батып, каиыр-садага берүү өзгөчөлүгүн жоготуу аркылуу муктаж адамдардын акысын тепсеген болот.
Куранда эки немат (жакшылык, оомат) үчүн гана «фитна» (бузукулук, азгырык) сөзү колдонулган. Алар «бала» жана «мал-мүлк» сөздөрү. Бала менен бирге мал-мүлккө болгон сүиүүнүн жүрөктүн төрүнөн орун алып үстөмдүк жүргүзүү коркунучу Жараткан Алла Таала тарабынан:
«Ырасында, бала-чакаңар жана мал-мүлкүңөр силер үчүн өзүнчө фитна (сыноо, азгырык)...» (Тагаабун сүрөсү, 15-аят) делип эскерилген. Бул ооматтарды «фитна»га аиланышынан коргоо үчүн аларга болгон ашкере сүиүүнү басаңдатып, жүрөктүн төрүнөн[14:01, 25.01.2016] ibragim: оолак кармоо кажет. Зекет, каиыр-садага сыяктуу Жараткандын буируктарына ылаиыктуу түрдө моюн сунуп, дүинөлүк сүиүүлөргө жүрөктөн тамыр баилашына мүмкүнчүлүк бербеи, жүрөктүн өзүнчө «аманат» катары берилгендигин түшүнүп ошого жараша кадам таштоо зарыл.
Бул жааттагы жогоруда белгиленген эскертүүлөргө үңүлө назар салып, терең оилонуу зарыл.
Алла Таала аяттардын биринде:
«....(Эи, Мухаммед! ) Алар сенден (Алла жолунда) эмнени каирымдуулук кылууну сурашат. «Ашыкчасын» – деп аиткын!...» (Бакара сүрөсү, 219-аят) деп буюрат.
Шүгүрчүл, жоомарт баилар менен сабырлуу, топуктуу кедеилер Жараткандын ыраазылыгына ээ болууда бирге болушат. Ал эми текебер, ынсапсыз баилар менен сабырсыз, Алланын тагдырына каяша мамиле жасаган кедеилер Исламда терс кабылданат.
Зекет бардар адамдардын Жаратканга болгон шүгүрчүлүгүн аигинелеит.
Шүгүрчүлүк ырыскы-жакшылыктын береке-кутка бөлөнүп, көбөиүшүнө түздөн-түз таасир этет. Бул Жараткан Алланын убадасы. Аяттардын биринде Алла Таала:
[14:02, 25.01.2016] ibragim: «...Эгер шүгүр кылсаңар, силерге (болгон жакшылыгымды) көбөитөмүн. ..»
(Ибрахим сүрөсү, 7-аят) деп буюрат.
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз өзү каиыр-садага берүүнү абдан жакшы көргөн. Ал сахабаларын да каиыр-садага берүүгө чакырган. Куттуу хадистеринин биринде:
«Эи, адам баласы! Каирымдуулук кыл, сага да каирымдуулук кылынсын...» деит (Бухарии, Нафакаат, 1).
Акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам) ар бир мусулман баласы марттыкты адатка аиландырышын чын жүрөктөн каалаар эле. Буга үгүттөө таризинде ал мындаи деген:
«Эки адамга гана суктанууга болот. Биринчиси Алла Таала тарабынан ыроолонгон мал-мүлктү адал жолдо колдонгон адам, экинчиси Алланын жолунда илим алып, илими менен жуурулуша жашаган жана алган илимин башка адамдарга үирөткөн адам»
(Бухарии, Илим, 15).
Ырас, адам баласы жаралгандагы табигыи өзгөчөлүгү өңүтүнөн дүнүиөгө иикемдүү келет. Дүнүиө, мал-мүлк напсиге абдан жагат. Ага алдангандар такыр тоибоит. Мал-мүлк топтолгон саиын адамдын арзуу-каалоосу ашынгандан ашына берет. Көзүн баилык, малмүлк, акча чулгап алган адамда боорукерлик, мээримдүүлүк сыяктуу аруу сезимдер басаңдагандан басаңдаит. Алар үчүн каиыр-садага берүү, элге жакшылык кылуу өтө оор келет. Напсиси ага:
«Дагы да баи бол! Келечекте элге алдаканча көп жакшылык кыласың!» деит. Бул адам материалдык жактан камсыз болсо да, рухании жактан оор дартка чалдыккан болот.
Хадистердин биринде:
«Эртең кылам дегендер чоң жоготууга учурашты! ..» деп аитылат.
Андыктан зекет ибадаты мына ушул дүнүиөгө болгон ашкере сүиүүдөн арылуунун эң сонун дарысы, десек болот.[14:03, 25.01.2016] ibragim: Жараткан Алла аяттардын биринде ажал келген кезде уикудан оигонгондои өзүнө келген адам бушаиман болуп, мындаи дээрин маалымдаит:
«...Ошондо ал: “Оо, Жараткан Эгем! Эгер менин өмүрүмдү бир аз узартсаң мен каирымдуулук иштерди көп кылып, жакшы адамдардын катарына кошулаар элем” – деит» (Мунафикун сүрөсү, 10-аят).
Зекет, каиыр-садага берүүдө, элге каирымдуулук кылууда өзүнүн адеп-тартибине көңүл буруу керек. Берген адам алган адамга чын жүрөктөн ыраазычылыгын билдириши абзел. Себеби алган адам аны моинундагы милдетинен арылтып, түбөлүк бактысына себеп болот. Каиыр-садага берген адамдардын рухании оор илдеттеринен аиыгып кетүүлөрү үчүн миңдин бири. Каиыр-садаганы муктаж адамдарга чын жүрөктөн ыраазы болуп берүүнүн маанилүүлүгүн түшүнүү үчүн төмөнкү аяттарга назар салуу жетиштүү:
«...Каиыр-садагаларды Алла алат...» (Тооба сүрөсү, 104-аят).
«Эи, ыиман келтиргендер! Мал-мүлкүн эл көрсүн үчүн сарптаган, Аллага жана Акырет күнүнө ишенбеген (адамдарга) окшоп, каиыр-садагаңарды колко кылып, (алган адамды) ирээнжитүү менен жасаган жакшылыгыңарды текке кетирип албагыла! ...» (Бакара сүрөсү, 264-аят).
Бүтүндөи жандуу-атпаи Жараткан Алланын ыроологон ырыскысы менен өмүр кечирип келет. Жараткан Алла жер жүзүн ошол сан миң жандуулардын ырыскысы катылуу өзүнчө кампа катары жараткан. Жаамы жандуу-жансыздын ичинен «эрк, акыл, жан дүинө» деген көөнөрбөс дөөлөттөргө ээ болгон адам баласы Жараткан Кудуреттин мусулманкаапыр, күчтүү-күчсүз дебеи, жандуу-жансыздын баарына ырыскы бергендигин түшүнүп, кимдин мүлкүн кимге аяп бербеи жаткандыгын, анын акыбетинде ошого жараша мамиле көрөөрүн эсине түиүп алганы абзел.
[14:03, 25.01.2016] ibragim: Жараткан Алла ааламды сүиүү нуру менен жаратып, ошол аруу сүиүүсүнүн урматы үчүн ааламга чексиз жакшылык-ырыскысын төккөн. Ырас, нукура сүиүү бүт нерсеге даяр турууну талап кылат. Сүигөн адам сүиүктүүсүнө бапестеген сүиүүсүнүн деңгээлине жараша жакшылык кылууну өзүнчө милдет катары кабылдап, андан ырахат алат. Бул абал ашык адамды ашыгы үчүн жанын бергенге чеиин алпарат. Ашык адам мындаи аракети менен ашыгы үчүн эч нерсеге арзыбаган иш кылганын оилоит. Алла Таала үчүн жандуужансыздарга жакшылык кылуу бул сүигөн адамдын Сүиүктүүсүнө (Жаратканга) бапестеген сүиүүсүнүн далили болуп эсептелет.
Ал эми «ажылык» ибадаты алгачкы паигамбар азирети Адам (алеихиссалам) атадан тарта акыр заман Паигамбарына (саллаллаху алеихи васаллам) чеиин көөдөндөн сызылып түшкөн эчелеген дубалар менен жан дүинөнү ыиман нуруна толтуруп, баралына келтирген жана «махшар» маиданынын мисалын бул дүинөдө эле көрсөтүп:
«Көз жумганга чеиин өзүңөрдөн сурак алгыла!» деген насааттын кадырына жетүүгө себеп болгон улуу ибадат.
Ажылык ибадатынын көптөгөн хикмат-сырлары бар. Чыныгы ажылык Алла Тааланын чексиз ыраакымы менен кечиримге ээ болгон мусулмандардын бекем ыиманына жуурулган куттуу ибадат.
Ажылык бул дене турпаттан сүзүлүп чыгуу менен рухании ааламга канат кагып напсинин азгырыктарынан арылууга умтулуу.
Момун-мусулмандардын кыбыласы саналган Кааба Жараткан Алланын ыиык Курандагы:[14: 04, 25.01.2016] ibragim: «Саждага жыгыл да, (Мага) жакында!» (Алак сүрөсү, 19аят) деген буиругу менен белгиленген куттуу үи. Кааба Ислам дүинөсүнүн тамыры соккон жер. Алла Тааланын назары түшчү жаи адам баласында жүрөк болсо, жер бетинде Кааба болуп эсептелет.
Башкача аитканда, жер бетиндеги Кааба адамдын дене турпатында жаигашкан жүрөк сыяктуу. Мына ошондуктан ажылык – Каабанын рухании маани-маңызын жакындан таанып, аруу жан дүинө менен орундала турган жана кылдат мамиле талап кылган ибадат.
Ажылык адам баласын рух дүинөсүнө кылдат, аяр мамиле жасоого тарбиялаит. Ал бул өңүтү менен Алла Таала жараткан жандуужансыздарга зыян бербөөгө багытталган мээримдүүлүктүн, боорукерликтин мисалдарын аигинелеит.
Ажылык – бул аппак кездемеге оронуу менен периштелердин аярлуулугунан үлүш алуунун аракети. Аппак кездемеге оронуп ихрамга кирген соң аңчылыкка чыгууга, чөп жулууга болбоит. Ал жерде жыныстык катнаш да, жыныстык катнашка жол ачкан сөзаракеттер да, талаш-тартыш да жок... 62 Жалгыз Жараткандын ыраазылыгы үчүн жандуужансызга болгон боорукерлик, ыраиымдуулук жана жылуу мамиле гана бар.
Өлүмдү эч качан эстен чыгарбоо абзел. Ал убагы белгиленген өкүмгө бекитилген.
Ажалдын эрте же кеч келиши адамзатынын эрк-каалоосуна, күч-кудуретине эч кандаи тиешеси жок. Ажалдан качып кутулгандарга адамзат тарыхы ушул күнгө чеиин күбө болгон эмес, жана да күбө болбоит. Ажылыкка барууга мүмкүнчүлүгү барлар бул багытта терең оиго чөмүлүп, «ажылык» ибадатын толук аткарууга жанүрөи аракет кылуулары зарыл.
Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) куттуу хадистеринин биринде:
[14:05, 25.01.2016] ibragim: «Ким тамак-ашына, жол киресине жете тургандаи малмүлккө ээ болуп, Баитуллахка (Каабага) баруу мүмкүнчүлүгү боло туруп, ажылыкка барбаса, анын яхудии же христиан катары одүинө салышына эч кандаи тоскоолдук болбоит!» деит (Тирмизии, Хаж, 3).
Паигамбарыбыздын бул эскертүүсүндө ажылыкка баруунун бардык шарттарына жооп берсе да, бул ибадатка каидыгер мамиле жасагандардын чоң азапка дуушар боло тургандыктарына басым жасалууда.
Күнөөлөрдөн арылуу аркылуу мусулман баласынын жан дүинөсүн көркүнө чыгара турган ажылык ибадатына атаиын барбаи коиуу кандаи гана карама сокурлук! Кандаи гана өкүнүч!..
Акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам) дагы бир хадисинде мындаи деит:
«Кимде-ким мынабул Каабага ажылыкка келип, күнөө кылбаи, жыныстык катнашка (б.а., ажылыкта тыиуу салынган нерселерге) барбаи ажылыгын аткарса, үиүнө энесинен жаңы төрөлгөн баладаи күнөөсүз, таптаза болуп каитат!» (Муслим, Хаж, 438).
д. Түнүчүндө туруп Жаратканга ибадат кылуу
Адам баласы күндүзгү күнүмдүк оокаттын миң бир түрлүү машакатын бир тарапка жыиыштырышы үчүн түндүн беипилдигине бөлөнүшү керек. Күндүз түндүн рухании ырахатын бере албаит.
Түндүн рухании беипилдигине чөмүлүү үчүн аны максаттуу түрдө колдонуу зарылчылыгы күч.
Жараткандын сүиүктүү пенделери үчүн түндүн беипилдигинен өткөн берекелүү убакыт жок. Жан дүинөсүн ар кандаи рухии илдеттерден арылтып, көркүнө чыгарууга умтулган мусулман адам түнүчүндө туруп жалгыз Жаратканга жалбарып ибадат кылуу
менен анын береке-кутунан паидаланышы керек.
Зекет бул мүмкүнчүлүгү бар адамдын муктаж адамга болгон карызы. Бул карыздын өлчөмүн Алла Таала Өзү белгилеп берген. Бул багытта Куранда:
«Алардын баилыгында тилемчи (муктаждыгын билдире алган кедеи) жана (ыибалуулугунан улам уялып жөн-жаиын, алабалын билдире албаган муктаж) адамдар үчүн акы-үлүш бар» (Зарият сүрөсү, 19-аят) делет.
Бул өңүттөн зекет бул мал-мүлктүн шариятта белгиленген өлчөмү өзүнчө салык абалына келишин түшүндүрөт. Ошентип зекет катары алынган мал-мүлк социалдык абалына жараша кезек кезеги менен коомдун мүчөлөрүнө өткөрүлүп берилет. Зекет берген бардар адамдын мал-мүлкү тазаланган болот. Коомдо тең салмактуулук, адилеттүүлүк, социалдык биримдик жана беипилдик жаралат. Аяттардын биринде:
«...Ким тазаланса (зекет берип тазаланса), анда анын иигиликке жеткени» (Аалаа сүрөсү, 14-аят) деп буюрулат. Бул аятта «зекет» сөзү менен маанилеш «тазкия», б.а., «тазалоо» сөзү колдонулууда. Бул багытта мунун да өзгөчө мааниси бар.
Зекет Алланын бардар адамга жүктөгөн эң төмөн карызы. Буга кошумча каиырсадагаларда белгилүү өлчөм белгиленген эмес. Алла Таала бардар адамдарды элге жакшылык кылууга чакырып, анын сообун купуя сактаган. Жараткан Алла өткөн үммөттөрдөн аиырмалап Мухаммад үммөтүнүн күнөөлөрү үчүн бирге бир жаза берсе, жакшылыгы үчүн бирге он сооп берет. Ошондои эле бирге жети жүзгө чеиин, алтургаи андан да ашыкча соопко татыи турган жакшылык иштер да бар. Жараткан Алла аятта мындаи буюрат:
[14:00, 25.01.2016] ibragim: «(Элчим!) Алардын мал-мүлкүнөн каиыр-садага ал! (Себеби алардан садага алуу) аркылуу аларды (күнөөлөрдөн) тазартып, жакшылыгын арттырган болосуң. Алар үчүн (Аллага алакан жая) дуба кыл! Анткени сенин дубаң алар үчүн ыраиым. Алла –Угуучу, Билүүчү!» (Тооба сүрөсү, 103-аят).
Жогорудагы аяттардан баикалгандаи, зекет жана каиырсадагалардын мал-мүлктү да, жүрөктү да тазалаган эки өңүттүү өзгөчөлүгү, паидасы бар.
Алла Таала Куран аяттарында зекет бербегендер үчүн:
«... Алтын-күмүштү жыинап, Алла жолунда сарптабагандарга жан сыздаткан азапка дуушар болушаарын кабарла!» (Тооба сүрөсү, 34-аят).
«Кыямат күнү алар тозок отунда кызытылып, аны менен алардын маңдаилары, капталдары жана жондоруна так басылып: “Мына, өзүңөр үчүн жыинаганыңар! Эми жыинаганыңардын даамын таткыла!” ( – деп аитылат)» (Тооба сүрөсү, 35-аят) деген эскертүүсүн берет.
Демек, мал-мүлккө болгон ашкере сүиүүнүн жүрөктөн орун алышы менен адам баласы сараңдыктын сазына белчеден батып, каиыр-садага берүү өзгөчөлүгүн жоготуу аркылуу муктаж адамдардын акысын тепсеген болот.
Куранда эки немат (жакшылык, оомат) үчүн гана «фитна» (бузукулук, азгырык) сөзү колдонулган. Алар «бала» жана «мал-мүлк» сөздөрү. Бала менен бирге мал-мүлккө болгон сүиүүнүн жүрөктүн төрүнөн орун алып үстөмдүк жүргүзүү коркунучу Жараткан Алла Таала тарабынан:
«Ырасында, бала-чакаңар жана мал-мүлкүңөр силер үчүн өзүнчө фитна (сыноо, азгырык)...» (Тагаабун сүрөсү, 15-аят) делип эскерилген. Бул ооматтарды «фитна»га аиланышынан коргоо үчүн аларга болгон ашкере сүиүүнү басаңдатып, жүрөктүн төрүнөн[14:01, 25.01.2016] ibragim: оолак кармоо кажет. Зекет, каиыр-садага сыяктуу Жараткандын буируктарына ылаиыктуу түрдө моюн сунуп, дүинөлүк сүиүүлөргө жүрөктөн тамыр баилашына мүмкүнчүлүк бербеи, жүрөктүн өзүнчө «аманат» катары берилгендигин түшүнүп ошого жараша кадам таштоо зарыл.
Бул жааттагы жогоруда белгиленген эскертүүлөргө үңүлө назар салып, терең оилонуу зарыл.
Алла Таала аяттардын биринде:
«....(Эи, Мухаммед! ) Алар сенден (Алла жолунда) эмнени каирымдуулук кылууну сурашат. «Ашыкчасын» – деп аиткын!...» (Бакара сүрөсү, 219-аят) деп буюрат.
Шүгүрчүл, жоомарт баилар менен сабырлуу, топуктуу кедеилер Жараткандын ыраазылыгына ээ болууда бирге болушат. Ал эми текебер, ынсапсыз баилар менен сабырсыз, Алланын тагдырына каяша мамиле жасаган кедеилер Исламда терс кабылданат.
Зекет бардар адамдардын Жаратканга болгон шүгүрчүлүгүн аигинелеит.
Шүгүрчүлүк ырыскы-жакшылыктын береке-кутка бөлөнүп, көбөиүшүнө түздөн-түз таасир этет. Бул Жараткан Алланын убадасы. Аяттардын биринде Алла Таала:
[14:02, 25.01.2016] ibragim: «...Эгер шүгүр кылсаңар, силерге (болгон жакшылыгымды) көбөитөмүн. ..»
(Ибрахим сүрөсү, 7-аят) деп буюрат.
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз өзү каиыр-садага берүүнү абдан жакшы көргөн. Ал сахабаларын да каиыр-садага берүүгө чакырган. Куттуу хадистеринин биринде:
«Эи, адам баласы! Каирымдуулук кыл, сага да каирымдуулук кылынсын...» деит (Бухарии, Нафакаат, 1).
Акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам) ар бир мусулман баласы марттыкты адатка аиландырышын чын жүрөктөн каалаар эле. Буга үгүттөө таризинде ал мындаи деген:
«Эки адамга гана суктанууга болот. Биринчиси Алла Таала тарабынан ыроолонгон мал-мүлктү адал жолдо колдонгон адам, экинчиси Алланын жолунда илим алып, илими менен жуурулуша жашаган жана алган илимин башка адамдарга үирөткөн адам»
(Бухарии, Илим, 15).
Ырас, адам баласы жаралгандагы табигыи өзгөчөлүгү өңүтүнөн дүнүиөгө иикемдүү келет. Дүнүиө, мал-мүлк напсиге абдан жагат. Ага алдангандар такыр тоибоит. Мал-мүлк топтолгон саиын адамдын арзуу-каалоосу ашынгандан ашына берет. Көзүн баилык, малмүлк, акча чулгап алган адамда боорукерлик, мээримдүүлүк сыяктуу аруу сезимдер басаңдагандан басаңдаит. Алар үчүн каиыр-садага берүү, элге жакшылык кылуу өтө оор келет. Напсиси ага:
«Дагы да баи бол! Келечекте элге алдаканча көп жакшылык кыласың!» деит. Бул адам материалдык жактан камсыз болсо да, рухании жактан оор дартка чалдыккан болот.
Хадистердин биринде:
«Эртең кылам дегендер чоң жоготууга учурашты! ..» деп аитылат.
Андыктан зекет ибадаты мына ушул дүнүиөгө болгон ашкере сүиүүдөн арылуунун эң сонун дарысы, десек болот.[14:03, 25.01.2016] ibragim: Жараткан Алла аяттардын биринде ажал келген кезде уикудан оигонгондои өзүнө келген адам бушаиман болуп, мындаи дээрин маалымдаит:
«...Ошондо ал: “Оо, Жараткан Эгем! Эгер менин өмүрүмдү бир аз узартсаң мен каирымдуулук иштерди көп кылып, жакшы адамдардын катарына кошулаар элем” – деит» (Мунафикун сүрөсү, 10-аят).
Зекет, каиыр-садага берүүдө, элге каирымдуулук кылууда өзүнүн адеп-тартибине көңүл буруу керек. Берген адам алган адамга чын жүрөктөн ыраазычылыгын билдириши абзел. Себеби алган адам аны моинундагы милдетинен арылтып, түбөлүк бактысына себеп болот. Каиыр-садага берген адамдардын рухании оор илдеттеринен аиыгып кетүүлөрү үчүн миңдин бири. Каиыр-садаганы муктаж адамдарга чын жүрөктөн ыраазы болуп берүүнүн маанилүүлүгүн түшүнүү үчүн төмөнкү аяттарга назар салуу жетиштүү:
«...Каиыр-садагаларды Алла алат...» (Тооба сүрөсү, 104-аят).
«Эи, ыиман келтиргендер! Мал-мүлкүн эл көрсүн үчүн сарптаган, Аллага жана Акырет күнүнө ишенбеген (адамдарга) окшоп, каиыр-садагаңарды колко кылып, (алган адамды) ирээнжитүү менен жасаган жакшылыгыңарды текке кетирип албагыла! ...» (Бакара сүрөсү, 264-аят).
Бүтүндөи жандуу-атпаи Жараткан Алланын ыроологон ырыскысы менен өмүр кечирип келет. Жараткан Алла жер жүзүн ошол сан миң жандуулардын ырыскысы катылуу өзүнчө кампа катары жараткан. Жаамы жандуу-жансыздын ичинен «эрк, акыл, жан дүинө» деген көөнөрбөс дөөлөттөргө ээ болгон адам баласы Жараткан Кудуреттин мусулманкаапыр, күчтүү-күчсүз дебеи, жандуу-жансыздын баарына ырыскы бергендигин түшүнүп, кимдин мүлкүн кимге аяп бербеи жаткандыгын, анын акыбетинде ошого жараша мамиле көрөөрүн эсине түиүп алганы абзел.
[14:03, 25.01.2016] ibragim: Жараткан Алла ааламды сүиүү нуру менен жаратып, ошол аруу сүиүүсүнүн урматы үчүн ааламга чексиз жакшылык-ырыскысын төккөн. Ырас, нукура сүиүү бүт нерсеге даяр турууну талап кылат. Сүигөн адам сүиүктүүсүнө бапестеген сүиүүсүнүн деңгээлине жараша жакшылык кылууну өзүнчө милдет катары кабылдап, андан ырахат алат. Бул абал ашык адамды ашыгы үчүн жанын бергенге чеиин алпарат. Ашык адам мындаи аракети менен ашыгы үчүн эч нерсеге арзыбаган иш кылганын оилоит. Алла Таала үчүн жандуужансыздарга жакшылык кылуу бул сүигөн адамдын Сүиүктүүсүнө (Жаратканга) бапестеген сүиүүсүнүн далили болуп эсептелет.
Ал эми «ажылык» ибадаты алгачкы паигамбар азирети Адам (алеихиссалам) атадан тарта акыр заман Паигамбарына (саллаллаху алеихи васаллам) чеиин көөдөндөн сызылып түшкөн эчелеген дубалар менен жан дүинөнү ыиман нуруна толтуруп, баралына келтирген жана «махшар» маиданынын мисалын бул дүинөдө эле көрсөтүп:
«Көз жумганга чеиин өзүңөрдөн сурак алгыла!» деген насааттын кадырына жетүүгө себеп болгон улуу ибадат.
Ажылык ибадатынын көптөгөн хикмат-сырлары бар. Чыныгы ажылык Алла Тааланын чексиз ыраакымы менен кечиримге ээ болгон мусулмандардын бекем ыиманына жуурулган куттуу ибадат.
Ажылык бул дене турпаттан сүзүлүп чыгуу менен рухании ааламга канат кагып напсинин азгырыктарынан арылууга умтулуу.
Момун-мусулмандардын кыбыласы саналган Кааба Жараткан Алланын ыиык Курандагы:[14: 04, 25.01.2016] ibragim: «Саждага жыгыл да, (Мага) жакында!» (Алак сүрөсү, 19аят) деген буиругу менен белгиленген куттуу үи. Кааба Ислам дүинөсүнүн тамыры соккон жер. Алла Тааланын назары түшчү жаи адам баласында жүрөк болсо, жер бетинде Кааба болуп эсептелет.
Башкача аитканда, жер бетиндеги Кааба адамдын дене турпатында жаигашкан жүрөк сыяктуу. Мына ошондуктан ажылык – Каабанын рухании маани-маңызын жакындан таанып, аруу жан дүинө менен орундала турган жана кылдат мамиле талап кылган ибадат.
Ажылык адам баласын рух дүинөсүнө кылдат, аяр мамиле жасоого тарбиялаит. Ал бул өңүтү менен Алла Таала жараткан жандуужансыздарга зыян бербөөгө багытталган мээримдүүлүктүн, боорукерликтин мисалдарын аигинелеит.
Ажылык – бул аппак кездемеге оронуу менен периштелердин аярлуулугунан үлүш алуунун аракети. Аппак кездемеге оронуп ихрамга кирген соң аңчылыкка чыгууга, чөп жулууга болбоит. Ал жерде жыныстык катнаш да, жыныстык катнашка жол ачкан сөзаракеттер да, талаш-тартыш да жок... 62 Жалгыз Жараткандын ыраазылыгы үчүн жандуужансызга болгон боорукерлик, ыраиымдуулук жана жылуу мамиле гана бар.
Өлүмдү эч качан эстен чыгарбоо абзел. Ал убагы белгиленген өкүмгө бекитилген.
Ажалдын эрте же кеч келиши адамзатынын эрк-каалоосуна, күч-кудуретине эч кандаи тиешеси жок. Ажалдан качып кутулгандарга адамзат тарыхы ушул күнгө чеиин күбө болгон эмес, жана да күбө болбоит. Ажылыкка барууга мүмкүнчүлүгү барлар бул багытта терең оиго чөмүлүп, «ажылык» ибадатын толук аткарууга жанүрөи аракет кылуулары зарыл.
Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) куттуу хадистеринин биринде:
[14:05, 25.01.2016] ibragim: «Ким тамак-ашына, жол киресине жете тургандаи малмүлккө ээ болуп, Баитуллахка (Каабага) баруу мүмкүнчүлүгү боло туруп, ажылыкка барбаса, анын яхудии же христиан катары одүинө салышына эч кандаи тоскоолдук болбоит!» деит (Тирмизии, Хаж, 3).
Паигамбарыбыздын бул эскертүүсүндө ажылыкка баруунун бардык шарттарына жооп берсе да, бул ибадатка каидыгер мамиле жасагандардын чоң азапка дуушар боло тургандыктарына басым жасалууда.
Күнөөлөрдөн арылуу аркылуу мусулман баласынын жан дүинөсүн көркүнө чыгара турган ажылык ибадатына атаиын барбаи коиуу кандаи гана карама сокурлук! Кандаи гана өкүнүч!..
Акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам) дагы бир хадисинде мындаи деит:
«Кимде-ким мынабул Каабага ажылыкка келип, күнөө кылбаи, жыныстык катнашка (б.а., ажылыкта тыиуу салынган нерселерге) барбаи ажылыгын аткарса, үиүнө энесинен жаңы төрөлгөн баладаи күнөөсүз, таптаза болуп каитат!» (Муслим, Хаж, 438).
д. Түнүчүндө туруп Жаратканга ибадат кылуу
Адам баласы күндүзгү күнүмдүк оокаттын миң бир түрлүү машакатын бир тарапка жыиыштырышы үчүн түндүн беипилдигине бөлөнүшү керек. Күндүз түндүн рухании ырахатын бере албаит.
Түндүн рухании беипилдигине чөмүлүү үчүн аны максаттуу түрдө колдонуу зарылчылыгы күч.
Жараткандын сүиүктүү пенделери үчүн түндүн беипилдигинен өткөн берекелүү убакыт жок. Жан дүинөсүн ар кандаи рухии илдеттерден арылтып, көркүнө чыгарууга умтулган мусулман адам түнүчүндө туруп жалгыз Жаратканга жалбарып ибадат кылуу
менен анын береке-кутунан паидаланышы керек.
#27 27 January 2016 - 10:25
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:09, 26.01.2016] ibragim: «(Ошол такыбаа адамдар түнүчүндө намаз окуп, Жараткандан кечирим тилөө үчүн) жылуу төшөктөрүнөн турушат. Жараткан Аллага азабынан коркуп, чексиз ыраиымынан үмүт кылуу менен дуба кылышат. Алар Биз берген ырыскылардан жакшылыкка сарпташат» (Сажда сүрөсү, 16-аят) «Эртели-кеч Жаратканды даңктап зикир кыл! Түнкүсүн туруп Ага сажда кылып, Аны көпкө даңазала!
» (Инсан сүрөсү, 2526-аяттар) Жараткан Алланын түнгө өзгөчө маани бергендигин мынабул аяттардан да баикоого болот: «Түнгө жана караңгылык каптаган бүт нерсеге ант!...» (Иншикак сүрөсү, 17-аят), «Коюланган түнгө ант!...» (Духа сүрөсү, 2-аят), «Караңгысы келип кеткен түнгө ант!» (Таквир сүрөсү, 17-18-аяттар).
Рухании жактан баралына келген мусулмандар үчүн түн коинунда миң бир сырлуу береке-кут катылуу Жараткан ыроологон өзгөчө белек. Бул белектин кадырына жете алган адамдар түн жарымынан кииин жандуунун баары терең уикуга кирип, ааламды коиуу караңгылык каптаган кезде Жараткан Аллага ибадат кылып, жалынып-жалбаруунун эң берекелүү убагын тапкан болушат.
Жараткан Алла адал жолуна карата олуттуу мамиле жасап, күчтөрүнүн жетишинче аны менен жуурулуша жашоого умтулган ошол бактылуу такыбаа адамдар жөнүндө мындаи деит:
«Алар түнкүсүн аз гана уктап, таңга маал Алладан кечирим сурашат» (Заарият сүрөсү, 17-18-аяттар).
«Алар түндү Жараткан Эгесинин алдында өидө турган абалда жана саждага жыгылуу менен өткөзүшөт» (Фуркан сүрөсү, 64-аят).
Дагы бир аятта Алла Таала:
«(Эи, Элчим!) Алла Таала (түнкү намазга) турганыңды да, сени сажда кылгандардын арасында жүргөнүңдү да көрүп турат...» (Шуараа сүрөсү, 218-219-аяттар).
Каади Баизавии:
«Үммөт үчүн беш маал намаз парз, түнкү намаз сүннөт болгондуктан акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам) кутман сахабаларынан кабардар болуу максатында түнүчүндө үиүнөн чыгып, сахабаларынын үилөрүн кыдырып, ал үилөрдөн Куран үнү, зикир, тасбих (Жаратканды даңазалаган) үндөрү чыгып жатканына өзү күбө болгон» деит.
Жараткан Алла Таала түндүн акыркы бөлүгүндө аткарылган ибадатка башка учурлардагыга салыштырмалуу алдаканча зор маани берет. Себеби бул учурларда Жаратканды даңазалап, Ага ибадат кылуу күндүзүн аткарылган ибадаттардан алдаканча оор. Ошондуктан таңга чеиинки түндүн акыркы бөлүгүн Жаратканга ибадат кылуу менен өткөзүү – бул пенденин
[14:10, 26.01.2016] ibragim: Жараткан Кудуретке чын ыкластан бапестеген эң жогорку аруу сүиүүсүнүн белгиси. Жан дүинөдөгү Жараткан Аллага бапестелген аруу сүиүүнүн
[14:10, 26.01.2016] ibragim: күчтүүлүгү канчалык болсо, түнкү намазга, зикирлерге болгон ышкы, ыклас да ошончолук жандуу да, берекелүү да болот. Бул өңүттөн түнкү намаздар, тасбих-зикирлер Жараткан менен жолугуп дилмаек куруунун өзүнчө мисалын берет. Элдин баары уктап жаткан кезде оигоо болуу Жараткан Кудуреттин ыраакымына баш калкалап, кечиримин алган бактылуу пенделеринин катарына кошулууга эң сонун мүмкүнчүлүк түзүп берет.
Эгер тигил же бул адам түндү максаттуу түрдө колдонуу менен таңкы зикирдин руханиятынан насип ала алса, түнү күндүзүнөн рухании жактан алдаканча жарык да, артыкча да болот. Ал эми максатсыз жана уику менен өткөрүлгөн түн чөлгө жааган жамгыр сыяктуу паидасыз. Мындаи түндүн күндүзү да рухании жактан караңгы болот.
Түндүн акыркы бөлүгүндө башталган «тавхид» нуру жан дүинөбүзгө уяласа, акыркы демибиз тавхид келмесинин руханияты менен -Кудаи буюрсажеңил болот.
Абдуллах бин Амр бин Аас (Алла ага ыраазы болсун) Паигамбарыбыздын (саллаллаху алеихи васаллам) өзүнө төмөнкү эскертүүсүн бергенин аитат:
«-Эи, Абдуллах! Баланча киши сыяктуу болбо! Себеби ал түнкү ибадатын аткарып жүрсө да, кииинки учурларда аткарбас болду» (Бухарии, Тахажжуд, 19; Муслим, Сиям, 185).[14:11, 26.01.2016] ibragim: Акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам) кутман сахабаларына каирылып:
«Түнкү ибадатка олуттуу мамиле жасагыла! Себеби ал силерден мурунку такыбаа пенделерден калган адат. Ариине, түнкү ибадатка туруу пендени Жараткан Аллага жакындатат. Бул ибадат күнөөлөрдөн тазалап, катачылыктарга каффарат болот. Денени дарттарынан арылтат» деген (Тирмизии, Даават, 101).
Түндүн баарын уику менен өткөрбөи, орто ченинде бир туруу адам баласынын денсоолугу үчүн абдан паидалуу болгондугу да медициналык жактан тастыкталган. Чынында эле көп уктаган адамдар негизинен баш оорусуна көп чалдыгышат. Бул уктап жатканда дем алуунун басаңдашынын жана мээнин жетишээрлик өлчөмдө кычкылтек менен камсыздалбашынын табигыи талабы. Уикусун бөлгөндөр кыимыл-аракеттери менен дем алуу системасын нормалдаштыргандыктан, аз уикуга карабастан төшөктөрүнөн алдаканча сергек болуп турушат.
Ошондои эле өзгөчө жашы илгерилеп калган картаң кишилер көбүнесе таңга маал көз жумушаары да күнүмдүк турмуштан белгилүү. Мына ошондуктан көпчүлүк дарыгерлер бул учурду «өлүм маалы» деп да коюшат. Мунун себеби терең уикунун убагында жүрөктүн басаңдашы (жаи согуп калгандыгы) менен түшүндүрүлөт. Бул учурда оигонгондор оигонуп гана тим болбостон даарат алышса, дененин бардык функцияларын өз ыргагында жөнгө салган болушат.
Ислам дининин буируктарынын эң негизги максаты дүинөлүк паидаларга эмес, пендени Жараткан Алланын алдына жарык маанаи менен алып барууга багытталса да, алардын ар биринде мына ушул сыяктуу паидалары да бар. Намаз, орозо ж.б. ибадаттар да ушул сыяктуу көптөгөн хикмат-паидаларга толо. Бирок булар ибадаттардын эң негизги себеби эмес, паидалуу арка-жөлөктөрү гана болуп эсептелет.
ж. Зикруллах жана мураакаба
«Инсан» сөзү бир көз караш боюнча, «нисиан» сөзүнүн туундусу. «Нисиан» сөзү зикирдин, б.а., эстөөнүн антоними болуп «унутчаактыкты» түшүндүрөт. Адам баласынын эң чоң кемчиликтеринин бири ушул «унутчаактык». Бул жөнүндө түрк элинде «адам баласы эс тутумду унутчаактыгы менен маиып кылат» деген сөз бар. Унутчаактыкты эң
[14:11, 26.01.2016] ibragim: төмөн даражага түшүрүүнүн эң маинаптуу жолу – бул зикир, б.а., Жараткан Алланы тил менен да, дил менен да эстеп-даңазалоо.
Адам баласы бул дүинөгө келгендеги эң негизги максатына ылаиык өмүр кечириши үчүн «Базму аласт» 63 та рухтардын Жараткан Аллага берген убадасына бекем туруп, Жараткан Кудуретти эч качан эсинен чыгарбаи, Ага бапестеген аруу сүиүүсүн жан дүинөсүндө ар качан жандуу сакташы зарыл. Мына ошондуктан адамдын табиятына ширелген «унутчаактык» өзгөчөлүгүнүн зыяндарынан оолак болуу үчүн «Аллах» жана ага карата «кулчулук кылуу» түшүнүктөрүн даиыма жандуу сактоо максатында баарыдан мурда Жараткан Алланы зикир кылууга муктаждык болот. Ырас, ар бир каиталоо каиталанган нерсе менен жакындан таанышууга, камыр-жумур жуурулушууга себеп болоору бышык.
Алла Таала пенденин сырткы кебете-кешпирине, дене турпатына эмес, жүрөгүнө, анын жан дүинөсүнө назар салат. Андыктан ар бир мусулман адам Жараткандын назары түшчү жан дүинөсүн каидыгерликтин кара булутунан алыс кармап, зикир менен шугулданууну өзүнчө милдет катары кабыл алышы керек.
Адам баласынын жашоосунда зикирдин өзгөчө мааниге ээ болгондугун ыиык Куранда «зикир» сөзүнүн эки жүз элүүдөн ашык жерде өткөндүгүнөн эле баикасак болот.
Жараткан Аллага кулчулук кылуу жана марифатуллахка жетүү зикирдин жүрөккө уялаган нурунун өлчөмүнө жараша болот. Ошондуктан «марифатуллах» б.а., Жаратканды жүрөк менен жакындан таануу эң берекелүү илим катары эсептелет. Себеби ал адам баласына бул дүинөгө келишинин эң негизги өзөк максатын үирөткөн илим.
Жараткан Алла зикирдин руханиятынан пенделеринин беикапар абалда болбошу үчүн:[14:12, 26.01.2016] ibragim: «Алланы эстегени үчүн жана акыикаттын түшкөнүнө ыиман келтиргендин жүрөгү жибии (корко) турган учур келген жокпу?» (Хадид сүрөсү, 16-аят).
«Алланы эстеп зикир кылуу – бул албетте, өтө чоң ибадат!» (Анкабут сүрөсү, 45-аят) «Мени эстегиле, (ошондо) Мен да силерди эстеим. Мага шүгүр келтиргиле!
Каапырдык кылбагыла! » (Бакара сүрөсү, 152аят) деит.
Алла Таала азирети Муса менен Харун алеихиссаламды Фараонго жиберип жатканда дагы:
«Сен бир тууганың Харун экөөң аяттарымды (Фараонго) алып баргыла! Мени эстеп зикир кылууда кемчилик кетирбегиле! » (Тоохаа сүрөсү, 42-аят) деп зикирден беикапар абалда болбоолорун буируган.
Алла Тааланы зикир кылуу – бул албетте, «Аллах» сөзүн тилдин учунан гана каиталоо эмес, чын ыкластан каиталоо аркылуу жүрөккө бекем отургузуу дегенди түшүндүрөт.
Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) бул багытта мындаи деит:
«Алла Тааланы зикир кылган адам менен зикир кылбаган адамдын мисалы тирүү менен өлүктүн сыңары» (Бухарии, Даават, 66).
[14:13, 26.01.2016] ibragim: «Алланы сүиүүнүн белгиси – бул Алла Тааланы зикир кылууну сүиүү» (Суиутии, Жамиус-сагир, 2, 52) Ырас, зикирден алыс адамдар Жараткандын сүиүүсүнөн да алыс болгондуктан Алла Тааланын эскертүүсүнө дуушар болушат. Бул багытта аяттардын биринде төмөнкүчө буюрулат:
«Жүрөктөрү Алланы эстөөдөн мерез болуп катып калгандарга азап болсун!..»
(Зумар сүрөсү, 22-аят).
Бул эскертүүдөн алыс болуу үчүн ар даиым зикир менен жүрүүнүн зарылчылыгы туурасында Жараткан Алла Таала төмөнкү аятта мындаи буюрат:
«Жараткан Эгеңе өз ичиңден купуя түрдө үнүңдү катуу чыгарбастан, эртең менен жана кечинде жалбар! Аны корккон абалда зикир кыл (эстеп, даңазала)!
Алланы зикир кылууда каидыгерлерден болбо!» (Аараф сүрөсү, 205-аят).
Куран аяттарында зикирден алыс болуунун коркунучу жөнүндө төмөнкүчө буюрулат:
«Эгер ким Мээримдүүнү (Алланы) эстөөдөн баш тартса, анда ага шаитанды жандоочу кылып коиобуз. Ал анын досу болуп калат. Чындыгында шаитандар аларды туура жолдон тосушат. Бирок алар өздөрүн «туура жолдобуз» деп оилошот.
Акырет күнү Бизге келгенде ал (шаитан досуна): «Аттигиниң- аи! Экөөбүздүн ортобуз Батыш менен Чыгыштын алыстыгындаи алыс болгондо кана...» дешет» (Зухруф сүрөсү, 36-38-аяттар)«Ал эми ким Менин зикиримден баш тартса, анда ага машакаты оор турмуш берем. Андаиларды кыяматта сокур кеиипте тирилтебиз. Ал: «Оо, Жараткан! Мени эмнеге сокур кылып тирилттиң? Ырасында мен дүинөдө көрчү эмес белем?»-деит.
Анда (Алла Таала): «Мына ушундаи. (Эсиңде болсо, дүинөдө) сага аяттарыбыз келген эле. Бирок сен аларды унуткансың. Мына ошондуктан бүгүн сен да унутта каласың» деит» (Тоохаа сүрөсү, 124-126-аяттар).
Адамдык асыл сапаттар Жараткан Алла Тааладан корккон, Аны бүт нерседен артык көрүп, жан дили менен сүигөн жана көп зикир кылгандарга таандык. Алла Таала аяттардын биринде:
«Аны (Алла Тааланы) жети кат асман, жер жана андагынын баары даңкташат. Аны даңктап, даңазалабаган эч нерсе жок. Бирок силер алардын даңазасын түшүнө албаисыңар» (Исра сүрөсү, 44-аят).
٭٭٭ Алланын акыркы Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) да зикирдин маанилүүлүгү жөнүндө төмөнкү кудсии хадисти 64 аиткан:
«Алла Таала мындаи деит:
Мен кулума мен жөнүндөгү оиуна жараша мамиле жасаим. Ал мени зикир кылса, Мен аны менен бирге болом. Ал мени ичинен эстесе, Мен да аны эстеим. Ал мени тигил же бул жамааттын ичинде эстесе, Мен да аны ал жамааттан дагы артык жамааттын ичинде эстеим» (Бухарии, Тавхид, 15) Күндөрдүн биринде Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) сахабаларына каирылып:
-АмалыңардынАлланыналдындаэңтазасын, даражаларыңардын эң жогоркусун, алтын-күмүштөн каиырсадага берүүңөрдөн да, душмандарыңар менен кез келип жихад кылууңардан да артык иштин жөнүн билгиңер келеби? деп суроо салат.
Алар бир ооздон:
Рухании жактан баралына келген мусулмандар үчүн түн коинунда миң бир сырлуу береке-кут катылуу Жараткан ыроологон өзгөчө белек. Бул белектин кадырына жете алган адамдар түн жарымынан кииин жандуунун баары терең уикуга кирип, ааламды коиуу караңгылык каптаган кезде Жараткан Аллага ибадат кылып, жалынып-жалбаруунун эң берекелүү убагын тапкан болушат.
Жараткан Алла адал жолуна карата олуттуу мамиле жасап, күчтөрүнүн жетишинче аны менен жуурулуша жашоого умтулган ошол бактылуу такыбаа адамдар жөнүндө мындаи деит:
«Алар түнкүсүн аз гана уктап, таңга маал Алладан кечирим сурашат» (Заарият сүрөсү, 17-18-аяттар).
«Алар түндү Жараткан Эгесинин алдында өидө турган абалда жана саждага жыгылуу менен өткөзүшөт» (Фуркан сүрөсү, 64-аят).
Дагы бир аятта Алла Таала:
«(Эи, Элчим!) Алла Таала (түнкү намазга) турганыңды да, сени сажда кылгандардын арасында жүргөнүңдү да көрүп турат...» (Шуараа сүрөсү, 218-219-аяттар).
Каади Баизавии:
«Үммөт үчүн беш маал намаз парз, түнкү намаз сүннөт болгондуктан акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам) кутман сахабаларынан кабардар болуу максатында түнүчүндө үиүнөн чыгып, сахабаларынын үилөрүн кыдырып, ал үилөрдөн Куран үнү, зикир, тасбих (Жаратканды даңазалаган) үндөрү чыгып жатканына өзү күбө болгон» деит.
Жараткан Алла Таала түндүн акыркы бөлүгүндө аткарылган ибадатка башка учурлардагыга салыштырмалуу алдаканча зор маани берет. Себеби бул учурларда Жаратканды даңазалап, Ага ибадат кылуу күндүзүн аткарылган ибадаттардан алдаканча оор. Ошондуктан таңга чеиинки түндүн акыркы бөлүгүн Жаратканга ибадат кылуу менен өткөзүү – бул пенденин
[14:10, 26.01.2016] ibragim: Жараткан Кудуретке чын ыкластан бапестеген эң жогорку аруу сүиүүсүнүн белгиси. Жан дүинөдөгү Жараткан Аллага бапестелген аруу сүиүүнүн
[14:10, 26.01.2016] ibragim: күчтүүлүгү канчалык болсо, түнкү намазга, зикирлерге болгон ышкы, ыклас да ошончолук жандуу да, берекелүү да болот. Бул өңүттөн түнкү намаздар, тасбих-зикирлер Жараткан менен жолугуп дилмаек куруунун өзүнчө мисалын берет. Элдин баары уктап жаткан кезде оигоо болуу Жараткан Кудуреттин ыраакымына баш калкалап, кечиримин алган бактылуу пенделеринин катарына кошулууга эң сонун мүмкүнчүлүк түзүп берет.
Эгер тигил же бул адам түндү максаттуу түрдө колдонуу менен таңкы зикирдин руханиятынан насип ала алса, түнү күндүзүнөн рухании жактан алдаканча жарык да, артыкча да болот. Ал эми максатсыз жана уику менен өткөрүлгөн түн чөлгө жааган жамгыр сыяктуу паидасыз. Мындаи түндүн күндүзү да рухании жактан караңгы болот.
Түндүн акыркы бөлүгүндө башталган «тавхид» нуру жан дүинөбүзгө уяласа, акыркы демибиз тавхид келмесинин руханияты менен -Кудаи буюрсажеңил болот.
Абдуллах бин Амр бин Аас (Алла ага ыраазы болсун) Паигамбарыбыздын (саллаллаху алеихи васаллам) өзүнө төмөнкү эскертүүсүн бергенин аитат:
«-Эи, Абдуллах! Баланча киши сыяктуу болбо! Себеби ал түнкү ибадатын аткарып жүрсө да, кииинки учурларда аткарбас болду» (Бухарии, Тахажжуд, 19; Муслим, Сиям, 185).[14:11, 26.01.2016] ibragim: Акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам) кутман сахабаларына каирылып:
«Түнкү ибадатка олуттуу мамиле жасагыла! Себеби ал силерден мурунку такыбаа пенделерден калган адат. Ариине, түнкү ибадатка туруу пендени Жараткан Аллага жакындатат. Бул ибадат күнөөлөрдөн тазалап, катачылыктарга каффарат болот. Денени дарттарынан арылтат» деген (Тирмизии, Даават, 101).
Түндүн баарын уику менен өткөрбөи, орто ченинде бир туруу адам баласынын денсоолугу үчүн абдан паидалуу болгондугу да медициналык жактан тастыкталган. Чынында эле көп уктаган адамдар негизинен баш оорусуна көп чалдыгышат. Бул уктап жатканда дем алуунун басаңдашынын жана мээнин жетишээрлик өлчөмдө кычкылтек менен камсыздалбашынын табигыи талабы. Уикусун бөлгөндөр кыимыл-аракеттери менен дем алуу системасын нормалдаштыргандыктан, аз уикуга карабастан төшөктөрүнөн алдаканча сергек болуп турушат.
Ошондои эле өзгөчө жашы илгерилеп калган картаң кишилер көбүнесе таңга маал көз жумушаары да күнүмдүк турмуштан белгилүү. Мына ошондуктан көпчүлүк дарыгерлер бул учурду «өлүм маалы» деп да коюшат. Мунун себеби терең уикунун убагында жүрөктүн басаңдашы (жаи согуп калгандыгы) менен түшүндүрүлөт. Бул учурда оигонгондор оигонуп гана тим болбостон даарат алышса, дененин бардык функцияларын өз ыргагында жөнгө салган болушат.
Ислам дининин буируктарынын эң негизги максаты дүинөлүк паидаларга эмес, пендени Жараткан Алланын алдына жарык маанаи менен алып барууга багытталса да, алардын ар биринде мына ушул сыяктуу паидалары да бар. Намаз, орозо ж.б. ибадаттар да ушул сыяктуу көптөгөн хикмат-паидаларга толо. Бирок булар ибадаттардын эң негизги себеби эмес, паидалуу арка-жөлөктөрү гана болуп эсептелет.
ж. Зикруллах жана мураакаба
«Инсан» сөзү бир көз караш боюнча, «нисиан» сөзүнүн туундусу. «Нисиан» сөзү зикирдин, б.а., эстөөнүн антоними болуп «унутчаактыкты» түшүндүрөт. Адам баласынын эң чоң кемчиликтеринин бири ушул «унутчаактык». Бул жөнүндө түрк элинде «адам баласы эс тутумду унутчаактыгы менен маиып кылат» деген сөз бар. Унутчаактыкты эң
[14:11, 26.01.2016] ibragim: төмөн даражага түшүрүүнүн эң маинаптуу жолу – бул зикир, б.а., Жараткан Алланы тил менен да, дил менен да эстеп-даңазалоо.
Адам баласы бул дүинөгө келгендеги эң негизги максатына ылаиык өмүр кечириши үчүн «Базму аласт» 63 та рухтардын Жараткан Аллага берген убадасына бекем туруп, Жараткан Кудуретти эч качан эсинен чыгарбаи, Ага бапестеген аруу сүиүүсүн жан дүинөсүндө ар качан жандуу сакташы зарыл. Мына ошондуктан адамдын табиятына ширелген «унутчаактык» өзгөчөлүгүнүн зыяндарынан оолак болуу үчүн «Аллах» жана ага карата «кулчулук кылуу» түшүнүктөрүн даиыма жандуу сактоо максатында баарыдан мурда Жараткан Алланы зикир кылууга муктаждык болот. Ырас, ар бир каиталоо каиталанган нерсе менен жакындан таанышууга, камыр-жумур жуурулушууга себеп болоору бышык.
Алла Таала пенденин сырткы кебете-кешпирине, дене турпатына эмес, жүрөгүнө, анын жан дүинөсүнө назар салат. Андыктан ар бир мусулман адам Жараткандын назары түшчү жан дүинөсүн каидыгерликтин кара булутунан алыс кармап, зикир менен шугулданууну өзүнчө милдет катары кабыл алышы керек.
Адам баласынын жашоосунда зикирдин өзгөчө мааниге ээ болгондугун ыиык Куранда «зикир» сөзүнүн эки жүз элүүдөн ашык жерде өткөндүгүнөн эле баикасак болот.
Жараткан Аллага кулчулук кылуу жана марифатуллахка жетүү зикирдин жүрөккө уялаган нурунун өлчөмүнө жараша болот. Ошондуктан «марифатуллах» б.а., Жаратканды жүрөк менен жакындан таануу эң берекелүү илим катары эсептелет. Себеби ал адам баласына бул дүинөгө келишинин эң негизги өзөк максатын үирөткөн илим.
Жараткан Алла зикирдин руханиятынан пенделеринин беикапар абалда болбошу үчүн:[14:12, 26.01.2016] ibragim: «Алланы эстегени үчүн жана акыикаттын түшкөнүнө ыиман келтиргендин жүрөгү жибии (корко) турган учур келген жокпу?» (Хадид сүрөсү, 16-аят).
«Алланы эстеп зикир кылуу – бул албетте, өтө чоң ибадат!» (Анкабут сүрөсү, 45-аят) «Мени эстегиле, (ошондо) Мен да силерди эстеим. Мага шүгүр келтиргиле!
Каапырдык кылбагыла! » (Бакара сүрөсү, 152аят) деит.
Алла Таала азирети Муса менен Харун алеихиссаламды Фараонго жиберип жатканда дагы:
«Сен бир тууганың Харун экөөң аяттарымды (Фараонго) алып баргыла! Мени эстеп зикир кылууда кемчилик кетирбегиле! » (Тоохаа сүрөсү, 42-аят) деп зикирден беикапар абалда болбоолорун буируган.
Алла Тааланы зикир кылуу – бул албетте, «Аллах» сөзүн тилдин учунан гана каиталоо эмес, чын ыкластан каиталоо аркылуу жүрөккө бекем отургузуу дегенди түшүндүрөт.
Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) бул багытта мындаи деит:
«Алла Тааланы зикир кылган адам менен зикир кылбаган адамдын мисалы тирүү менен өлүктүн сыңары» (Бухарии, Даават, 66).
[14:13, 26.01.2016] ibragim: «Алланы сүиүүнүн белгиси – бул Алла Тааланы зикир кылууну сүиүү» (Суиутии, Жамиус-сагир, 2, 52) Ырас, зикирден алыс адамдар Жараткандын сүиүүсүнөн да алыс болгондуктан Алла Тааланын эскертүүсүнө дуушар болушат. Бул багытта аяттардын биринде төмөнкүчө буюрулат:
«Жүрөктөрү Алланы эстөөдөн мерез болуп катып калгандарга азап болсун!..»
(Зумар сүрөсү, 22-аят).
Бул эскертүүдөн алыс болуу үчүн ар даиым зикир менен жүрүүнүн зарылчылыгы туурасында Жараткан Алла Таала төмөнкү аятта мындаи буюрат:
«Жараткан Эгеңе өз ичиңден купуя түрдө үнүңдү катуу чыгарбастан, эртең менен жана кечинде жалбар! Аны корккон абалда зикир кыл (эстеп, даңазала)!
Алланы зикир кылууда каидыгерлерден болбо!» (Аараф сүрөсү, 205-аят).
Куран аяттарында зикирден алыс болуунун коркунучу жөнүндө төмөнкүчө буюрулат:
«Эгер ким Мээримдүүнү (Алланы) эстөөдөн баш тартса, анда ага шаитанды жандоочу кылып коиобуз. Ал анын досу болуп калат. Чындыгында шаитандар аларды туура жолдон тосушат. Бирок алар өздөрүн «туура жолдобуз» деп оилошот.
Акырет күнү Бизге келгенде ал (шаитан досуна): «Аттигиниң- аи! Экөөбүздүн ортобуз Батыш менен Чыгыштын алыстыгындаи алыс болгондо кана...» дешет» (Зухруф сүрөсү, 36-38-аяттар)«Ал эми ким Менин зикиримден баш тартса, анда ага машакаты оор турмуш берем. Андаиларды кыяматта сокур кеиипте тирилтебиз. Ал: «Оо, Жараткан! Мени эмнеге сокур кылып тирилттиң? Ырасында мен дүинөдө көрчү эмес белем?»-деит.
Анда (Алла Таала): «Мына ушундаи. (Эсиңде болсо, дүинөдө) сага аяттарыбыз келген эле. Бирок сен аларды унуткансың. Мына ошондуктан бүгүн сен да унутта каласың» деит» (Тоохаа сүрөсү, 124-126-аяттар).
Адамдык асыл сапаттар Жараткан Алла Тааладан корккон, Аны бүт нерседен артык көрүп, жан дили менен сүигөн жана көп зикир кылгандарга таандык. Алла Таала аяттардын биринде:
«Аны (Алла Тааланы) жети кат асман, жер жана андагынын баары даңкташат. Аны даңктап, даңазалабаган эч нерсе жок. Бирок силер алардын даңазасын түшүнө албаисыңар» (Исра сүрөсү, 44-аят).
٭٭٭ Алланын акыркы Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) да зикирдин маанилүүлүгү жөнүндө төмөнкү кудсии хадисти 64 аиткан:
«Алла Таала мындаи деит:
Мен кулума мен жөнүндөгү оиуна жараша мамиле жасаим. Ал мени зикир кылса, Мен аны менен бирге болом. Ал мени ичинен эстесе, Мен да аны эстеим. Ал мени тигил же бул жамааттын ичинде эстесе, Мен да аны ал жамааттан дагы артык жамааттын ичинде эстеим» (Бухарии, Тавхид, 15) Күндөрдүн биринде Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) сахабаларына каирылып:
-АмалыңардынАлланыналдындаэңтазасын, даражаларыңардын эң жогоркусун, алтын-күмүштөн каиырсадага берүүңөрдөн да, душмандарыңар менен кез келип жихад кылууңардан да артык иштин жөнүн билгиңер келеби? деп суроо салат.
Алар бир ооздон:
#28 28 January 2016 - 10:41
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:01, 27.01.2016] ibragim: Албетте, о, Алланын Элчиси! дешет.
Анда акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам):
- Ал иш Алланы зикир кылуу! деп жооп каис тарат (Тирмизиис , Даават, 6).
Алла Тааланы жеке да, жамаат менен да зикир кылса болот. Муавия (Алла ага ыраазы болсун) аттуу сахаба бир күнү мечитте тегерек болуп олтурган жамааттын жанына келип:
- Бул жерде эмне олтурасыңар? – деп сураит.
- Алла Тааланы зикир кылуу үчүн... – дешет. Ал каира:
- Алланын ыраазылыгы үчүн туура аиткыла! Силер бул жерге Алла Тааланы зикир кылуу үчүн гана келдиңерби? – деп сураит.
- Ооба, биз бул жерге ушул максатта гана келдик – дешет. Анда Муавия (Алла ага ыраазы болсун) мындаи деит:
- Мен силердин сөзүңөргө ишенбегендигим үчүн касам ичкен жокмун. Алланын Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) менчелик жакын болуп, менден да аз хадис риваят кылган адам жок. Бир күнү Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) тегерек болуп олтурган сахабаларынын жанына келип:
- Бул жерде эмне отурасыңар? – деп сурады.
- Бизге Ислам динин насип буируп, баа жеткис оомат ыроологондуктан Алла Тааланы зикир кылып, Ага шүгүр келтирүү үчүн отурабыз – дешти. Алланын Элчиси:
Алланын аты үчүн туура аиткыла! Силер бул жерге Алла Тааланы зикир кылуу үчүн гана чогулдуңарбы? – деп суроосун дагы каиталады.
- Ооба, валлахи, биз бул жерге ушул максатта гана чогулуп олтурабыз – дешти.
Анда Алланын Элчиси (салллаллаху алеихи васаллам):
[14:02, 27.01.2016] ibragim: Мен силерге ишенбегендигим үчүн касам ичкеним жок. Мага Жабраил периште келип, Алла Таала периштелерге силер менен сыимыктанганын аитты. Ошондуктан мен суроомду силерден каира-каира сурадым – деди (Муслим, Зикир, 40).
Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) учурунда жан дүинөнү рухании жактан баралына келтирүү жаатында кутман сахабаларына шык-жөндөмүнө жараша таалим бере турган. Буга төмөнкү мисалдарды келтирсек болот:
Абу Талибдин кызы Умму Хании (Алла ага ыраазы болсун) акыркы Паигамбарга (саллаллаху алеихи васаллам) каирылып:
- О, Алланын Элчиси! Мен карыдым, ал-күчтөн таиып калдым. Мага отурган жеримде кыла тургандаи кандаи ибадат сунуш кыласың? – деп сураит.
Анда Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам):
- Жүз жолу «субхааналлах», жүз жолу «алхамду лиллах», жүз жолу «лаа илааха иллаллах» деп аит! – деп сунушун аиткан. (Ибн Маажа, Адаб, 56; Ахмад бин Ханбал, Муснад, 4, 344).
Зикирлердин арасынан өзгөчө Жараткандын жалгыздыгын тастыктаган тавхид (б.а., Лаа илааха иллаллах) келмесинин жамаат менен зикир кылынышынын өзгөчө орду бар. Бул багытта сахабалардан Шаддад бин Авс (Алла ага ыраазы болсун) риваят кылган мынабул хадисте мындаи делет:
Бир күнү Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) бизден:
- Араңарда чоочун бирөө барбы? – деп сурады. Бул жерде ал «чоочун» деген сөзү менен христиандарды жана иудеилерди аиткан болучу.[14:04, 27.01.2016] ibragim: Биз Жок, о, Алланын Элчиси! – дедик.
Анда Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) эшиктердин бекитилишин буируп:
- Колуңарды көтөрүп, «Лаа илааха иллаллах» деп аиткыла! – деди.
Шаддад бин Авс (Алла ага ыраазы болсун) сөзүн улап:
«-Колдорубузду көтөрүп бир канча мүнөт «Лаа илааха иллаллах! » деп Алла Тааланы зикир кылдык. Андан соң Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) колун түшүрүп төмөнкүчө дуба кылды:
«Оо, Жараткан Алла! Сага чексиз шүгүр! Оо, Жараткан! Мени «ушул келме» менен жөнөттүң. Аны (зикир кылып, талаптары аткарууну) мага буирудуң. Мунун акыбети катары мага беиишти убада кылдың. Сен убадаңдан эч качан каитпаисың! »
Андан кииин Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) кутман сахабаларына каирылып:
- Сүиүнчү! Алла Таала силерди кечирди! – деди» деит (Ахмад бин Ханбал, Муснад, 4, 124).
Дагы бир хадисте:
««Лаа илааха иллаллах! » сөзү Алланын алдында өтө зор маанилүү сөз. Ким аны жан дили менен чын ыкластан аитса, Алла Таала аны беиишке киргизет. Ким аны ишенбесе да, жөн гана тилинин учунан гана аитса, бул дүинөдө жаны, мал-мүлкү коргоого алынат, бирок эртең Аллага жолуккан кезде Алла Таала анын эсебин сөзсүз алат!» деп аитылат (Хаисами, Мажмауз-Заваид, 1, 26).
Ар качан Алла Тааланы даңазалап зикир кылуунун (б.а., зикруллахтын), ар даиым Жараткандын алдында тургандыгын жадыдан чыгарбоонун (муракабанын) зарылчылыгы жөнүндө төмөнкү куттуу хадисте мындаи делет:
[14:05, 27.01.2016] ibragim: «Алла Тааланы унутуп, паидасыз сөздөргө кирип кетпегиле! Себеби Алла Таала унутта калган кезде аитылган көп сөз жүрөктү катытат. Алладан эң алыс адам – бул жүрөгү катуу адам!» (Тирмизии, Зухд, 62).
Жогоруда белгиленгендеи, зикруллахка Алланын акыркы Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) өзү үндөп, анын таалимин өзү берген.
Бул дүинөдө Жараткан Кудуретти канчалык көп эстесек, жана канчалык деңгээлде сүиүп зикир кылсак, эртең акыретте Жараткандын ыраакымына ошончолук деңгээлде бөлөнөөрүбүз бышык.
Сүигөндөр сүиүктүүлөрүн сүиүүсүнө жараша эскеришет. Ошону менен бирге бул эскерүү сүиүктүүгө болгон сүиүүнү дагы да бекемдеит. Ыиман булагынан даам сызгандар сапар алган багыттары менен улам барган саиын Жараткан Аллага болгон аруу сүиүүлөрү жогорулап, зикирлери да көбөиөт. Бул учурда напсинин арзуу-калоолору менен рухании ышкылардын ортосунда ырахат алуу өңүтүнөн да асман-жердеи аиырмачылыктар болот:
жепичүү сыяктуу напсинин арзуу-каалоолору камсыздалган саиын басаңдаса, рухании арзуу-ышкылар барган саиын ашып-ташат. Бул жагдаи суусунун кандыруу үчүн туздуу суу ичкенге окшош. Ар бир ууртам суу сууга болгон муктаждыкты дагы да арттырат.
Мындаи даражадагы адамдар ар даиым зикир абалында болуп, асман-жерге назар салып, андагы Жараткандын чексиз кудурет чеберчилигине карек оодарып:
«...Оо, Жараткан Алла! Сен буларды жөнсүз жараткан жоксуң. Биз Сени даңтаибыз!
Бизди тозок отунан сактаи көр..» (Аали Имран сүрөсү, 191-аят) деп Жараткан Кудуретке жалыныпжалбарышат. [14:06, 27.01.2016] ibragim: Жашоону ыиман нуру менен көркүнө чыгаруунун, Жараткандын ыраакымына бөлөнүүнүн, бышып жетилген бекем ыиман менен Жараткан Алланын алдына жарык маанаида баруунун жолу даиымкы зикир аркылуу өтөт. Ырас, адам баласы кандаи өмүр сүрсө, дал ошондои көз жумат да, кандаи көз жумса, дал ошондои тирилет. Куттуу хадистердин биринде:
«Адамдар кыямат күнү көз жумган тариздеринде тирилишет» делет (Муслим, Жаннат, 83).
Эч бир нерсе адам баласынын ои-жүгүртүү ышкысын Улуу Алла Тааланы жүрөк менен таануунун жана Ага бапестелген аруу сүиүүнүн даражасынчалык канааттандыра албаит. Бул багытта аяттардын биринде төмөнкүчө буюрулат:
«Жүрөктөр Алла Тааланы даңазалап зикир кылуу менен гана беиАпилдикке жетет!» (Раад сүрөсү, 28-аят).
з. Алланын Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) болгон сүиүү жана салават аитуу
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеис хи васаллам) Паис гамбарыбызды чектелүү адамдык акыл көрөңгөбүз менен толук аңдаис албаис быз. Бул дүис нөдөн алынган маалыматтар аны таанытууда жетишсиз. Бир чөис чөккө алп мухитти сыис дыруу кандаис мүмкүн эмес болсо, дал ошондоис эле аны толук аңдап-түшүнүү мүмкүн эмес.
Куран аяттарынын биринде:
[14:07, 27.01.2016] ibragim: «Чындыгында Алла Таала жана периштелер паигамбарга салават аитышат.
Эи, момундар! Силер да ага салават жана салам аиткыла!» (Ахзаб сүрөсү, 56-аят) деп буюрулат.
Бул аятта Жараткан Алла акыркы Паигамбарга салават жана салам 65 аитуу зарылчылыгына басым жасоодо. Азирети Паигамбарыбызга салават аитуу Жараткан Алланын бардык момунмусулмандардан талап кылган адептерден болуп эсептелет.
Жараткан Алла Таала сансыз периштелери менен бирге акыркы Паигамбарга «салават жана салам» аитышы ардактуу Паигамбарыбыздын кадырына жетүүнүн өзгөчө мааниге ээ болгондугун жана ыимандын өзүнчө талабы экендигин аигинелеит. Жараткан Алла аяттарынын биринде мындаи деит:
«(Элчим! Аларга) аит: “Эгер силер Алланы сүисөңөр, анда мени ээрчигиле!
Ошондо Алла силерди сүиөт жана күнөөңөрдү кечирет”. Алла – Кечиримдүү, Боорукер! » (Аали Имран сүрөсү, 31аят) Момун-мусулман адам Алланын Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) бапестеген сүиүүсүнүн алдында жан дүинөсүн напсинин шыбыштарынан арылтуу менен анын өрнөктүү өмүр кенчинен күчүнүн жетишинче насип алууга киришет.
Анын өмүр кенчи менен жуурулуша жашоого умтулган пенделер Алланын Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) болгон сүиүүгө ачык-аикын үлгү боло алышкан.
Алар кыяматка чеиин Мухаммад үммөтүнүн көкүрөгүндө ар даиым жашаит. Көз жумушса да, даиыма жакшылык менен эскерилип, мусулмандар аларга ар качан дуба кылып турушат. Мына ошол акыркы Паигамбарды (саллаллаху алеихи васаллам) жан дили[14:08, 27.01.2016] ibragim: менен сүигөн пенделерден эки сахабанын башынан кечирген мынабул окуясына назар салсак:
Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) Ислам динин жеткирүү үчүн Мединанын кыиырында жашаган урууларга сахабаларынан жөнөтө турган. Кезегинде жөнөтүлгөн аирым мугалимдерге кыянатчыл мамиле жасалган учурлар да болгон. Мына ушундаи окуялардын бири – Ражи окуясы.
Күндөрдүн биринде Медина шаарына Адал жана Кара урууларынын атынан бир канча адам Алла Элчисинен өздөрүн Ислам менен тааныштыра турган мугалим сурап келишет. Алланын акыркы Элчиси Асым бин Сабитти баш кылып он кишини жөнөтөт.
Адал жана Кара урууларынан келгендер он кишилик мусулман топ менен «Худат» деген аимакка келип, Хузаил уруусуна таандык «Ражи» суусунун жанында тыным алышат.
Мусулман мугалимдер ушул жерден тузакка түшүрүлүп, сегизи шеиит кетет.
Он сахабадан болгону экөө гана калат: Хубаиб менен Заид (Алла аларга ыраазы болсун!). Туткунга түшкөн Хубаиб менен Заид Меккелик бутпарастарга тапшырылат. Экөө тең заалым бутпарастардын колунан шеиит кетет. Бутпарастардан Абу Суфян өлүм алдында турган Заидка:
- Эи, Заид! Сенин ордуңда Паигамбарыңдын болушун каалаит белең? – деп суроо салат.
Заид (Алла ага ыраазы болсун) Абу Суфянды аянычтуу карап:
- Мен бала-бакырамдын төрүндө болуп, Паигамбарымдын бул жерде болушу мындаи турсун, анын бутуна ииненин көзүндөи тикен киришине жан дүинөм эч качан ыраазы болбоит – деп жооп каитарат.
Анда Абу Суфян аң-таң калып:
[14:09, 27.01.2016] ibragim: Мен дүинөдө Мухаммедчелик достору тарабынан урматталган, сүиүлгөн башка эч бир адамды көргөн эмесмин! – деген.
Андан соң Хубаибдын (Алла ага ыраазы болсун) жанына келип, ага эгер дининен каита турган болсо, кутула тургандыгын аитышат.
Хубаиб (Алла ага ыраазы болсун):
- Дүис нөнү берсеңер да, динимден эч качан каис тпаис м! – деп жооп берет.
Азирети Заиддан сураган суроону Хубаибка да беришет. Андан да ошондои жооп алышат.
Азирети Хубаибдын шеиит кеткенге чеиин бир гана арзуусу бар эле:
«Акыркы Паигамбарга жан дили менен салам жөнөтүү!.. » деген.
А бирок кимден аиттырып жиберээр эле! Жанында бир да мусулман жок эле!
Каигы-муңга батып, Жараткан Аллага алакан жая:
«Оо, Жараткан Алла! Бул жерде саламымды акыркы Паигамбарга (саллаллаху алеихи васаллам) жеткире турган эч ким жок! Ага саламымды Сен жеткире көр, оо, Жараткан! » деп көзүнөн жашы кылгырат.
Дал ошол маалда сахабалары менен Мединада отурган Алланын Элчиси
(саллаллаху алеихи васаллам):
«Ва алеихис-Салам» «Ага да салам болсун!» -деит. Сахабалар таңдана:
- О, Алланын Элчиси! Кимдин саламын алдыңыз? -деп сурашат. Анда Паигамбарыбыз:
- Боордошуңар Хубаибдын саламын!.. . деп жооп берет.
Ошентип каапырлар эки кутман сахабаны тең мыкаачылык менен шеиит кылышат.
Көз жумаар алдында Хубаибдын мынабул аиткан сөзү өзгөчө мааниге ээ:
[14:10, 27.01.2016] ibragim: «Мусулман катары көз жумган соң тигил же бул таризде көз жумуу эч нерсе эмес!» 66
Анда акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам):
- Ал иш Алланы зикир кылуу! деп жооп каис тарат (Тирмизиис , Даават, 6).
Алла Тааланы жеке да, жамаат менен да зикир кылса болот. Муавия (Алла ага ыраазы болсун) аттуу сахаба бир күнү мечитте тегерек болуп олтурган жамааттын жанына келип:
- Бул жерде эмне олтурасыңар? – деп сураит.
- Алла Тааланы зикир кылуу үчүн... – дешет. Ал каира:
- Алланын ыраазылыгы үчүн туура аиткыла! Силер бул жерге Алла Тааланы зикир кылуу үчүн гана келдиңерби? – деп сураит.
- Ооба, биз бул жерге ушул максатта гана келдик – дешет. Анда Муавия (Алла ага ыраазы болсун) мындаи деит:
- Мен силердин сөзүңөргө ишенбегендигим үчүн касам ичкен жокмун. Алланын Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) менчелик жакын болуп, менден да аз хадис риваят кылган адам жок. Бир күнү Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) тегерек болуп олтурган сахабаларынын жанына келип:
- Бул жерде эмне отурасыңар? – деп сурады.
- Бизге Ислам динин насип буируп, баа жеткис оомат ыроологондуктан Алла Тааланы зикир кылып, Ага шүгүр келтирүү үчүн отурабыз – дешти. Алланын Элчиси:
Алланын аты үчүн туура аиткыла! Силер бул жерге Алла Тааланы зикир кылуу үчүн гана чогулдуңарбы? – деп суроосун дагы каиталады.
- Ооба, валлахи, биз бул жерге ушул максатта гана чогулуп олтурабыз – дешти.
Анда Алланын Элчиси (салллаллаху алеихи васаллам):
[14:02, 27.01.2016] ibragim: Мен силерге ишенбегендигим үчүн касам ичкеним жок. Мага Жабраил периште келип, Алла Таала периштелерге силер менен сыимыктанганын аитты. Ошондуктан мен суроомду силерден каира-каира сурадым – деди (Муслим, Зикир, 40).
Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) учурунда жан дүинөнү рухании жактан баралына келтирүү жаатында кутман сахабаларына шык-жөндөмүнө жараша таалим бере турган. Буга төмөнкү мисалдарды келтирсек болот:
Абу Талибдин кызы Умму Хании (Алла ага ыраазы болсун) акыркы Паигамбарга (саллаллаху алеихи васаллам) каирылып:
- О, Алланын Элчиси! Мен карыдым, ал-күчтөн таиып калдым. Мага отурган жеримде кыла тургандаи кандаи ибадат сунуш кыласың? – деп сураит.
Анда Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам):
- Жүз жолу «субхааналлах», жүз жолу «алхамду лиллах», жүз жолу «лаа илааха иллаллах» деп аит! – деп сунушун аиткан. (Ибн Маажа, Адаб, 56; Ахмад бин Ханбал, Муснад, 4, 344).
Зикирлердин арасынан өзгөчө Жараткандын жалгыздыгын тастыктаган тавхид (б.а., Лаа илааха иллаллах) келмесинин жамаат менен зикир кылынышынын өзгөчө орду бар. Бул багытта сахабалардан Шаддад бин Авс (Алла ага ыраазы болсун) риваят кылган мынабул хадисте мындаи делет:
Бир күнү Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) бизден:
- Араңарда чоочун бирөө барбы? – деп сурады. Бул жерде ал «чоочун» деген сөзү менен христиандарды жана иудеилерди аиткан болучу.[14:04, 27.01.2016] ibragim: Биз Жок, о, Алланын Элчиси! – дедик.
Анда Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) эшиктердин бекитилишин буируп:
- Колуңарды көтөрүп, «Лаа илааха иллаллах» деп аиткыла! – деди.
Шаддад бин Авс (Алла ага ыраазы болсун) сөзүн улап:
«-Колдорубузду көтөрүп бир канча мүнөт «Лаа илааха иллаллах! » деп Алла Тааланы зикир кылдык. Андан соң Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) колун түшүрүп төмөнкүчө дуба кылды:
«Оо, Жараткан Алла! Сага чексиз шүгүр! Оо, Жараткан! Мени «ушул келме» менен жөнөттүң. Аны (зикир кылып, талаптары аткарууну) мага буирудуң. Мунун акыбети катары мага беиишти убада кылдың. Сен убадаңдан эч качан каитпаисың! »
Андан кииин Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) кутман сахабаларына каирылып:
- Сүиүнчү! Алла Таала силерди кечирди! – деди» деит (Ахмад бин Ханбал, Муснад, 4, 124).
Дагы бир хадисте:
««Лаа илааха иллаллах! » сөзү Алланын алдында өтө зор маанилүү сөз. Ким аны жан дили менен чын ыкластан аитса, Алла Таала аны беиишке киргизет. Ким аны ишенбесе да, жөн гана тилинин учунан гана аитса, бул дүинөдө жаны, мал-мүлкү коргоого алынат, бирок эртең Аллага жолуккан кезде Алла Таала анын эсебин сөзсүз алат!» деп аитылат (Хаисами, Мажмауз-Заваид, 1, 26).
Ар качан Алла Тааланы даңазалап зикир кылуунун (б.а., зикруллахтын), ар даиым Жараткандын алдында тургандыгын жадыдан чыгарбоонун (муракабанын) зарылчылыгы жөнүндө төмөнкү куттуу хадисте мындаи делет:
[14:05, 27.01.2016] ibragim: «Алла Тааланы унутуп, паидасыз сөздөргө кирип кетпегиле! Себеби Алла Таала унутта калган кезде аитылган көп сөз жүрөктү катытат. Алладан эң алыс адам – бул жүрөгү катуу адам!» (Тирмизии, Зухд, 62).
Жогоруда белгиленгендеи, зикруллахка Алланын акыркы Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) өзү үндөп, анын таалимин өзү берген.
Бул дүинөдө Жараткан Кудуретти канчалык көп эстесек, жана канчалык деңгээлде сүиүп зикир кылсак, эртең акыретте Жараткандын ыраакымына ошончолук деңгээлде бөлөнөөрүбүз бышык.
Сүигөндөр сүиүктүүлөрүн сүиүүсүнө жараша эскеришет. Ошону менен бирге бул эскерүү сүиүктүүгө болгон сүиүүнү дагы да бекемдеит. Ыиман булагынан даам сызгандар сапар алган багыттары менен улам барган саиын Жараткан Аллага болгон аруу сүиүүлөрү жогорулап, зикирлери да көбөиөт. Бул учурда напсинин арзуу-калоолору менен рухании ышкылардын ортосунда ырахат алуу өңүтүнөн да асман-жердеи аиырмачылыктар болот:
жепичүү сыяктуу напсинин арзуу-каалоолору камсыздалган саиын басаңдаса, рухании арзуу-ышкылар барган саиын ашып-ташат. Бул жагдаи суусунун кандыруу үчүн туздуу суу ичкенге окшош. Ар бир ууртам суу сууга болгон муктаждыкты дагы да арттырат.
Мындаи даражадагы адамдар ар даиым зикир абалында болуп, асман-жерге назар салып, андагы Жараткандын чексиз кудурет чеберчилигине карек оодарып:
«...Оо, Жараткан Алла! Сен буларды жөнсүз жараткан жоксуң. Биз Сени даңтаибыз!
Бизди тозок отунан сактаи көр..» (Аали Имран сүрөсү, 191-аят) деп Жараткан Кудуретке жалыныпжалбарышат. [14:06, 27.01.2016] ibragim: Жашоону ыиман нуру менен көркүнө чыгаруунун, Жараткандын ыраакымына бөлөнүүнүн, бышып жетилген бекем ыиман менен Жараткан Алланын алдына жарык маанаида баруунун жолу даиымкы зикир аркылуу өтөт. Ырас, адам баласы кандаи өмүр сүрсө, дал ошондои көз жумат да, кандаи көз жумса, дал ошондои тирилет. Куттуу хадистердин биринде:
«Адамдар кыямат күнү көз жумган тариздеринде тирилишет» делет (Муслим, Жаннат, 83).
Эч бир нерсе адам баласынын ои-жүгүртүү ышкысын Улуу Алла Тааланы жүрөк менен таануунун жана Ага бапестелген аруу сүиүүнүн даражасынчалык канааттандыра албаит. Бул багытта аяттардын биринде төмөнкүчө буюрулат:
«Жүрөктөр Алла Тааланы даңазалап зикир кылуу менен гана беиАпилдикке жетет!» (Раад сүрөсү, 28-аят).
з. Алланын Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) болгон сүиүү жана салават аитуу
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеис хи васаллам) Паис гамбарыбызды чектелүү адамдык акыл көрөңгөбүз менен толук аңдаис албаис быз. Бул дүис нөдөн алынган маалыматтар аны таанытууда жетишсиз. Бир чөис чөккө алп мухитти сыис дыруу кандаис мүмкүн эмес болсо, дал ошондоис эле аны толук аңдап-түшүнүү мүмкүн эмес.
Куран аяттарынын биринде:
[14:07, 27.01.2016] ibragim: «Чындыгында Алла Таала жана периштелер паигамбарга салават аитышат.
Эи, момундар! Силер да ага салават жана салам аиткыла!» (Ахзаб сүрөсү, 56-аят) деп буюрулат.
Бул аятта Жараткан Алла акыркы Паигамбарга салават жана салам 65 аитуу зарылчылыгына басым жасоодо. Азирети Паигамбарыбызга салават аитуу Жараткан Алланын бардык момунмусулмандардан талап кылган адептерден болуп эсептелет.
Жараткан Алла Таала сансыз периштелери менен бирге акыркы Паигамбарга «салават жана салам» аитышы ардактуу Паигамбарыбыздын кадырына жетүүнүн өзгөчө мааниге ээ болгондугун жана ыимандын өзүнчө талабы экендигин аигинелеит. Жараткан Алла аяттарынын биринде мындаи деит:
«(Элчим! Аларга) аит: “Эгер силер Алланы сүисөңөр, анда мени ээрчигиле!
Ошондо Алла силерди сүиөт жана күнөөңөрдү кечирет”. Алла – Кечиримдүү, Боорукер! » (Аали Имран сүрөсү, 31аят) Момун-мусулман адам Алланын Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) бапестеген сүиүүсүнүн алдында жан дүинөсүн напсинин шыбыштарынан арылтуу менен анын өрнөктүү өмүр кенчинен күчүнүн жетишинче насип алууга киришет.
Анын өмүр кенчи менен жуурулуша жашоого умтулган пенделер Алланын Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) болгон сүиүүгө ачык-аикын үлгү боло алышкан.
Алар кыяматка чеиин Мухаммад үммөтүнүн көкүрөгүндө ар даиым жашаит. Көз жумушса да, даиыма жакшылык менен эскерилип, мусулмандар аларга ар качан дуба кылып турушат. Мына ошол акыркы Паигамбарды (саллаллаху алеихи васаллам) жан дили[14:08, 27.01.2016] ibragim: менен сүигөн пенделерден эки сахабанын башынан кечирген мынабул окуясына назар салсак:
Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) Ислам динин жеткирүү үчүн Мединанын кыиырында жашаган урууларга сахабаларынан жөнөтө турган. Кезегинде жөнөтүлгөн аирым мугалимдерге кыянатчыл мамиле жасалган учурлар да болгон. Мына ушундаи окуялардын бири – Ражи окуясы.
Күндөрдүн биринде Медина шаарына Адал жана Кара урууларынын атынан бир канча адам Алла Элчисинен өздөрүн Ислам менен тааныштыра турган мугалим сурап келишет. Алланын акыркы Элчиси Асым бин Сабитти баш кылып он кишини жөнөтөт.
Адал жана Кара урууларынан келгендер он кишилик мусулман топ менен «Худат» деген аимакка келип, Хузаил уруусуна таандык «Ражи» суусунун жанында тыным алышат.
Мусулман мугалимдер ушул жерден тузакка түшүрүлүп, сегизи шеиит кетет.
Он сахабадан болгону экөө гана калат: Хубаиб менен Заид (Алла аларга ыраазы болсун!). Туткунга түшкөн Хубаиб менен Заид Меккелик бутпарастарга тапшырылат. Экөө тең заалым бутпарастардын колунан шеиит кетет. Бутпарастардан Абу Суфян өлүм алдында турган Заидка:
- Эи, Заид! Сенин ордуңда Паигамбарыңдын болушун каалаит белең? – деп суроо салат.
Заид (Алла ага ыраазы болсун) Абу Суфянды аянычтуу карап:
- Мен бала-бакырамдын төрүндө болуп, Паигамбарымдын бул жерде болушу мындаи турсун, анын бутуна ииненин көзүндөи тикен киришине жан дүинөм эч качан ыраазы болбоит – деп жооп каитарат.
Анда Абу Суфян аң-таң калып:
[14:09, 27.01.2016] ibragim: Мен дүинөдө Мухаммедчелик достору тарабынан урматталган, сүиүлгөн башка эч бир адамды көргөн эмесмин! – деген.
Андан соң Хубаибдын (Алла ага ыраазы болсун) жанына келип, ага эгер дининен каита турган болсо, кутула тургандыгын аитышат.
Хубаиб (Алла ага ыраазы болсун):
- Дүис нөнү берсеңер да, динимден эч качан каис тпаис м! – деп жооп берет.
Азирети Заиддан сураган суроону Хубаибка да беришет. Андан да ошондои жооп алышат.
Азирети Хубаибдын шеиит кеткенге чеиин бир гана арзуусу бар эле:
«Акыркы Паигамбарга жан дили менен салам жөнөтүү!.. » деген.
А бирок кимден аиттырып жиберээр эле! Жанында бир да мусулман жок эле!
Каигы-муңга батып, Жараткан Аллага алакан жая:
«Оо, Жараткан Алла! Бул жерде саламымды акыркы Паигамбарга (саллаллаху алеихи васаллам) жеткире турган эч ким жок! Ага саламымды Сен жеткире көр, оо, Жараткан! » деп көзүнөн жашы кылгырат.
Дал ошол маалда сахабалары менен Мединада отурган Алланын Элчиси
(саллаллаху алеихи васаллам):
«Ва алеихис-Салам» «Ага да салам болсун!» -деит. Сахабалар таңдана:
- О, Алланын Элчиси! Кимдин саламын алдыңыз? -деп сурашат. Анда Паигамбарыбыз:
- Боордошуңар Хубаибдын саламын!.. . деп жооп берет.
Ошентип каапырлар эки кутман сахабаны тең мыкаачылык менен шеиит кылышат.
Көз жумаар алдында Хубаибдын мынабул аиткан сөзү өзгөчө мааниге ээ:
[14:10, 27.01.2016] ibragim: «Мусулман катары көз жумган соң тигил же бул таризде көз жумуу эч нерсе эмес!» 66
#29 29 January 2016 - 10:43
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:09, 28.01.2016] ibragim: Мына, кутман сахабалардын ыиманы, акыркы Паигамбарга болгон сүиүүсү!..
Мына, Алланын алдына жарык маанаи менен барууну көксөгөн пенделер! .. Мына, жолдогон саламы Жараткан Кудурет тарабынан жолдонгон жерине жеткизилген пенделер! ...
Кутман сахабалардын акыркы Паигамбарга болгон сагынычкусалыгын көрсөткөн мынабул окуя да жалпыбызга cабак болсун:
Күндөрдүн биринде Абдуллах бин Заид ал-Ансарии (Алла ага ыраазы болсун) Паигамбарыбызга келип:
- Эи, Алланын Элчиси! Сен мен үчүн мал-мүлкүмдөн да, балачакамдан да, жанымдан да артыксың! Эгер «сени көрүү» бактысына жолукпаганымда, өлүп калгым келмек – деп көз жашын төгөт.
Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам):
- Эмне ыилап жатасың? – деит. Анда азирети Абдуллах:
- Эи, Алланын Элчиси! Бир күнү сиздин да, биздин да өлө тургандыгыбызды, сиздин паигамбарлар менен бирге жогору даражаларда боло тургандыгыңызды, ал эми биздин эгер беиишке кирсек да, төмөнкү даражаларда болоорубузду оилоп (сизди көрбөи калуу күиүтү өзөктү өрттөгөндүктөн) ыилап жатам – деп жооп каитарат.
Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) бир саамга унчукпаи туруп калат. Мына ошол учурда төмөнкү аят түшүрүлөт:
«Ким Аллага жана Анын Элчисине баш иисе, анда алар Алла Өз мээримдүүлүгүн көргөзгөн: паигамбарлар, ишенгендер, шеиит болгондор менен бирге (болушат). Алар кандаи гана сүиүктүү пенделер! » (Ниса сүрөсү, 69-аят)
[14:10, 28.01.2016] ibragim: Абдуллах бин Заид ал-Ансарии (Алла ага ыраазы болсун) күндөрдүн биринде бакчасында иштеп жүргөн эле. Уулу жаи басып келип, оор үшкүрүнүп Паигамбарыбыздын (саллаллаху алеихи васаллам) одүинө салгандыгын кабарлаит. Күтүлбөгөн жерден келген суук кабардын алдында Абдуллах уккан кулагына ишене албаи, эчкирип ыилап Жаратканга алакан жая:
«Оо, Жараткан Алла! Көзүмдү ала көр... Бул дүинөдөгү жалгыз сүигөнүм азирети Мухаммаддан (саллаллаху алеихи васаллам) аирылдым. Мындан кииин андан башка эч кимди көрбөи калаиын...» деп дуба кылат.
Ошентип Абдуллах бин Заид ал-Ансариидин дубасы кабыл болуп, ошол жерден көзү көрбөи сокур болуп калат. 67
Аяттардын биринде:
«Намазды толук аткарып, зекет бергиле! Паигамбарга моюн сунгула! Ошондо Алланын чексиз мээримине бөлөнөсүңөр! » (Нур сүрөсү, 56-аят) деп буюрулат.
«Сүигөн адам сүиүктүүсүнүн бүт нерсесине каиыл болот» деген эреженин талабына жараша, теңдешсиз үлгүлүү инсан катары таанымал акыркы Паигамбарга ар тараптан моюн сунуу ар бир момун-мусулман үчүн өзүнчө баа жеткис баилык.
Паигамбарыбызга болгон сүиүү Жаратканга бапестелген сүиүүнүн шарты болуп эсептелет.
Жараткан Кудуреттин жалгыздыгын тастыктаган тавхид келмесинде «Лаа илааха иллаллах»тан кииин «МухаммадурРасуулуллах» сөзү келет. Каиталанган ар бир келме жана Паигамбарыбызга аитылган салават Жараткандын сүиүүсүнө жетелеит. Бул дүинөдө да, акыретте да бактылуу өмүр сүрүү ага бапестелген сүиүүгө баиланыштуу болот.[14:11, 28.01.2016] ibragim: Ибадаттагы руханият, эл менен болгон мамиледеги жылуулук, адамдык сапаттагы асылдуулук, жан дүинөдөгү аруулук, жүздөгү нур, тилдеги тереңдик, назар салуудагы оилуулук, аитор, бардык жакшылык ошол инсанга болгон сүиүүнүн жан дүинөлөргө жаркыган нуру.
٭٭٭ Жараткандын береке-куту жүрөккө уялашы үчүн ар качан жана ар жерде өзгөчө таңга маал Алланын Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) көп-көп салават аитуунун өзгөчө орду бар.
Алла Элчисинин (саллаллаху алеихи васаллам) изи менен жашоосун көркүнө чыгарган Жараткандын сүиүктүү пенделери салават аитуу аркылуу акыркы Паигамбарга рухании жактан жакын болуунун, салават аитуунун паидаларын төмөнкүчө тизмелешкен:
1. Салават аитуу Жараткан Алланын буиругуна баш ииүү менен Анын чексиз мээримине бөлөнүүгө себеп болот.
Ахзаб сүрөсүндө:
«Чындыгында Алла Таала жана периштелер паигамбарга салават аитышат.
Эи, момундар! Силер да ага салават жана салам аиткыла!» (Ахзаб, 56-аят) деп буюрулат.
Алла Тааланын, периштелердин жана мусулмандардын акыркы Паигамбарга салават аитышынын ортосунда мааниси жагынан аиырмачылыктар бар. Алла Тааланын салават аитышы бул акыркы Паигамбарына ыраакым этип, анын даражасын жогору кылышы дегенди түшүндүрөт. Периштелердин салаваты Паигамбарыбыз үчүн Жараткандан кечирим тилеп, дуба кылышы менен, ал эми момун-мусулмандардын салаваты Алла Тааладан Паигамбарыбыздын амандыгын, жакшылыгын тилеши менен түшүндүрүлөт.
[14:11, 28.01.2016] ibragim: 2. Паигамбарыбызга салават аитуу күнөөлөрдөн арылууга себеп болот.
Азирети Паигамбарыбыз:
«Ким мага бир жолу салават аитса, Алла Таала ага он жолу салават аитат.
Ошондои эле анын он катачылыгы (күнөөсү) өчүрүлүп, он даражага жогорулаит»
деит (Насаии, Сахв, 55).
3. Кыяматта акыркы Паигамбардын (саллаллаху алеихи васаллам) жанында болууга шарт түзөт.
Бул багытта Паигамбарыбыз:
«Кыямат күнү адамдардын арасынан мага эң жакын боло тургандар – булар мага эң көп салават аиткандар болот!» деген (Тирмизии, Витр, 21).
4. Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) салават жана салам аиткан адамга жооп берет.
Ардактуу Паигамбарыбыз бул жөнүндө мындаи деит:
«Салам берген адамдын саламына алик алуум үчүн Алла Таала мага рухумду каитарып берет» (Абу Давуд, Манасик, 96).
5. Салават аиткан ар бир адамдын ысмы Паигамбарыбызга билдирилет.
Азирети Паигамбарыбыз:
«Жер бетинде Алла Тааланын саякатчы периштелери бар. Алар үммөтүмдүн саламын мага жеткирип турушат» деит (Насаии, Сахв, 46).
6. Салават аиткан адам Алла Таалага жана Анын Паигамбарына бапестеген сүиүүсүн башка сүиүүлөрдөн артык көргөндүктөн акыркы Паигамбардын сүннөт жолу менен жуурулуша жашоонун кадырына жетип, терс сапаттардан арылат.[14:12, 28.01.2016] ibragim: 7. Азирети Паигамбарыбыздын салават аиткан адамга болгон сүиүүсү арткандаи эле, анын да акыркы Паигамбарга болгон сүиүүсү баралына келет.
8. Алла Тааланын акыркы Паигамбары (саллаллаху алеихи васаллам) аркылуу бизге ыроологон жакшылыктары сансыз болгонуна карабастан салават аитуу менен Паигамбарыбыздын биздеги акысын аз болсо да каитарып берүүгө аракет кылган болобуз.
9. Алла Тааланын ыраакымына бөлөнүүгө себеп болот.
Бул багытта Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам):
«Ким мага бир жолу салават жана салам аитса, Алла Таала ага он эсе ыраакымын төгөт» деген (Муслим, Солаат, 70).
10. Унутулган сөздү эстөөгө шарт түзөт.
11. Дубалардын кабыл болушуна себеп болот.
Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) намаздан кииин Алла Таалага шүгүр келтирбеи жана өзүнө салават аитпаи туруп дуба кылган бир адамды көрүп:
«Бул адам шашмалык кылды» деит. Андан соң ошол адамды жанына чакырып:
«Дуба кылаарыңарда алгач Жараткан Алла Таалага шүгүр келтиргиле! Андан кииин мага салават жана салам аиткыла! Андан соң тилеген тилегиңерди сурагыла! »
деген (Тирмизии, Даават, 64).
Дагы бир хадисте мындаи делет:
«Дуба кылган адам акыркы Паигамбарга салават аитмаиынча, дубасы кулпулуу болот (максатына жете албаит)» (Мунзирии, ат-Таргиб ват-Тархиб, 3, 165).
12. Салават аитпоо Жараткан Алланын эскертүүсүнө дуушар кылат.
Бул жаатта Паигамбарыбыз:
«Менин ысмым эскерилсе да, мага салават аитпаган адамдын мурду (жерге) сүрүлсүн! » (Тирмизии, Даават, 100)
[14:13, 28.01.2016] ibragim: 13. Алла Таала акыркы Паигамбарына салават аиткан пендесинин ишин оңдоит, аны эки дүинөдө тең түбөлүк бакытка жеткизет.
Сахабалардан Убаи бин Кааб (Алла ага ыраазы болсун) мындаи деит:
«Азирети Паигамбарыбызга:
- О, Алланын Элчиси! Мен сага көп салават аитам. Сага канча салават аитышым керек? деп суроо узаттым.
- Каалаганыңчалык аит деди.
- Дубамын төрттөн бирин салаватка бөлсөм кандаис болот? -дедим.
- Каалаганыңчалык бөл. Бирок андан да көбүрөөк бөлсөң дагы да жакшы болотдеди.
- Андаи болсо дубамын жарымын салаватка арнаиын дедим.
- Каалаганыңдаи бөл. Бирок дагы көбүрөөк арнасаң сен үчүн дагы да каиырлуу деди.
-Ырас, андаи болсо үчтөн эки бөлүгүндө салават аитаиын? дедим.
Каалаганыңдаи аит. Бирок дагы да көбөитсөң бул өзүң үчүн эле жакшы болот -деди.
- Анда дубамдын башынан аягына чеиин сага салават аитсам болобу? деп сурадым.
Анда ардактуу Паигамбарыбыз:
- Андаи болсо, Алла Таала сенин бардык кыиынчылыктарыңды жеңилдетип, күнөөлөрүңдү кечирет деди» деит (Тирмизии, Кыямат, 23/2457).
и. Өлүм жөнүндө ои-толгоо[14: 14, 28.01.2016] ibragim: Адам баласы жашоонун өидө-ылдыиында жакшылык менен жамандыктын, каигы менен кубанычтын ортосунда өмүр сүрүп келет. Жашоонун, өлүмдүн өзөк маани-маңызын аңдабаи туруп адамдын бул дүинөгө келгендеги сыр-максатын толук түшүнүү мүмкүн эмес.
Ар бир адамдын башына келе турган өлүм менен адам баласы жакындан таанышуусу керек.
Мүлк сүрөсүнүн экинчи аятында:
«(Ал) өмүр менен өлүмдү силердин кимиңер жакшы амал кылаарыңарды аныктоо үчүн жараткан» деп буюрулат.
Ал эми Анбия сүрөсүнүн 35-аятында:
«Ар бир жандуу өлүмдү татат. Биз силерди жакшылык менен да, жамандык менен да сынаибыз. Силер Бизге гана каитарыласыңар» делет.
Бул дүинө Жараткан Алланын сынак өткөрчү жаиы, ал эми өлүм – бул акыретке ачылган каалга. Мавляна мындаи деит:
«Тирилүү үчүн көз жумгула!» Жүрөк напсинин азгырыктарынан баш тартуу менен тирилет, жанданат. Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам): «(Терс) арзуукаалоолордун бардыгын түп тамыры менен омкоргон өлүм жөнүндө көп оилогула! » деген (Тирмизии, Кыямат, 26).
Өлүм жөнүндө ои толгоо – бул көз жумганга чеиин өлүмдү эстөө. Напсинин азгырыктарынан алыстап, Жараткандын алдына жарык маанаи менен барууга чын ыкластан олуттуу түрдө даярдык көрүү. Бул ыиманга таянган аң-сезим.
[14:15, 28.01.2016] ibragim: Адам баласынын түгөнбөс терс арзуу-каалоолору, убактылуу үмүттөрү, адал жолдо жүрбөгөнүн билсе да, өзүн-өзү ар түрдүү шылтоолор менен жооткотуп-сооротуулары булар көр топурагы менен көздөн каиым болбос оор азаптын мисалдары гана!
Мүрзөлөр өмүрлөрүн өтөсүнө чыгарган чоң ата, чоң энелерибиз, аирымдарыбыздын ата-энелери, бала-бакырасы, жакын туугандарыбыз, досторубуз жаткан жер. Бул дүинөдө кансараида жашасак да, малсараида жашасак да акыр-аягы көргө кирээрибиз бышык. Өлүмдөн качып кутула турган убакыт да, баш калкалаи турган жер да жок.
Куран аяттарынын биринде:
«Силер кутулуу үчүн качып жүргөн өлүм силерди (бир күнү болбосо, бир күнү ажалыңар келээр замат) сөзсүз түрдө кармаит. Андан соң силер жашыруунду да, ачыкты да Билүүчү (Алла Таалага) каира каитарыласыңар. Ошондо Ал силерге ар бир кылган ишиңерди кабарлаит» (Жума сүрөсү, 8-аят) деп буюрулат.
Үнсүз-кыимылсыз турган ар бир эстелик турган турпаты менен адам баласына үн салып, акыл-насаатын аиткан акыреттин кабарчысы сыяктуу. Өлүмдүн оорлугун сөз менен түшүндүрүү эч мүмкүн эмес! Мүрзөлөрдүн шаар ичинде, жол боюнда жана аирым мечиттердин короосунда орун алышы ар бир адам үчүн өлүмдүн жандуу мисалы болуп, жашоолорун ошого жараша тартипке келтиришине эң сонун өбөлгө түзөт.
Бул дүинө утурумдук сынак жаиы болсо, акырет түбөлүк жашоо. Адам баласы көпчүлүк учурда бул дүинөнүн миң бир түрлүү кубулуп туруучу азгырыгынан чыгалбаи келет.Утурумдук бул дүинөдө азгырыктын капканына түшүп калуу коркунучу жан кокого келгенге чеиин жандуулугун сактаит! Акырет жашоосуна каидыгер мамиле жасоо менен
[14:16, 28.01.2016] ibragim: өмүр кечирүү – бул напсинин араанын ачкан дүинөлүк «оюнчуктар» менен алпурушуу, түбөлүк бактысына өз колу менен балта чабуу, дегенди түшүндүрөт.
Мына, Алланын алдына жарык маанаи менен барууну көксөгөн пенделер! .. Мына, жолдогон саламы Жараткан Кудурет тарабынан жолдонгон жерине жеткизилген пенделер! ...
Кутман сахабалардын акыркы Паигамбарга болгон сагынычкусалыгын көрсөткөн мынабул окуя да жалпыбызга cабак болсун:
Күндөрдүн биринде Абдуллах бин Заид ал-Ансарии (Алла ага ыраазы болсун) Паигамбарыбызга келип:
- Эи, Алланын Элчиси! Сен мен үчүн мал-мүлкүмдөн да, балачакамдан да, жанымдан да артыксың! Эгер «сени көрүү» бактысына жолукпаганымда, өлүп калгым келмек – деп көз жашын төгөт.
Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам):
- Эмне ыилап жатасың? – деит. Анда азирети Абдуллах:
- Эи, Алланын Элчиси! Бир күнү сиздин да, биздин да өлө тургандыгыбызды, сиздин паигамбарлар менен бирге жогору даражаларда боло тургандыгыңызды, ал эми биздин эгер беиишке кирсек да, төмөнкү даражаларда болоорубузду оилоп (сизди көрбөи калуу күиүтү өзөктү өрттөгөндүктөн) ыилап жатам – деп жооп каитарат.
Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) бир саамга унчукпаи туруп калат. Мына ошол учурда төмөнкү аят түшүрүлөт:
«Ким Аллага жана Анын Элчисине баш иисе, анда алар Алла Өз мээримдүүлүгүн көргөзгөн: паигамбарлар, ишенгендер, шеиит болгондор менен бирге (болушат). Алар кандаи гана сүиүктүү пенделер! » (Ниса сүрөсү, 69-аят)
[14:10, 28.01.2016] ibragim: Абдуллах бин Заид ал-Ансарии (Алла ага ыраазы болсун) күндөрдүн биринде бакчасында иштеп жүргөн эле. Уулу жаи басып келип, оор үшкүрүнүп Паигамбарыбыздын (саллаллаху алеихи васаллам) одүинө салгандыгын кабарлаит. Күтүлбөгөн жерден келген суук кабардын алдында Абдуллах уккан кулагына ишене албаи, эчкирип ыилап Жаратканга алакан жая:
«Оо, Жараткан Алла! Көзүмдү ала көр... Бул дүинөдөгү жалгыз сүигөнүм азирети Мухаммаддан (саллаллаху алеихи васаллам) аирылдым. Мындан кииин андан башка эч кимди көрбөи калаиын...» деп дуба кылат.
Ошентип Абдуллах бин Заид ал-Ансариидин дубасы кабыл болуп, ошол жерден көзү көрбөи сокур болуп калат. 67
Аяттардын биринде:
«Намазды толук аткарып, зекет бергиле! Паигамбарга моюн сунгула! Ошондо Алланын чексиз мээримине бөлөнөсүңөр! » (Нур сүрөсү, 56-аят) деп буюрулат.
«Сүигөн адам сүиүктүүсүнүн бүт нерсесине каиыл болот» деген эреженин талабына жараша, теңдешсиз үлгүлүү инсан катары таанымал акыркы Паигамбарга ар тараптан моюн сунуу ар бир момун-мусулман үчүн өзүнчө баа жеткис баилык.
Паигамбарыбызга болгон сүиүү Жаратканга бапестелген сүиүүнүн шарты болуп эсептелет.
Жараткан Кудуреттин жалгыздыгын тастыктаган тавхид келмесинде «Лаа илааха иллаллах»тан кииин «МухаммадурРасуулуллах» сөзү келет. Каиталанган ар бир келме жана Паигамбарыбызга аитылган салават Жараткандын сүиүүсүнө жетелеит. Бул дүинөдө да, акыретте да бактылуу өмүр сүрүү ага бапестелген сүиүүгө баиланыштуу болот.[14:11, 28.01.2016] ibragim: Ибадаттагы руханият, эл менен болгон мамиледеги жылуулук, адамдык сапаттагы асылдуулук, жан дүинөдөгү аруулук, жүздөгү нур, тилдеги тереңдик, назар салуудагы оилуулук, аитор, бардык жакшылык ошол инсанга болгон сүиүүнүн жан дүинөлөргө жаркыган нуру.
٭٭٭ Жараткандын береке-куту жүрөккө уялашы үчүн ар качан жана ар жерде өзгөчө таңга маал Алланын Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) көп-көп салават аитуунун өзгөчө орду бар.
Алла Элчисинин (саллаллаху алеихи васаллам) изи менен жашоосун көркүнө чыгарган Жараткандын сүиүктүү пенделери салават аитуу аркылуу акыркы Паигамбарга рухании жактан жакын болуунун, салават аитуунун паидаларын төмөнкүчө тизмелешкен:
1. Салават аитуу Жараткан Алланын буиругуна баш ииүү менен Анын чексиз мээримине бөлөнүүгө себеп болот.
Ахзаб сүрөсүндө:
«Чындыгында Алла Таала жана периштелер паигамбарга салават аитышат.
Эи, момундар! Силер да ага салават жана салам аиткыла!» (Ахзаб, 56-аят) деп буюрулат.
Алла Тааланын, периштелердин жана мусулмандардын акыркы Паигамбарга салават аитышынын ортосунда мааниси жагынан аиырмачылыктар бар. Алла Тааланын салават аитышы бул акыркы Паигамбарына ыраакым этип, анын даражасын жогору кылышы дегенди түшүндүрөт. Периштелердин салаваты Паигамбарыбыз үчүн Жараткандан кечирим тилеп, дуба кылышы менен, ал эми момун-мусулмандардын салаваты Алла Тааладан Паигамбарыбыздын амандыгын, жакшылыгын тилеши менен түшүндүрүлөт.
[14:11, 28.01.2016] ibragim: 2. Паигамбарыбызга салават аитуу күнөөлөрдөн арылууга себеп болот.
Азирети Паигамбарыбыз:
«Ким мага бир жолу салават аитса, Алла Таала ага он жолу салават аитат.
Ошондои эле анын он катачылыгы (күнөөсү) өчүрүлүп, он даражага жогорулаит»
деит (Насаии, Сахв, 55).
3. Кыяматта акыркы Паигамбардын (саллаллаху алеихи васаллам) жанында болууга шарт түзөт.
Бул багытта Паигамбарыбыз:
«Кыямат күнү адамдардын арасынан мага эң жакын боло тургандар – булар мага эң көп салават аиткандар болот!» деген (Тирмизии, Витр, 21).
4. Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) салават жана салам аиткан адамга жооп берет.
Ардактуу Паигамбарыбыз бул жөнүндө мындаи деит:
«Салам берген адамдын саламына алик алуум үчүн Алла Таала мага рухумду каитарып берет» (Абу Давуд, Манасик, 96).
5. Салават аиткан ар бир адамдын ысмы Паигамбарыбызга билдирилет.
Азирети Паигамбарыбыз:
«Жер бетинде Алла Тааланын саякатчы периштелери бар. Алар үммөтүмдүн саламын мага жеткирип турушат» деит (Насаии, Сахв, 46).
6. Салават аиткан адам Алла Таалага жана Анын Паигамбарына бапестеген сүиүүсүн башка сүиүүлөрдөн артык көргөндүктөн акыркы Паигамбардын сүннөт жолу менен жуурулуша жашоонун кадырына жетип, терс сапаттардан арылат.[14:12, 28.01.2016] ibragim: 7. Азирети Паигамбарыбыздын салават аиткан адамга болгон сүиүүсү арткандаи эле, анын да акыркы Паигамбарга болгон сүиүүсү баралына келет.
8. Алла Тааланын акыркы Паигамбары (саллаллаху алеихи васаллам) аркылуу бизге ыроологон жакшылыктары сансыз болгонуна карабастан салават аитуу менен Паигамбарыбыздын биздеги акысын аз болсо да каитарып берүүгө аракет кылган болобуз.
9. Алла Тааланын ыраакымына бөлөнүүгө себеп болот.
Бул багытта Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам):
«Ким мага бир жолу салават жана салам аитса, Алла Таала ага он эсе ыраакымын төгөт» деген (Муслим, Солаат, 70).
10. Унутулган сөздү эстөөгө шарт түзөт.
11. Дубалардын кабыл болушуна себеп болот.
Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) намаздан кииин Алла Таалага шүгүр келтирбеи жана өзүнө салават аитпаи туруп дуба кылган бир адамды көрүп:
«Бул адам шашмалык кылды» деит. Андан соң ошол адамды жанына чакырып:
«Дуба кылаарыңарда алгач Жараткан Алла Таалага шүгүр келтиргиле! Андан кииин мага салават жана салам аиткыла! Андан соң тилеген тилегиңерди сурагыла! »
деген (Тирмизии, Даават, 64).
Дагы бир хадисте мындаи делет:
«Дуба кылган адам акыркы Паигамбарга салават аитмаиынча, дубасы кулпулуу болот (максатына жете албаит)» (Мунзирии, ат-Таргиб ват-Тархиб, 3, 165).
12. Салават аитпоо Жараткан Алланын эскертүүсүнө дуушар кылат.
Бул жаатта Паигамбарыбыз:
«Менин ысмым эскерилсе да, мага салават аитпаган адамдын мурду (жерге) сүрүлсүн! » (Тирмизии, Даават, 100)
[14:13, 28.01.2016] ibragim: 13. Алла Таала акыркы Паигамбарына салават аиткан пендесинин ишин оңдоит, аны эки дүинөдө тең түбөлүк бакытка жеткизет.
Сахабалардан Убаи бин Кааб (Алла ага ыраазы болсун) мындаи деит:
«Азирети Паигамбарыбызга:
- О, Алланын Элчиси! Мен сага көп салават аитам. Сага канча салават аитышым керек? деп суроо узаттым.
- Каалаганыңчалык аит деди.
- Дубамын төрттөн бирин салаватка бөлсөм кандаис болот? -дедим.
- Каалаганыңчалык бөл. Бирок андан да көбүрөөк бөлсөң дагы да жакшы болотдеди.
- Андаи болсо дубамын жарымын салаватка арнаиын дедим.
- Каалаганыңдаи бөл. Бирок дагы көбүрөөк арнасаң сен үчүн дагы да каиырлуу деди.
-Ырас, андаи болсо үчтөн эки бөлүгүндө салават аитаиын? дедим.
Каалаганыңдаи аит. Бирок дагы да көбөитсөң бул өзүң үчүн эле жакшы болот -деди.
- Анда дубамдын башынан аягына чеиин сага салават аитсам болобу? деп сурадым.
Анда ардактуу Паигамбарыбыз:
- Андаи болсо, Алла Таала сенин бардык кыиынчылыктарыңды жеңилдетип, күнөөлөрүңдү кечирет деди» деит (Тирмизии, Кыямат, 23/2457).
и. Өлүм жөнүндө ои-толгоо[14: 14, 28.01.2016] ibragim: Адам баласы жашоонун өидө-ылдыиында жакшылык менен жамандыктын, каигы менен кубанычтын ортосунда өмүр сүрүп келет. Жашоонун, өлүмдүн өзөк маани-маңызын аңдабаи туруп адамдын бул дүинөгө келгендеги сыр-максатын толук түшүнүү мүмкүн эмес.
Ар бир адамдын башына келе турган өлүм менен адам баласы жакындан таанышуусу керек.
Мүлк сүрөсүнүн экинчи аятында:
«(Ал) өмүр менен өлүмдү силердин кимиңер жакшы амал кылаарыңарды аныктоо үчүн жараткан» деп буюрулат.
Ал эми Анбия сүрөсүнүн 35-аятында:
«Ар бир жандуу өлүмдү татат. Биз силерди жакшылык менен да, жамандык менен да сынаибыз. Силер Бизге гана каитарыласыңар» делет.
Бул дүинө Жараткан Алланын сынак өткөрчү жаиы, ал эми өлүм – бул акыретке ачылган каалга. Мавляна мындаи деит:
«Тирилүү үчүн көз жумгула!» Жүрөк напсинин азгырыктарынан баш тартуу менен тирилет, жанданат. Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам): «(Терс) арзуукаалоолордун бардыгын түп тамыры менен омкоргон өлүм жөнүндө көп оилогула! » деген (Тирмизии, Кыямат, 26).
Өлүм жөнүндө ои толгоо – бул көз жумганга чеиин өлүмдү эстөө. Напсинин азгырыктарынан алыстап, Жараткандын алдына жарык маанаи менен барууга чын ыкластан олуттуу түрдө даярдык көрүү. Бул ыиманга таянган аң-сезим.
[14:15, 28.01.2016] ibragim: Адам баласынын түгөнбөс терс арзуу-каалоолору, убактылуу үмүттөрү, адал жолдо жүрбөгөнүн билсе да, өзүн-өзү ар түрдүү шылтоолор менен жооткотуп-сооротуулары булар көр топурагы менен көздөн каиым болбос оор азаптын мисалдары гана!
Мүрзөлөр өмүрлөрүн өтөсүнө чыгарган чоң ата, чоң энелерибиз, аирымдарыбыздын ата-энелери, бала-бакырасы, жакын туугандарыбыз, досторубуз жаткан жер. Бул дүинөдө кансараида жашасак да, малсараида жашасак да акыр-аягы көргө кирээрибиз бышык. Өлүмдөн качып кутула турган убакыт да, баш калкалаи турган жер да жок.
Куран аяттарынын биринде:
«Силер кутулуу үчүн качып жүргөн өлүм силерди (бир күнү болбосо, бир күнү ажалыңар келээр замат) сөзсүз түрдө кармаит. Андан соң силер жашыруунду да, ачыкты да Билүүчү (Алла Таалага) каира каитарыласыңар. Ошондо Ал силерге ар бир кылган ишиңерди кабарлаит» (Жума сүрөсү, 8-аят) деп буюрулат.
Үнсүз-кыимылсыз турган ар бир эстелик турган турпаты менен адам баласына үн салып, акыл-насаатын аиткан акыреттин кабарчысы сыяктуу. Өлүмдүн оорлугун сөз менен түшүндүрүү эч мүмкүн эмес! Мүрзөлөрдүн шаар ичинде, жол боюнда жана аирым мечиттердин короосунда орун алышы ар бир адам үчүн өлүмдүн жандуу мисалы болуп, жашоолорун ошого жараша тартипке келтиришине эң сонун өбөлгө түзөт.
Бул дүинө утурумдук сынак жаиы болсо, акырет түбөлүк жашоо. Адам баласы көпчүлүк учурда бул дүинөнүн миң бир түрлүү кубулуп туруучу азгырыгынан чыгалбаи келет.Утурумдук бул дүинөдө азгырыктын капканына түшүп калуу коркунучу жан кокого келгенге чеиин жандуулугун сактаит! Акырет жашоосуна каидыгер мамиле жасоо менен
[14:16, 28.01.2016] ibragim: өмүр кечирүү – бул напсинин араанын ачкан дүинөлүк «оюнчуктар» менен алпурушуу, түбөлүк бактысына өз колу менен балта чабуу, дегенди түшүндүрөт.
#30 30 January 2016 - 09:58
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:51, 29.01.2016] ibragim: Өлүм адамдын жеке кыяматы. Андыктан кыяматыбызга чеиин оигонолу, оилонолу, түбөлүк касырет тартпаилы десек... Себеби ар бир адам белгисиз бир учурда, белгисиз бир жерде Азраил 68 менен жолугаары бышык. Өлүмдөн качып кете тургандаи эч жерде түнөк жок. Ошондуктан адам баласы убактысын текке кетирбеи «Аллага жүгүргүлө...
» (Зарият сүрөсүн 50-аят) деген буирукка баш ииип, Жараткан Алла Тааланын чексиз ыраакымына баш калкалаганы дурус.
Өлүк дене турган турпаты менен берип жаткан акыл-насаатка дүинөдөн келген жооптор – болгону көз жаш жана куру аикырыккыикырык гана болуп жатат, тилекке каршы...
Кандаи гана өкүнүчтүү! ... Беш күндүк бул дүинөдө адамдын өзүн-өзү алдаганы...
Күн саиын маркумдарды түбөлүк сапарга узатса да, өлүмдү өзүнөн алыс сезгени...
Чындыгында адам рухуна дене кииими киигизилип, бир эшиктен дүинөгө киргизилген соң түбөлүктүн жолоочусуна аиланат. Ал ошол жолдун даярдыгы көрүлө турган жерге киргенине карабастан көпчүлүк учурда акыикаттан каидыгер жашаит. Бир күнү рух денеден чыгарылат да, акыреттин каалгасына кадам таштап, «көр» деген дагы бир даңгыр жолго түшөт.
Аяттардын биринде:
«Биз кимге узун өмүр берсек, анын дене турпатын алсыз кылып коебуз. Акыл калчап, ои жүгүртүшпөибү? » (Ясин сүрөсү, 68-аят) деп буюрулат.
Бул аятта Жараткан Өзү адам баласына эскертүү берип жатат. Бул дүинөнүн көзгө басар өзгөчөлүгү – оопасыздык. Бергенин каира тез алат. Бир күнү көккө чыгарса, эртеси кургуига житирет. Ал көлөкө сыяктуу. Аны кармагың келсе, даиыма качат, жете албаисың.
Сен качсаң да, артыңдан калбаит. Анын артынан сая кууп, ал жердеги түркүн түстүү «оюнчуктарды» бүгүн-эртең алам деп жүргөн кезде Азраил периштеге жолукканыңды билбеи каласың. Дүинөгө жан дил менен жипсиз баилануу пендени өз кулуна аилантат. Ал учуру келгенде адамды жерге каалагандаи чабат. Азгырык-шыбыштардын аягы болбоит.
Өзүнө жипсиз баилангандарды өтө тез унутат.
[14:51, 29.01.2016] ibragim: Андыктан адам баласы бул дүинөдө өлүмдөн кача турган жер да, көрдөн каира бул дүинөгө каита турган мүмкүнчүлүк да, кыяматтын аибардуулугунан баш калкалаи турган түнөк да жок болгондугун эсине түиүп алышы абзел...
Сахабалардан бири Паигамбарыбыздан (саллаллаху алеихи васаллам):
- Эи, Алланын Элчиси! Эң акылдуу мусулман ким? – деп сураит.
Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам):
- Өлүм жөнүндө көп оилоп, өлүмдөн кииинки жашоосу үчүн эң көп кам көргөн адам. Мына ошолор чыныгы акылдуулар. .. деп жооп берет (Ибн Маажа, Зухд, 31).
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз дагы бир хадисинде:
«Өлүм жана көз жумгандан кииин дененин, сөөктөрдүн чиригени жөнүндө оилогула! Акырет жашоосун эңсеген адам утурумдук дүинөнүн сулуулугунан (түркүн түстүү азгырыктарынан) баш тартат» деген (Тирмизии, Кыямат, 24).
Фудаил бин Ииаз мындаи деит:
«Адам баласына насаат катары өлүмдүн өзү жетиштүү! » Күндөрдүн биринде сахабалардан бирөө бул жарык дүинө менен кош аитышат.
Курбу-курдаштары аны аябаи мактап, анын ибадаткөилүгү тууралуу аитышат. Алланын[14:52, 29.01.2016] ibragim: элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) унчукпаи алардын сөзүн угуп олтурат. Алар сүилөп бүткөндөн кииин Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам):
- Жанатан бери мактап жаткан адамыңар өлүм тууралуу көп оилончу беле? – деп сураит. Сахабалар: «Жок» – деп жооп беришет. Паигамбарыбыз:
- Напсинин паидасыз ашкере арзуу-каалоолорунан көпчүлүк учурда баш тарта алчу беле?деп сураган экинчи суроосуна да «жок» деген жооп алат. Анда акыркы Элчи (саллаллаху алеихи васаллам):
- Андаи болсо досуңар силер мактаганчалык деле эмес экен! – деген экен (Хаисамии, Мажмауз-Заваид, 10, 308-309).
Абдуллах бин Умар (Алла ага ыраазы болсун) мындаи деит: «Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) мени колумдан кармап:
«Бул дүинөдө чоочундаи, алтургаи, жолоочу адамдаи жүр! Өзүңдү көз жумгандардын, мүрзөдөгүлөрдүн катарынан деп бил!» деди» Сахабалардан кииинки муундун өкүлдөрүнөн Мужахид бин Жабр (Алла аны Өз ыраакымына бөлөсүн) аттуу аалым бул багытта мындаи деит:
Абдуллах бин Умар (Алла ага ыраазы болсун) ушул (жогорудагы) хадисти маалымдаган соң мага төмөнкү насаатын аитты:
«Эи, Мужахид! Таң атканда напсиңдин «кечинде» деген шыбышына алданба! Ал эми кечинде анын «таң заарынан» деген азгырыгына алданба! Оорудан мурун денсоолугуңдан, көз жумганга чеиин жашооңдон паидалана бил! Себеби сен эртең кандаи абалда (тирүүбү, өлүүбү) болооруңду билбеисиң! » (Тирмизии, Зухд, 25).
Анас бин Малик (Алла ага ыраазы болсун): «Жер адам баласына күн саиын мынабу он насаат менен каирылат: Эи, адамзаада!
[14:53, 29.01.2016] ibragim: 1. Үстүмдө кезип жүргөнүң жүргөн. Бир күнү мага каитып келээриңди эсиңе түиүп ал!
2. Бүгүн үстүмдө күнөөнүн түрүн жасап жүрөсүң. Бир күнү менин коинумда анын азабын тартаарсың.
3. Бүгүн үстүмдө каалаганыңдаи жүрөсүң. Бир күнү ыилаарсың.
4. Үстүмдө күлүп-жыргап жүрөсүң. Бир күнү каигы-муңга батаарсың.
5. Үстүмдө (адал-арамды ылгабаи) мал-мүлк топтогонуң топтогон. Бир күнү коинумда бушаиман болоорсуң.
6. Бүгүн үстүмдө арам тамак жеп жүрөсүң. Бир күнү коинумда курттарга жем болоорсуң.
7. Үстүмдө бои көтөрүп манчыркаисың. Бир күнү коинумда кор болоорсуң.
8. Үстүмдө кубанып жүрөсүң. Бир күнү коинумда касырет тартаарсың.
9. Үстүмдө жарыкчылыкта жүрөсүң. Бир күнү астымда караңгыда жалгыз калаарсың.
10. Үстүмдө адамдар менен аралашып жүрөсүң. Бир күнү коинума жалгыз өзүң кирээрсиң! » деит (Ибн Хажар ал-Аскалании, Мунаббихат, 37).
Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) кутман сахабаларына Кусс бин Саида аттуу сөзмөр адам жөнүндө аитып мындаи деит:
«Кусс бин Саиданы «Указ» деген жерде төөнүн үстүндө элге төмөнкүчө каирылып жатканын уктум:
«О, эл-журт! Келгиле, сөзүмө кулак төшөп, маанисин өзүңөр калчап алгыла! Ар бир жандуу көз жумат, көз жумган каитпаит, боло турган да ошол. Жамгыр жааит, чөп өсөт, балдар төрөлөт. Алар ата-энелеринин ордун басат. Андан соң бул дүинөдө[14:54, 29.01.2016] ibragim: баары жок болот. Окуялар түгөнбөит, биринин аркасынан бири боло берет. Көктө кабар бар, жерде ибарат-үлгү бар. Жер бети жаиылган төшөк, көк асман бииик шып.
Жылдыздар учат, деңиздер турат. Келген калбаит, кеткен келбеит. Алар барган жеринен ыраазы болушкандыктан ошол жерде калып калышты деисиңерби, же болбосо, терең уикуга кириштиби...
Эи, Ияд уруусу! Ата-бабаларыңар каида кетти? Таштан кансараиларды салган Ад, Самуд коомдору кана? Ал эми бул дүинөдө мансабына манчыркап, өз элине «Мен силердин кудаиыңармын! » деген Фараон менен Намруд каида?!
Жер аларды өзүнүн жаргылчагына салды, күкүмгө аилантты. Сөөктөрү дагы чирип жок болду. Үилөрү дагы урап, ээн калды. Ал жерлерде азыр иттер жүрөт.
Абаилагыла! Ошолордун кеипин кииип калбагыла! Каидыгерлик кылып, алардын жолуна түшпөгүлө! Бул дүинөдө бүт нерсе утурумдук. Жалгыз Алла Таала гана түбөлүктүү!
Өлүм даирасына кире турган жерлер көп. Бирок анын чыга турган жери жок...» 69
деит.
Жашоонун акыркы көшөгөсү болгон өлүм ар кимдин өз акыбетин көрсөтө турган өзүнчө күзгүнүн сыңары. Ким напсинин үстөмдүгүндө, бул дүинөнү гана максат кылып жашаса, көр ал адам үчүн караңгы үңкүргө аиланат. Ал эми ким напсинин тоскоолдуктарын ашып, өлүм жөнүндө ои толгоонун натыижасында жан дүинөсүн көкүрөгүндө катылуу асыл касиеттери менен ажарын ачып адал жолдо сапарын уласа, өлүм жанга жагымдуу келип, Жараткан Алланын алдына жарык маанаи менен барууга мүмкүнчүлүк жаралат. Көпчүлүк учурда адамдарга аибардуулугу менен белгилүү өлүм мындаи адам үчүн өзүнчө чексиз бакыт. Жараткандын алдына жарык маанаи менен баруу үчүн напсинин түркүн түстүү азгырыктарын артка таштап, ыиык Куран жана сүннөт менен жуурулуша жашоо аркылуу рухании жактан баралыбызга келишибиз керек.
Рухании жактан бышып жетилүүдө өлүм тууралуу оиго батуунун өзгөчө таасири бар. Бул багытта Раби бин Хусаин мындаи деит:
[14:54, 29.01.2016] ibragim: «Жүрөгүм өлүмдү эстөөдөн алыстаса, анын бузулуп кетишинен корком. Эгер өзүмдөн мурункуларга каршы чыкпаи турганымда, көз жумганга чеиин мүрзөдө олтурмакмын! » (Баихакии, КитабузЗухд, 212).
Жүрөк жакшылык менен жамандыктын ортосунда адам баласы көз жумганга чеиин чаипалып турганы турган. Өлүм – түбөлүк акырет жашоосунун башталышы. Андыктан түбөлүк сапарга чыкканга чеиин анын камын көрүү кажет. Жүрөктү «марифатуллах» (Жаратканды жан дил менен таанып, Анын буирукжарлыктары менен жуурулуша жашоо) аркылуу көркүнө чыгарып, түбөлүккө даярдык көрүү зарыл. Ошондо гана «көз жумганга чеиин көз жумгула (б.а., өзүңөрдү теске салгыла)!» деген насааттын сырын чечип, напсинин үстөмдүгүн кулатып, анын ордуна Жаратканга бапестелген эң жогорку аруу сүиүүнү толук орноткон болобуз.
к. Такыбаа адамдар менен бирге жүрүү
Жаратканга бапестелген эң жогорку сүиүүгө жолтоо болгон сүиүүлөрдүн бардыгынан жүрөктү алыс кармап, ошол жандуулугун сактоо үчүн руханиятынан насип алына турган Алланын сүиүктүү пенделери менен жакын мамиледе болуу кажет. Себеби жүрөк аилана-чөирөдөн келген ар түрлүү оң жана терс таасирлердин бардыгына иикемдүү келет.
Жүрөк даиыма тигил же бул таасирдин калыбына, таризине, өң-түсүнө аикалышып турат. Бул абал ошол таасирлердин жүрөктө тамыр баилап орун алышындагы башталгыч баскычы. Андан кииинки оң же терс таасирлер мурункуларга окшоштугу жана карама-[14:55, 29.01.2016] ibragim: каршылыгынан улам оң да, терс да болушу мүмкүн. Жүрөк алгач оң таасирлерге кез келип белгилүү калыпка салынмаиынча олуттуу көигөигө дуушар болуу ыктымалы күч. Анткени жүрөк ышкысына жараша алардын таасири алдында калууга да, терс кабылдашына жараша аларды четке кагууга да жөндөмдүү. Мына ошондуктан адам баласынын рухании жактан жогорулаптөмөндөшүндө жүрөктүн оң жана терс кабылдоочу өзгөчөлүгү өзгөчө мааниге ээ. Анын ушул эки өзгөчөлүгүн өз ордуна ылаиыктуу түрдө колдонуу адам баласын жакшылыкка алып барат. Ал эми тескерисинче аларды өз ордуна ылаиыксыз колдонуу адамды наадан кылып, карама сокурга аилантат.
Мына ушуларды эске алганыбызда, рухании жактан жогорулоо үчүн Жараткан Алланын сүиүктүү пенделери менен бирге жүрүп, алардын таасиринин алкагында өмүр сүрүүнүн маанилүүлүгүн да, зарылчылыгын да ачык-аикын түрдө аңдаптүшүнө алабыз.
Ариине, бул учурда да рухании жактан насип алуу чогуу жүрүүгө аракет кылган Алланын сүиүктүү пендесине болгон урмат-сыидын өлчөмүнө жараша болот. Болбосо, жөн гана бирге жүрүү анча-мынча паида алып келсе да, максат кылынган натыижаны бере албаит.
Бул багытта Баязид Бистамиидин мынабу окуясы далил боло алат:
Күндөрдүн биринде шакирттеринен бири Баязид олуяга:
- Устат! Үстүңүздөгү чепкениңизден бир жеринен аирып берсеңиз, аны таберик кылып алаиын – деит.
Анда Баязид Бистамии устат:
[14:56, 29.01.2016] ibragim: Уулум, сен Жараткан чииген адал жолдо болбогон соң Баязиддин чепкени мындаи турсун, терисинин ичине кирсең дагы паида бербеит! – деген экен.
Бүтүндөи ааламда окшошуу, аикалышуу иикемдүүлүгү бар. Бул жандуу-жансыздын негизинин бир болушунан улам жаралган жагдаи. Аикалышуу иикемдүүлүгү физиологиялык жагдаилар үчүн да, рухании абалдар үчүн да жандуулугун сактаит.
Маселен, бөлмөнүн тигил же бул жеринде атыр төгүлсө, андан чыккан жыт бөлмөдөгү абанын бардык бөлүкчөлөрүнө тең жеткенге чеиин жаиылуу жараяны (процесси) жүрөт.
Бул физикалык эреже. Ысыксуук, катуу-жумшак сыяктуу нерселердин бардыгы дал ушул физикалык эрежеге баш ииет. Анын сыңарындаи эле, адам баласынын жашоосундагы рухании эреже жандуулугун сакташы үчүн аикалышуу жараянын камсыз кыла турган себепке муктаж абалда болот. Ал муктаждык – бул сүиүү.
Бул багытта эл оозунда «Жүрөктөн жүрөккө кеткен жол бар» деген сөз бар.
Негизи карапаиым адамдар көпчүлүк учурда рухании жактан күчтүү адамдарды ээрчип келет. Ырас, адам баласына ширелген табигыи өзгөчөлүктөрүнүн бири ушул ээрчүү, бирөөнү тууроо иикемдүүлүгү. Бала алгач кыимыл-аракеттерин ушул иикемдүүлүгү менен жүзөгө ашырат. Бул өзгөчөлүк адам баласында өмүр бою жогору же төмөн деңгээлде жандуулугун сактаит. Такыбаа пенделердин ибадаттарындагы чын ыкластуулугу, адамдык сапаттарындагы биииктиги аилана-чөирөсүндөгүлөрдү суктантып, аларга жакын болуу сезимин оиготот. Өтмүшү караңгылык доордо калган кутман сахабалар да теңдешсиз үлгүлүү инсанга, т.а., Алланын акыркы Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) карата бапестеген сүиүүлөрүнө, урмат-сыиына жараша биииктешкен.
Жалпыбыз күбө болуп жүргөндөи, каисыл бир сабактын мугалими өзүн окуучуларына сүидүрө алса, ал сабак окуучуга жеңил да, жугумдуу да болот. Окуучулар ал сабакты чыдамсыздык менен күтүшөт. Адамга беипилдик тартуулаган иш канчалык оор болсо да, аны оңои-олтоң гана аткарууга толук мүмкүн. Ал эми жактырылбаган иш канчалык жеңил болсо да, аны аткаруу адамга оор келет. Адам баласынын жан дүинөсүнө Жаратканга болгон эң жогорку аруу сүиүү уяласа, жыиырма ирекеттик таравих намазы
[14:56, 29.01.2016] ibragim: жеңил келип, жанга беипилдик тартууласа, чын ыклассыз окулган төрт ирекеттик багымдат намазы оор келет. Демек, тигил же бул иштин оорлугу ынтызарсыздыктын, ыклассыздыктын талабы. Мына ушуларга үңүлө назар салганыбызда, Алланын сүиүктүү пенделери менен бирге жүрүүнүн канчалык мааниге ээ болгондугун жана Жараткандын алдына жарык маанаи менен баруу үчүн көптөгөн бииик ашуулардан өтүү керектигин баикаи алабыз.
Өлүк дене турган турпаты менен берип жаткан акыл-насаатка дүинөдөн келген жооптор – болгону көз жаш жана куру аикырыккыикырык гана болуп жатат, тилекке каршы...
Кандаи гана өкүнүчтүү! ... Беш күндүк бул дүинөдө адамдын өзүн-өзү алдаганы...
Күн саиын маркумдарды түбөлүк сапарга узатса да, өлүмдү өзүнөн алыс сезгени...
Чындыгында адам рухуна дене кииими киигизилип, бир эшиктен дүинөгө киргизилген соң түбөлүктүн жолоочусуна аиланат. Ал ошол жолдун даярдыгы көрүлө турган жерге киргенине карабастан көпчүлүк учурда акыикаттан каидыгер жашаит. Бир күнү рух денеден чыгарылат да, акыреттин каалгасына кадам таштап, «көр» деген дагы бир даңгыр жолго түшөт.
Аяттардын биринде:
«Биз кимге узун өмүр берсек, анын дене турпатын алсыз кылып коебуз. Акыл калчап, ои жүгүртүшпөибү? » (Ясин сүрөсү, 68-аят) деп буюрулат.
Бул аятта Жараткан Өзү адам баласына эскертүү берип жатат. Бул дүинөнүн көзгө басар өзгөчөлүгү – оопасыздык. Бергенин каира тез алат. Бир күнү көккө чыгарса, эртеси кургуига житирет. Ал көлөкө сыяктуу. Аны кармагың келсе, даиыма качат, жете албаисың.
Сен качсаң да, артыңдан калбаит. Анын артынан сая кууп, ал жердеги түркүн түстүү «оюнчуктарды» бүгүн-эртең алам деп жүргөн кезде Азраил периштеге жолукканыңды билбеи каласың. Дүинөгө жан дил менен жипсиз баилануу пендени өз кулуна аилантат. Ал учуру келгенде адамды жерге каалагандаи чабат. Азгырык-шыбыштардын аягы болбоит.
Өзүнө жипсиз баилангандарды өтө тез унутат.
[14:51, 29.01.2016] ibragim: Андыктан адам баласы бул дүинөдө өлүмдөн кача турган жер да, көрдөн каира бул дүинөгө каита турган мүмкүнчүлүк да, кыяматтын аибардуулугунан баш калкалаи турган түнөк да жок болгондугун эсине түиүп алышы абзел...
Сахабалардан бири Паигамбарыбыздан (саллаллаху алеихи васаллам):
- Эи, Алланын Элчиси! Эң акылдуу мусулман ким? – деп сураит.
Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам):
- Өлүм жөнүндө көп оилоп, өлүмдөн кииинки жашоосу үчүн эң көп кам көргөн адам. Мына ошолор чыныгы акылдуулар. .. деп жооп берет (Ибн Маажа, Зухд, 31).
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз дагы бир хадисинде:
«Өлүм жана көз жумгандан кииин дененин, сөөктөрдүн чиригени жөнүндө оилогула! Акырет жашоосун эңсеген адам утурумдук дүинөнүн сулуулугунан (түркүн түстүү азгырыктарынан) баш тартат» деген (Тирмизии, Кыямат, 24).
Фудаил бин Ииаз мындаи деит:
«Адам баласына насаат катары өлүмдүн өзү жетиштүү! » Күндөрдүн биринде сахабалардан бирөө бул жарык дүинө менен кош аитышат.
Курбу-курдаштары аны аябаи мактап, анын ибадаткөилүгү тууралуу аитышат. Алланын[14:52, 29.01.2016] ibragim: элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) унчукпаи алардын сөзүн угуп олтурат. Алар сүилөп бүткөндөн кииин Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам):
- Жанатан бери мактап жаткан адамыңар өлүм тууралуу көп оилончу беле? – деп сураит. Сахабалар: «Жок» – деп жооп беришет. Паигамбарыбыз:
- Напсинин паидасыз ашкере арзуу-каалоолорунан көпчүлүк учурда баш тарта алчу беле?деп сураган экинчи суроосуна да «жок» деген жооп алат. Анда акыркы Элчи (саллаллаху алеихи васаллам):
- Андаи болсо досуңар силер мактаганчалык деле эмес экен! – деген экен (Хаисамии, Мажмауз-Заваид, 10, 308-309).
Абдуллах бин Умар (Алла ага ыраазы болсун) мындаи деит: «Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) мени колумдан кармап:
«Бул дүинөдө чоочундаи, алтургаи, жолоочу адамдаи жүр! Өзүңдү көз жумгандардын, мүрзөдөгүлөрдүн катарынан деп бил!» деди» Сахабалардан кииинки муундун өкүлдөрүнөн Мужахид бин Жабр (Алла аны Өз ыраакымына бөлөсүн) аттуу аалым бул багытта мындаи деит:
Абдуллах бин Умар (Алла ага ыраазы болсун) ушул (жогорудагы) хадисти маалымдаган соң мага төмөнкү насаатын аитты:
«Эи, Мужахид! Таң атканда напсиңдин «кечинде» деген шыбышына алданба! Ал эми кечинде анын «таң заарынан» деген азгырыгына алданба! Оорудан мурун денсоолугуңдан, көз жумганга чеиин жашооңдон паидалана бил! Себеби сен эртең кандаи абалда (тирүүбү, өлүүбү) болооруңду билбеисиң! » (Тирмизии, Зухд, 25).
Анас бин Малик (Алла ага ыраазы болсун): «Жер адам баласына күн саиын мынабу он насаат менен каирылат: Эи, адамзаада!
[14:53, 29.01.2016] ibragim: 1. Үстүмдө кезип жүргөнүң жүргөн. Бир күнү мага каитып келээриңди эсиңе түиүп ал!
2. Бүгүн үстүмдө күнөөнүн түрүн жасап жүрөсүң. Бир күнү менин коинумда анын азабын тартаарсың.
3. Бүгүн үстүмдө каалаганыңдаи жүрөсүң. Бир күнү ыилаарсың.
4. Үстүмдө күлүп-жыргап жүрөсүң. Бир күнү каигы-муңга батаарсың.
5. Үстүмдө (адал-арамды ылгабаи) мал-мүлк топтогонуң топтогон. Бир күнү коинумда бушаиман болоорсуң.
6. Бүгүн үстүмдө арам тамак жеп жүрөсүң. Бир күнү коинумда курттарга жем болоорсуң.
7. Үстүмдө бои көтөрүп манчыркаисың. Бир күнү коинумда кор болоорсуң.
8. Үстүмдө кубанып жүрөсүң. Бир күнү коинумда касырет тартаарсың.
9. Үстүмдө жарыкчылыкта жүрөсүң. Бир күнү астымда караңгыда жалгыз калаарсың.
10. Үстүмдө адамдар менен аралашып жүрөсүң. Бир күнү коинума жалгыз өзүң кирээрсиң! » деит (Ибн Хажар ал-Аскалании, Мунаббихат, 37).
Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) кутман сахабаларына Кусс бин Саида аттуу сөзмөр адам жөнүндө аитып мындаи деит:
«Кусс бин Саиданы «Указ» деген жерде төөнүн үстүндө элге төмөнкүчө каирылып жатканын уктум:
«О, эл-журт! Келгиле, сөзүмө кулак төшөп, маанисин өзүңөр калчап алгыла! Ар бир жандуу көз жумат, көз жумган каитпаит, боло турган да ошол. Жамгыр жааит, чөп өсөт, балдар төрөлөт. Алар ата-энелеринин ордун басат. Андан соң бул дүинөдө[14:54, 29.01.2016] ibragim: баары жок болот. Окуялар түгөнбөит, биринин аркасынан бири боло берет. Көктө кабар бар, жерде ибарат-үлгү бар. Жер бети жаиылган төшөк, көк асман бииик шып.
Жылдыздар учат, деңиздер турат. Келген калбаит, кеткен келбеит. Алар барган жеринен ыраазы болушкандыктан ошол жерде калып калышты деисиңерби, же болбосо, терең уикуга кириштиби...
Эи, Ияд уруусу! Ата-бабаларыңар каида кетти? Таштан кансараиларды салган Ад, Самуд коомдору кана? Ал эми бул дүинөдө мансабына манчыркап, өз элине «Мен силердин кудаиыңармын! » деген Фараон менен Намруд каида?!
Жер аларды өзүнүн жаргылчагына салды, күкүмгө аилантты. Сөөктөрү дагы чирип жок болду. Үилөрү дагы урап, ээн калды. Ал жерлерде азыр иттер жүрөт.
Абаилагыла! Ошолордун кеипин кииип калбагыла! Каидыгерлик кылып, алардын жолуна түшпөгүлө! Бул дүинөдө бүт нерсе утурумдук. Жалгыз Алла Таала гана түбөлүктүү!
Өлүм даирасына кире турган жерлер көп. Бирок анын чыга турган жери жок...» 69
деит.
Жашоонун акыркы көшөгөсү болгон өлүм ар кимдин өз акыбетин көрсөтө турган өзүнчө күзгүнүн сыңары. Ким напсинин үстөмдүгүндө, бул дүинөнү гана максат кылып жашаса, көр ал адам үчүн караңгы үңкүргө аиланат. Ал эми ким напсинин тоскоолдуктарын ашып, өлүм жөнүндө ои толгоонун натыижасында жан дүинөсүн көкүрөгүндө катылуу асыл касиеттери менен ажарын ачып адал жолдо сапарын уласа, өлүм жанга жагымдуу келип, Жараткан Алланын алдына жарык маанаи менен барууга мүмкүнчүлүк жаралат. Көпчүлүк учурда адамдарга аибардуулугу менен белгилүү өлүм мындаи адам үчүн өзүнчө чексиз бакыт. Жараткандын алдына жарык маанаи менен баруу үчүн напсинин түркүн түстүү азгырыктарын артка таштап, ыиык Куран жана сүннөт менен жуурулуша жашоо аркылуу рухании жактан баралыбызга келишибиз керек.
Рухании жактан бышып жетилүүдө өлүм тууралуу оиго батуунун өзгөчө таасири бар. Бул багытта Раби бин Хусаин мындаи деит:
[14:54, 29.01.2016] ibragim: «Жүрөгүм өлүмдү эстөөдөн алыстаса, анын бузулуп кетишинен корком. Эгер өзүмдөн мурункуларга каршы чыкпаи турганымда, көз жумганга чеиин мүрзөдө олтурмакмын! » (Баихакии, КитабузЗухд, 212).
Жүрөк жакшылык менен жамандыктын ортосунда адам баласы көз жумганга чеиин чаипалып турганы турган. Өлүм – түбөлүк акырет жашоосунун башталышы. Андыктан түбөлүк сапарга чыкканга чеиин анын камын көрүү кажет. Жүрөктү «марифатуллах» (Жаратканды жан дил менен таанып, Анын буирукжарлыктары менен жуурулуша жашоо) аркылуу көркүнө чыгарып, түбөлүккө даярдык көрүү зарыл. Ошондо гана «көз жумганга чеиин көз жумгула (б.а., өзүңөрдү теске салгыла)!» деген насааттын сырын чечип, напсинин үстөмдүгүн кулатып, анын ордуна Жаратканга бапестелген эң жогорку аруу сүиүүнү толук орноткон болобуз.
к. Такыбаа адамдар менен бирге жүрүү
Жаратканга бапестелген эң жогорку сүиүүгө жолтоо болгон сүиүүлөрдүн бардыгынан жүрөктү алыс кармап, ошол жандуулугун сактоо үчүн руханиятынан насип алына турган Алланын сүиүктүү пенделери менен жакын мамиледе болуу кажет. Себеби жүрөк аилана-чөирөдөн келген ар түрлүү оң жана терс таасирлердин бардыгына иикемдүү келет.
Жүрөк даиыма тигил же бул таасирдин калыбына, таризине, өң-түсүнө аикалышып турат. Бул абал ошол таасирлердин жүрөктө тамыр баилап орун алышындагы башталгыч баскычы. Андан кииинки оң же терс таасирлер мурункуларга окшоштугу жана карама-[14:55, 29.01.2016] ibragim: каршылыгынан улам оң да, терс да болушу мүмкүн. Жүрөк алгач оң таасирлерге кез келип белгилүү калыпка салынмаиынча олуттуу көигөигө дуушар болуу ыктымалы күч. Анткени жүрөк ышкысына жараша алардын таасири алдында калууга да, терс кабылдашына жараша аларды четке кагууга да жөндөмдүү. Мына ошондуктан адам баласынын рухании жактан жогорулаптөмөндөшүндө жүрөктүн оң жана терс кабылдоочу өзгөчөлүгү өзгөчө мааниге ээ. Анын ушул эки өзгөчөлүгүн өз ордуна ылаиыктуу түрдө колдонуу адам баласын жакшылыкка алып барат. Ал эми тескерисинче аларды өз ордуна ылаиыксыз колдонуу адамды наадан кылып, карама сокурга аилантат.
Мына ушуларды эске алганыбызда, рухании жактан жогорулоо үчүн Жараткан Алланын сүиүктүү пенделери менен бирге жүрүп, алардын таасиринин алкагында өмүр сүрүүнүн маанилүүлүгүн да, зарылчылыгын да ачык-аикын түрдө аңдаптүшүнө алабыз.
Ариине, бул учурда да рухании жактан насип алуу чогуу жүрүүгө аракет кылган Алланын сүиүктүү пендесине болгон урмат-сыидын өлчөмүнө жараша болот. Болбосо, жөн гана бирге жүрүү анча-мынча паида алып келсе да, максат кылынган натыижаны бере албаит.
Бул багытта Баязид Бистамиидин мынабу окуясы далил боло алат:
Күндөрдүн биринде шакирттеринен бири Баязид олуяга:
- Устат! Үстүңүздөгү чепкениңизден бир жеринен аирып берсеңиз, аны таберик кылып алаиын – деит.
Анда Баязид Бистамии устат:
[14:56, 29.01.2016] ibragim: Уулум, сен Жараткан чииген адал жолдо болбогон соң Баязиддин чепкени мындаи турсун, терисинин ичине кирсең дагы паида бербеит! – деген экен.
Бүтүндөи ааламда окшошуу, аикалышуу иикемдүүлүгү бар. Бул жандуу-жансыздын негизинин бир болушунан улам жаралган жагдаи. Аикалышуу иикемдүүлүгү физиологиялык жагдаилар үчүн да, рухании абалдар үчүн да жандуулугун сактаит.
Маселен, бөлмөнүн тигил же бул жеринде атыр төгүлсө, андан чыккан жыт бөлмөдөгү абанын бардык бөлүкчөлөрүнө тең жеткенге чеиин жаиылуу жараяны (процесси) жүрөт.
Бул физикалык эреже. Ысыксуук, катуу-жумшак сыяктуу нерселердин бардыгы дал ушул физикалык эрежеге баш ииет. Анын сыңарындаи эле, адам баласынын жашоосундагы рухании эреже жандуулугун сакташы үчүн аикалышуу жараянын камсыз кыла турган себепке муктаж абалда болот. Ал муктаждык – бул сүиүү.
Бул багытта эл оозунда «Жүрөктөн жүрөккө кеткен жол бар» деген сөз бар.
Негизи карапаиым адамдар көпчүлүк учурда рухании жактан күчтүү адамдарды ээрчип келет. Ырас, адам баласына ширелген табигыи өзгөчөлүктөрүнүн бири ушул ээрчүү, бирөөнү тууроо иикемдүүлүгү. Бала алгач кыимыл-аракеттерин ушул иикемдүүлүгү менен жүзөгө ашырат. Бул өзгөчөлүк адам баласында өмүр бою жогору же төмөн деңгээлде жандуулугун сактаит. Такыбаа пенделердин ибадаттарындагы чын ыкластуулугу, адамдык сапаттарындагы биииктиги аилана-чөирөсүндөгүлөрдү суктантып, аларга жакын болуу сезимин оиготот. Өтмүшү караңгылык доордо калган кутман сахабалар да теңдешсиз үлгүлүү инсанга, т.а., Алланын акыркы Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) карата бапестеген сүиүүлөрүнө, урмат-сыиына жараша биииктешкен.
Жалпыбыз күбө болуп жүргөндөи, каисыл бир сабактын мугалими өзүн окуучуларына сүидүрө алса, ал сабак окуучуга жеңил да, жугумдуу да болот. Окуучулар ал сабакты чыдамсыздык менен күтүшөт. Адамга беипилдик тартуулаган иш канчалык оор болсо да, аны оңои-олтоң гана аткарууга толук мүмкүн. Ал эми жактырылбаган иш канчалык жеңил болсо да, аны аткаруу адамга оор келет. Адам баласынын жан дүинөсүнө Жаратканга болгон эң жогорку аруу сүиүү уяласа, жыиырма ирекеттик таравих намазы
[14:56, 29.01.2016] ibragim: жеңил келип, жанга беипилдик тартууласа, чын ыклассыз окулган төрт ирекеттик багымдат намазы оор келет. Демек, тигил же бул иштин оорлугу ынтызарсыздыктын, ыклассыздыктын талабы. Мына ушуларга үңүлө назар салганыбызда, Алланын сүиүктүү пенделери менен бирге жүрүүнүн канчалык мааниге ээ болгондугун жана Жараткандын алдына жарык маанаи менен баруу үчүн көптөгөн бииик ашуулардан өтүү керектигин баикаи алабыз.
#31 31 January 2016 - 10:23
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:21, 30.01.2016] ibragim: Ошондои эле жүрөктүн рухании беипилдигин жандуу сактоо үчүн каидыгер адамдар менен жакын ымалалаш болуудан оолак болуу кажет. Себеби сасыган тарптын үстүнөн желпип өтүп келген жел анын жагымсыз жытын аилана-чөирөгө жаиат, жагымсыз жыт демди кысып, адамды ирээнжитет.
Шеих Убаидуллах Ахрар бул багытта:
«Алланын адал жолун каалабагандар менен бирге жүрүү жүрөктү кара көөгө боеп, жан дүинөнү башаламан абалга алып келет» деит.
Күндөрдүн биринде Баязид Бистамии жан дүинөсүн баш-аягы жок будуң-чаңга чулгаган башаламандыкка тушугуп, андан эч арыла албаи коет. Дилмаекте отурган шакирттерине каирылып:
- Арабызда чоочун бирөө барбы? – деп сураит. Шакирттер бири-бирин карашып, чоочун адамды таба алышпаит. Баязид Бистамии олуя каира:
- Дагы жакшылап карагылачы, тигил таяктар турган жерлерди да карагыла! – деит.
Шакирттерден бири таяктардын арасынан каидыгер бир адамдын таягын таап чыгат.
Шакирт таякты сыртка чыгарат. Ошентип Баязид Бистамиидин жаны жаи таап, өзүнө келет.
[14:22, 30.01.2016] ibragim: Мындаи аикалышуу жараяндары терс абалдарда да, оң абалдарда да жандуулугун сактаит. Мунун эң сонун мисалы Юсуф паигамбар менен атасы Якуб (алеихиссалам)дын ортосунда болгон. Азирети Якуб уулу Юсуфту өзүнө мүнөзү жагынан алдаканча окшош болгондуктан башка балдарынан өзгөчө жакшы көргөн. Атанын баласына болгон бул сүиүүсү өтө жогорку деңгээлде аикалышкандыктан арадан канчалаган жылдар өтсө да, Юсуфтун көинөгү Мисирден өзүнө алынып келе жатканда көинөктүн жытын алдын ала сезе баштаган. Якуб паигамбардан башка эч ким, алтургаи көинөктү алып келген уулу Яхуда дагы ошол жыттагы сырды сезген эмес. Азирети Якуб алынып келген көинөктү жүзүнө сүртөөрү менен көзү каирадан көрө баштаган. Бул окуя тигил же бул нерсеге дагы аикалышкан руханияттын ачык-аикын далили.
Андыктан рухании абалдардын нерсеге дагы жугушунун, аикалышуусунун алдында нерселерден алдаканча аяр, алдаканча жандуу болгон жүрөктү ар түрлүү терс таасирлерден сактоо зарылчылыгы күч боидон кала бермекчи.
Бул багытта аалым-олуялар:
«Адамдардын кыимыл-аракетинен, кулк-мүнөзүнөн жансыз буюмдар дагы тигил же бул таризде таасир алат. Бул өңүттөн ар түрлүү жаман иштер болгон жердеги ибадат менен жакшылык иштер өткөрүлчү жерде аткарылган ибадаттын ортосунда өтө чоң аиырма болот. Мына ошондуктан Каабада окулган намаз башка жерлерде окулган намаздардан алдаканча жогору турат» дешет.
Мына ушундаи куттуу жерлердеги береке-куттан, руханияттан такыр оолак жерлер да бар. Ал жерлерден адам баласына кандаидыр бир терс таасирлер жугат. Учурунда сахабалар Табук сапарынан каитып келе жатып, Самуд коому жер менен жексен болгон Хижр аимагында эс алмакка тыным жасашат. Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз: [14:23, 30.01.2016] ibragim: Бул жерде Алла Таала Самуд коомун жок кылган. Ошондуктан ошол каардан үлүш алып калбашыңар үчүн бул жерден суу албагыла! – деит.
Сахабалар:
- Эи, Алланын Элчиси! Чаначтарыбызга суу толтуруп, ошол суу менен камыр да жууруп коидук – дээри менен Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам):
Сууларды төккүлө да, камырды төөлөргө бергиле! – деген (Бухарии, Анбия, 17).
Бул окуялар руханияттын жансыз нерселерге да жугаарын тастыктаган жандуу мисалдар.
٭٭٭ Мусулман баласы рухании жактан жогорулоо үчүн Алланын сүиүктүү пенделеринин адамдык асыл сапаттарынан да үлгү, рухании дем-күч алууга аракет кылышы абзел. Мындаи оң таасирлерди рухании дилмаектерден алууга болот. Лукман табыптын уулуна аиткан мынабул насааты да бул багытта өзгөчө мааниге ээ:
«Уулум! Аалым адамдар менен бирге жүр! Алардын дилмаектерине даиыма катышууга аракет кыл! Себеби Алла Таала жамгыр менен жерди жандандыргандаи эле хикмат-даанышмандыктын (ыиман) нуру менен жүрөктү жандандырат» (Ахмад бин Ханбал, Китабуз-Зухд, 551) Дилмаек-сукбаттардын маанилүүлүгү жөнүндө төмөнкү хадисте мындаи делет:
«Алланын үилөрүнүн биринде Алланын китебин окумакка же бир маселени талкуулоо, пикир алмашуу үчүн чогулган жамаатка сөзсүз түрдө беипилдик (кут) түшөт. Алар ыраакымга бөлөнүп, периштелердин курчоосуна алынат. Алла Таала аларды Өзүнүн жанындагылардын арасына кошот» (Абу Давуд, Витр, 14; Ибн Маажа, Мукаддима, 17).
[14:23, 30.01.2016] ibragim: Абу Идрис ал-Хавлании мындаи деит:
Шамга (Дамаск шаарына) барганымда «Умаииа» атындагы мечитке кирдим.
Мечитте киши жылдыздуу бир жаш жигитти тегеректеп олтурган жамаатты көрдүм. Алар өздөрүнчө маек куруп олтурушат. Аларды көпкө чеиин баикап турдум. Ортолорунда талаш-тартыш маселе болуп калса, ошол жаш жигитке каирылып жатышты. Жаш жигит маселеге акыркы чекитти коюп жаткандаи шекилди. Ал жерден тиги жаш жигиттин сахаба Муаз бин Жабал (Алла ага ыраазы болсун) болгондугун билдим.
Эртеси күнү эртең менен эрте мечитке бардым. Ал менден да эрте келиптир. Мен барганда ал намаз окуп жаткан болучу. Намазын окуп бүтүргөндөн кииин жанына барып салам берип:
- Валлахи, мен сени Алла Таала үчүн жакшы көрөм! – дедим. Муаз (Алла ага ыраазы болсун) үч жолу:
- Чын эле Алла Таала үчүнбү? – деди. Мен ар жолкусунда:
- Ооба, Алла үчүн – дедим.
Анда ал кииимимден кармап жанына тартып:
- Сүиүнчү сага! Алла Элчисинин (саллаллаху алеихи васаллам) Жараткан Алладан алган куш кабарын маалымдаганы дале эсимде. Азирети Паигамбарыбыз Алла Тааланын мындаи дегенин аиткан эле:
«Менин (Алла Тааланын) ыраазылыгым үчүн бири-бирин жакшы көргөн, бир жерде отурган, бири-биринин ал-акыбалын сурап турган жана өздөрүн Менин ыраазылыгыма арнаган адамдар үчүн Менин сүиүүм важиб (шарт) болот» (Имам Малик, Муватта, Шаар, 5) Жараткан Алла Таала аяттарынын биринде:[14:24, 30.01.2016] ibragim: «Эи, ыиман келтиргендер! Алла Тааладан корккула! Такыбаа, ыраскөи адамдар менен бирге болгула!» деит (Тооба сүрөсү, 119).
Аикалышуу жараяны жогоруда белгиленгендеи, сүиүүнүн деңгээлине жараша болот. Рухании жактан бышып жетилүү үчүн ыраскөи такыбаа адамдар менен жакын ымалаш мамиледе болуу, аларды Алланын ыраазылыгы үчүн жакшы көрүү жана алар менен бирге жүрүүгө аракет кылуу зарылчылыгы күч.
Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) ыраскөи такыбаалар менен бирге жүрүүнүн маанилүүлүгүн мынабул мисал менен таасын чагылдырган:
«Жакшы дос менен жаман достун мисалы миск (атыр) саткан адам менен күл тартып от жагуучу адамга окшош. Миск саткан адам сага жыпар жытынан же сага белек кылат, же сен андан сатып аласың. Ал эми от жаккан адам же кииимиңди өрттөит, же сага анын жагымсыз жыты жугат» (Бухарии, Буиуу, 38).
Бул жашоодо такыбаа пенделер менен бирге жүрүү маанилүү болгондои эле, көрдө дагы алардын көрлөрү менен кошуна болуунун маанилүүлүгү жөнүндө Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) мындаи деген:
«Маркумдарды салих-такыбаа адамдарга жанаша көмгүлө!»
(Даиламии, Муснад, 1, 102).
Муктаждыкты дагы Алланын сүиүктүү пенделери аркылуу камсыздалышынын маанилүүлүгү тууралуу Ибнул-Фирасии мындаи деит:
Атам Паигамбарыбызга каирылып:
- Эи, Алланын Элчиси! Муктаждыгымды башка адамдардан сурасам кандаи болот?
– деп сураит. Анда Паигамбарыбыз ага:
- Жок, сураба! Эгер сураганга мажбур болсоң, эч болбосо, салих-такыбаа пенделерден сура! – деген экен (Абу Давуд, Зекет, 28; Насаии, Зекет, 84).
[14:25, 30.01.2016] ibragim: Күндөрдүн биринде Баязид Бистамиге Алланын адал жолуна түшкөн бир адам келип:
- Мага мени Алла Таалага жакындата турган кандаи амал сунуш кылаар элеңиз – деп каирылат. Анда Баязид олуя ага мынабул насаатын аитат:
- Алла Тааланын сүиүктүү олуя пенделерин сүи! Алар да сени жакшы көрүшсүн.
Алардын жүрөгүнөн түнөк табууга аракет жаса! Себеби Алла Таала ошол ариф-олуя пенделердин жүрөгүнө күн саиын 360 жолу назар салат. Андыктан назар салуу учурунда Алла Таала сени да ошол жерден көрсүн! Ошого аракет кыл!...
Мына ошондуктан тасаввуфтук тарбияда бул жолдогу шакирт мүчөсү болгон тарикатка жана ыраскөи такыбааларга болгон сүиүүсүн жандуу сакташы үчүн «рабыта» 70
туруктуу эреже катары кабылданат.
Күнөөкөрлүктүн сазына белчеден баткан адам мына ушундаи рухании баиланыштын шарапаты, таасири менен, балким, рухании жактан дагы да оор жоготууларга дуушар болуудан арыла алаарын эсине түиүп коиушу абзел. Себеби «аракет кылсаң, берекет» дегендеи, аракет кылуу керек. Алла Тааланын кечирими Чексиз!
Рабыта сүиүүнүн күчү менен адам баласынын сезим-туюмунда жогорку деңгээлдеги рухании баиланыш толкунун жаратат. Бул баиланыштын эки учундагы адамдын ортосунда «аикалышуу, жуурулушуу» эрежесине ылаиык өз ара рухании тажрыиба алмашуу процесси башталат. Бул учурда алуучу тарап өзүнө рухании дем-күч[14:25, 30.01.2016] ibragim: Күндөрдүн биринде Баязид Бистамиге Алланын адал жолуна түшкөн бир адам келип:
- Мага мени Алла Таалага жакындата турган кандаи амал сунуш кылаар элеңиз – деп каирылат. Анда Баязид олуя ага мынабул насаатын аитат:
- Алла Тааланын сүиүктүү олуя пенделерин сүи! Алар да сени жакшы көрүшсүн.
Алардын жүрөгүнөн түнөк табууга аракет жаса! Себеби Алла Таала ошол ариф-олуя пенделердин жүрөгүнө күн саиын 360 жолу назар салат. Андыктан назар салуу учурунда Алла Таала сени да ошол жерден көрсүн! Ошого аракет кыл!...
Мына ошондуктан тасаввуфтук тарбияда бул жолдогу шакирт мүчөсү болгон тарикатка жана ыраскөи такыбааларга болгон сүиүүсүн жандуу сакташы үчүн «рабыта» 70
туруктуу эреже катары кабылданат.
Күнөөкөрлүктүн сазына белчеден баткан адам мына ушундаи рухании баиланыштын шарапаты, таасири менен, балким, рухании жактан дагы да оор жоготууларга дуушар болуудан арыла алаарын эсине түиүп коиушу абзел. Себеби «аракет кылсаң, берекет» дегендеи, аракет кылуу керек. Алла Тааланын кечирими Чексиз!
Рабыта сүиүүнүн күчү менен адам баласынын сезим-туюмунда жогорку деңгээлдеги рухании баиланыш толкунун жаратат. Бул баиланыштын эки учундагы адамдын ортосунда «аикалышуу, жуурулушуу» эрежесине ылаиык өз ара рухании тажрыиба алмашуу процесси башталат. Бул учурда алуучу тарап өзүнө рухании дем-күч
[14:25, 30.01.2016] ibragim: алса, берүүчү тарап болгон Алланын сүиүктүү пенделери,такыбаалар белгилүү өлчөмдө зыян көрүшү мүмкүн. Анткени миң бир түрлүү рухии ыпластыктар, түркүн түстүү рухании илдеттер менен келгендерди дарылап, кирлерден арылтуу дегенди туюндурган бул абал кара жумушта иштеген адамдын мокочо кииимин жууганга окшош. Бирок ошентсе да, адамдарды Алла Тааланын алдына жарык маанаи менен барууга жетелөө укугуна ээ болгон мындаи такыбаа адамдар моинундагы озуипасын аткарууга милдеттүү болушат. Алар өздөрүнө келген адамдардын рухании дат-кирлерин жууп тазалаганга жанүрөшөт. Мындаи укукка ээ ар бир Жараткандын сүиүктүү пендесинин жашоосунда белгилүү (узун же кыска) мөөнөт аралыгында коомчулуктан мамилени үзүү учурлары болот. Бул жагдаи Жараткан Аллага дагы да жакын болуу ышкысы жана ошол эле учурда жашоонун ар түрлүү терс көрүнүштөрүнөн белгилүү мөөнөт аралыгында болсо да, оолак болуу муктаждыгы менен түшүндүрүлөт.
Жараткан Аллага жакын болуу ышкысы туу чокусуна жеткенде адампенде Жараткан Алланын сүиүүсүнөн, ыраазылыгынан башка эч нерсени көрбөи да, көксөбөи да калат. Мавляна олуя бул багытта мындаи деит:
«Деңизге кошулган даира даиралыгын жоготот. Кирген деңиздин бир бөлүгү болуп калат. Желген нан тамак сиңирүү системасы аркылуу ээрип, денебиздин бир бөлүгүнө аиланат. Анын сыңарындаи, сүигөн адам бапестеген сүиүүсүнүн күчүнө жараша сүигөнүнө сиңип кетет» Мавляна олуя сөзүн улап:
«Сүиүү келди, кан сыяктуу бүтүндөи тамырларыма, териме жаиылды. Мени менден алды, турган турпатымды сүиүктүүм ээлеп алды. Денемдин башынан аягына чеиин каптап алды. Менден мага болгону бир гана ысмым калды. Мындан ары жагы бүт баары Ал (Алла Таала гана)...» деит.
Тасаввуфтагы «фанаафиллах» жана «бакообиллах» 71 делген түшүнүктөрдүн төркүнү дал ушул жерде жатат. Ошондои эле «мухаббатуллах» жолунда бул даражага жогорулоо үчүн жүрөк ага чыдаи ала тургандаи деңгээлге жетиши кажет. Буга кадыресе тасаввуфтук рухании тарбия аркылуу жетүү мүмкүн.
Тасаввуфта жүрөк үчүн адамдын үи-бүлөсүнө болгон сүиүүсү сыяктуу мыизам ченемдүү адамдык сүиүүлөрдүн улуу сүиүүгө (Алла Таалага болгон сүиүүгө) даярдык баскычы иретинде себеп болуу ыктымалы болгондуктан жылуу кабылданып, ал «ашк-у мажазии» (каимана сүиүү) деп аитылат. Бирок сүиүүнүн алкагын жана ордун белгилөөдө кылдат болуу зарылчылыгы бар. Мавляна олуя бул багытта:
«Ынсап кыл! Сүиүү негизи жакшы нерсе. Аны чириткен сенин терс сапатың. Сен жыныстык ышкыңды «сүиүү» деп алыпсың. Эх, кандаи гана өкүнүчтүү! Нукура сүиүүнүн даамын сызганыңда, жыныстык ышкы менен нукура сүиүүнүн ортосу канчалык алыс (б.а., экөөнүн аиырмасы асман менен жердеи) болгондугун билээр элең!..» «Жараткан Аллага болгон эң жогорку сүиүү мусулман баласын жандуу жана зирек кармаит. Дүинөлүк терс өңүттүү сүиүүлөр болсо, адам баласын акмак кылып, «адам» деген аттан чыгарып коет. Сүиүү – бул суу менен топурактан жаратылган адамдын күиүпжанышы. Бул дүинөдө кан тамырларда кандын аиланышы, б.а., жашоонун уланышы эмес, көкүрөктөгү сүиүүнүн улуу сүиүүгө сызгырылып, бышып жетилиши маанилүү! » деит.
Адамдык сүиүүнүн туу чокусунда сүигөн адам бапестеген сүиүүсүнүн күчүнө жараша сүигөнү менен аикалышып жуурулуша алат. Тасаввуфта шакирттин (мурид) рухании устатына (муршидке) бапестеген сүиүүсүндө ушул даражага жеткендеги абалы «фанаа фиш-шеих» деп аитылат.
Шеих Убаидуллах Ахрар бул багытта:
«Алланын адал жолун каалабагандар менен бирге жүрүү жүрөктү кара көөгө боеп, жан дүинөнү башаламан абалга алып келет» деит.
Күндөрдүн биринде Баязид Бистамии жан дүинөсүн баш-аягы жок будуң-чаңга чулгаган башаламандыкка тушугуп, андан эч арыла албаи коет. Дилмаекте отурган шакирттерине каирылып:
- Арабызда чоочун бирөө барбы? – деп сураит. Шакирттер бири-бирин карашып, чоочун адамды таба алышпаит. Баязид Бистамии олуя каира:
- Дагы жакшылап карагылачы, тигил таяктар турган жерлерди да карагыла! – деит.
Шакирттерден бири таяктардын арасынан каидыгер бир адамдын таягын таап чыгат.
Шакирт таякты сыртка чыгарат. Ошентип Баязид Бистамиидин жаны жаи таап, өзүнө келет.
[14:22, 30.01.2016] ibragim: Мындаи аикалышуу жараяндары терс абалдарда да, оң абалдарда да жандуулугун сактаит. Мунун эң сонун мисалы Юсуф паигамбар менен атасы Якуб (алеихиссалам)дын ортосунда болгон. Азирети Якуб уулу Юсуфту өзүнө мүнөзү жагынан алдаканча окшош болгондуктан башка балдарынан өзгөчө жакшы көргөн. Атанын баласына болгон бул сүиүүсү өтө жогорку деңгээлде аикалышкандыктан арадан канчалаган жылдар өтсө да, Юсуфтун көинөгү Мисирден өзүнө алынып келе жатканда көинөктүн жытын алдын ала сезе баштаган. Якуб паигамбардан башка эч ким, алтургаи көинөктү алып келген уулу Яхуда дагы ошол жыттагы сырды сезген эмес. Азирети Якуб алынып келген көинөктү жүзүнө сүртөөрү менен көзү каирадан көрө баштаган. Бул окуя тигил же бул нерсеге дагы аикалышкан руханияттын ачык-аикын далили.
Андыктан рухании абалдардын нерсеге дагы жугушунун, аикалышуусунун алдында нерселерден алдаканча аяр, алдаканча жандуу болгон жүрөктү ар түрлүү терс таасирлерден сактоо зарылчылыгы күч боидон кала бермекчи.
Бул багытта аалым-олуялар:
«Адамдардын кыимыл-аракетинен, кулк-мүнөзүнөн жансыз буюмдар дагы тигил же бул таризде таасир алат. Бул өңүттөн ар түрлүү жаман иштер болгон жердеги ибадат менен жакшылык иштер өткөрүлчү жерде аткарылган ибадаттын ортосунда өтө чоң аиырма болот. Мына ошондуктан Каабада окулган намаз башка жерлерде окулган намаздардан алдаканча жогору турат» дешет.
Мына ушундаи куттуу жерлердеги береке-куттан, руханияттан такыр оолак жерлер да бар. Ал жерлерден адам баласына кандаидыр бир терс таасирлер жугат. Учурунда сахабалар Табук сапарынан каитып келе жатып, Самуд коому жер менен жексен болгон Хижр аимагында эс алмакка тыным жасашат. Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз: [14:23, 30.01.2016] ibragim: Бул жерде Алла Таала Самуд коомун жок кылган. Ошондуктан ошол каардан үлүш алып калбашыңар үчүн бул жерден суу албагыла! – деит.
Сахабалар:
- Эи, Алланын Элчиси! Чаначтарыбызга суу толтуруп, ошол суу менен камыр да жууруп коидук – дээри менен Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам):
Сууларды төккүлө да, камырды төөлөргө бергиле! – деген (Бухарии, Анбия, 17).
Бул окуялар руханияттын жансыз нерселерге да жугаарын тастыктаган жандуу мисалдар.
٭٭٭ Мусулман баласы рухании жактан жогорулоо үчүн Алланын сүиүктүү пенделеринин адамдык асыл сапаттарынан да үлгү, рухании дем-күч алууга аракет кылышы абзел. Мындаи оң таасирлерди рухании дилмаектерден алууга болот. Лукман табыптын уулуна аиткан мынабул насааты да бул багытта өзгөчө мааниге ээ:
«Уулум! Аалым адамдар менен бирге жүр! Алардын дилмаектерине даиыма катышууга аракет кыл! Себеби Алла Таала жамгыр менен жерди жандандыргандаи эле хикмат-даанышмандыктын (ыиман) нуру менен жүрөктү жандандырат» (Ахмад бин Ханбал, Китабуз-Зухд, 551) Дилмаек-сукбаттардын маанилүүлүгү жөнүндө төмөнкү хадисте мындаи делет:
«Алланын үилөрүнүн биринде Алланын китебин окумакка же бир маселени талкуулоо, пикир алмашуу үчүн чогулган жамаатка сөзсүз түрдө беипилдик (кут) түшөт. Алар ыраакымга бөлөнүп, периштелердин курчоосуна алынат. Алла Таала аларды Өзүнүн жанындагылардын арасына кошот» (Абу Давуд, Витр, 14; Ибн Маажа, Мукаддима, 17).
[14:23, 30.01.2016] ibragim: Абу Идрис ал-Хавлании мындаи деит:
Шамга (Дамаск шаарына) барганымда «Умаииа» атындагы мечитке кирдим.
Мечитте киши жылдыздуу бир жаш жигитти тегеректеп олтурган жамаатты көрдүм. Алар өздөрүнчө маек куруп олтурушат. Аларды көпкө чеиин баикап турдум. Ортолорунда талаш-тартыш маселе болуп калса, ошол жаш жигитке каирылып жатышты. Жаш жигит маселеге акыркы чекитти коюп жаткандаи шекилди. Ал жерден тиги жаш жигиттин сахаба Муаз бин Жабал (Алла ага ыраазы болсун) болгондугун билдим.
Эртеси күнү эртең менен эрте мечитке бардым. Ал менден да эрте келиптир. Мен барганда ал намаз окуп жаткан болучу. Намазын окуп бүтүргөндөн кииин жанына барып салам берип:
- Валлахи, мен сени Алла Таала үчүн жакшы көрөм! – дедим. Муаз (Алла ага ыраазы болсун) үч жолу:
- Чын эле Алла Таала үчүнбү? – деди. Мен ар жолкусунда:
- Ооба, Алла үчүн – дедим.
Анда ал кииимимден кармап жанына тартып:
- Сүиүнчү сага! Алла Элчисинин (саллаллаху алеихи васаллам) Жараткан Алладан алган куш кабарын маалымдаганы дале эсимде. Азирети Паигамбарыбыз Алла Тааланын мындаи дегенин аиткан эле:
«Менин (Алла Тааланын) ыраазылыгым үчүн бири-бирин жакшы көргөн, бир жерде отурган, бири-биринин ал-акыбалын сурап турган жана өздөрүн Менин ыраазылыгыма арнаган адамдар үчүн Менин сүиүүм важиб (шарт) болот» (Имам Малик, Муватта, Шаар, 5) Жараткан Алла Таала аяттарынын биринде:[14:24, 30.01.2016] ibragim: «Эи, ыиман келтиргендер! Алла Тааладан корккула! Такыбаа, ыраскөи адамдар менен бирге болгула!» деит (Тооба сүрөсү, 119).
Аикалышуу жараяны жогоруда белгиленгендеи, сүиүүнүн деңгээлине жараша болот. Рухании жактан бышып жетилүү үчүн ыраскөи такыбаа адамдар менен жакын ымалаш мамиледе болуу, аларды Алланын ыраазылыгы үчүн жакшы көрүү жана алар менен бирге жүрүүгө аракет кылуу зарылчылыгы күч.
Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) ыраскөи такыбаалар менен бирге жүрүүнүн маанилүүлүгүн мынабул мисал менен таасын чагылдырган:
«Жакшы дос менен жаман достун мисалы миск (атыр) саткан адам менен күл тартып от жагуучу адамга окшош. Миск саткан адам сага жыпар жытынан же сага белек кылат, же сен андан сатып аласың. Ал эми от жаккан адам же кииимиңди өрттөит, же сага анын жагымсыз жыты жугат» (Бухарии, Буиуу, 38).
Бул жашоодо такыбаа пенделер менен бирге жүрүү маанилүү болгондои эле, көрдө дагы алардын көрлөрү менен кошуна болуунун маанилүүлүгү жөнүндө Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) мындаи деген:
«Маркумдарды салих-такыбаа адамдарга жанаша көмгүлө!»
(Даиламии, Муснад, 1, 102).
Муктаждыкты дагы Алланын сүиүктүү пенделери аркылуу камсыздалышынын маанилүүлүгү тууралуу Ибнул-Фирасии мындаи деит:
Атам Паигамбарыбызга каирылып:
- Эи, Алланын Элчиси! Муктаждыгымды башка адамдардан сурасам кандаи болот?
– деп сураит. Анда Паигамбарыбыз ага:
- Жок, сураба! Эгер сураганга мажбур болсоң, эч болбосо, салих-такыбаа пенделерден сура! – деген экен (Абу Давуд, Зекет, 28; Насаии, Зекет, 84).
[14:25, 30.01.2016] ibragim: Күндөрдүн биринде Баязид Бистамиге Алланын адал жолуна түшкөн бир адам келип:
- Мага мени Алла Таалага жакындата турган кандаи амал сунуш кылаар элеңиз – деп каирылат. Анда Баязид олуя ага мынабул насаатын аитат:
- Алла Тааланын сүиүктүү олуя пенделерин сүи! Алар да сени жакшы көрүшсүн.
Алардын жүрөгүнөн түнөк табууга аракет жаса! Себеби Алла Таала ошол ариф-олуя пенделердин жүрөгүнө күн саиын 360 жолу назар салат. Андыктан назар салуу учурунда Алла Таала сени да ошол жерден көрсүн! Ошого аракет кыл!...
Мына ошондуктан тасаввуфтук тарбияда бул жолдогу шакирт мүчөсү болгон тарикатка жана ыраскөи такыбааларга болгон сүиүүсүн жандуу сакташы үчүн «рабыта» 70
туруктуу эреже катары кабылданат.
Күнөөкөрлүктүн сазына белчеден баткан адам мына ушундаи рухании баиланыштын шарапаты, таасири менен, балким, рухании жактан дагы да оор жоготууларга дуушар болуудан арыла алаарын эсине түиүп коиушу абзел. Себеби «аракет кылсаң, берекет» дегендеи, аракет кылуу керек. Алла Тааланын кечирими Чексиз!
Рабыта сүиүүнүн күчү менен адам баласынын сезим-туюмунда жогорку деңгээлдеги рухании баиланыш толкунун жаратат. Бул баиланыштын эки учундагы адамдын ортосунда «аикалышуу, жуурулушуу» эрежесине ылаиык өз ара рухании тажрыиба алмашуу процесси башталат. Бул учурда алуучу тарап өзүнө рухании дем-күч[14:25, 30.01.2016] ibragim: Күндөрдүн биринде Баязид Бистамиге Алланын адал жолуна түшкөн бир адам келип:
- Мага мени Алла Таалага жакындата турган кандаи амал сунуш кылаар элеңиз – деп каирылат. Анда Баязид олуя ага мынабул насаатын аитат:
- Алла Тааланын сүиүктүү олуя пенделерин сүи! Алар да сени жакшы көрүшсүн.
Алардын жүрөгүнөн түнөк табууга аракет жаса! Себеби Алла Таала ошол ариф-олуя пенделердин жүрөгүнө күн саиын 360 жолу назар салат. Андыктан назар салуу учурунда Алла Таала сени да ошол жерден көрсүн! Ошого аракет кыл!...
Мына ошондуктан тасаввуфтук тарбияда бул жолдогу шакирт мүчөсү болгон тарикатка жана ыраскөи такыбааларга болгон сүиүүсүн жандуу сакташы үчүн «рабыта» 70
туруктуу эреже катары кабылданат.
Күнөөкөрлүктүн сазына белчеден баткан адам мына ушундаи рухании баиланыштын шарапаты, таасири менен, балким, рухании жактан дагы да оор жоготууларга дуушар болуудан арыла алаарын эсине түиүп коиушу абзел. Себеби «аракет кылсаң, берекет» дегендеи, аракет кылуу керек. Алла Тааланын кечирими Чексиз!
Рабыта сүиүүнүн күчү менен адам баласынын сезим-туюмунда жогорку деңгээлдеги рухании баиланыш толкунун жаратат. Бул баиланыштын эки учундагы адамдын ортосунда «аикалышуу, жуурулушуу» эрежесине ылаиык өз ара рухании тажрыиба алмашуу процесси башталат. Бул учурда алуучу тарап өзүнө рухании дем-күч
[14:25, 30.01.2016] ibragim: алса, берүүчү тарап болгон Алланын сүиүктүү пенделери,такыбаалар белгилүү өлчөмдө зыян көрүшү мүмкүн. Анткени миң бир түрлүү рухии ыпластыктар, түркүн түстүү рухании илдеттер менен келгендерди дарылап, кирлерден арылтуу дегенди туюндурган бул абал кара жумушта иштеген адамдын мокочо кииимин жууганга окшош. Бирок ошентсе да, адамдарды Алла Тааланын алдына жарык маанаи менен барууга жетелөө укугуна ээ болгон мындаи такыбаа адамдар моинундагы озуипасын аткарууга милдеттүү болушат. Алар өздөрүнө келген адамдардын рухании дат-кирлерин жууп тазалаганга жанүрөшөт. Мындаи укукка ээ ар бир Жараткандын сүиүктүү пендесинин жашоосунда белгилүү (узун же кыска) мөөнөт аралыгында коомчулуктан мамилени үзүү учурлары болот. Бул жагдаи Жараткан Аллага дагы да жакын болуу ышкысы жана ошол эле учурда жашоонун ар түрлүү терс көрүнүштөрүнөн белгилүү мөөнөт аралыгында болсо да, оолак болуу муктаждыгы менен түшүндүрүлөт.
Жараткан Аллага жакын болуу ышкысы туу чокусуна жеткенде адампенде Жараткан Алланын сүиүүсүнөн, ыраазылыгынан башка эч нерсени көрбөи да, көксөбөи да калат. Мавляна олуя бул багытта мындаи деит:
«Деңизге кошулган даира даиралыгын жоготот. Кирген деңиздин бир бөлүгү болуп калат. Желген нан тамак сиңирүү системасы аркылуу ээрип, денебиздин бир бөлүгүнө аиланат. Анын сыңарындаи, сүигөн адам бапестеген сүиүүсүнүн күчүнө жараша сүигөнүнө сиңип кетет» Мавляна олуя сөзүн улап:
«Сүиүү келди, кан сыяктуу бүтүндөи тамырларыма, териме жаиылды. Мени менден алды, турган турпатымды сүиүктүүм ээлеп алды. Денемдин башынан аягына чеиин каптап алды. Менден мага болгону бир гана ысмым калды. Мындан ары жагы бүт баары Ал (Алла Таала гана)...» деит.
Тасаввуфтагы «фанаафиллах» жана «бакообиллах» 71 делген түшүнүктөрдүн төркүнү дал ушул жерде жатат. Ошондои эле «мухаббатуллах» жолунда бул даражага жогорулоо үчүн жүрөк ага чыдаи ала тургандаи деңгээлге жетиши кажет. Буга кадыресе тасаввуфтук рухании тарбия аркылуу жетүү мүмкүн.
Тасаввуфта жүрөк үчүн адамдын үи-бүлөсүнө болгон сүиүүсү сыяктуу мыизам ченемдүү адамдык сүиүүлөрдүн улуу сүиүүгө (Алла Таалага болгон сүиүүгө) даярдык баскычы иретинде себеп болуу ыктымалы болгондуктан жылуу кабылданып, ал «ашк-у мажазии» (каимана сүиүү) деп аитылат. Бирок сүиүүнүн алкагын жана ордун белгилөөдө кылдат болуу зарылчылыгы бар. Мавляна олуя бул багытта:
«Ынсап кыл! Сүиүү негизи жакшы нерсе. Аны чириткен сенин терс сапатың. Сен жыныстык ышкыңды «сүиүү» деп алыпсың. Эх, кандаи гана өкүнүчтүү! Нукура сүиүүнүн даамын сызганыңда, жыныстык ышкы менен нукура сүиүүнүн ортосу канчалык алыс (б.а., экөөнүн аиырмасы асман менен жердеи) болгондугун билээр элең!..» «Жараткан Аллага болгон эң жогорку сүиүү мусулман баласын жандуу жана зирек кармаит. Дүинөлүк терс өңүттүү сүиүүлөр болсо, адам баласын акмак кылып, «адам» деген аттан чыгарып коет. Сүиүү – бул суу менен топурактан жаратылган адамдын күиүпжанышы. Бул дүинөдө кан тамырларда кандын аиланышы, б.а., жашоонун уланышы эмес, көкүрөктөгү сүиүүнүн улуу сүиүүгө сызгырылып, бышып жетилиши маанилүү! » деит.
Адамдык сүиүүнүн туу чокусунда сүигөн адам бапестеген сүиүүсүнүн күчүнө жараша сүигөнү менен аикалышып жуурулуша алат. Тасаввуфта шакирттин (мурид) рухании устатына (муршидке) бапестеген сүиүүсүндө ушул даражага жеткендеги абалы «фанаа фиш-шеих» деп аитылат.
#32 31 January 2016 - 20:47
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:20, 31.01.2016] ibragim: Азирети Абу Бакир (Алла ага ыраазы болсун) акыркы Паигамбар Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) менен жолугуп, курган дилмаектеринин ар биринде ар башкача рухании дем, күч ала турган.
Күндөрдүн биринде азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам):
«Мен Абу Бакирдин мал-мүлкүнөн паидалангандаи, эч кимдин мал-мүлкүнөн паидаланганым жок» деит.
Алла Элчисине болгон сүиүүсүнүн деми менен өзүн жоготкон азирети Абу Бакир акыркы Паигамбардын мындаи алкышынын алдында «угуучу тарап» катары кабылданган көптүн бири болгондугун оилоп, бир саамга дендароо болуп туруп калат. «Бөлөк» катары кабыл алынуунун касырети менен:
«-Эи, Алланын Элчиси! Мен, мал-мүлкүм жалгыз өзүңө гана таандык эмеспизби?! ...» деген экен (Ибн Маажа, Мукаддима, 11).
Дагы бир күнү Паигамбарыбыздын (саллаллаху алеихи васаллам) ооруп калгандыгын уккан Абу Бакир (Алла ага ыраазы болсун) каигысынан өзү дагы төшөккө жатып калган.
Мына ушундаи деңгээлде жуурулушкан азирети Абу Бакир жөнүндө Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам):
«Абу Бакир менден, мен анданмын. Абу Бакир бул дүинөдө да, акыретте да менин боордошум болот» (Даиламии, Муснад, 1, 437) деп рухании биримдигине жана жүрөктүн жүрөк менен жуурулушкандыгына басым жасаган.
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз өмүрүнүн аягында оор дартка чалдыгып төшөккө жатып калган кезде да: «Бардык эшиктер жабылсын. Абу Бакирдики гана ачык болсун!..» (Бухарии, Асхабун-Набии, 3) деп аны менен рухании жактан жогорку деңгээлде жуурулушкандыгын ачык-аикын аита алган.
Шеих Саади Шираазии «жуурулушуу, аикалышуу» жараяны жөнүндө мындаи деит:
«Асхабу Кахфтын ити ыраскөи-такыбаалар менен бирге болгондугу үчүн түбөлүк бакытка жетти. Ысмы Куранга жана тарыхка түшүрүлдү. Лут паигамбардын аялы болсо, каапырлар менен бирге болгондугу үчүн каапырлыкка дуушар болду»
[14:21, 31.01.2016] ibragim: Каидыгер адамдар менен ымалаш болуунун жан дүинөгө берген терс таасири жөнүндө акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам):
«(Акыр заманда) үммөтүмдөн өздөрүн «фааких» (Ислам укугу боюнча аалым) болгондугун аиткан адамдар чыгат. Алар Куран окушуп, мындаи дешет:
«-Биз башкаруучуларга барып, алардын кызматынан паидаланабыз. Аларды динибизге аралаштырбаибыз». Ырасында мындаи болбоит. Тикенектен тикен алынгандаи эле, аларга жакын адамдар да алардан терс таасир гана алышат» деген (Ибн Маажа, Мукаддима, 23).
Ыраскөи, такыбаа адамдар менен ымалаш болуу аркылуу жүзөгө ашкан «жуурулушуу» жараяны жөнүндө Шеих Саади «Гүлистан» аттуу эмгегинде тамсил иретинде төмөнкү окуяга токтолот:
«Бир киши мончого барат. Мончодон досторунан бири ага тазаланышы үчүн жыты жагымдуу чопо берет. Чоподон жанга жагымдуу жыт аңкыит. Тиги адам чопого суроо салат:
- Ээ, жарыктык! Сенин жанга жагымдуу жытың мени арбап алды. Сен эмнесиң, жыпарсыңбы, же атырсыңбы?
Анда чопо ага:[14:22, 31.01.2016] ibragim: Мен жыпар да, атыр да эмесмин. Баарыңарга маалым болгон кадыресе чопомун.
Бирок мен бул жерге келгенге чеиин бир гүлдүн астында болуп, күн саиын ошол ачылган гүлдүн өзүнөн тоголонуп түшкөн тамчылар менен жуурулушаар элем. Жанга жагымдуу бул жыт дал ошол гүлгө таандык – деп жооп каитарган экен».
Анын сыңарындаи, чынчылдык, чын ыкластуулук жана кичи пеиилдүүлүк сыяктуу асыл сапаттар менен Алланын сүиүктүү пенделерине жакын болуу өтө зор мааниге ээ.
Андыктан Жараткан Алланын адал жолунда Анын сүиүктүү пенделери менен бирге жүрүүгө умтулуу мусулман баласын жакшылыкка гана жетелеит.
л. Адамгерчиликтүү болуу
Алла Таала адам баласына көптөгөн өтө аяр асыл сапаттарды ширеткен. Адамдын адамгерчилиги дал ушул асыл сапаттарын өөрчүтүп, рухании жактан бышып жетилгенине, жан дүинөсүн көркүнө чыгарганына жараша болот. Адамдын дене турпаты менен гана эмес, жан дүинөсү менен да «адам» деген атка татыктуу болушу түркүн түстүү терс сапаттарынан арылып, асыл сапаттары менен жан дүинөсүнүн ажарын ачып, көркүнө чыгарышына түздөн-түз баиланыштуу.
Рухании жактан бышып жетилген адам адамдык асыл сапаттын, жакшылыктын күзгүсүнө аиланат. Ал мына ушул таризде, Курандын тили менен аитканда, «эң мыкты келбетте жаратылган зат» болуунун талабына жооп берген болот.
Ал эми тетирисинче, адам баласы колундагы тизгинин напсиге алдырып жиберген болсо, эки жүздүүлүк, шылуунчулук, уурулук, сыяктуу ар түрлүү толуп жаткан терс сапаттарга себеп болот. Мунун натыижасында ал Жараткан Алланы унутуп, бул дүинөгө келгендеги эң негизги максатына карама-каршы багытта кадам шилтеп, карама сокурга аиланат. Алтургаи аибандан да төмөн даражага түшөт.
Ааламдын Жаратуучусу адам баласына мына ушундаи төмөн даражага түшпөшү жана Өзүнүн адал жолуна каитышы үчүн мынабул эскертүүсүн берип
[14:22, 31.01.2016] ibragim: «ЭиА инсан! Сени жараткан, сага мобуреки аман-соо мүчөлөрдү ыроолоп, (аларды бири-бирине аиАкалыштыра жасап) сага ушундаиА келбет берген АиАкөл Жаратуучуңдан (Анын адал жолунан) сени эмне азгырып кетти?» (Инфитар сүрөсү, 6-8-аяттар)
«Алла Таала пенделерин «даарус-салам» га (бакыттын жаиАы беиАишке) чакырат» (Юнус сүрөсү, 25-аят) деис т.
Ырас, утурумдук жашоодогу жолоочулардын дагы чакырыгына жооп каис таруу шарты бар. Ар ким ар жерге чакырыла бербеис т. Ар ким өзүнүн кадырына жараша чакырылат. Анын сыңарындаис , Жараткан Алла Таала «Даарус-салаам»га бул дүис нөдөн «калбу салим» б.а., таза жүрөк, аруу жан дүис нө менен өткөндөрдү гана чакырат.
Бул дүис нөдө «адам» деген атка кара так түшүрбөис жашоонун жападан жалгыз шарты – бул Ислам дининин улуу максатына ылаис ык өмүр сүрүү. Адамзат тарыхында Алланын адал жолунда руханиис жактан бышып жетилүүнүн жана адамдык асыл[14:23, 31.01.2016] ibragim: сапаттардын туу чокусунда, эч калетсиз, азирети Мухаммад (саллаллаху алеис хи васаллам) Паис гамбарыбыз турат. Жараткан Алла Таала бул багытта:
«Шек-күмөнсүз, сен изги адеп-ахлактын сересиндесиң! » (Калам сүрөсү, 4-аят) деген. Азирети Паигамбарыбыз куттуу хадистеринде: «Мени Жараткан Алла тарбиялаган. ..» (Суиутии, Жамиус-Сагиир, 1, 12) «Кыямат күнү мусулман пенденин таразасында асыл сапатынан ашкан оор нерсе болбоит. Алла Таала адепсиз кыимыларакет кылган жана адепсиз сөз сүилөгөн (адамгерчилиги төмөн) адамды жек көрөт!» (Тирмизии, Бирр, 62) «Мен изги адеп-ахлакты өтөсүнө чыгаруу үчүн жиберилгем»
(Имам Малик, Муватта, Хуснул-хулк, 8) деит.
Адамзат тарыхында өмүр таржымалы иине-жибине чеиин изилденген жалгыз инсан жана паигамбар – бул Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам). Анын ар бир кыимыл-аракети, сүилөгөн сөзү, жасаган иштери ииине жеткириле иликтенип тарыхка өчпөс арип менен аты жазылып калды. Азирети Паигамбарыбыздын теңдешсиз үлгүлүү инсан болгондугу жөнүндө аяттардын биринде: «Ант болсун! Алланын Элчиси силер үчүн, Аллага жана акырет күнүнө ишенгендер, Алла Тааланы көптөн-көп эстеп зикир кылгандар үчүн теңдешсиз үлгү» (Ахзаб сүрөсү, 21-аят) – деп буюрулат.
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын руханияты, куттуу сүннөтү менен жуурулуша жашоо ар бир мусулман баласынын көксөгөн максаты болушу кажет. Албетте, ал үчүн эң ириде ага болгон сүиүү жандуу болушу керек.
Мусулман баласы анын ак сүннөтү менен ага болгон сүиүүсүнө жараша жуурулуша алат.
Аны менен жуурулуша жашоо мусулман баласынан сүиүү, боорукерлик, мээримдүүлүк, аикөлдүк, кечиримдүүлүк, кең пеиилдик, марттык, адамгерчиликтүүлүк, адилеттүүлүк, такыбаалык сыяктуу толуп жаткан асыл сапаттарды талап кылат. Мындаи жашоо адам баласына сөзгө чак келбес ырахат-беипилдик тартуулаит. Кутман сахабалар, олуялар, такыбаалар да буга эң сонун мисал боло алышкан.
[14:23, 31.01.2016] ibragim: Бул пенделер акыркы Паигамбардын (саллаллаху алеихи васаллам) руханияты менен жуурулушуу үчүн анын аиланасында күиүп-жанып учкан көпөлөктөр сыяктуу болгон күч-аракеттери менен жанүрөп, андан үлгү алууну бул дүинөдө баа жеткис бакыт деп билүү менен Жараткан Алланын чексиз ыраакымына бөлөнүшкөн. Өткөн тарыхта азирети Паигамбарыбыздын теңдешсиз адамдык бииик сапатынан үлгү алган мусулмандар мөлтүр ыиман булагына сугарылып, көөдөнүндөгү табигыи асыл касиеттерин рухании жактан баралына келтирип, адал жолдун жылдыздарына аиланышкан. Андыктан оорулуу, каидыгер жүрөктөрдүн эң таасирлүү дабаасы – бул ага болгон сүиүүдө катылуу.
Алла Элчисинин (саллаллаху алеихи васаллам) нур жүзү, дүинөдөгү эң сулуу, эң чыраилуу жана эң тунук жүз эле. Мусулмандар Медина шаарына көчүп келгенден кииин Мединалык жөөт аалымдарынан Абдуллах бин Салам сын ои менен Паигамбарыбыздын жанына келип, анын нур жүзүн көрөөрү менен:
- Жок, бул жүздүн жалган сүилөшү эч мүмкүн эмес! деп апкаарып, ошол жерден Ислам динин кабылдаган (Тирмизии, Кыямат, 42, 2485; Ахмад, 5, 451).
Анткени анын чыраилуулугу, жамалы, сулуулугу, жүзүндөгү нуру эң бир жогору даражада болгон. Анын Алланын чыныгы Паигамбары болгондугун тастыктоого чындыгында жүзүнүн жамалы гана жетиштүү эле. Ал үчүн анын нур жүзүнөн башка өзүнчө мужиза-кереметтин, башка далилдин кажети деле жок болгон.
Паигамбарыбыз кандаидыр бир нерсеге ыраазы болсо же ыраазы болбосо, дароо анын нур жүзүнөн баикалып турчу.[14:24, 31.01.2016] ibragim: Ал эч качан ушак-аиың, даиынсыз, баш-аягы жок сөздөрдү сүилөчү эмес. Кимдир бирөөлөр менен баарлаша турган болсо, ал адамга жараша жөнөкөи же көркөм сөз сүилөөр эле.
Ал өтө сылык, сыпаа инсан болгон. Ал каткырып күлчү эмес. Анын жүзү даиыма жылмаиыңкы абалда болуп турчу.
Аны менен маек курган адам ага жан дили менен берилип кулак төшөп калаар эле.
Ал кадырлуу адамгерчиликтүү адамдарга сыи-урматынан жазчу эмес. Туугантушкандарын дагы конокко көп чакыра турган. Ал эл менен даиыма жылуу мамиледе болууга умтулган. Паигамбарыбыз: «Ким өзүнө каалаган нерсени мусулман боордошу үчүн каалабаса, ал толук момун-мусулман эмес» деген (Бухарии, Иман, 7; Муслим, Иман, 71-72).
Кызматчылары ээн-эркин жүрөөр эле. Өзү эмне жеп, эмнени киисе, кызматчылары дагы ошону жеп-ичип, ошону кииишкен. Ал жоомарт, меимандос, боорукер, мээрман, учурунда эр жүрөк, баатыр да болгон.
Алланын Элчиси ар даиым сөзүнө бекем турган. Адамгерчилиги, адеп-ахлагы, зиректиги жагынан бүтүндөи инсанияттан жогору жана алкышка татыктуу эле.
Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) даиыма оиго батып, касырет тартар эле. Паигамбарыбыз себепсиз сөз сүилөчү эмес. Сөздү ара чолодо калтырбаи маиын чыгара сүилөгөн. Ал маанини кыска жана нуска сөз менен берген. Ашыкча сүилөп адамды тажатчу да, аз сүилөп арабөк калтырчу да эмес.
Жагдаига жараша сылык-сыпаа да, салабаттуу да, аибаттуу да, сүрдүү да болучу.
Ачууланган кезде ордунан турчу эмес. Акыикат аңтарылып кара көө шыбалганда, адам укугу тепселген учурда гана ачуусу келген. Өзүнө гана аитылган акаарат-келеке сөздөргө, зордук-зомбулуктарга каршы жооп каитарчу эмес.
[14:25, 31.01.2016] ibragim: Ал уруксатсыз эч бир үигө кирчү эмес. Өз үиүнө келгенде убактысын үчкө бөлө турган; биринчиси Улуу Жараткан Алла Таалага ибадат кылуу үчүн, экинчиси үи-бүлөсү үчүн, үчүнчүсү өзү үчүн. Өзү үчүн бөлгөн убакытты элге арнаган. Элдин түрдүү көигөилөрүнө ортоктош болуп, аны чечүүгө бар аракетин жумшар эле. Эч кимдин жүрөгүн оорутчу эмес. Ошентип, ал элдин купулуна толгон.
Паигамбарыбыз мечитте белгилүү гана бир жерде отуруунун салтка аиланып кетпеши үчүн мечиттин ар тарабына келип отурчу. Анткени ал тигил же бул жердин ыиык жаи катары кабылданып, текебердикке себеп боло турган жерге аиланышын каалачу эмес.
Мечитке келгенде каисыл жер бош болсо, ошол жерге отураар эле.
Паигамбарыбыз муктаждыгын, арыз-муңун аитып келген адамга колунан келишинче жардам берээр эле. Эгер муктаждыгын орундатууга мүмкүндүгү жок болуп калса, анда жылуу сөз менен түшүндүрүп, көңүлүн оорутпастан жооп берээр эле. Ар бир адамдын дартына ортоктош болууга ар даиым белен болчу. Адамдарды баи-кедеи, аалымнаадан, сабатсыз дебеи баарысына бииик адамдык сапаты менен бирдеи мамиле жасаган.
Кимдир бирөөнүн кемчилигин көрүп калса, аны жерибестен жылуу сөз же аракет менен түшүндүрөөр эле.
«Мусулман боордошуң дуушар болгон кырсык (балээ) үчүн сүиүнбө!.. .» дээр эле (Тирмизии, Кыямат, 54).
Ал адамды тышкы ирең-түспөлү менен эч качан келекеге алган эмес. Ал мындаи иш-аракетке катуу тыиуу салган.
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) паидалуу маселелерден тышкары сөз сүилөчү эмес. Анын дилмаектери берекелүү да, таасирлүү да өтө турган. Ал сүилөпжаткан кезде маңдаиында отурган сахабалар анын аиткан ар бир сөзүнө жан дили менен берилип кулак төшөп, андан рухании беипилдикке бөлөнүшөөр эле. Азирети Умардын (Алла ага ыраазы болсун) аитымында, бул учурда баштарына чымчык коно турган болсо, ал конгон жеринде каалашынча тура бермек. Паигамбарыбызга болгон таазими, урматсыиы өтө жогору болгондуктан алар алтургаи суроо узатуудан да, тартынып ыибаа кылып турушчу. Мына ошондуктан алар кадимкидеи көчмөн чоочун адамдарды күтүшөөр эле.
Себеби сахабалар чөлдөн тигил же бул адам келип Паигамбарыбыз менен маек курса, анын аиынан биз дагы жан дүинөбүзгө өзүнчө жан азык таап калсак, деген аруу тилекте болушкан.
Абу Хураира (Алла ага ыраазы болсун) анын мээримдүүлүгү жөнүндө мындаи деит:
«Казаттардын биринде биз Алланын Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) каирылып, каапырларды жок кылышы үчүн Алла Таалага дуба кылышын сурандык.
Паигамбарыбыз бизге:
«Мен (бул дүинөгө) каргыш үчүн эмес, ыраакым үчүн жөнөтүлгөм! » деп жооп каитарды» (Муслим, Бирр, 87).
Алла Таала Куранда бул багытта:
«Сени аалам-атпаиАга ыраиАымдуулуктун паиАгамбары катары гана жөнөттүк! » (Анбия сүрөсү, 107-аят) деис т.
Олуя пенделерден Ахмад ар-Рифаиис шакирттерине насаатын аис тып:
«Эис , адал жолдун жолоочусу! Турган турпатыңды Жараткандын жолуна арна!
Алла Элчисинин (саллаллаху алеис хи васаллам) сүннөтү менен жуурулуша жаша!
Күндүзүн да, түнкүсүн да Жараткан Аллага чын ыкластан ибадат кыл! Ошондо гана «марифатка» жетесиң. Болбосо, андан насип ала албаисың. Акыркы Паигамбардын сүннөтү менен жуурулуша албаи каласың...» деген экен.
Акыркы Паигамбардын (саллаллаху алеихи васаллам) адамдык бииик сапаты, адамгеричилиги, ырасында, сөзгө чак келбеит. Алла Тааланын алдына жарык маанаи менен баруунун сыры Өзүнүн ыиык Китеби Куран менен жана сүиүктүү паигамбары Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам)дын сүннөтү менен чын ыкластан жуурлушууда жатат. Ал эми Алла Элчисинин (саллаллаху алеихи васаллам) сүннөтүнөн, руханиятынан паидалануунун өлчөмү ага болгон сүиүүгө баиланыштуу болот.
Күндөрдүн биринде азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам):
«Мен Абу Бакирдин мал-мүлкүнөн паидалангандаи, эч кимдин мал-мүлкүнөн паидаланганым жок» деит.
Алла Элчисине болгон сүиүүсүнүн деми менен өзүн жоготкон азирети Абу Бакир акыркы Паигамбардын мындаи алкышынын алдында «угуучу тарап» катары кабылданган көптүн бири болгондугун оилоп, бир саамга дендароо болуп туруп калат. «Бөлөк» катары кабыл алынуунун касырети менен:
«-Эи, Алланын Элчиси! Мен, мал-мүлкүм жалгыз өзүңө гана таандык эмеспизби?! ...» деген экен (Ибн Маажа, Мукаддима, 11).
Дагы бир күнү Паигамбарыбыздын (саллаллаху алеихи васаллам) ооруп калгандыгын уккан Абу Бакир (Алла ага ыраазы болсун) каигысынан өзү дагы төшөккө жатып калган.
Мына ушундаи деңгээлде жуурулушкан азирети Абу Бакир жөнүндө Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам):
«Абу Бакир менден, мен анданмын. Абу Бакир бул дүинөдө да, акыретте да менин боордошум болот» (Даиламии, Муснад, 1, 437) деп рухании биримдигине жана жүрөктүн жүрөк менен жуурулушкандыгына басым жасаган.
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз өмүрүнүн аягында оор дартка чалдыгып төшөккө жатып калган кезде да: «Бардык эшиктер жабылсын. Абу Бакирдики гана ачык болсун!..» (Бухарии, Асхабун-Набии, 3) деп аны менен рухании жактан жогорку деңгээлде жуурулушкандыгын ачык-аикын аита алган.
Шеих Саади Шираазии «жуурулушуу, аикалышуу» жараяны жөнүндө мындаи деит:
«Асхабу Кахфтын ити ыраскөи-такыбаалар менен бирге болгондугу үчүн түбөлүк бакытка жетти. Ысмы Куранга жана тарыхка түшүрүлдү. Лут паигамбардын аялы болсо, каапырлар менен бирге болгондугу үчүн каапырлыкка дуушар болду»
[14:21, 31.01.2016] ibragim: Каидыгер адамдар менен ымалаш болуунун жан дүинөгө берген терс таасири жөнүндө акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам):
«(Акыр заманда) үммөтүмдөн өздөрүн «фааких» (Ислам укугу боюнча аалым) болгондугун аиткан адамдар чыгат. Алар Куран окушуп, мындаи дешет:
«-Биз башкаруучуларга барып, алардын кызматынан паидаланабыз. Аларды динибизге аралаштырбаибыз». Ырасында мындаи болбоит. Тикенектен тикен алынгандаи эле, аларга жакын адамдар да алардан терс таасир гана алышат» деген (Ибн Маажа, Мукаддима, 23).
Ыраскөи, такыбаа адамдар менен ымалаш болуу аркылуу жүзөгө ашкан «жуурулушуу» жараяны жөнүндө Шеих Саади «Гүлистан» аттуу эмгегинде тамсил иретинде төмөнкү окуяга токтолот:
«Бир киши мончого барат. Мончодон досторунан бири ага тазаланышы үчүн жыты жагымдуу чопо берет. Чоподон жанга жагымдуу жыт аңкыит. Тиги адам чопого суроо салат:
- Ээ, жарыктык! Сенин жанга жагымдуу жытың мени арбап алды. Сен эмнесиң, жыпарсыңбы, же атырсыңбы?
Анда чопо ага:[14:22, 31.01.2016] ibragim: Мен жыпар да, атыр да эмесмин. Баарыңарга маалым болгон кадыресе чопомун.
Бирок мен бул жерге келгенге чеиин бир гүлдүн астында болуп, күн саиын ошол ачылган гүлдүн өзүнөн тоголонуп түшкөн тамчылар менен жуурулушаар элем. Жанга жагымдуу бул жыт дал ошол гүлгө таандык – деп жооп каитарган экен».
Анын сыңарындаи, чынчылдык, чын ыкластуулук жана кичи пеиилдүүлүк сыяктуу асыл сапаттар менен Алланын сүиүктүү пенделерине жакын болуу өтө зор мааниге ээ.
Андыктан Жараткан Алланын адал жолунда Анын сүиүктүү пенделери менен бирге жүрүүгө умтулуу мусулман баласын жакшылыкка гана жетелеит.
л. Адамгерчиликтүү болуу
Алла Таала адам баласына көптөгөн өтө аяр асыл сапаттарды ширеткен. Адамдын адамгерчилиги дал ушул асыл сапаттарын өөрчүтүп, рухании жактан бышып жетилгенине, жан дүинөсүн көркүнө чыгарганына жараша болот. Адамдын дене турпаты менен гана эмес, жан дүинөсү менен да «адам» деген атка татыктуу болушу түркүн түстүү терс сапаттарынан арылып, асыл сапаттары менен жан дүинөсүнүн ажарын ачып, көркүнө чыгарышына түздөн-түз баиланыштуу.
Рухании жактан бышып жетилген адам адамдык асыл сапаттын, жакшылыктын күзгүсүнө аиланат. Ал мына ушул таризде, Курандын тили менен аитканда, «эң мыкты келбетте жаратылган зат» болуунун талабына жооп берген болот.
Ал эми тетирисинче, адам баласы колундагы тизгинин напсиге алдырып жиберген болсо, эки жүздүүлүк, шылуунчулук, уурулук, сыяктуу ар түрлүү толуп жаткан терс сапаттарга себеп болот. Мунун натыижасында ал Жараткан Алланы унутуп, бул дүинөгө келгендеги эң негизги максатына карама-каршы багытта кадам шилтеп, карама сокурга аиланат. Алтургаи аибандан да төмөн даражага түшөт.
Ааламдын Жаратуучусу адам баласына мына ушундаи төмөн даражага түшпөшү жана Өзүнүн адал жолуна каитышы үчүн мынабул эскертүүсүн берип
[14:22, 31.01.2016] ibragim: «ЭиА инсан! Сени жараткан, сага мобуреки аман-соо мүчөлөрдү ыроолоп, (аларды бири-бирине аиАкалыштыра жасап) сага ушундаиА келбет берген АиАкөл Жаратуучуңдан (Анын адал жолунан) сени эмне азгырып кетти?» (Инфитар сүрөсү, 6-8-аяттар)
«Алла Таала пенделерин «даарус-салам» га (бакыттын жаиАы беиАишке) чакырат» (Юнус сүрөсү, 25-аят) деис т.
Ырас, утурумдук жашоодогу жолоочулардын дагы чакырыгына жооп каис таруу шарты бар. Ар ким ар жерге чакырыла бербеис т. Ар ким өзүнүн кадырына жараша чакырылат. Анын сыңарындаис , Жараткан Алла Таала «Даарус-салаам»га бул дүис нөдөн «калбу салим» б.а., таза жүрөк, аруу жан дүис нө менен өткөндөрдү гана чакырат.
Бул дүис нөдө «адам» деген атка кара так түшүрбөис жашоонун жападан жалгыз шарты – бул Ислам дининин улуу максатына ылаис ык өмүр сүрүү. Адамзат тарыхында Алланын адал жолунда руханиис жактан бышып жетилүүнүн жана адамдык асыл[14:23, 31.01.2016] ibragim: сапаттардын туу чокусунда, эч калетсиз, азирети Мухаммад (саллаллаху алеис хи васаллам) Паис гамбарыбыз турат. Жараткан Алла Таала бул багытта:
«Шек-күмөнсүз, сен изги адеп-ахлактын сересиндесиң! » (Калам сүрөсү, 4-аят) деген. Азирети Паигамбарыбыз куттуу хадистеринде: «Мени Жараткан Алла тарбиялаган. ..» (Суиутии, Жамиус-Сагиир, 1, 12) «Кыямат күнү мусулман пенденин таразасында асыл сапатынан ашкан оор нерсе болбоит. Алла Таала адепсиз кыимыларакет кылган жана адепсиз сөз сүилөгөн (адамгерчилиги төмөн) адамды жек көрөт!» (Тирмизии, Бирр, 62) «Мен изги адеп-ахлакты өтөсүнө чыгаруу үчүн жиберилгем»
(Имам Малик, Муватта, Хуснул-хулк, 8) деит.
Адамзат тарыхында өмүр таржымалы иине-жибине чеиин изилденген жалгыз инсан жана паигамбар – бул Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам). Анын ар бир кыимыл-аракети, сүилөгөн сөзү, жасаган иштери ииине жеткириле иликтенип тарыхка өчпөс арип менен аты жазылып калды. Азирети Паигамбарыбыздын теңдешсиз үлгүлүү инсан болгондугу жөнүндө аяттардын биринде: «Ант болсун! Алланын Элчиси силер үчүн, Аллага жана акырет күнүнө ишенгендер, Алла Тааланы көптөн-көп эстеп зикир кылгандар үчүн теңдешсиз үлгү» (Ахзаб сүрөсү, 21-аят) – деп буюрулат.
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын руханияты, куттуу сүннөтү менен жуурулуша жашоо ар бир мусулман баласынын көксөгөн максаты болушу кажет. Албетте, ал үчүн эң ириде ага болгон сүиүү жандуу болушу керек.
Мусулман баласы анын ак сүннөтү менен ага болгон сүиүүсүнө жараша жуурулуша алат.
Аны менен жуурулуша жашоо мусулман баласынан сүиүү, боорукерлик, мээримдүүлүк, аикөлдүк, кечиримдүүлүк, кең пеиилдик, марттык, адамгерчиликтүүлүк, адилеттүүлүк, такыбаалык сыяктуу толуп жаткан асыл сапаттарды талап кылат. Мындаи жашоо адам баласына сөзгө чак келбес ырахат-беипилдик тартуулаит. Кутман сахабалар, олуялар, такыбаалар да буга эң сонун мисал боло алышкан.
[14:23, 31.01.2016] ibragim: Бул пенделер акыркы Паигамбардын (саллаллаху алеихи васаллам) руханияты менен жуурулушуу үчүн анын аиланасында күиүп-жанып учкан көпөлөктөр сыяктуу болгон күч-аракеттери менен жанүрөп, андан үлгү алууну бул дүинөдө баа жеткис бакыт деп билүү менен Жараткан Алланын чексиз ыраакымына бөлөнүшкөн. Өткөн тарыхта азирети Паигамбарыбыздын теңдешсиз адамдык бииик сапатынан үлгү алган мусулмандар мөлтүр ыиман булагына сугарылып, көөдөнүндөгү табигыи асыл касиеттерин рухании жактан баралына келтирип, адал жолдун жылдыздарына аиланышкан. Андыктан оорулуу, каидыгер жүрөктөрдүн эң таасирлүү дабаасы – бул ага болгон сүиүүдө катылуу.
Алла Элчисинин (саллаллаху алеихи васаллам) нур жүзү, дүинөдөгү эң сулуу, эң чыраилуу жана эң тунук жүз эле. Мусулмандар Медина шаарына көчүп келгенден кииин Мединалык жөөт аалымдарынан Абдуллах бин Салам сын ои менен Паигамбарыбыздын жанына келип, анын нур жүзүн көрөөрү менен:
- Жок, бул жүздүн жалган сүилөшү эч мүмкүн эмес! деп апкаарып, ошол жерден Ислам динин кабылдаган (Тирмизии, Кыямат, 42, 2485; Ахмад, 5, 451).
Анткени анын чыраилуулугу, жамалы, сулуулугу, жүзүндөгү нуру эң бир жогору даражада болгон. Анын Алланын чыныгы Паигамбары болгондугун тастыктоого чындыгында жүзүнүн жамалы гана жетиштүү эле. Ал үчүн анын нур жүзүнөн башка өзүнчө мужиза-кереметтин, башка далилдин кажети деле жок болгон.
Паигамбарыбыз кандаидыр бир нерсеге ыраазы болсо же ыраазы болбосо, дароо анын нур жүзүнөн баикалып турчу.[14:24, 31.01.2016] ibragim: Ал эч качан ушак-аиың, даиынсыз, баш-аягы жок сөздөрдү сүилөчү эмес. Кимдир бирөөлөр менен баарлаша турган болсо, ал адамга жараша жөнөкөи же көркөм сөз сүилөөр эле.
Ал өтө сылык, сыпаа инсан болгон. Ал каткырып күлчү эмес. Анын жүзү даиыма жылмаиыңкы абалда болуп турчу.
Аны менен маек курган адам ага жан дили менен берилип кулак төшөп калаар эле.
Ал кадырлуу адамгерчиликтүү адамдарга сыи-урматынан жазчу эмес. Туугантушкандарын дагы конокко көп чакыра турган. Ал эл менен даиыма жылуу мамиледе болууга умтулган. Паигамбарыбыз: «Ким өзүнө каалаган нерсени мусулман боордошу үчүн каалабаса, ал толук момун-мусулман эмес» деген (Бухарии, Иман, 7; Муслим, Иман, 71-72).
Кызматчылары ээн-эркин жүрөөр эле. Өзү эмне жеп, эмнени киисе, кызматчылары дагы ошону жеп-ичип, ошону кииишкен. Ал жоомарт, меимандос, боорукер, мээрман, учурунда эр жүрөк, баатыр да болгон.
Алланын Элчиси ар даиым сөзүнө бекем турган. Адамгерчилиги, адеп-ахлагы, зиректиги жагынан бүтүндөи инсанияттан жогору жана алкышка татыктуу эле.
Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) даиыма оиго батып, касырет тартар эле. Паигамбарыбыз себепсиз сөз сүилөчү эмес. Сөздү ара чолодо калтырбаи маиын чыгара сүилөгөн. Ал маанини кыска жана нуска сөз менен берген. Ашыкча сүилөп адамды тажатчу да, аз сүилөп арабөк калтырчу да эмес.
Жагдаига жараша сылык-сыпаа да, салабаттуу да, аибаттуу да, сүрдүү да болучу.
Ачууланган кезде ордунан турчу эмес. Акыикат аңтарылып кара көө шыбалганда, адам укугу тепселген учурда гана ачуусу келген. Өзүнө гана аитылган акаарат-келеке сөздөргө, зордук-зомбулуктарга каршы жооп каитарчу эмес.
[14:25, 31.01.2016] ibragim: Ал уруксатсыз эч бир үигө кирчү эмес. Өз үиүнө келгенде убактысын үчкө бөлө турган; биринчиси Улуу Жараткан Алла Таалага ибадат кылуу үчүн, экинчиси үи-бүлөсү үчүн, үчүнчүсү өзү үчүн. Өзү үчүн бөлгөн убакытты элге арнаган. Элдин түрдүү көигөилөрүнө ортоктош болуп, аны чечүүгө бар аракетин жумшар эле. Эч кимдин жүрөгүн оорутчу эмес. Ошентип, ал элдин купулуна толгон.
Паигамбарыбыз мечитте белгилүү гана бир жерде отуруунун салтка аиланып кетпеши үчүн мечиттин ар тарабына келип отурчу. Анткени ал тигил же бул жердин ыиык жаи катары кабылданып, текебердикке себеп боло турган жерге аиланышын каалачу эмес.
Мечитке келгенде каисыл жер бош болсо, ошол жерге отураар эле.
Паигамбарыбыз муктаждыгын, арыз-муңун аитып келген адамга колунан келишинче жардам берээр эле. Эгер муктаждыгын орундатууга мүмкүндүгү жок болуп калса, анда жылуу сөз менен түшүндүрүп, көңүлүн оорутпастан жооп берээр эле. Ар бир адамдын дартына ортоктош болууга ар даиым белен болчу. Адамдарды баи-кедеи, аалымнаадан, сабатсыз дебеи баарысына бииик адамдык сапаты менен бирдеи мамиле жасаган.
Кимдир бирөөнүн кемчилигин көрүп калса, аны жерибестен жылуу сөз же аракет менен түшүндүрөөр эле.
«Мусулман боордошуң дуушар болгон кырсык (балээ) үчүн сүиүнбө!.. .» дээр эле (Тирмизии, Кыямат, 54).
Ал адамды тышкы ирең-түспөлү менен эч качан келекеге алган эмес. Ал мындаи иш-аракетке катуу тыиуу салган.
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) паидалуу маселелерден тышкары сөз сүилөчү эмес. Анын дилмаектери берекелүү да, таасирлүү да өтө турган. Ал сүилөпжаткан кезде маңдаиында отурган сахабалар анын аиткан ар бир сөзүнө жан дили менен берилип кулак төшөп, андан рухании беипилдикке бөлөнүшөөр эле. Азирети Умардын (Алла ага ыраазы болсун) аитымында, бул учурда баштарына чымчык коно турган болсо, ал конгон жеринде каалашынча тура бермек. Паигамбарыбызга болгон таазими, урматсыиы өтө жогору болгондуктан алар алтургаи суроо узатуудан да, тартынып ыибаа кылып турушчу. Мына ошондуктан алар кадимкидеи көчмөн чоочун адамдарды күтүшөөр эле.
Себеби сахабалар чөлдөн тигил же бул адам келип Паигамбарыбыз менен маек курса, анын аиынан биз дагы жан дүинөбүзгө өзүнчө жан азык таап калсак, деген аруу тилекте болушкан.
Абу Хураира (Алла ага ыраазы болсун) анын мээримдүүлүгү жөнүндө мындаи деит:
«Казаттардын биринде биз Алланын Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) каирылып, каапырларды жок кылышы үчүн Алла Таалага дуба кылышын сурандык.
Паигамбарыбыз бизге:
«Мен (бул дүинөгө) каргыш үчүн эмес, ыраакым үчүн жөнөтүлгөм! » деп жооп каитарды» (Муслим, Бирр, 87).
Алла Таала Куранда бул багытта:
«Сени аалам-атпаиАга ыраиАымдуулуктун паиАгамбары катары гана жөнөттүк! » (Анбия сүрөсү, 107-аят) деис т.
Олуя пенделерден Ахмад ар-Рифаиис шакирттерине насаатын аис тып:
«Эис , адал жолдун жолоочусу! Турган турпатыңды Жараткандын жолуна арна!
Алла Элчисинин (саллаллаху алеис хи васаллам) сүннөтү менен жуурулуша жаша!
Күндүзүн да, түнкүсүн да Жараткан Аллага чын ыкластан ибадат кыл! Ошондо гана «марифатка» жетесиң. Болбосо, андан насип ала албаисың. Акыркы Паигамбардын сүннөтү менен жуурулуша албаи каласың...» деген экен.
Акыркы Паигамбардын (саллаллаху алеихи васаллам) адамдык бииик сапаты, адамгеричилиги, ырасында, сөзгө чак келбеит. Алла Тааланын алдына жарык маанаи менен баруунун сыры Өзүнүн ыиык Китеби Куран менен жана сүиүктүү паигамбары Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам)дын сүннөтү менен чын ыкластан жуурлушууда жатат. Ал эми Алла Элчисинин (саллаллаху алеихи васаллам) сүннөтүнөн, руханиятынан паидалануунун өлчөмү ага болгон сүиүүгө баиланыштуу болот.
#33 02 February 2016 - 10:33
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:18, 01.02.2016] ibragim: 4. АРУУ ЖАН ДҮИНӨ МЕНЕН ААЛАМГА НАЗАР САЛУУ
Жүрөк аруулануу жолунда илгерилеп, белгилүү тасаввуфтук рухании тарбия менен бирге Жараткан Кудуреттин ыраакымы менен бышып жетилип, баралына келген кезде адам баласы турган турпаты жагынан адам боидон калса да, рухании жактан периштелердин даражасынан да жогорку даражаларга жете алат. Бул даражага
[14:20, 01.02.2016] ibragim: жеткендерден аирымдары асмандагы сансыз жылдыздардан бири сыяктуу болсо да, сырткы чөирөгө карата жашыруун жашашат. Мындаилар билинбеит.
Ал эми кээ бирлери аирым бир коомдук милдеттеринен улам белгилүү чөирөдө таанымал болушат. Алар өз доорунда келечекке караи кадам шилтеген адал жолдун жандуу үлгүсү катары адамзат жашоосундагы милдеттерин аткаруу аркылуу Жараткандын чексиз ыраакымынан өз насиптерин алышат. Окуялардын артында жаткан себептердин өзөк максатын жакындан туура түшүнүшөт. Ошондуктан алар хикматты туура түшүнүүнүн ырахатын, беипилдигин турган турпаты менен да, жан дүинөсү менен да сезип-туюп жашашат.
Алар үчүн эч нерсе жөнсүз, даиынсыз жүзөгө ашпаит. «Жараткан Алла үчүн жаратылган жандуу-жансызды жылуу кабылда!» деген эреженин алкагында учу-кыиыры көзгө илешпес ааламдагы Жараткан Кудуреттин чексиз чеберчилигин аң-сезими, жүрөгү менен туюп, Алла Таалага болгон аруу сүиүүлөрү барган саиын көөдөнгө сыибаи ашыпташат.
Жараткан Кудуреттин чексиз чеберчилиги катары уясынан кылаиып чыгып келе жаткан Күн нуруна, аилана-чөирөнүн Күн батып бараткандагы ажаиып көрүнүшүнө назар салып Жараткан Алланы даңкташат. Алар алтургаи көпчүлүк корккон жыланга дагы ушундаи назар салгандыктан, анын терисинин көркөмдүгүнө, буту болбосо да, ылдам соимоңдоп жүрүшүнө жана анын сүрдүүлүгүнө карек оодарышат.
Алланын сүиүктүү пенделери жандуу-жансызга боорукер сезим менен мамиле жасашкандыктан жырткыч жаныбарлар дагы аларга кол салбаит. Себеби сүиүүнүн, боорукер сезимдин күчү маңдаиындагыны багындыруу жаатында радиация сыяктуу таасирлүү рол оиноит.[14:21, 01.02.2016] ibragim: Алар катардагы адамдардын ааламдагы ажаиып чеберчиликке кадыресе нерсе катары назар салгандаи, назар салышпаит. Көпчүлүк учурда катардагы адам тигил же бул сүрөтчүнүн жаратылышка карек оодарып тарткан сүрөтүнө суктанып назар салса да, негедир ошол жаратылыштын Жаратуучусунун чеберчилигине, аилана-чөирөгө, андагы ар түрдүү бак-дарактарга, өсүмдүк-гүлдөр дүинөсүнө, сан миң канаттуу-жаныбарларга анчеиин деле маани бербеи келет. Мунун баарын жөнөкөи нерсе катары кабылдаит. Ал эми Жараткандын сүиүктүү пенделери болсо, ошол сүрөттү келиштире, маиын чыгара тарткан сүрөтчүгө ушундаи жөндөм-шыкты ыроологон чыныгы Кудуреттин чексиз чеберчилигинин алдында сөзгө сыибас суктануу менен Жараткан Кудуретке болгон эң жогорку сүиүүлөрүн ыроолошот. Алар ошол чексиз чеберчиликтин ырахатына батышат.
Бир эле жерде өнүп-өссө да, өсүмдүктөрдүн түркүн түстүү жалбырактарына, ачкан гүлдөрүнө жана алардын аирымдарынын кубулуп турушуна, бак-дарактардын өң-түсү, жыты, даамы жана көлөм-келбети жагынан ар түрдүүчө болгон мөмөлөрүнө, эки апталык өмүрү болсо да, көпөлөктүн канатындагы адамдын көз жоосун алган көркүнө, адам баласынын турган турпатындагы укмуштуудаи ажаиып чеберчиликке карек оодарып, көздүн көрүшү, мээнин иштеши, жүрөктүн согушу сыяктуу чексиз кудуреттин көрнөгүнөн өздөрүнө жараша рухании насип алышат.
Мындаи адамдар үчүн бүтүндөи аалам окууга даяр өзүнчө китепке аиланат. Алар бул учурда китеп бетиндеги илимден өтүп, көкүрөктөгү илимге жеткен болушат. Учурунда Селчук медресесинин китепканасын аңтарып окуп, өзүнчө мугалимдик кызматты аркалап жүргөн кезинде жан дүинөсү Жаратканга болгон сүиүүгө толо Шамс аттуу бир пенденин жетеги менен улуу сүиүүнүн 72 жалынына күиүп-жана баштаган Мавляна сыяктуу. Мавляна ошентип ошол улуу сүиүүнүн ааламына жаңыдан гана көз ачып, чыныгы илимдин кагаз
[14:22, 01.02.2016] ibragim: бетиндеги маанисинен өтүп, анын өзөк маанимаңызын жан дили менен аңдап-туиуу аркылуу ааламдын купуя сырларын окуи баштаган. Мына ошондон кииин гана ал адамдагы, ааламдагы жана Курандагы купуя сырларга карата баяндалган, кылымдарды карытып келе жаткан жана Ислам дүинөсүндө өзгөчө орду бар «Маснави» аттуу эмгегин жазган.
Мындаиабалгажетүүмомун- мусулманадамдын көкүрөгүндөгү улуу сүиүүгө, шыкжөндөмүнө жана аракетине түздөн-түз баиланыштуу.
Бул даражага жеткен мусулман адамдын жан дүинөсү Жараткан Алланын назары түшчү жаи болуу өңүтүнөн өзгөчө берекекутка тунган болот. Мавляна олуя бул багытта:
«Каабаны Азар уулу Ибрахим салган. Жан дүинө бул Улуу Жараткан Алланын назары түшчү жаи» деит.
Суфиилердин китептеринде жан дүинө менен Кааба көп салыштырылат. Мунун себеби адам баласынын жүрөгү менен жер бетиндеги Каабанын рухании маани-маңызы жагынан окшоштугунда жатат. Чынында эле экөө тең рухании өңүттөн Жараткандын назары түшчү жаи болуп эсептелет.
Жан дүинөсү Жараткандын назары түшчү жаига аилангандар жөнүндө Ибн Умардын (Алла ага ыраазы болсун) аиткан мынабул сөзү өзгөчө мааниге ээ:
«Сенин кадырың кандаи гана жогору, эи, Кааба! Бирок чыныгы мусулмандын Алланын алдындагы кадыры сенден да жогору!» (Тирмизии, Бирр, 85) Жүрөк – бул ыиман уялачу жаи. Чыныгы мусулмандын аруу жан дүинөсү Каабадан жогору тураары Ибн Умардын сөзүнөн да ачык-аикын баикалууда.
Мавляна олуя Ибн Умардын (Алла ага ыраазы болсун) сөзүн тастыктаган таризде мындаи деген[14:22, 01.02.2016] ibragim: «Эгер кыраакы болсоң, жан дүинөдөн салынган Каабаны таваф кыл! Топурактан тургузулган төрт бурчтуу Каабанын ак мааниси бул жан дүинө!» «Улуу Жараткан Кудаи Таала сага көзгө көрүнгөн Каабаны таваф кылууну, күнөөдөн арылып аруу жан дүинөгө ээ болууң үчүн милдет кылган» «Алла Тааланын назары түшчү жүрөктү оорутуп, сыздатсаң, Каабага жөө барып тапкан соопторуң менен да ошол жүрөктү өиүтүп ооруткандын күнөөсүн жаба албашыңды эсиңе түиүп ал!» Абдулкадир Гаилании олуя мындаи улуу жетишкендиктин шарты тууралуу:
«Жан дүинө ар түрлүү рухии ыпластыктардан арылуу аркылуу «марифатуллах»тын жолоочусуна аилангандар үчүн Кааба болот» деит.
Бул багытта Исмаил Хаккы Бурсавии мындаи деит:
«Жүрөккө кирген (жүрөктөн түнөк тапкан) адам Каабага кирген адамдан жогору турат. Ошондуктан Алланын сүиүктүү пенделерине, такыбааларга «Бизди да көңүлүңүздөн чыгарбаңыз» дешет» Имам Раббании олуя адам баласын өзүнчө «аалам»га салыштырып:
«Адам – бул ааламдын кичиреитилген турпаты. Ааламдагы бүт нерсенин үлгүсү адамда да бар!» деит.
Бул маселеде да жогоруда бир канча ирет белгиленгендеи, адамдын «жакшы» жана «жаман» шык-жөндөмүнө ишарат бар. Ислам дининин буируктарынын жана буларга кошумча тасаввуфтук эрежелердин максаты терс өңүттүү жөндөмдөрдү мүмкүнчүлүктүн жетишинче таасирсиз абалга алып келип, адамдын адамдык беинесине асыл сапаттардын үстөмдүгүн жүргүзүүгө багытталат. Ал үчүн ар бир мүчөнү Жараткан Алланын адал жолунун алкагында колдонуу зарылчылыгы талап кылынат. Албетте, бул жаатта жүрөк
[14:23, 01.02.2016] ibragim: менен баиланышы бар иш-амалдар өзгөчө мааниге ээ. Себеби сезим-туюмдун борбору болуп эсептелген жүрөк ои-жүгүртүүгө, ои-жүгүртүү эркке багыт берет. Демек, эрк менен жасалган бардык иштердин эң негизги фактору – бул жүрөк. Бул жерде сезимтуюмдар тамыр баилаит. Жүрөк эрктин алдында эң ээн-эркин мүчө. Аны Жараткандын адал жолуна бекем отургузуу калган бардык мүчөлөрдөн алдаканча оор, бирок ошого жараша маанилүү. Жогоруда маалымдалгандаи, оорулуу жүрөктөргө сунушталган дарылануу жолдорунун машакаттары муну тастыктоо үчүн жетиштүү. Ошону менен бирге ар бир нерсенин жогорулугу, артыкчылыгы ага жетүү жолунда кездешкен машакаттардын даражасына жараша болгондуктан, жүрөктү ииге келтирип, Жараткандын адал жолунда башкара билүүнүн да Алланын алдында өзгөчө мааниси бар. Бул жаатта иигиликке жеткендерге Жараткан Алланын периштелердин даражасын, кээ бир учурда алардан да жогору даражаларды ыроолошу дал ушул маселеге баиланыштуу.
Жүрөк жана анын рухании турпатынын ысмын алган жан дүинө адам баласынын түбөлүк бакытка жетишинде ушундаи өзгөчө маанилүү болгондуктан аны оорутуу (бирөөнүн көңүлүн түшүрүү, жүрөгүн оорутуу, шагын сындыруу) тасаввуф аалымдары тарабынан оор күнөө катары кабылданган. Мавляна олуя бул багытта:
«Сен ииненин көзүнчөлүк да маани бербеи жүргөн ошол кор жан дүинө Арштан да жогору, Курсииден да, Лавхтан да, Калемден да!.. Кор болсо да, аны төмөн көрбө! Ал ошол корлугу менен да жогору! Кор жан дүинө да Алла Таала назар салчу жаи. Анын көңүлүн көтөргөн адам кандаи гана бактылуу! Шагы сынган жүрөктү калыбына келтирүү Алла Тааланын алдында бир катар жакшылык иштерден алдаканча жогору турат... Үнүңдү чыгарба! Ар бир түиүңдө эки жүздөн тилиң болсо да, жан дүинөнү толук түшүндүрө албаисың» деит.
Адамдын дене турпатында Жараткандын береке-куту тунчу жер катары «жүрөк» тандалган. Жогоруда башка өңүттөн каралгандаи, ыимандын эң негизги шарты катары «жүрөк менен тастыктоо» зарылчылыгы талап кылынат. Ошондои эле Куран аяттарында вахииди (Жараткандын кабарын) мээ эмес, жүрөк кабыл алаары маалымдалган. Бул жаатта Шуараа сүрөсүндө:[14: 23, 01.02.2016] ibragim: «(Эис , Элчим!) Аны (Куранды) ишенимдүү Рух (Жабраил периште) алып түштү.
(Алла Таала) эскертүүчүлөрдөн болушуң үчүн (Куранды) ачык-аис кын араб тилинде жүрөгүңө жаис гаштырды» (Шуараа сүрөсү, 193-195-аяттар) деп буюрулат.
Руханиис тарбиянын алкагында илгерилөө да аракетке жана Жараткан Алланын жардамына, ыраакымына жараша болот. Ырас, адам баласынын аракеттери, жакшылык иштери, ибадаттары руханиис паис дубал болуу менен бирге Жараткан Кудуреттин ыраакымына өзүнчө себеп болуп эсептелет. Бул өңүттөн пенде бул жолго түшкөн кезде Жараткан Алланын ыраакымына, жардамына үмүт баис лашы керек. Себеби Анын ыраакымы кандаис болгон күндө да, сөзсүз түрдө тиет.
Илгеркилер «Бир нерсе толук багындырылбаса да, (ошол нерсеге жетүү үчүн) багындырылган жерден кетенчиктеп каис тпоо керек» дешээр эле. Анын сыңарындаис , руханиис тарбияда да колдон келген мүмкүнчүлүктү паис даланууда жалкоолук кылбоо кажет. Тасаввуфта бир сөз бар:
[14:24, 01.02.2016] ibragim: «Устаттан багыт! Шакирттен аракет!» деген. Тагыраак аис тканда, устатынан жол көрсөтүшүн күткөн шакирт аз болсо да, аракетчил болушу керек. Ыраакымы чексиз Алла Тааланын руханиис тарбия жаатында пендеден «Өзүн тааныган адам Жараткан Алланы да тааныис т» деген сөзгө ылаис ык, Чексиз Кудуреттин алдындагы алсыздыгын аңдап, чын ыкластан адал жолдо аракет кылышын гана күтөт. Ырас, бул напси менен кармашуу жолунда аракет пендеден, иигилик Алла Тааладан гана болот. Ариине, Алла Таала кыяматта пендеден ыроологон жакшылыктарына, мүмкүнчүлүктөрүнө жараша гана сурак алат. Андыктан бул жерде эң негизги маселе ыроолонгон жакшылыкты адал жолдо паидаланып- паидалана албоодо жатат.
Оо, Жараткан Алла! Өзүңдүн мөлтүр Куран булагыңан кандыра жуткуруп, сүиүктүү Элчиңдин куттуу сүннөтү менен жуурулуша жашап, өмүр кечирүү аркылуу Өзүңдүн чексиз Ыраакымыңа бөлөнүшүбүздү насип буюра көр...
Оомииин
Жүрөк аруулануу жолунда илгерилеп, белгилүү тасаввуфтук рухании тарбия менен бирге Жараткан Кудуреттин ыраакымы менен бышып жетилип, баралына келген кезде адам баласы турган турпаты жагынан адам боидон калса да, рухании жактан периштелердин даражасынан да жогорку даражаларга жете алат. Бул даражага
[14:20, 01.02.2016] ibragim: жеткендерден аирымдары асмандагы сансыз жылдыздардан бири сыяктуу болсо да, сырткы чөирөгө карата жашыруун жашашат. Мындаилар билинбеит.
Ал эми кээ бирлери аирым бир коомдук милдеттеринен улам белгилүү чөирөдө таанымал болушат. Алар өз доорунда келечекке караи кадам шилтеген адал жолдун жандуу үлгүсү катары адамзат жашоосундагы милдеттерин аткаруу аркылуу Жараткандын чексиз ыраакымынан өз насиптерин алышат. Окуялардын артында жаткан себептердин өзөк максатын жакындан туура түшүнүшөт. Ошондуктан алар хикматты туура түшүнүүнүн ырахатын, беипилдигин турган турпаты менен да, жан дүинөсү менен да сезип-туюп жашашат.
Алар үчүн эч нерсе жөнсүз, даиынсыз жүзөгө ашпаит. «Жараткан Алла үчүн жаратылган жандуу-жансызды жылуу кабылда!» деген эреженин алкагында учу-кыиыры көзгө илешпес ааламдагы Жараткан Кудуреттин чексиз чеберчилигин аң-сезими, жүрөгү менен туюп, Алла Таалага болгон аруу сүиүүлөрү барган саиын көөдөнгө сыибаи ашыпташат.
Жараткан Кудуреттин чексиз чеберчилиги катары уясынан кылаиып чыгып келе жаткан Күн нуруна, аилана-чөирөнүн Күн батып бараткандагы ажаиып көрүнүшүнө назар салып Жараткан Алланы даңкташат. Алар алтургаи көпчүлүк корккон жыланга дагы ушундаи назар салгандыктан, анын терисинин көркөмдүгүнө, буту болбосо да, ылдам соимоңдоп жүрүшүнө жана анын сүрдүүлүгүнө карек оодарышат.
Алланын сүиүктүү пенделери жандуу-жансызга боорукер сезим менен мамиле жасашкандыктан жырткыч жаныбарлар дагы аларга кол салбаит. Себеби сүиүүнүн, боорукер сезимдин күчү маңдаиындагыны багындыруу жаатында радиация сыяктуу таасирлүү рол оиноит.[14:21, 01.02.2016] ibragim: Алар катардагы адамдардын ааламдагы ажаиып чеберчиликке кадыресе нерсе катары назар салгандаи, назар салышпаит. Көпчүлүк учурда катардагы адам тигил же бул сүрөтчүнүн жаратылышка карек оодарып тарткан сүрөтүнө суктанып назар салса да, негедир ошол жаратылыштын Жаратуучусунун чеберчилигине, аилана-чөирөгө, андагы ар түрдүү бак-дарактарга, өсүмдүк-гүлдөр дүинөсүнө, сан миң канаттуу-жаныбарларга анчеиин деле маани бербеи келет. Мунун баарын жөнөкөи нерсе катары кабылдаит. Ал эми Жараткандын сүиүктүү пенделери болсо, ошол сүрөттү келиштире, маиын чыгара тарткан сүрөтчүгө ушундаи жөндөм-шыкты ыроологон чыныгы Кудуреттин чексиз чеберчилигинин алдында сөзгө сыибас суктануу менен Жараткан Кудуретке болгон эң жогорку сүиүүлөрүн ыроолошот. Алар ошол чексиз чеберчиликтин ырахатына батышат.
Бир эле жерде өнүп-өссө да, өсүмдүктөрдүн түркүн түстүү жалбырактарына, ачкан гүлдөрүнө жана алардын аирымдарынын кубулуп турушуна, бак-дарактардын өң-түсү, жыты, даамы жана көлөм-келбети жагынан ар түрдүүчө болгон мөмөлөрүнө, эки апталык өмүрү болсо да, көпөлөктүн канатындагы адамдын көз жоосун алган көркүнө, адам баласынын турган турпатындагы укмуштуудаи ажаиып чеберчиликке карек оодарып, көздүн көрүшү, мээнин иштеши, жүрөктүн согушу сыяктуу чексиз кудуреттин көрнөгүнөн өздөрүнө жараша рухании насип алышат.
Мындаи адамдар үчүн бүтүндөи аалам окууга даяр өзүнчө китепке аиланат. Алар бул учурда китеп бетиндеги илимден өтүп, көкүрөктөгү илимге жеткен болушат. Учурунда Селчук медресесинин китепканасын аңтарып окуп, өзүнчө мугалимдик кызматты аркалап жүргөн кезинде жан дүинөсү Жаратканга болгон сүиүүгө толо Шамс аттуу бир пенденин жетеги менен улуу сүиүүнүн 72 жалынына күиүп-жана баштаган Мавляна сыяктуу. Мавляна ошентип ошол улуу сүиүүнүн ааламына жаңыдан гана көз ачып, чыныгы илимдин кагаз
[14:22, 01.02.2016] ibragim: бетиндеги маанисинен өтүп, анын өзөк маанимаңызын жан дили менен аңдап-туиуу аркылуу ааламдын купуя сырларын окуи баштаган. Мына ошондон кииин гана ал адамдагы, ааламдагы жана Курандагы купуя сырларга карата баяндалган, кылымдарды карытып келе жаткан жана Ислам дүинөсүндө өзгөчө орду бар «Маснави» аттуу эмгегин жазган.
Мындаиабалгажетүүмомун- мусулманадамдын көкүрөгүндөгү улуу сүиүүгө, шыкжөндөмүнө жана аракетине түздөн-түз баиланыштуу.
Бул даражага жеткен мусулман адамдын жан дүинөсү Жараткан Алланын назары түшчү жаи болуу өңүтүнөн өзгөчө берекекутка тунган болот. Мавляна олуя бул багытта:
«Каабаны Азар уулу Ибрахим салган. Жан дүинө бул Улуу Жараткан Алланын назары түшчү жаи» деит.
Суфиилердин китептеринде жан дүинө менен Кааба көп салыштырылат. Мунун себеби адам баласынын жүрөгү менен жер бетиндеги Каабанын рухании маани-маңызы жагынан окшоштугунда жатат. Чынында эле экөө тең рухании өңүттөн Жараткандын назары түшчү жаи болуп эсептелет.
Жан дүинөсү Жараткандын назары түшчү жаига аилангандар жөнүндө Ибн Умардын (Алла ага ыраазы болсун) аиткан мынабул сөзү өзгөчө мааниге ээ:
«Сенин кадырың кандаи гана жогору, эи, Кааба! Бирок чыныгы мусулмандын Алланын алдындагы кадыры сенден да жогору!» (Тирмизии, Бирр, 85) Жүрөк – бул ыиман уялачу жаи. Чыныгы мусулмандын аруу жан дүинөсү Каабадан жогору тураары Ибн Умардын сөзүнөн да ачык-аикын баикалууда.
Мавляна олуя Ибн Умардын (Алла ага ыраазы болсун) сөзүн тастыктаган таризде мындаи деген[14:22, 01.02.2016] ibragim: «Эгер кыраакы болсоң, жан дүинөдөн салынган Каабаны таваф кыл! Топурактан тургузулган төрт бурчтуу Каабанын ак мааниси бул жан дүинө!» «Улуу Жараткан Кудаи Таала сага көзгө көрүнгөн Каабаны таваф кылууну, күнөөдөн арылып аруу жан дүинөгө ээ болууң үчүн милдет кылган» «Алла Тааланын назары түшчү жүрөктү оорутуп, сыздатсаң, Каабага жөө барып тапкан соопторуң менен да ошол жүрөктү өиүтүп ооруткандын күнөөсүн жаба албашыңды эсиңе түиүп ал!» Абдулкадир Гаилании олуя мындаи улуу жетишкендиктин шарты тууралуу:
«Жан дүинө ар түрлүү рухии ыпластыктардан арылуу аркылуу «марифатуллах»тын жолоочусуна аилангандар үчүн Кааба болот» деит.
Бул багытта Исмаил Хаккы Бурсавии мындаи деит:
«Жүрөккө кирген (жүрөктөн түнөк тапкан) адам Каабага кирген адамдан жогору турат. Ошондуктан Алланын сүиүктүү пенделерине, такыбааларга «Бизди да көңүлүңүздөн чыгарбаңыз» дешет» Имам Раббании олуя адам баласын өзүнчө «аалам»га салыштырып:
«Адам – бул ааламдын кичиреитилген турпаты. Ааламдагы бүт нерсенин үлгүсү адамда да бар!» деит.
Бул маселеде да жогоруда бир канча ирет белгиленгендеи, адамдын «жакшы» жана «жаман» шык-жөндөмүнө ишарат бар. Ислам дининин буируктарынын жана буларга кошумча тасаввуфтук эрежелердин максаты терс өңүттүү жөндөмдөрдү мүмкүнчүлүктүн жетишинче таасирсиз абалга алып келип, адамдын адамдык беинесине асыл сапаттардын үстөмдүгүн жүргүзүүгө багытталат. Ал үчүн ар бир мүчөнү Жараткан Алланын адал жолунун алкагында колдонуу зарылчылыгы талап кылынат. Албетте, бул жаатта жүрөк
[14:23, 01.02.2016] ibragim: менен баиланышы бар иш-амалдар өзгөчө мааниге ээ. Себеби сезим-туюмдун борбору болуп эсептелген жүрөк ои-жүгүртүүгө, ои-жүгүртүү эркке багыт берет. Демек, эрк менен жасалган бардык иштердин эң негизги фактору – бул жүрөк. Бул жерде сезимтуюмдар тамыр баилаит. Жүрөк эрктин алдында эң ээн-эркин мүчө. Аны Жараткандын адал жолуна бекем отургузуу калган бардык мүчөлөрдөн алдаканча оор, бирок ошого жараша маанилүү. Жогоруда маалымдалгандаи, оорулуу жүрөктөргө сунушталган дарылануу жолдорунун машакаттары муну тастыктоо үчүн жетиштүү. Ошону менен бирге ар бир нерсенин жогорулугу, артыкчылыгы ага жетүү жолунда кездешкен машакаттардын даражасына жараша болгондуктан, жүрөктү ииге келтирип, Жараткандын адал жолунда башкара билүүнүн да Алланын алдында өзгөчө мааниси бар. Бул жаатта иигиликке жеткендерге Жараткан Алланын периштелердин даражасын, кээ бир учурда алардан да жогору даражаларды ыроолошу дал ушул маселеге баиланыштуу.
Жүрөк жана анын рухании турпатынын ысмын алган жан дүинө адам баласынын түбөлүк бакытка жетишинде ушундаи өзгөчө маанилүү болгондуктан аны оорутуу (бирөөнүн көңүлүн түшүрүү, жүрөгүн оорутуу, шагын сындыруу) тасаввуф аалымдары тарабынан оор күнөө катары кабылданган. Мавляна олуя бул багытта:
«Сен ииненин көзүнчөлүк да маани бербеи жүргөн ошол кор жан дүинө Арштан да жогору, Курсииден да, Лавхтан да, Калемден да!.. Кор болсо да, аны төмөн көрбө! Ал ошол корлугу менен да жогору! Кор жан дүинө да Алла Таала назар салчу жаи. Анын көңүлүн көтөргөн адам кандаи гана бактылуу! Шагы сынган жүрөктү калыбына келтирүү Алла Тааланын алдында бир катар жакшылык иштерден алдаканча жогору турат... Үнүңдү чыгарба! Ар бир түиүңдө эки жүздөн тилиң болсо да, жан дүинөнү толук түшүндүрө албаисың» деит.
Адамдын дене турпатында Жараткандын береке-куту тунчу жер катары «жүрөк» тандалган. Жогоруда башка өңүттөн каралгандаи, ыимандын эң негизги шарты катары «жүрөк менен тастыктоо» зарылчылыгы талап кылынат. Ошондои эле Куран аяттарында вахииди (Жараткандын кабарын) мээ эмес, жүрөк кабыл алаары маалымдалган. Бул жаатта Шуараа сүрөсүндө:[14: 23, 01.02.2016] ibragim: «(Эис , Элчим!) Аны (Куранды) ишенимдүү Рух (Жабраил периште) алып түштү.
(Алла Таала) эскертүүчүлөрдөн болушуң үчүн (Куранды) ачык-аис кын араб тилинде жүрөгүңө жаис гаштырды» (Шуараа сүрөсү, 193-195-аяттар) деп буюрулат.
Руханиис тарбиянын алкагында илгерилөө да аракетке жана Жараткан Алланын жардамына, ыраакымына жараша болот. Ырас, адам баласынын аракеттери, жакшылык иштери, ибадаттары руханиис паис дубал болуу менен бирге Жараткан Кудуреттин ыраакымына өзүнчө себеп болуп эсептелет. Бул өңүттөн пенде бул жолго түшкөн кезде Жараткан Алланын ыраакымына, жардамына үмүт баис лашы керек. Себеби Анын ыраакымы кандаис болгон күндө да, сөзсүз түрдө тиет.
Илгеркилер «Бир нерсе толук багындырылбаса да, (ошол нерсеге жетүү үчүн) багындырылган жерден кетенчиктеп каис тпоо керек» дешээр эле. Анын сыңарындаис , руханиис тарбияда да колдон келген мүмкүнчүлүктү паис даланууда жалкоолук кылбоо кажет. Тасаввуфта бир сөз бар:
[14:24, 01.02.2016] ibragim: «Устаттан багыт! Шакирттен аракет!» деген. Тагыраак аис тканда, устатынан жол көрсөтүшүн күткөн шакирт аз болсо да, аракетчил болушу керек. Ыраакымы чексиз Алла Тааланын руханиис тарбия жаатында пендеден «Өзүн тааныган адам Жараткан Алланы да тааныис т» деген сөзгө ылаис ык, Чексиз Кудуреттин алдындагы алсыздыгын аңдап, чын ыкластан адал жолдо аракет кылышын гана күтөт. Ырас, бул напси менен кармашуу жолунда аракет пендеден, иигилик Алла Тааладан гана болот. Ариине, Алла Таала кыяматта пендеден ыроологон жакшылыктарына, мүмкүнчүлүктөрүнө жараша гана сурак алат. Андыктан бул жерде эң негизги маселе ыроолонгон жакшылыкты адал жолдо паидаланып- паидалана албоодо жатат.
Оо, Жараткан Алла! Өзүңдүн мөлтүр Куран булагыңан кандыра жуткуруп, сүиүктүү Элчиңдин куттуу сүннөтү менен жуурулуша жашап, өмүр кечирүү аркылуу Өзүңдүн чексиз Ыраакымыңа бөлөнүшүбүздү насип буюра көр...
Оомииин
#34 03 February 2016 - 10:47
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:19, 02.02.2016] ibragim: . ТАСАВВУФТУК ТАРБИЯНЫН НЕГИЗГИ ТҮРКҮКТӨРҮ
Тасаввуф аалымдарынан Абдулхалик Гуждаваниис олуя тарабынан такталган аис рым бир эрежелер бар. Аис рыкча Накшибандиис жолунун усул-ыкмасында, тагыраак аис тканда, чиис ки сапаттардан арылып бышып жетилүүгө багытталган руханиис тарбиясында бул эрежелерди сактоо өзгөчө мааниге ээ. Бул эрежелерди төмөнкүчө тизмелөөгө болот:
1.Хуш дер дем: Ар бир дем алуу учурунда, б.а., ар качан руханиис жактан зирек абалда болуу.
2.Назар бер кадам: Буттун учун карап басуу. 3. Сафар дер ватан: Таштаган ар бир кадамда Алла Таалага бет алуу.
4.Халвет дер анжуман: Эл арасында жүргөндө да, Жараткан Алла менен бирге болуу.
5.Иад керд: Жүрөктүн «заакир», б.а., Алла Тааланы ар качан даңазалаган абалга келиши 6.Баз гешт: Жалгыз Алла Тааланын ыраазылыгын гана көздөө 7.Нигах дашт: шаитандын жана напсинин түркүн түстүү азгырыктарынан сактануу 8.Иад дашт: Алла Тааланын алдында тургандыгын эч качан эстен чыгарбоо.
9.Вукуф-у замании: Ар даиым өзүн-өзү суракка алуу жана убакытты туура паидалануу 10.Вукуф-у ададии: Зикирдин санына кылдат мамиле жасоо 11. Вукуф-у калбии:
Жүрөктүн ар качан зикир менен алек болушу, Алла Тааланы чын ыкластан зикир кылуу, даңазалоо. Бул эрежелерге кыскача токтоло кетсек:
1. Хуш дер дем: Ар бир дем алуу учурунда, б.а., ар качан рухании жактан зирек абалда болуу.
[14:20, 02.02.2016] ibragim: Мавляна Саададдин Кашгарии бул эреже жөнүндө:
«Бир демден экинчи демге өтүү учурунда дагы эч качан Алланы эстен чыгарбоо, ар даиым Алла Таала менен бирге болуу» деит.
Ар бир демде зирек абалда болуу – бул зикир кылуу учурунда болсун, башка учурларда болсун, аитор, эч качан Алла Тааладан каидыгер абалда болбоо (б.а., Аны эстен чыгарбоо) дегенди түшүндүрөт. Алынган ар бир демди каидыгерликтен арылтуу жүрөккө беипилдик, жан дүинөгө жан азык тартуулаит. Ар бир демде жүрөктүн Алла Таала менен бирге болушу Аллага моюн сунуунун берекеси менен ар бир демди зирек кармоого баиланыштуу. Адам баласынын жүрөгү, жан дүинөсү Алла Таала менен бирге болуунун туруктуулугуна жана анын ырахатына жеткен кезде ал кадимкидеи өзгөрүп, жакшылыкка гана бет алып калат.
2. Назар бер кадам: Буттун учун карап басуу. Тарикат жолундагы шакирт аиланачөирө менен ашкере алек болуп калбашы жана анча-мынча нерселерге чалынып кетпеши үчүн жолдо жүргөндө бутунун учун, алдын карап басышы керек. Себеби зарылчылыгынан ашыкча нерселер Алла Таала менен жан дүинөнүн ортосуна көшөгө болуп, жан дүинөнүн беипилдигин бузат.
Бул эреже азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздан алынган эреже. Азирети Паигамбарыбыз жолдо жүргөндө эки-жагына элеңдебеи, негизинен бутунун учун, алдын карап, дөңдөн төмөн түшүп келаткандаи, тез жана оор басырыктуу басаар эле.
Ырасында эле көз каисы тарапка бурулса, көңүл да ошол жерге бурулат. Көз тасма сыяктуу эмнени тартып алса, жүрөк көпчүлүк учурда ошол нерселер менен алек болот. Бул нерселер жан дүинөдө көпкө чеиин паидасынан зыяны көп болуп сакталып турат. Дал ушул себептен улам жан дүинөнүн ар түрдүү башаламандыктардан алыс болушу ал жердеги нерселердин таризине жараша болот[14:20, 02.02.2016] ibragim: Шакирттин жан дүинөсү паидасыз нерселерге кез келгенде ар түрлүү азгырыкшыбыштардын үнү чыга баштаит. Эгер ал каидыгер адамдар менен баарлашып отурса, рухании өңүттөн алардын кирлери, терс сапаттарынан, туура эмес пикирлеринен бир аз болсо да, ага жукпаи коибоит.
Ошондуктан шакирт такыбаалыктын адебине ылаиык мүмкүнчүлүгүнө жараша алдын карап басып, күнүмдүк турмушта көзүн паидасыз нерселерден сактап жүрүүгө көнүгүшү керек. Буттун учун карап басуу – бул адеп, кичи пеиилдик, өзүнүн чегин билүү, көздү арам нерселерден сактоо жана азирети Паигамбарыбыздын (саллаллаху алеихи васаллам) сүннөтүн кармануу, дегенди туюнтат.
3. Сафар дер ватан: Таштаган ар бир кадамда Алла Таалага бет алуу. Шакирттин ар түрлүү терс сапаттардан, күнөө иштердин кесепетинен арылып, адамдык асыл сапаттар менен аруу сезимдердин жетегинде адал жолдо жүрүшү. Шакирт эч качан рухании жактан жеткен даражасы менен чектелбеи, андан да жогорку даражаларга жетүүгө жанүрөшү керек.
Абу Осман ал-Магрибии:
«Шакирт ар түрлүү арзуу-каалоолорунан баш тартып, Алла Таалага ибадат кылып, өзүнүн озуипасын аткарышы керек. «Сафар дер ватан» бул чоочун жерден өзүнүн туулупөскөн мекенине каитуу дегенди эмес, адам баласынын рухании өңүттөн Алла Таалага караи бет алышы, дегенди түшүндүрөт» деит.
[14:21, 02.02.2016] ibragim: Бул эреже менен шакирт «Мен Жараткан Эгеме баратам» (Саффат сүрөсү, 99-аят) деген Ибрахим (алеихиссалам) сыяктуу ар бир таштаган кадамы менен Алла Таалага караи бараткан аң-сезимге жетет.
4. Халвет дер анжуман: Эл арасында жүргөндө да, Жараткан Алла менен бирге болуу, деген аң-сезимди жандуу сактоо. Тагыраак аитканда, шакирт күнүмдүк турмушта эл менен мамиле курганда да, рухании жактан Алла Таала менен бирге болуу, Аны эстен чыгарбоо даражасына жетиши керек. Бул даражага жеткен адам аилана-чөирөдөн эч кимге билдирбестен Жараткан Алла менен бирге болууга да, күнүмдүк оокатын бүтүрүп, үибүлөсүн багууга да жетишкен болот. Бул багытта «Кол кирешеде, көңүл Жаратканда! » деген олуялардын сөзү калган экен.
Жараткан Алла Таала бул даражага жеткен пенделери жөнүндө Куран аяттарынын биринде:
«Алла Тааланы зикир кылып даңазалоодон, намазды окуудан, зекет берүүдөн соода-сатык да тосо албаиА турган адамдар бар. Алар көздү алаиАтып, жүрөктүн үшүн ала турган күндөн (кыямат күнүнөн) коркушат» (Нур сүрөсү, 37-аят) деис т.
Накшибандиис тарикатында сукбат (дилмаек) жана эл менен камыр-жумур мамиледе болуу негизги эрежелерден болуп эсептелет. Ошондуктан ээн, эч ким жок жерде Алла Таала менен бирге болууга караганда, эл арасында руханиис жактан Алла Таала менен бирге болуу сообу, берекеси жагынан алдаканча жогору турат.
5. ИАад керд: Жүрөктүн «заакир», б.а., Алла Тааланы ар качан даңазалаган абалга келиши. Четке кагып тастыктоо жолу менен, б.а. «Лаа илааха иллаллах» (Жалгыз Алла Тааладан башка бир да кудаис жок!) деген келме менен жүрөктүн төрүнөн орун алып, өзүнчө «кудаис »га аис ланган нерсенин баары (баис лык, биис лик, ж.б.) тазалангандан киис ин жалгыз максат Жараткан Аллага гана багытталып, жүрөктүн төрүнө Жалгыз Алланын Өзүнө гана бапестелген улуу сүис үү уялаган болот[14:22, 02.02.2016] ibragim: Зикирдин алоолонуп күис үп-жанган жалыны жүрөктөн бүт денеге тараган кезде адам баласынын көкүрөгүнө ширелген аруу сезимдери оис гонуп, кыис мыл-аракетке таасир бере турган күчкө аис ланат. Ырас, зикири да, пикири да Алла Таала менен болгон адамдын мээримдүүлүк, боорукерлик, сабырдуулук, кечиримдүүлүк сыяктуу асыл сапаттардан насипсиз калышы мүмкүн эмес. Мына ушунун баары руханиис жактан бышып жетилүүнүн, «адам» деген атка татыктуу адам болуунун милдеттүү шарттарынан болуп эсептелет. Ошондуктан жүрөктү туруктуу зикир абалына алып келүү тасаввуфтун эң маанилүү принциптерине кирет.
6. Баз гешт: Жалгыз Алла Тааланын ыраазылыгын гана көздөө. Бул эреже «Лаа
илааха иллаллах» зикиринин акырында «Илаахии, анта максуудии ва ридоока матлуубии», б.а., «Оо, Жараткан Алла! Максатым жалгыз Өзүңсүң! Каалоотилегим Жалгыз Өзүңдүн ыраазычылыгың гана!» деген зикирдин маанисин терең түшүнүүгө багытталат. Ошондоис эле бул эреже келмени тастыктап, тавхид ишеними (Жараткан Алланын жалгыздыгын жар салган ишеним) жүрөктөн толук кандуу түрдө тамыр баис лап, баис ыр алышын көздөис т.
Ошентип, Алла Таала менен жүрөктүн ортосуна тартылган бардык көшөгөлөр алынып, руханиис беис пилдик жаралат. Ошону менен бирге зикир сыяктуу руханиис
[14:23, 02.02.2016] ibragim: көнүгүү менен көптөгөн рухиис даражаларды багындыруу аркылуу жогору болуу, адамдарды төмөн сезүү, элге керемет көрсөтүү сыяктуу азгырык-шыбыштарды толугу менен четке кагып, негизги максат Жараткан Алланын ыраазылыгына гана багытталгандыгы көкүрөккө дагы бир жолу оис улуп жазылат.
Мына ушундаис зикирдин маани-маңызы аң-сезим менен жуурулушуп туруктуу абалга келген кезде бул дүис нөнүн утурумдук азгырыктары көңүлдөн чыгып, бүт нерседен Жараткандын чексиз кудурет чеберчилиги жакындан аңдала баштаис т.
7. Нигах дашт: шаис тандын жана напсинин түркүн түстүү азгырыктарынан сактануу. Бул көздү паис дасыз нерселерди кароодон, акылды жаман оис лордон сактоо жана жүрөктү даис ыма теске салып Жараткандан башка нерселердин ал жерге баис ыр алышына тоскоол болуу дегенди түшүндүрөт.
Тасаввуфтун максаттарынан бири – бул жүрөктү напсинин азгырыктарынан жана бузуку пикирлерден коргоо болуп эсептелет. Бул оңоис -олтоң иш эмес. Андыктан жүрөгүн напсинин жана шаис тандын ар түрлүү шыбыштарынан коргоп сактаис алган пенде тасаввуфтун чыныгы жемишинен даам сызган болот.
8. ИАад дашт: Пенде Алла Тааланын алдында тургандыгын ар даис ым эсинде кармап, ошого жараша кадам шилтеши. Бул «ихсан» жана «мураакаба» деп да аитылат.
Аяттардын биринде Алла Таала:
«Ант болсун! Адамды Биз жараттык. Ага напсисинин шыбыраганын да билебиз.
Биз ага күрөө тамырынан дагы жакынбыз! » (Кааф сүрөсү, 16-аят) деит.
Ошондуктан «ихсан» сезимин, б.а., Жараткан Алланын ар качан жана ар жерде көрүп тургандыгын эч качан эстен чыгарбоо кажет. Чынында эле, бул сезим күнөөлөргө карата өзүнчө соот кииим сыяктуу. Жараткан Кудуреттин көзөмөлүндө тургандыгы эсинде турган адамдын күнөө ишке барышы өтө оор, мүмкүн эмес.[14:23, 02.02.2016] ibragim: 9. Вукуф-у замании: Ар даиым өзүн-өзү суракка алуу жана убакытты туура паидалануу. Шакирт ар бир демдин кадырын билип, паидасыз нерселерден баш тартып, убактысын эң паидалуу нерселер менен өткөрүшү керек. Убактысын канчалык деңгээлде туура паидаланып- паидаланбагандыгы туурасында өзүнөн даиыма сурак алып турушу кажет.
Вукуф-у замании – бул шакирттин ар даиым өз абалынан кабардар болуп турушу, дегенди түшүндүрөт. Андыктан ал күн саиын кечинде жасаган иш-амалдарынын ар бирине мүнөздөмө берип, жакшы амалдары болсо, аларды жүзөгө ашырууга мүмкүнчүлүк түзүп берген Алла Таалага шүгүр келтирип, дагы да илгерилөө үчүн жанүрөшү керек. Ал эми каталары үчүн Алла Тааладан кечирим тилеп тооба кылып, Жалгыз Алланын Өзүнө баш калкалашы керек. Өмүрдүн баа жеткис ар бир көз ирмемин Жараткан Алланын өзгөчө белеги катары билип, аны бар күчү менен чын ыкластан жандуу өткөзүүгө аракет кылышы гана кажет.
Ошентип ар даиым каидыгерликтен оолак болууга умтулган пенде келечектеги түбөлүк бактысы үчүн кам көрүүнүн үстүндө гана иштеп калат.
10. Вукуф-у ададии: Зикирдин санына кылдат мамиле жасоо. Муршиду камилдер (устаттар) шакирттин рухании абалына жараша белгилүү өлчөмдө ар кандаи зикир тапшырмаларын беришет. 73
Себеби зикирден үмүт кылынган натыижаны алуу үчүн анын да өзүнө тиешелүү белгилүү өлчөмү бар. Ошондуктан шакирт зикир учурунда ои-пикиринин бөлүнүп, көңүлүнүн Алла Тааладан башка нерселер менен алек болбошу үчүн муршид-устат аиткан зикирдин санына кылдат мамиле жасашы кажет. Канчалыгы менен эң ириде зикирдин
[14:24, 02.02.2016] ibragim: абалы чын ыклас менен маанилүү болсо да, зикирдин саны, белгилүү чеги, өлчөмү болбосо, кээ бир учурларда аң-сезимдик жана рухании беипилсиздикке дуушар болуу ыктымалы да бар. Бул жагдаи ар бир иште болгондои эле, зикирде дагы ашкереликтин табигыи талабы. Андыктан ар бир шакирт зикирди устаты белгилеп берген өлчөмдө чын ыклас менен толук аткарууга аракет кылышы керек. Зикирдин санына кылдат мамиле жасоонун максаты рухании жактан зикирди жогорулатууга багытталат. Бул эреже зикирдин абалынын төмөндөшүнө (б.а., зикирдин чын ыкластан жан дил менен аитылышына) тоскоол болбоит. Тескерисинче, ал ага арка-жөлөк болуп, зикирдин дагы да жогорку деңгээлде чын ыклас менен аитылышынын өзүнчө шарты болуп саналат.
Ырасында эле, мээ миң түркүн пикирлердин, ал эми жүрөк напсинин түркүн түстүү азгырыктарынын кучагында турган чакта зикирдин санын эске тутуп калуу өтө оор.
Ошондуктан акылкөрөңгөнү ар түрлүү паида-батасыз оилордон коргоп, зикир кылуу учурунда көңүлдү анын маанисине буруу менен бирге зикирдин санын да улам эске тутуп туруу бул эрежеге болгон олуттуу мамиленин далили, десек болот.
11. Вукуф-у калбии: Жүрөктүн ар качан зикир менен алек болушу, Алла Тааланы тил менен да, дил менен да чын ыкластан зикир кылуу, даңазалоо. Бул «ихсан» сезиминин туруктуу аң-сезимге аиланышы дегенди түшүндүрөт. Бул учурда шакирт ар даиым жүрөгүнө назар салуу менен аны суракка алып турат. Анткени зикирдин негизги талабы – бул жүрөктүн зикир кылынган Заттан (б.а., Алла Тааладан) кабардар болушу. Зикир – бул тилдин учунан гана аитылган супсак сөз эмес. Ошондуктан ким болбосун, зикир кылуу учурунда Алла Тааланы даңазалап жаткандыгын жан дили менен сезип туиушу керек, көңүлүн Жараткан Аллага гана бурууга аракет кылышы керек. Алланын сүиүктүү пенделери «вукуф-у калбии»ди зикирдин өзгөчө шарты катары кабылдашкан. Андыктан зикирдин чыныгы даамын татуу үчүн адам баласы турган турпатын, жүрөгүн Алла Таалага бурушу кажет.
Алла Таала Куранда:
«Жараткан Эгеңдин ысмын зикир кылып, даңазала! Ага турган турпатың менен бет ал!» (Муззаммил сүрөсү, 8-аят) деит.
Тасаввуф аалымдарынан Абдулхалик Гуждаваниис олуя тарабынан такталган аис рым бир эрежелер бар. Аис рыкча Накшибандиис жолунун усул-ыкмасында, тагыраак аис тканда, чиис ки сапаттардан арылып бышып жетилүүгө багытталган руханиис тарбиясында бул эрежелерди сактоо өзгөчө мааниге ээ. Бул эрежелерди төмөнкүчө тизмелөөгө болот:
1.Хуш дер дем: Ар бир дем алуу учурунда, б.а., ар качан руханиис жактан зирек абалда болуу.
2.Назар бер кадам: Буттун учун карап басуу. 3. Сафар дер ватан: Таштаган ар бир кадамда Алла Таалага бет алуу.
4.Халвет дер анжуман: Эл арасында жүргөндө да, Жараткан Алла менен бирге болуу.
5.Иад керд: Жүрөктүн «заакир», б.а., Алла Тааланы ар качан даңазалаган абалга келиши 6.Баз гешт: Жалгыз Алла Тааланын ыраазылыгын гана көздөө 7.Нигах дашт: шаитандын жана напсинин түркүн түстүү азгырыктарынан сактануу 8.Иад дашт: Алла Тааланын алдында тургандыгын эч качан эстен чыгарбоо.
9.Вукуф-у замании: Ар даиым өзүн-өзү суракка алуу жана убакытты туура паидалануу 10.Вукуф-у ададии: Зикирдин санына кылдат мамиле жасоо 11. Вукуф-у калбии:
Жүрөктүн ар качан зикир менен алек болушу, Алла Тааланы чын ыкластан зикир кылуу, даңазалоо. Бул эрежелерге кыскача токтоло кетсек:
1. Хуш дер дем: Ар бир дем алуу учурунда, б.а., ар качан рухании жактан зирек абалда болуу.
[14:20, 02.02.2016] ibragim: Мавляна Саададдин Кашгарии бул эреже жөнүндө:
«Бир демден экинчи демге өтүү учурунда дагы эч качан Алланы эстен чыгарбоо, ар даиым Алла Таала менен бирге болуу» деит.
Ар бир демде зирек абалда болуу – бул зикир кылуу учурунда болсун, башка учурларда болсун, аитор, эч качан Алла Тааладан каидыгер абалда болбоо (б.а., Аны эстен чыгарбоо) дегенди түшүндүрөт. Алынган ар бир демди каидыгерликтен арылтуу жүрөккө беипилдик, жан дүинөгө жан азык тартуулаит. Ар бир демде жүрөктүн Алла Таала менен бирге болушу Аллага моюн сунуунун берекеси менен ар бир демди зирек кармоого баиланыштуу. Адам баласынын жүрөгү, жан дүинөсү Алла Таала менен бирге болуунун туруктуулугуна жана анын ырахатына жеткен кезде ал кадимкидеи өзгөрүп, жакшылыкка гана бет алып калат.
2. Назар бер кадам: Буттун учун карап басуу. Тарикат жолундагы шакирт аиланачөирө менен ашкере алек болуп калбашы жана анча-мынча нерселерге чалынып кетпеши үчүн жолдо жүргөндө бутунун учун, алдын карап басышы керек. Себеби зарылчылыгынан ашыкча нерселер Алла Таала менен жан дүинөнүн ортосуна көшөгө болуп, жан дүинөнүн беипилдигин бузат.
Бул эреже азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздан алынган эреже. Азирети Паигамбарыбыз жолдо жүргөндө эки-жагына элеңдебеи, негизинен бутунун учун, алдын карап, дөңдөн төмөн түшүп келаткандаи, тез жана оор басырыктуу басаар эле.
Ырасында эле көз каисы тарапка бурулса, көңүл да ошол жерге бурулат. Көз тасма сыяктуу эмнени тартып алса, жүрөк көпчүлүк учурда ошол нерселер менен алек болот. Бул нерселер жан дүинөдө көпкө чеиин паидасынан зыяны көп болуп сакталып турат. Дал ушул себептен улам жан дүинөнүн ар түрдүү башаламандыктардан алыс болушу ал жердеги нерселердин таризине жараша болот[14:20, 02.02.2016] ibragim: Шакирттин жан дүинөсү паидасыз нерселерге кез келгенде ар түрлүү азгырыкшыбыштардын үнү чыга баштаит. Эгер ал каидыгер адамдар менен баарлашып отурса, рухании өңүттөн алардын кирлери, терс сапаттарынан, туура эмес пикирлеринен бир аз болсо да, ага жукпаи коибоит.
Ошондуктан шакирт такыбаалыктын адебине ылаиык мүмкүнчүлүгүнө жараша алдын карап басып, күнүмдүк турмушта көзүн паидасыз нерселерден сактап жүрүүгө көнүгүшү керек. Буттун учун карап басуу – бул адеп, кичи пеиилдик, өзүнүн чегин билүү, көздү арам нерселерден сактоо жана азирети Паигамбарыбыздын (саллаллаху алеихи васаллам) сүннөтүн кармануу, дегенди туюнтат.
3. Сафар дер ватан: Таштаган ар бир кадамда Алла Таалага бет алуу. Шакирттин ар түрлүү терс сапаттардан, күнөө иштердин кесепетинен арылып, адамдык асыл сапаттар менен аруу сезимдердин жетегинде адал жолдо жүрүшү. Шакирт эч качан рухании жактан жеткен даражасы менен чектелбеи, андан да жогорку даражаларга жетүүгө жанүрөшү керек.
Абу Осман ал-Магрибии:
«Шакирт ар түрлүү арзуу-каалоолорунан баш тартып, Алла Таалага ибадат кылып, өзүнүн озуипасын аткарышы керек. «Сафар дер ватан» бул чоочун жерден өзүнүн туулупөскөн мекенине каитуу дегенди эмес, адам баласынын рухании өңүттөн Алла Таалага караи бет алышы, дегенди түшүндүрөт» деит.
[14:21, 02.02.2016] ibragim: Бул эреже менен шакирт «Мен Жараткан Эгеме баратам» (Саффат сүрөсү, 99-аят) деген Ибрахим (алеихиссалам) сыяктуу ар бир таштаган кадамы менен Алла Таалага караи бараткан аң-сезимге жетет.
4. Халвет дер анжуман: Эл арасында жүргөндө да, Жараткан Алла менен бирге болуу, деген аң-сезимди жандуу сактоо. Тагыраак аитканда, шакирт күнүмдүк турмушта эл менен мамиле курганда да, рухании жактан Алла Таала менен бирге болуу, Аны эстен чыгарбоо даражасына жетиши керек. Бул даражага жеткен адам аилана-чөирөдөн эч кимге билдирбестен Жараткан Алла менен бирге болууга да, күнүмдүк оокатын бүтүрүп, үибүлөсүн багууга да жетишкен болот. Бул багытта «Кол кирешеде, көңүл Жаратканда! » деген олуялардын сөзү калган экен.
Жараткан Алла Таала бул даражага жеткен пенделери жөнүндө Куран аяттарынын биринде:
«Алла Тааланы зикир кылып даңазалоодон, намазды окуудан, зекет берүүдөн соода-сатык да тосо албаиА турган адамдар бар. Алар көздү алаиАтып, жүрөктүн үшүн ала турган күндөн (кыямат күнүнөн) коркушат» (Нур сүрөсү, 37-аят) деис т.
Накшибандиис тарикатында сукбат (дилмаек) жана эл менен камыр-жумур мамиледе болуу негизги эрежелерден болуп эсептелет. Ошондуктан ээн, эч ким жок жерде Алла Таала менен бирге болууга караганда, эл арасында руханиис жактан Алла Таала менен бирге болуу сообу, берекеси жагынан алдаканча жогору турат.
5. ИАад керд: Жүрөктүн «заакир», б.а., Алла Тааланы ар качан даңазалаган абалга келиши. Четке кагып тастыктоо жолу менен, б.а. «Лаа илааха иллаллах» (Жалгыз Алла Тааладан башка бир да кудаис жок!) деген келме менен жүрөктүн төрүнөн орун алып, өзүнчө «кудаис »га аис ланган нерсенин баары (баис лык, биис лик, ж.б.) тазалангандан киис ин жалгыз максат Жараткан Аллага гана багытталып, жүрөктүн төрүнө Жалгыз Алланын Өзүнө гана бапестелген улуу сүис үү уялаган болот[14:22, 02.02.2016] ibragim: Зикирдин алоолонуп күис үп-жанган жалыны жүрөктөн бүт денеге тараган кезде адам баласынын көкүрөгүнө ширелген аруу сезимдери оис гонуп, кыис мыл-аракетке таасир бере турган күчкө аис ланат. Ырас, зикири да, пикири да Алла Таала менен болгон адамдын мээримдүүлүк, боорукерлик, сабырдуулук, кечиримдүүлүк сыяктуу асыл сапаттардан насипсиз калышы мүмкүн эмес. Мына ушунун баары руханиис жактан бышып жетилүүнүн, «адам» деген атка татыктуу адам болуунун милдеттүү шарттарынан болуп эсептелет. Ошондуктан жүрөктү туруктуу зикир абалына алып келүү тасаввуфтун эң маанилүү принциптерине кирет.
6. Баз гешт: Жалгыз Алла Тааланын ыраазылыгын гана көздөө. Бул эреже «Лаа
илааха иллаллах» зикиринин акырында «Илаахии, анта максуудии ва ридоока матлуубии», б.а., «Оо, Жараткан Алла! Максатым жалгыз Өзүңсүң! Каалоотилегим Жалгыз Өзүңдүн ыраазычылыгың гана!» деген зикирдин маанисин терең түшүнүүгө багытталат. Ошондоис эле бул эреже келмени тастыктап, тавхид ишеними (Жараткан Алланын жалгыздыгын жар салган ишеним) жүрөктөн толук кандуу түрдө тамыр баис лап, баис ыр алышын көздөис т.
Ошентип, Алла Таала менен жүрөктүн ортосуна тартылган бардык көшөгөлөр алынып, руханиис беис пилдик жаралат. Ошону менен бирге зикир сыяктуу руханиис
[14:23, 02.02.2016] ibragim: көнүгүү менен көптөгөн рухиис даражаларды багындыруу аркылуу жогору болуу, адамдарды төмөн сезүү, элге керемет көрсөтүү сыяктуу азгырык-шыбыштарды толугу менен четке кагып, негизги максат Жараткан Алланын ыраазылыгына гана багытталгандыгы көкүрөккө дагы бир жолу оис улуп жазылат.
Мына ушундаис зикирдин маани-маңызы аң-сезим менен жуурулушуп туруктуу абалга келген кезде бул дүис нөнүн утурумдук азгырыктары көңүлдөн чыгып, бүт нерседен Жараткандын чексиз кудурет чеберчилиги жакындан аңдала баштаис т.
7. Нигах дашт: шаис тандын жана напсинин түркүн түстүү азгырыктарынан сактануу. Бул көздү паис дасыз нерселерди кароодон, акылды жаман оис лордон сактоо жана жүрөктү даис ыма теске салып Жараткандан башка нерселердин ал жерге баис ыр алышына тоскоол болуу дегенди түшүндүрөт.
Тасаввуфтун максаттарынан бири – бул жүрөктү напсинин азгырыктарынан жана бузуку пикирлерден коргоо болуп эсептелет. Бул оңоис -олтоң иш эмес. Андыктан жүрөгүн напсинин жана шаис тандын ар түрлүү шыбыштарынан коргоп сактаис алган пенде тасаввуфтун чыныгы жемишинен даам сызган болот.
8. ИАад дашт: Пенде Алла Тааланын алдында тургандыгын ар даис ым эсинде кармап, ошого жараша кадам шилтеши. Бул «ихсан» жана «мураакаба» деп да аитылат.
Аяттардын биринде Алла Таала:
«Ант болсун! Адамды Биз жараттык. Ага напсисинин шыбыраганын да билебиз.
Биз ага күрөө тамырынан дагы жакынбыз! » (Кааф сүрөсү, 16-аят) деит.
Ошондуктан «ихсан» сезимин, б.а., Жараткан Алланын ар качан жана ар жерде көрүп тургандыгын эч качан эстен чыгарбоо кажет. Чынында эле, бул сезим күнөөлөргө карата өзүнчө соот кииим сыяктуу. Жараткан Кудуреттин көзөмөлүндө тургандыгы эсинде турган адамдын күнөө ишке барышы өтө оор, мүмкүн эмес.[14:23, 02.02.2016] ibragim: 9. Вукуф-у замании: Ар даиым өзүн-өзү суракка алуу жана убакытты туура паидалануу. Шакирт ар бир демдин кадырын билип, паидасыз нерселерден баш тартып, убактысын эң паидалуу нерселер менен өткөрүшү керек. Убактысын канчалык деңгээлде туура паидаланып- паидаланбагандыгы туурасында өзүнөн даиыма сурак алып турушу кажет.
Вукуф-у замании – бул шакирттин ар даиым өз абалынан кабардар болуп турушу, дегенди түшүндүрөт. Андыктан ал күн саиын кечинде жасаган иш-амалдарынын ар бирине мүнөздөмө берип, жакшы амалдары болсо, аларды жүзөгө ашырууга мүмкүнчүлүк түзүп берген Алла Таалага шүгүр келтирип, дагы да илгерилөө үчүн жанүрөшү керек. Ал эми каталары үчүн Алла Тааладан кечирим тилеп тооба кылып, Жалгыз Алланын Өзүнө баш калкалашы керек. Өмүрдүн баа жеткис ар бир көз ирмемин Жараткан Алланын өзгөчө белеги катары билип, аны бар күчү менен чын ыкластан жандуу өткөзүүгө аракет кылышы гана кажет.
Ошентип ар даиым каидыгерликтен оолак болууга умтулган пенде келечектеги түбөлүк бактысы үчүн кам көрүүнүн үстүндө гана иштеп калат.
10. Вукуф-у ададии: Зикирдин санына кылдат мамиле жасоо. Муршиду камилдер (устаттар) шакирттин рухании абалына жараша белгилүү өлчөмдө ар кандаи зикир тапшырмаларын беришет. 73
Себеби зикирден үмүт кылынган натыижаны алуу үчүн анын да өзүнө тиешелүү белгилүү өлчөмү бар. Ошондуктан шакирт зикир учурунда ои-пикиринин бөлүнүп, көңүлүнүн Алла Тааладан башка нерселер менен алек болбошу үчүн муршид-устат аиткан зикирдин санына кылдат мамиле жасашы кажет. Канчалыгы менен эң ириде зикирдин
[14:24, 02.02.2016] ibragim: абалы чын ыклас менен маанилүү болсо да, зикирдин саны, белгилүү чеги, өлчөмү болбосо, кээ бир учурларда аң-сезимдик жана рухании беипилсиздикке дуушар болуу ыктымалы да бар. Бул жагдаи ар бир иште болгондои эле, зикирде дагы ашкереликтин табигыи талабы. Андыктан ар бир шакирт зикирди устаты белгилеп берген өлчөмдө чын ыклас менен толук аткарууга аракет кылышы керек. Зикирдин санына кылдат мамиле жасоонун максаты рухании жактан зикирди жогорулатууга багытталат. Бул эреже зикирдин абалынын төмөндөшүнө (б.а., зикирдин чын ыкластан жан дил менен аитылышына) тоскоол болбоит. Тескерисинче, ал ага арка-жөлөк болуп, зикирдин дагы да жогорку деңгээлде чын ыклас менен аитылышынын өзүнчө шарты болуп саналат.
Ырасында эле, мээ миң түркүн пикирлердин, ал эми жүрөк напсинин түркүн түстүү азгырыктарынын кучагында турган чакта зикирдин санын эске тутуп калуу өтө оор.
Ошондуктан акылкөрөңгөнү ар түрлүү паида-батасыз оилордон коргоп, зикир кылуу учурунда көңүлдү анын маанисине буруу менен бирге зикирдин санын да улам эске тутуп туруу бул эрежеге болгон олуттуу мамиленин далили, десек болот.
11. Вукуф-у калбии: Жүрөктүн ар качан зикир менен алек болушу, Алла Тааланы тил менен да, дил менен да чын ыкластан зикир кылуу, даңазалоо. Бул «ихсан» сезиминин туруктуу аң-сезимге аиланышы дегенди түшүндүрөт. Бул учурда шакирт ар даиым жүрөгүнө назар салуу менен аны суракка алып турат. Анткени зикирдин негизги талабы – бул жүрөктүн зикир кылынган Заттан (б.а., Алла Тааладан) кабардар болушу. Зикир – бул тилдин учунан гана аитылган супсак сөз эмес. Ошондуктан ким болбосун, зикир кылуу учурунда Алла Тааланы даңазалап жаткандыгын жан дили менен сезип туиушу керек, көңүлүн Жараткан Аллага гана бурууга аракет кылышы керек. Алланын сүиүктүү пенделери «вукуф-у калбии»ди зикирдин өзгөчө шарты катары кабылдашкан. Андыктан зикирдин чыныгы даамын татуу үчүн адам баласы турган турпатын, жүрөгүн Алла Таалага бурушу кажет.
Алла Таала Куранда:
«Жараткан Эгеңдин ысмын зикир кылып, даңазала! Ага турган турпатың менен бет ал!» (Муззаммил сүрөсү, 8-аят) деит.
#35 04 February 2016 - 09:56
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:03, 03.02.2016] ibragim: Г. МУРШИД-У КААМИЛ ЖАНА РУХАНИИ ТАРБИЯНЫН УСУЛДАРЫ 1 . Муршид-у каамил Руханият жолунда илгерилеген момун-мусулман пенде рухании өңүттөн ар түрлүү көрүнүштөргө кез келет. Себеби адам баласынын жан дүинөсү өзүнчө мухит, океан сыяктуу. Бул океан кээде тынч, кээде кирген буурадаи албууттанган абалда болот.
Ошондуктан океандан аманэсен өтүп, жээкке жетүү үчүн кеменин сапаттуулугу менен
[14:04, 03.02.2016] ibragim: бирге тажрыибалуу жолбашчы милдеттүү түрдө талап кылынат. Эгер жолбашчы кемесин биринин аркасынан бири буралып түшкөн албууттанган толкундардын жетегине алдырып жиберсе, көк ирим тарткан океан аны оп тартып кетээри бышык. Сапарга жаңы чыккандар негизинен мындаи бороон-чапкындарга кез келишпеит. Ал эми бул океандын кучагында илгерилеген саиын Жараткан Алла тарабынан болгон-болбогондугу белгисиз ачылыштар, ар адамда ар башкача аирым бир рухании абалдар («инкибаз», «инбисат» 74 делген ж.б.у.с., абалдар) баикала баштаит. Мына ушуларды тактап, ошого жараша чара көрүү үчүн тажрыибалуу, «каамил» б.а., рухании жактан баралына келген муршиддин (устаттын) жетегине зарылчылык күч. Андыктан бул мыизам ченемдүү талап.
Ар бир момун-мусулман пенде бул сапарда көздөгөн максатына жетүү үчүн өзүнөзү көзөмөлгө алып, теске салышы керек. Бул дүинөгө адам баласы үчүн теңдешсиз үлгүлүү инсан катары келген акыркы Паигамбардын (саллаллаху алеихи васаллам) рухании жашоосунан күчүнүн жетишинче насип алууга, аны менен жуурулуша жашоого умтулушу кажет. Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын Жараткан Кудуретке болгон моюн сунуучулугунан, жашоонун өидө-ылдыиында ар түрлүү машакаттарга карата көрсөткөн сабырдуулугунан, шүгүрчүлүгүнөн, дүинөлүк баилыкбииликке карата жасаган мамилесинен, топуктуулугунан, каниеттүүлүгүнөн, кичи пеиилдүүлүгүнөн, Жаратканды эч качан эстен чыгарбаган асыл касиетинен мүмкүнчүлүгүнө жараша үлгү алууга жанүрөшү керек. Жан дүинөнү көркүнө чыгаруунун жолундагы ашууларды ашуу үчүн паигамбарлардын мураскорлору болуп эсептелген чыныгы аалымдардын, аарифтердин жана муршид-у каамилдердин жетегине каирылып, алардын берген кеңештерин чын ыкластан жүзөгө ашырууга аракет кылуу зарыл. Шакирт Алла Тааланын сүиүктүү пенделеринин жанында жүргөндүгүн жана алардын тарбиясын көргөндүгүн Жараткандын өзүнчө белеги катары кабылдашы абзел. Себеби нурун күндөн алган толгон Аи Күндүн бар болгондугун тастыктаган кандаи далил болсо, дал ошондои эле Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын руханияты менен нурланып жуурулушкан пенделер да акыркы Паигамбардын өзүнчө далили жана мураскорлору болуп эсептелет.
[14:05, 03.02.2016] ibragim: Тасаввуфтун негизги максаттарынан бири – бул адам баласынын көкүрөгүнө ширелген рухании шык-жөндөмдү жандандыруу.
Адам баласынын жан дүинөсү алдында мунаизаты бар өзүнчө жер сыяктуу.
Мунаизат казылып алынмаиын, өз алдынча эч качан сыртка чыкпаит. Мына ошол көкүрөктүн түбүндөгү «мунаизат» адам баласына Жараткан Алла Таала тарабынан ыроолонгон рухании шык болуп эсептелет. Бул шык «акыл-эс» сыяктуу ар адамга ар башкача өлчөмдө берилген.
Бул шыкты жаткан жеринен алып чыгуу менен жан дүинөнү көркүнө чыгарууга себеп боло турган адам – бул, муршид-у каамил. Мунаизатты алып чыгуу үчүн атаиын тереңдикти аныктоочу «зондаж» делген шаиман мунаизат жаткан жерге чеиин жетиши керек. Зондаждын орто жолдон чоң таштарга кез келип талкаланбашы үчүн сапаттуу болушу кажет. Анын сыңарындаи, рухании тарбиясы алына турган муршид да тажрыибалуу жана ишенимдүү болушу өзгөчө мааниге ээ. Мунун да өзүнө тиешелүү шарттары бар.
Чыныгы муршид-у каамилди негизинен мынабул үч сапаты менен таанууга болот:
Биринчи сапаты:
Ыиык Курандын жана сүннөттүн негизинде жашоо. Рухании жактан бышып жетилген муршиддин жүрүм-туруму, жасаган иши, сүилөгөн сөзү, аитор, өмүр-жашоосу[14: 05, 03.02.2016] ibragim: Ыиык Куран жана куттуу сүннөт менен жуурулушуп турушу кажет. Муршид-у каамилдин Куранга жана сүннөткө болгон мамилеси катардагы мусулмандын мамилесине салыштырмалуу алдаканча жогору болот. Ошондуктан муршид-у каамилдер да «варасатуланбия» (паигамбарлардын мураскору) деп аитылат.
Экинчи сапаты:
Сүилөгөн сөзү, жүргөн-турганы, жүзү менен Алла Тааланы эске салышы. Алла Тааланын олуя пенделери Жараткан Алланын ысым-сыпаттарынан үлгү алып, Ыиык Куран жана сүннөт менен жуурулуша жашагандыктан даиыма Алла Тааланы эске түшүрөт.
Бул багытта кутман сахабалар Паигамбарыбыздан:
- Алла Тааланын олуя пенделери кимдер? – деп сураганда Паигамбарыбыз:
- (Алла Тааланын олуя пенделери) – булар жүзүнө караган адамга Алла Тааланы эстеткен пенеделер деп жооп берген (Хаис самиис , Мажмауз-Заваид, 10, 78; Ибн Маажа, Зухд, 4).
Андыктан муршид-у каамилдин жүзү дагы маңдаис ындагы адамга беис пилдик тартуулап, Алла Тааланы жана акыретти эске салышы керек. Себеби алар Алла Элчисинин (саллаллаху алеис хи васаллам) кулк-мүнөзү, адеп-ахлагы, адамдык асыл сапаттары менен жуурулуша жашаган адамдар.
[14:06, 03.02.2016] ibragim: «Ар-Рахман» жана «ар-Рахим» ысымдары Жараткан Алланын эң белгилүү ысымдарынан болуп эсептелет. Бул ысымдардан насип ала алган Алланын олуя пенделери да күч-кудуретинин чегине жараша мээримдүү болушат. Алла Таала -«ал-Карим» (Жоомарт, Аикөл). Олуя пенделер да жоомарт, меимандос, элге колунан келген белегин тартуулоодон ырахат алышат. Алла Таала – «ал-Гофуур» (Кечиримдүү). Алар да өздөрүнө карата жасалган ката иштерди кечиришет. Алла Таала – «ал-Халим». Алланын олуя пенделери да сылык-сыпаа болушат.
Рухании жактан баралына келген (каамил) муршиддер – Алла Тааланын сүиүктүү пенделери. Алар катардагы адамдардан көп жагынан аиырмаланып турушат. Жан дүинөсү менен Аллага жакын болушат. Ибадаттарына олуттуу мамиле жасап, чын ыкластан аткарышат. Таштаган ар бир кадамына кылдат мамиле жасашат. Акыркы Паигамбардын (саллаллаху алеихи васаллам) сүннөтү менен камыр-жумур жуурулуша жашагандыктан алардын дубалары башка адамдардын дубаларына салыштырмалуу алдаканча тез кабылданат. Алар дене турпаты менен дагы Алла Тааланы зикир кылып даңазалаган абалга келгендиктен жүргөн жерлеринде кандаидыр бир беипилдик тартуулашат.
Чыныгы момун-мусулман пенде күнөөнүн сазына белчеден баткан адам менен мамиле куруудан рухании жактан белгилүү өлчөмдө терс таасир алат. Ал эми такыбаа пенде менен бирге болуу ага беипилдик тартуулаит. Ал эми мусулман баласы үчүн азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз менен бирге болуу (анын сүннөтү менен жуурулуша жашоо) сөзгө чак келбес беипилдик тартуулаары бышык.
Алланын ошол эң сүиүктүү Паигамбарынын (саллаллаху алеихи васаллам) руханиятына чөмүлүү бактысын, андагы ырахатты сөз менен түшүндүрүү эч мүмкүн эмес. Мына ошол баралына келген муршиддер да Алла Элчисинин (саллаллаху алеихи васаллам) изинен чыкпаи жүрүшкөндүгү, сүннөт менен жуурулуша алышкандыгы, анын адамдык асыл сапаттарынан күчтөрүнүн жетишинче насип алышкандыгы үчүн өзөгү Алла Элчисине такалган рухании береке-кут алып жүрүшөт.[14:07, 03.02.2016] ibragim: Үчүнчү сапаты
Рухании кызматка даиындалгандыгынын аныктыгы. Бир пендени «муршид» (рухании жетекчи) катары даиындоо үчүн тигил же бул жамааттын чогулушу жетиштүү эмес. Бул милдет Азирети Паигамбарыбызга (саллаллаху алеихи васаллам) чеиин созулган «сахих силсила»дан (б.а., анык ишенимдүү курамдан) ижазат (уруксат) алган муршид-у каамилдин катышуусу менен өткөн жыиында ошол муршид тарабынан даиындалган адамга берилет. Андыктан мына ушундаи муршиду каамилсиз өткөн жыиында даиындалган адам менен «сахих силсила» үзүлүп (анык, чыныгы курам бузулуп), ал адамдын «муршиддиги» жараксыз болуп эсептелет. Ошондуктан кээ бир муршид-у каамилдер «муршиддик» милдетке ылаиыктуу адам таба албаса, өздөрүнө орун басар катары эч кимди таштаи алышпаит. Алар кээде бир адамды, кээде –Халид-и Багдадии олуя сыяктууөзүнчө бир жамаатты «муршид» катары калтырып кетишет. Мунун сыры Жараткан Аллага гана маалым!
Сөздүн кыскасы, жан дүинөнүн баралына келиши, рухии дөөлөттөрдү кабыл ала тургандаи абалга келиши рухании тарбияга баиланыштуу. Ал үчүн рухании жактан бышып жетилүүнүн жолун билүү жана аны басып өтүү зарылчылыгы талап кылынат. Бул жолдогу ашуулардан аман-эсен ашып өтүү үчүн олуя пенделердин жетегине өзүнөн-өзү муктаждык жаралат. Андыктан рухании жактан баралына келүүнү каалаган ар бир мусулман пенде өзүнө жол көрсөтө турган «муршид» издеши керек. Бул жерде эскерте кетчү жагдаи, рухании жетегине кире турган муршидден да «чыныгы муршиддиктин» белгилерин баикоо зарыл.
[14:07, 03.02.2016] ibragim: Маанилүү эскертүүлөр:
Жогоруда да маалымдалгандаи, муршид-у каамилдер Алла Тааланын сүиүктүү тандамал пенделери болгондуктан аларга карата адеп сактап, сыи мамиледе болуу менен алардын да руханиятынан паидалануу (жүргөн-турганынан үлгү алуу) зарыл. Бирок аларга көрсөтүлгөн адепте, урмат-сыида жана руханиятынан паидаланууда ашкереликке түшүп, чектен чыгып кетпөө кажет. Анткени бардык паигамбарлар да, такыбаа олуя пенделер да эң ириде Жараткан Алланын кулдары болуп эсептелет. Алла Таала аларга илим, хикмат (даанышмандуулук), марифат даираларынан эмнени насип буюрса, ошого гана ээ болушат.
Бул багытта Шеих Саадинин «Гүлистан» аттуу эмгегинде төмөнкү окуя маалымдалат. Бир киши азирети Якубга:
- Эи, жан дүинөсү нурга толгон акылман паигамбар! Юсуфтун көинөгүнүн жытын Мисирден келатканда эле сездиң да, эмне үчүн үиүңдөн алыс эмес токоидо Юсуф өзү кудукка ыргытылып жатканда аны көрө алган жоксуң?! – деит.
Анда Якуб (алеихиссалам):
- Бул багытта Жараткандын бизге болгон насиби чагылган сыяктуу. Мына ошондуктан акыикаттар бизге кээде ачык-аикын болсо, кээде купуя, жашыруун болот! –
деп жооп каитарган экен.
Азирети Паигамбарыбызга (саллаллаху алеихи васаллам) күндөрдүн биринде бир адам келип, Паигамбарыбызга да маалым болбогон маселелер жөнүндө суроо салат. Анда Паигамбарыбыз өз оюнда вахиидин (Жараткандын кабары) сөзсүз келээрин оилоп, «иншааллах» (Кудаи буюрса!) дебеи:
- Эртең кел, жообуңду эртең берем – деп тиги адамды узатат.
[14:08, 03.02.2016] ibragim: Бирок эртеси күнү Жараткан Алладан эч кандаи вахии-кабар келбеит. Анын эртеси күнү да жок. Вахии он беш күнгө чеиин келбеи калат. Ошентип Алланын эң сүиүктүү Паигамбары да аиласын таппаи, алсыздыгын түшүнөт. Акырында Жараткан Алла Таала:
«(Паигамбарым! ) Алла Тааланын каалоосу болбои туруп (иншааллах, дебеи туруп) бир дагы ишти «муну эртең сөзсүз түрдө жасаим» дебе!» (Кахф сүрөсү, 23-24-аяттар) деп эскертүү берүү менен вахииин каирадан түшүрө баштаит.
Ошондуктан океандан аманэсен өтүп, жээкке жетүү үчүн кеменин сапаттуулугу менен
[14:04, 03.02.2016] ibragim: бирге тажрыибалуу жолбашчы милдеттүү түрдө талап кылынат. Эгер жолбашчы кемесин биринин аркасынан бири буралып түшкөн албууттанган толкундардын жетегине алдырып жиберсе, көк ирим тарткан океан аны оп тартып кетээри бышык. Сапарга жаңы чыккандар негизинен мындаи бороон-чапкындарга кез келишпеит. Ал эми бул океандын кучагында илгерилеген саиын Жараткан Алла тарабынан болгон-болбогондугу белгисиз ачылыштар, ар адамда ар башкача аирым бир рухании абалдар («инкибаз», «инбисат» 74 делген ж.б.у.с., абалдар) баикала баштаит. Мына ушуларды тактап, ошого жараша чара көрүү үчүн тажрыибалуу, «каамил» б.а., рухании жактан баралына келген муршиддин (устаттын) жетегине зарылчылык күч. Андыктан бул мыизам ченемдүү талап.
Ар бир момун-мусулман пенде бул сапарда көздөгөн максатына жетүү үчүн өзүнөзү көзөмөлгө алып, теске салышы керек. Бул дүинөгө адам баласы үчүн теңдешсиз үлгүлүү инсан катары келген акыркы Паигамбардын (саллаллаху алеихи васаллам) рухании жашоосунан күчүнүн жетишинче насип алууга, аны менен жуурулуша жашоого умтулушу кажет. Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын Жараткан Кудуретке болгон моюн сунуучулугунан, жашоонун өидө-ылдыиында ар түрлүү машакаттарга карата көрсөткөн сабырдуулугунан, шүгүрчүлүгүнөн, дүинөлүк баилыкбииликке карата жасаган мамилесинен, топуктуулугунан, каниеттүүлүгүнөн, кичи пеиилдүүлүгүнөн, Жаратканды эч качан эстен чыгарбаган асыл касиетинен мүмкүнчүлүгүнө жараша үлгү алууга жанүрөшү керек. Жан дүинөнү көркүнө чыгаруунун жолундагы ашууларды ашуу үчүн паигамбарлардын мураскорлору болуп эсептелген чыныгы аалымдардын, аарифтердин жана муршид-у каамилдердин жетегине каирылып, алардын берген кеңештерин чын ыкластан жүзөгө ашырууга аракет кылуу зарыл. Шакирт Алла Тааланын сүиүктүү пенделеринин жанында жүргөндүгүн жана алардын тарбиясын көргөндүгүн Жараткандын өзүнчө белеги катары кабылдашы абзел. Себеби нурун күндөн алган толгон Аи Күндүн бар болгондугун тастыктаган кандаи далил болсо, дал ошондои эле Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын руханияты менен нурланып жуурулушкан пенделер да акыркы Паигамбардын өзүнчө далили жана мураскорлору болуп эсептелет.
[14:05, 03.02.2016] ibragim: Тасаввуфтун негизги максаттарынан бири – бул адам баласынын көкүрөгүнө ширелген рухании шык-жөндөмдү жандандыруу.
Адам баласынын жан дүинөсү алдында мунаизаты бар өзүнчө жер сыяктуу.
Мунаизат казылып алынмаиын, өз алдынча эч качан сыртка чыкпаит. Мына ошол көкүрөктүн түбүндөгү «мунаизат» адам баласына Жараткан Алла Таала тарабынан ыроолонгон рухании шык болуп эсептелет. Бул шык «акыл-эс» сыяктуу ар адамга ар башкача өлчөмдө берилген.
Бул шыкты жаткан жеринен алып чыгуу менен жан дүинөнү көркүнө чыгарууга себеп боло турган адам – бул, муршид-у каамил. Мунаизатты алып чыгуу үчүн атаиын тереңдикти аныктоочу «зондаж» делген шаиман мунаизат жаткан жерге чеиин жетиши керек. Зондаждын орто жолдон чоң таштарга кез келип талкаланбашы үчүн сапаттуу болушу кажет. Анын сыңарындаи, рухании тарбиясы алына турган муршид да тажрыибалуу жана ишенимдүү болушу өзгөчө мааниге ээ. Мунун да өзүнө тиешелүү шарттары бар.
Чыныгы муршид-у каамилди негизинен мынабул үч сапаты менен таанууга болот:
Биринчи сапаты:
Ыиык Курандын жана сүннөттүн негизинде жашоо. Рухании жактан бышып жетилген муршиддин жүрүм-туруму, жасаган иши, сүилөгөн сөзү, аитор, өмүр-жашоосу[14: 05, 03.02.2016] ibragim: Ыиык Куран жана куттуу сүннөт менен жуурулушуп турушу кажет. Муршид-у каамилдин Куранга жана сүннөткө болгон мамилеси катардагы мусулмандын мамилесине салыштырмалуу алдаканча жогору болот. Ошондуктан муршид-у каамилдер да «варасатуланбия» (паигамбарлардын мураскору) деп аитылат.
Экинчи сапаты:
Сүилөгөн сөзү, жүргөн-турганы, жүзү менен Алла Тааланы эске салышы. Алла Тааланын олуя пенделери Жараткан Алланын ысым-сыпаттарынан үлгү алып, Ыиык Куран жана сүннөт менен жуурулуша жашагандыктан даиыма Алла Тааланы эске түшүрөт.
Бул багытта кутман сахабалар Паигамбарыбыздан:
- Алла Тааланын олуя пенделери кимдер? – деп сураганда Паигамбарыбыз:
- (Алла Тааланын олуя пенделери) – булар жүзүнө караган адамга Алла Тааланы эстеткен пенеделер деп жооп берген (Хаис самиис , Мажмауз-Заваид, 10, 78; Ибн Маажа, Зухд, 4).
Андыктан муршид-у каамилдин жүзү дагы маңдаис ындагы адамга беис пилдик тартуулап, Алла Тааланы жана акыретти эске салышы керек. Себеби алар Алла Элчисинин (саллаллаху алеис хи васаллам) кулк-мүнөзү, адеп-ахлагы, адамдык асыл сапаттары менен жуурулуша жашаган адамдар.
[14:06, 03.02.2016] ibragim: «Ар-Рахман» жана «ар-Рахим» ысымдары Жараткан Алланын эң белгилүү ысымдарынан болуп эсептелет. Бул ысымдардан насип ала алган Алланын олуя пенделери да күч-кудуретинин чегине жараша мээримдүү болушат. Алла Таала -«ал-Карим» (Жоомарт, Аикөл). Олуя пенделер да жоомарт, меимандос, элге колунан келген белегин тартуулоодон ырахат алышат. Алла Таала – «ал-Гофуур» (Кечиримдүү). Алар да өздөрүнө карата жасалган ката иштерди кечиришет. Алла Таала – «ал-Халим». Алланын олуя пенделери да сылык-сыпаа болушат.
Рухании жактан баралына келген (каамил) муршиддер – Алла Тааланын сүиүктүү пенделери. Алар катардагы адамдардан көп жагынан аиырмаланып турушат. Жан дүинөсү менен Аллага жакын болушат. Ибадаттарына олуттуу мамиле жасап, чын ыкластан аткарышат. Таштаган ар бир кадамына кылдат мамиле жасашат. Акыркы Паигамбардын (саллаллаху алеихи васаллам) сүннөтү менен камыр-жумур жуурулуша жашагандыктан алардын дубалары башка адамдардын дубаларына салыштырмалуу алдаканча тез кабылданат. Алар дене турпаты менен дагы Алла Тааланы зикир кылып даңазалаган абалга келгендиктен жүргөн жерлеринде кандаидыр бир беипилдик тартуулашат.
Чыныгы момун-мусулман пенде күнөөнүн сазына белчеден баткан адам менен мамиле куруудан рухании жактан белгилүү өлчөмдө терс таасир алат. Ал эми такыбаа пенде менен бирге болуу ага беипилдик тартуулаит. Ал эми мусулман баласы үчүн азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз менен бирге болуу (анын сүннөтү менен жуурулуша жашоо) сөзгө чак келбес беипилдик тартуулаары бышык.
Алланын ошол эң сүиүктүү Паигамбарынын (саллаллаху алеихи васаллам) руханиятына чөмүлүү бактысын, андагы ырахатты сөз менен түшүндүрүү эч мүмкүн эмес. Мына ошол баралына келген муршиддер да Алла Элчисинин (саллаллаху алеихи васаллам) изинен чыкпаи жүрүшкөндүгү, сүннөт менен жуурулуша алышкандыгы, анын адамдык асыл сапаттарынан күчтөрүнүн жетишинче насип алышкандыгы үчүн өзөгү Алла Элчисине такалган рухании береке-кут алып жүрүшөт.[14:07, 03.02.2016] ibragim: Үчүнчү сапаты
Рухании кызматка даиындалгандыгынын аныктыгы. Бир пендени «муршид» (рухании жетекчи) катары даиындоо үчүн тигил же бул жамааттын чогулушу жетиштүү эмес. Бул милдет Азирети Паигамбарыбызга (саллаллаху алеихи васаллам) чеиин созулган «сахих силсила»дан (б.а., анык ишенимдүү курамдан) ижазат (уруксат) алган муршид-у каамилдин катышуусу менен өткөн жыиында ошол муршид тарабынан даиындалган адамга берилет. Андыктан мына ушундаи муршиду каамилсиз өткөн жыиында даиындалган адам менен «сахих силсила» үзүлүп (анык, чыныгы курам бузулуп), ал адамдын «муршиддиги» жараксыз болуп эсептелет. Ошондуктан кээ бир муршид-у каамилдер «муршиддик» милдетке ылаиыктуу адам таба албаса, өздөрүнө орун басар катары эч кимди таштаи алышпаит. Алар кээде бир адамды, кээде –Халид-и Багдадии олуя сыяктууөзүнчө бир жамаатты «муршид» катары калтырып кетишет. Мунун сыры Жараткан Аллага гана маалым!
Сөздүн кыскасы, жан дүинөнүн баралына келиши, рухии дөөлөттөрдү кабыл ала тургандаи абалга келиши рухании тарбияга баиланыштуу. Ал үчүн рухании жактан бышып жетилүүнүн жолун билүү жана аны басып өтүү зарылчылыгы талап кылынат. Бул жолдогу ашуулардан аман-эсен ашып өтүү үчүн олуя пенделердин жетегине өзүнөн-өзү муктаждык жаралат. Андыктан рухании жактан баралына келүүнү каалаган ар бир мусулман пенде өзүнө жол көрсөтө турган «муршид» издеши керек. Бул жерде эскерте кетчү жагдаи, рухании жетегине кире турган муршидден да «чыныгы муршиддиктин» белгилерин баикоо зарыл.
[14:07, 03.02.2016] ibragim: Маанилүү эскертүүлөр:
Жогоруда да маалымдалгандаи, муршид-у каамилдер Алла Тааланын сүиүктүү тандамал пенделери болгондуктан аларга карата адеп сактап, сыи мамиледе болуу менен алардын да руханиятынан паидалануу (жүргөн-турганынан үлгү алуу) зарыл. Бирок аларга көрсөтүлгөн адепте, урмат-сыида жана руханиятынан паидаланууда ашкереликке түшүп, чектен чыгып кетпөө кажет. Анткени бардык паигамбарлар да, такыбаа олуя пенделер да эң ириде Жараткан Алланын кулдары болуп эсептелет. Алла Таала аларга илим, хикмат (даанышмандуулук), марифат даираларынан эмнени насип буюрса, ошого гана ээ болушат.
Бул багытта Шеих Саадинин «Гүлистан» аттуу эмгегинде төмөнкү окуя маалымдалат. Бир киши азирети Якубга:
- Эи, жан дүинөсү нурга толгон акылман паигамбар! Юсуфтун көинөгүнүн жытын Мисирден келатканда эле сездиң да, эмне үчүн үиүңдөн алыс эмес токоидо Юсуф өзү кудукка ыргытылып жатканда аны көрө алган жоксуң?! – деит.
Анда Якуб (алеихиссалам):
- Бул багытта Жараткандын бизге болгон насиби чагылган сыяктуу. Мына ошондуктан акыикаттар бизге кээде ачык-аикын болсо, кээде купуя, жашыруун болот! –
деп жооп каитарган экен.
Азирети Паигамбарыбызга (саллаллаху алеихи васаллам) күндөрдүн биринде бир адам келип, Паигамбарыбызга да маалым болбогон маселелер жөнүндө суроо салат. Анда Паигамбарыбыз өз оюнда вахиидин (Жараткандын кабары) сөзсүз келээрин оилоп, «иншааллах» (Кудаи буюрса!) дебеи:
- Эртең кел, жообуңду эртең берем – деп тиги адамды узатат.
[14:08, 03.02.2016] ibragim: Бирок эртеси күнү Жараткан Алладан эч кандаи вахии-кабар келбеит. Анын эртеси күнү да жок. Вахии он беш күнгө чеиин келбеи калат. Ошентип Алланын эң сүиүктүү Паигамбары да аиласын таппаи, алсыздыгын түшүнөт. Акырында Жараткан Алла Таала:
«(Паигамбарым! ) Алла Тааланын каалоосу болбои туруп (иншааллах, дебеи туруп) бир дагы ишти «муну эртең сөзсүз түрдө жасаим» дебе!» (Кахф сүрөсү, 23-24-аяттар) деп эскертүү берүү менен вахииин каирадан түшүрө баштаит.
#36 05 February 2016 - 15:36
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:08, 04.02.2016] ibragim: Бул эскертүү Азирети Паигамбарыбызга (саллаллаху алеихи васаллам) карата берилген болсо, анда мусулман пенделер үчүн анын канчалык деңгээлде маанилүү болгондугун жакшы түшүнүп алуубуз керек. Бул өңүттөн, маселен, Алланын сүиүктүү бир пендеси дуба кылганда сөзсүз түрдө дубасы кабыл болот, же бир оорулуу адамга дем салганда сөзсүз түрдө шыпаа таап кетет, деген ои болбошу кажет. Анткени бул жагдаилар эки тараптын тең чын ыкластуулугу менен бирге Жараткан Алла Тааланын каалоосуна,
уруксаатына түздөн-түз баиланыштуу болот. Ошону менен бирге кабыл алынган дубалардын жыиынтыгы дароо бул дүинөдө эмес, акыретте да берилээрин жана булар Алла Тааланын эрк-каалоосуна тиешелүү жагдаи болгондугун эстен чыгарбоо абзел.
Бул багытта дагы бир маанилүү жагдаи бар. Паигамбарлардын өз ара, олуя пенделердин да өз ара ар түрдүүчө шыкжөндөмдүүлүктөргө ээ болушу. (Бул жерде паигамбарлар менен олуялар салыштырылган жок. Анткени Алланын алдында паигамбарлар олуялардан алдаканча жогору тураары талашсыз чындык). Тагыраак аитканда, кээ бир паигамбарлар кээ бир паигамбардан, аирым бир олуялар аирым олуялардан кээ бир жактары (өзгөчө сапаты) менен аиырмаланышы мүмкүн. Ошондуктан алардын баарынан бирдеи өзгөчөлүктөрдү, бирдеи үлгү күтүү мүмкүн эмес. Ыиык Куранда маалымдалгандаи, Муса алеихиссаламга бир илим берилген. Ал илим азирети Кызырда жок болчу. Ошондои эле азирети Кызырга берилген илим азирети Муса паигамбарда болгон эмес. Анын сыңарындаи, Абдулкадир олуя Мавлянадаи боло албагандаи эле, Мавляна олуя да Абдулкадир олуя сыяктуу боло албаит. Себеби эки тарапка тең берилген насип да, талап кылынган кызмат да ар башкача. Бирок, албетте, бардыгынын максаты бир; «КАНТКЕНДЕ ЖАРАТКАН АЛЛА ТААЛАГА ТОЛУК КАНДУУ ТҮРДӨ КУЛЧУЛУК МИЛДЕТИБИЗДИ ӨТӨИ АЛАБЫЗ?» деген суроого оң жооп берүүнүн камын көрүү, б.а., «марифат»ка жетүү. Ырас, Жараткан Аллага алып барчу жолдор жандуу-жансыздын деминчелик көп.
[14:09, 04.02.2016] ibragim: Дагы бир маанилүү жагдаи, паигамбарлардан сырткары эч бир пенде үчүн Жараткандын коопсуздугунда тургандыгына кепилдик берилбегендиги. Башкача аитканда, тигил же бул пенде рухании өңүттөн туу чокуга чыкса да, «ашуулардын» биринен таиып кетүү коркунучу даиыма жандуулугун сактаит. Маселен, учурунда такыбаалыгы менен белгилүү болгон Балаам бин Баура аттуу адам убакыттын өтүшү менен напсинин оиго келбес азгырыгынын туткунуна аиланып, түбөлүк бактысынан ажыраган. Бул адам жөнүндө Куран аяттарында төмөнкүчө маалымдалат:
«Аларга Биз түшүргөн аяттарды кыигап өтүп, шаитанды ээрчип адашуучулардан болгон адам тууралуу аитып бер. Эгер Биз кааласак муну менен анын даражасын жогорулатып коиор элек. Бирок ал ушул (убактылуу) дүинөгө абдан берилип, арзуу-каалоосун (напсисин) ээрчип кетти. Ал куусаң да, жөн коисоң да тилин салаңдаткан ит сыяктуу...» (Аараф сүрөсү, 175-176-аяттар).
Касас сүрөсүндө маалымдалган Карундун мисалы да ушундаи. Ал дагы учурунда такыбаа болуп, кииин азгырыктын түркүн түстүү шыбыштары менен карама сокурга аиланып, Жараткандын каарына калган. Жараткан Алла Таала аны таянган мал-мүлкү,[14: 10, 04.02.2016] ibragim: манчыркаган мансап-биилиги менен кошо жердин кургуиуна житирип жиберген.
Андыктан кандаи гана рухании даража болбосун, пендени көкүрөгүндөгү өз напсиси ар качан азгырууга, түбү көрүнгүс туңгуюкка жетелеп кетүүгө белен турат. Алтургаи Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз бул багытта:
«Оо, Жараткан Алла! Ыраакым эте көр... Көзүмдү ачыпжумгуча дагы мени напсимдин азгырыгы менен жалгыз калтыра көрбө... Ар бир демимди туура жолго багыттаи көр... Шеккүмөнсүз, Сенден башка кудаи жок!» деп Жараткан Алла Таалага алакан жая турган (Абу Давуд, Адаб, 100-101).
Алланын олуя пенделери да даиыма мына ушул куттуу хадистин алкагында кадам таштап, «биздин ишибиз бүттү, баарын бүтүрдүк» деген чолок оиго алдырышпаит.
Рухании жолдо көптөгөн ашууларды ашып өткөн соң бул оиго алдангандар даиыма орто жолдо калышкан. Ал эми «дагы жете элек экенмин» деп өз катачылыгын сезгендер алсыздыгын аңдап, бушаиман болуп Жараткан Аллага алакан жая кечирим тилеп, сапарларын улашкан.
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз бардык күнөөлөрү кечирилгенине карабастан түнүчүндө буту шишип кеткенге чеиин намаз окуган. Мунун себебин сураган жубаиы азирети Аишага:
«Ээ, Аиша! Жаратканга шүгүрчүл кул болбои эле коеюнбу?»
деп жооп берген (Муслим, Мунафикуун, 79).
Азирети Паигамбарыбыз, жубаиларынын аитымы боюнча:
«Жараткан Эгеңе алкыш аитып (шүгүр келтирип) даңктагын! Андан кечирим сура!
Албетте, Ал тооболорду кабыл кылуучу!» (Наср сүрөсү, 3-аят) деген аяттан кииин Жараткан Алланы мурункусунан дагы көп даңктап, Ага шүгүр келтирип, ибадат кылган.
[14:11, 04.02.2016] ibragim: Андыктан Алланын жолунда ким каисы даражага жетсе жетсин, эч ким эч качан кулчулук милдетинен кутулбаит. Башкача аитканда, парздар, важибдер, сүннөттөр, адаларамдар, мубахмустахабдар мусулман баласы үчүн одүинө салганга чеиин ар бири өз күчүндө болот. Ошондуктан чыныгы муршид-у каамилдер бүт өмүрүн:
«Жараткан Эгеңе алкыш аитып, даңазала! Саждага баш коигондордон бол!
Көз жумганга чеиин Жараткан Эгеңе кулчулук милдетиңди өтө!» (Хижр сүрөсү, 98-99-аяттар) деген буирукка ылаиык өткөрүүнүн камын көрүшөт.
Мындаи рухании жетекчилер элге кылган ак кызматы үчүн кенедеи дагы акы талап кылышпаит. Жадагалса, Жараткан Кудурет үчүн кылган кулчулук милдеттеринин акыбетин дагы күтүшпөит. Себеби алар акыбетин күтүп жакшылык иштерди жасоо рухании даражаларын төмөн түшүрө тургандыгын жакшы билишет.
Учурунда азирети Али менен азирети Фатима өздөрү орозо кармап жатышса да, ооз ачарга алып коигон тамак-ашын биринчи күнү эшигинин алдына келген кембагал бир адамга, экинчи күнү бир жетимге, үчүнчү күнү дагы бир туткунга берип, үч күн ооздорун суу менен ачышкан эле. Алардын ар бирине билдирген ыраазычылыгына:
- Биз муну сизден ырахмат аитышыңызды күтүп, берген жокпуз. Биздин жападан жалгыз максат-ниетибиз – бул Жараткан Алланын гана ыраазылыгы! .. – деп жооп беришкен.
Ырас, чыныгы муршиддер элге үлгү болуу менен паигамбарлардын рухании милдеттерин уланткан ыраскөи пенделер болуп эсептелет. Ошондои эле булар ар качан Жараткандын алдында тургандыгын аңдап, «ихсан» даражасына жеткен ыиманы бекем Алланын сүиүктүү пенделери. Ошондуктан аларга Жараткан Алла Таала тарабынан «ладуннии илим» делген рухании илим, «марифат»,[14: 12, 04.02.2016] ibragim: даанышмандуулук сыяктуу баа жеткис белектер тартууланган. Ошону менен бирге олуялардан эч ким кутман сахабалардын даражасына жете албаит.
Албетте, кутман сахабалар паигамбарлардын, паигамбарлар азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын даражасына жете албаит. Ал эми Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) болгону Алла Тааланын кулу жана акыркы элчиси.
Ошондои эле бул жерде өзгөчө баса белгилеи кетчү жагдаи, адам баласын (б.а., паигамбарларды, олуяларды) ашкере жогору көрүүдөн оолак болуп, алардын ар бирине өзүнө (даражасына) жараша мамиле жасоо кажет. Башкача аитканда, Бахауддин Накшибанд, же болбосо Ислам укугунун аалымы атактуу Имам Аазам дагы эч качан сахабанын даражасына жете албаит. Кээ бир учурларда аирым бир каидыгерлердин устат катары көргөн адамдарды сахабалардан, алтургаи ардактуу Паигамбарыбыздан (саллаллаху алеихи васаллам) да жогору кабылдагандаи аларга ашкере урмат-сыи көрсөтүүлөрү өтө өкүнүчтүү карама сокурлук! Дал ушул себептен улам азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз мындаи жагдаиларга, түркөилүккө, ашкере мактап-жактоого тыиуу салган. Ошондои эле ал эгерде алкыш-сөздөр напсинин чырагына маи тамыза турган болсо, ошол мактапжактаган адамды аитып:
«Анын жүзүнө топурак чачкыла!» деген (Ахмад бин Ханбал, Муснад, 6, 5).
Себеби напсини көкүткөн алкыштар жүрөккө саиылган ок сыяктуу.
[14:13, 04.02.2016] ibragim: 2. РУХАНИИ А Т АРБИЯНЫН УСУЛДАРЫ а. СүиАүү-рабыта
Тасаввуфтун өзөгүнө жана максатына назар салганыбызда, руханиис тарбияда анын негизги фактору катары «сүис үү», ал эми акыркы максаты «адеп» болгондугун баис каис быз. Тагыраак аис тканда, «сүис үү» көпүрө болсо, ал эми «адеп» бул алынган натыис жа. Бул эки түшүнүктүн маанилүүлүгү жөнүндө эмне аис тылса да, ал аздык кылат.
Бир нерсеге бапестелген сүис үү күч алган саис ын бул сүис үүдөн сүис гөн адамга ошол сүис үүсүнүн күчүнө жараша өзүнчө жугуму насип болот.
Маселен, муршидин абдан жакшы көргөн шакирт устатынын кыис мыл-аракетине, жүрүм-турумуна бир аз болсо да жүрүмтуруму жагынан окшош адамга дагы жылуу назар салат. Муршиди колдонгон кандаис дыр бир буюм-таис ымга ээ болуу ага өзүнчө кубаныч туртуулаис т. Веис сел Караниис дин Азирети Паис гамбарыбыз (саллаллаху алеис хи васаллам) берип жиберген чепкенден кубанычы коис нуна батпаис сүис үнгөнү сыяктуу.[14:14, 04.02.2016] ibragim: Сүис үктүүгө бапестелген сүис үүнүн күч алышы менен катар сүис үүнүн алкагы улам барган саис ын сүис үктүүгө таандык бардык нерселерди өз ичине алып кеңеис е баштаис т. Бул алкактын бүт нерсени өз ичине камтып, чексиздикке караис кеңеис иши тасаввуфта «ашк-у мутлак» 75 (чыныгы улуу сүис үү) делет. Юнус Эмре: «Жараткан Алла үчүн жаратылганды жакшы көр!» дегендеис , бул Жараткан Алланын урматы үчүн жаратылган жаамы жандуу-жансызга боорукер сезим менен жылуу мамиле жасоонун камын көрүү дегенди түшүндүрөт. Бул Жараткан Аллага ашык пенденин жете ала турган эң акыркы чеги. Ал эми анын буга чеиинки баскычтарынын ар бири «ашк-у мажаазии» («көлөкө», каимана сүиүү) деп аталат.
Шакирттин муршидине өзүнө ылаиык көрсөткөн урмат-сыиы, бапестеген сүиүүсү «ашку мажаазии» болуп эсептелет. Себеби жүрөк Жараткан Алла Таалага таандык болгондуктан чыныгы сүиүү Алла Тааладан башка бирөө менен чектелбеит. Алла Тааладан башка бирөөгө болгон сүиүүлөр эң жогорку кабатка алып чыккан тепкичтердин мисалы сыяктуу. Булар Алла Таалага бапестелген сүиүүгө даярдык көрүүгө багытталган көнүгүүлөр сыяктуу. Бул багыттагы эң берекелүү, эң таасирлүү баскыч – бул чыныгы муршидке өзүнө ылаиык бапестелген сүиүүнүн рухании демин баштан кечирүү болуп эсептелет. Ал эми мунун эң таасын көрүнүшү – бул рабыта. Сүиүүнүн катардагы жөнөкөи сүиүүлөргө салыштырылгыс деңгээлде жогорулашы «рабытанын» дал өзү.
«Рабыта»нын түз мааниси «баиланыш, алака, ымала» дегенди түшүндүрөт. Бул жагынан негизи ааламда «баиланышсызрабытасыз» эч бир жандуу жок. Баары бири-бири менен тыгыз баиланышта.
Башка сөз менен аитсак, рабыта – бул жандуу-жансыздын өзөгүн түзгөн сүиүүнүн талабы, сүиүү күчүнүн жандуу сакталышы.
[14:15, 04.02.2016] ibragim: Рабыта үч түргө бөлүнөт:
1.Табигыи рабыта:
Адам баласынын жакын туугандарына болгон сүиүүсү. Бул табигыи сүиүү. Эненин өз уул-кызына бапестеген сүиүүсү сыяктуу.
2.Бузуку рабыта:
Ислам дининде тыиуу салынган азгырыктарга болгон алака. Кумарпоздун оиунун баары даиыма кумарда болуп, балабакырасын дагы унутуп коиушу сыяктуу.
3.Асыл рабыта:
Улуу сүиүүгө, б.а., аруу сезимдер менен адам баласын Жараткан Аллага алып барган рабыта. Рухании жактан бышып жетилген пенделердин руханиятынан паидалануу үчүн дене турпат менен же болбосо, рухии өңүттөн алар менен даиыма бирге болуу зарылчылыгы турат.
Биз бул жерде жогоруда маалымдалган үч түрлүү рабытанын үчүнчүсү жөнүндө кеп салмакчыбыз. Бул рабыта шакирттин муршидинен ылаиыктуу түрдө паида алышы үчүн ага болгон сүиүүсүн көөдөнүндө даиыма жандуу сакташы менен башталат.
Тасаввуфтун тарбиялык усулдарынан бири болгон рабыта ар бир тарикатта аты жана таризи жагынан анча-мынча аиырмачылыктар болсо да, негизинен шакирттин өз муршидин көз алдында элестетиши жана анын жүрүм-турумун, кыимыл-аракетин эстеп, улуу максаттын (б.а., Жараткан Алланын ыраазылыгына ээ болуунун) негизинде андан үлгү алуу дегенди туюнтат. Муршидке көрсөтүлгөн урмат-сыидын, бапестелген сүиүүнүн мына ушундаи таризде даиыма жандуулугун сакташы шакиртке өзүнчө дем-күч тартуулап, аны зирек кармаит.
Бул багытта дагы бир маанилүү жагдаи бар. Паигамбарлардын өз ара, олуя пенделердин да өз ара ар түрдүүчө шыкжөндөмдүүлүктөргө ээ болушу. (Бул жерде паигамбарлар менен олуялар салыштырылган жок. Анткени Алланын алдында паигамбарлар олуялардан алдаканча жогору тураары талашсыз чындык). Тагыраак аитканда, кээ бир паигамбарлар кээ бир паигамбардан, аирым бир олуялар аирым олуялардан кээ бир жактары (өзгөчө сапаты) менен аиырмаланышы мүмкүн. Ошондуктан алардын баарынан бирдеи өзгөчөлүктөрдү, бирдеи үлгү күтүү мүмкүн эмес. Ыиык Куранда маалымдалгандаи, Муса алеихиссаламга бир илим берилген. Ал илим азирети Кызырда жок болчу. Ошондои эле азирети Кызырга берилген илим азирети Муса паигамбарда болгон эмес. Анын сыңарындаи, Абдулкадир олуя Мавлянадаи боло албагандаи эле, Мавляна олуя да Абдулкадир олуя сыяктуу боло албаит. Себеби эки тарапка тең берилген насип да, талап кылынган кызмат да ар башкача. Бирок, албетте, бардыгынын максаты бир; «КАНТКЕНДЕ ЖАРАТКАН АЛЛА ТААЛАГА ТОЛУК КАНДУУ ТҮРДӨ КУЛЧУЛУК МИЛДЕТИБИЗДИ ӨТӨИ АЛАБЫЗ?» деген суроого оң жооп берүүнүн камын көрүү, б.а., «марифат»ка жетүү. Ырас, Жараткан Аллага алып барчу жолдор жандуу-жансыздын деминчелик көп.
[14:09, 04.02.2016] ibragim: Дагы бир маанилүү жагдаи, паигамбарлардан сырткары эч бир пенде үчүн Жараткандын коопсуздугунда тургандыгына кепилдик берилбегендиги. Башкача аитканда, тигил же бул пенде рухании өңүттөн туу чокуга чыкса да, «ашуулардын» биринен таиып кетүү коркунучу даиыма жандуулугун сактаит. Маселен, учурунда такыбаалыгы менен белгилүү болгон Балаам бин Баура аттуу адам убакыттын өтүшү менен напсинин оиго келбес азгырыгынын туткунуна аиланып, түбөлүк бактысынан ажыраган. Бул адам жөнүндө Куран аяттарында төмөнкүчө маалымдалат:
«Аларга Биз түшүргөн аяттарды кыигап өтүп, шаитанды ээрчип адашуучулардан болгон адам тууралуу аитып бер. Эгер Биз кааласак муну менен анын даражасын жогорулатып коиор элек. Бирок ал ушул (убактылуу) дүинөгө абдан берилип, арзуу-каалоосун (напсисин) ээрчип кетти. Ал куусаң да, жөн коисоң да тилин салаңдаткан ит сыяктуу...» (Аараф сүрөсү, 175-176-аяттар).
Касас сүрөсүндө маалымдалган Карундун мисалы да ушундаи. Ал дагы учурунда такыбаа болуп, кииин азгырыктын түркүн түстүү шыбыштары менен карама сокурга аиланып, Жараткандын каарына калган. Жараткан Алла Таала аны таянган мал-мүлкү,[14: 10, 04.02.2016] ibragim: манчыркаган мансап-биилиги менен кошо жердин кургуиуна житирип жиберген.
Андыктан кандаи гана рухании даража болбосун, пендени көкүрөгүндөгү өз напсиси ар качан азгырууга, түбү көрүнгүс туңгуюкка жетелеп кетүүгө белен турат. Алтургаи Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз бул багытта:
«Оо, Жараткан Алла! Ыраакым эте көр... Көзүмдү ачыпжумгуча дагы мени напсимдин азгырыгы менен жалгыз калтыра көрбө... Ар бир демимди туура жолго багыттаи көр... Шеккүмөнсүз, Сенден башка кудаи жок!» деп Жараткан Алла Таалага алакан жая турган (Абу Давуд, Адаб, 100-101).
Алланын олуя пенделери да даиыма мына ушул куттуу хадистин алкагында кадам таштап, «биздин ишибиз бүттү, баарын бүтүрдүк» деген чолок оиго алдырышпаит.
Рухании жолдо көптөгөн ашууларды ашып өткөн соң бул оиго алдангандар даиыма орто жолдо калышкан. Ал эми «дагы жете элек экенмин» деп өз катачылыгын сезгендер алсыздыгын аңдап, бушаиман болуп Жараткан Аллага алакан жая кечирим тилеп, сапарларын улашкан.
Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз бардык күнөөлөрү кечирилгенине карабастан түнүчүндө буту шишип кеткенге чеиин намаз окуган. Мунун себебин сураган жубаиы азирети Аишага:
«Ээ, Аиша! Жаратканга шүгүрчүл кул болбои эле коеюнбу?»
деп жооп берген (Муслим, Мунафикуун, 79).
Азирети Паигамбарыбыз, жубаиларынын аитымы боюнча:
«Жараткан Эгеңе алкыш аитып (шүгүр келтирип) даңктагын! Андан кечирим сура!
Албетте, Ал тооболорду кабыл кылуучу!» (Наср сүрөсү, 3-аят) деген аяттан кииин Жараткан Алланы мурункусунан дагы көп даңктап, Ага шүгүр келтирип, ибадат кылган.
[14:11, 04.02.2016] ibragim: Андыктан Алланын жолунда ким каисы даражага жетсе жетсин, эч ким эч качан кулчулук милдетинен кутулбаит. Башкача аитканда, парздар, важибдер, сүннөттөр, адаларамдар, мубахмустахабдар мусулман баласы үчүн одүинө салганга чеиин ар бири өз күчүндө болот. Ошондуктан чыныгы муршид-у каамилдер бүт өмүрүн:
«Жараткан Эгеңе алкыш аитып, даңазала! Саждага баш коигондордон бол!
Көз жумганга чеиин Жараткан Эгеңе кулчулук милдетиңди өтө!» (Хижр сүрөсү, 98-99-аяттар) деген буирукка ылаиык өткөрүүнүн камын көрүшөт.
Мындаи рухании жетекчилер элге кылган ак кызматы үчүн кенедеи дагы акы талап кылышпаит. Жадагалса, Жараткан Кудурет үчүн кылган кулчулук милдеттеринин акыбетин дагы күтүшпөит. Себеби алар акыбетин күтүп жакшылык иштерди жасоо рухании даражаларын төмөн түшүрө тургандыгын жакшы билишет.
Учурунда азирети Али менен азирети Фатима өздөрү орозо кармап жатышса да, ооз ачарга алып коигон тамак-ашын биринчи күнү эшигинин алдына келген кембагал бир адамга, экинчи күнү бир жетимге, үчүнчү күнү дагы бир туткунга берип, үч күн ооздорун суу менен ачышкан эле. Алардын ар бирине билдирген ыраазычылыгына:
- Биз муну сизден ырахмат аитышыңызды күтүп, берген жокпуз. Биздин жападан жалгыз максат-ниетибиз – бул Жараткан Алланын гана ыраазылыгы! .. – деп жооп беришкен.
Ырас, чыныгы муршиддер элге үлгү болуу менен паигамбарлардын рухании милдеттерин уланткан ыраскөи пенделер болуп эсептелет. Ошондои эле булар ар качан Жараткандын алдында тургандыгын аңдап, «ихсан» даражасына жеткен ыиманы бекем Алланын сүиүктүү пенделери. Ошондуктан аларга Жараткан Алла Таала тарабынан «ладуннии илим» делген рухании илим, «марифат»,[14: 12, 04.02.2016] ibragim: даанышмандуулук сыяктуу баа жеткис белектер тартууланган. Ошону менен бирге олуялардан эч ким кутман сахабалардын даражасына жете албаит.
Албетте, кутман сахабалар паигамбарлардын, паигамбарлар азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын даражасына жете албаит. Ал эми Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) болгону Алла Тааланын кулу жана акыркы элчиси.
Ошондои эле бул жерде өзгөчө баса белгилеи кетчү жагдаи, адам баласын (б.а., паигамбарларды, олуяларды) ашкере жогору көрүүдөн оолак болуп, алардын ар бирине өзүнө (даражасына) жараша мамиле жасоо кажет. Башкача аитканда, Бахауддин Накшибанд, же болбосо Ислам укугунун аалымы атактуу Имам Аазам дагы эч качан сахабанын даражасына жете албаит. Кээ бир учурларда аирым бир каидыгерлердин устат катары көргөн адамдарды сахабалардан, алтургаи ардактуу Паигамбарыбыздан (саллаллаху алеихи васаллам) да жогору кабылдагандаи аларга ашкере урмат-сыи көрсөтүүлөрү өтө өкүнүчтүү карама сокурлук! Дал ушул себептен улам азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз мындаи жагдаиларга, түркөилүккө, ашкере мактап-жактоого тыиуу салган. Ошондои эле ал эгерде алкыш-сөздөр напсинин чырагына маи тамыза турган болсо, ошол мактапжактаган адамды аитып:
«Анын жүзүнө топурак чачкыла!» деген (Ахмад бин Ханбал, Муснад, 6, 5).
Себеби напсини көкүткөн алкыштар жүрөккө саиылган ок сыяктуу.
[14:13, 04.02.2016] ibragim: 2. РУХАНИИ А Т АРБИЯНЫН УСУЛДАРЫ а. СүиАүү-рабыта
Тасаввуфтун өзөгүнө жана максатына назар салганыбызда, руханиис тарбияда анын негизги фактору катары «сүис үү», ал эми акыркы максаты «адеп» болгондугун баис каис быз. Тагыраак аис тканда, «сүис үү» көпүрө болсо, ал эми «адеп» бул алынган натыис жа. Бул эки түшүнүктүн маанилүүлүгү жөнүндө эмне аис тылса да, ал аздык кылат.
Бир нерсеге бапестелген сүис үү күч алган саис ын бул сүис үүдөн сүис гөн адамга ошол сүис үүсүнүн күчүнө жараша өзүнчө жугуму насип болот.
Маселен, муршидин абдан жакшы көргөн шакирт устатынын кыис мыл-аракетине, жүрүм-турумуна бир аз болсо да жүрүмтуруму жагынан окшош адамга дагы жылуу назар салат. Муршиди колдонгон кандаис дыр бир буюм-таис ымга ээ болуу ага өзүнчө кубаныч туртуулаис т. Веис сел Караниис дин Азирети Паис гамбарыбыз (саллаллаху алеис хи васаллам) берип жиберген чепкенден кубанычы коис нуна батпаис сүис үнгөнү сыяктуу.[14:14, 04.02.2016] ibragim: Сүис үктүүгө бапестелген сүис үүнүн күч алышы менен катар сүис үүнүн алкагы улам барган саис ын сүис үктүүгө таандык бардык нерселерди өз ичине алып кеңеис е баштаис т. Бул алкактын бүт нерсени өз ичине камтып, чексиздикке караис кеңеис иши тасаввуфта «ашк-у мутлак» 75 (чыныгы улуу сүис үү) делет. Юнус Эмре: «Жараткан Алла үчүн жаратылганды жакшы көр!» дегендеис , бул Жараткан Алланын урматы үчүн жаратылган жаамы жандуу-жансызга боорукер сезим менен жылуу мамиле жасоонун камын көрүү дегенди түшүндүрөт. Бул Жараткан Аллага ашык пенденин жете ала турган эң акыркы чеги. Ал эми анын буга чеиинки баскычтарынын ар бири «ашк-у мажаазии» («көлөкө», каимана сүиүү) деп аталат.
Шакирттин муршидине өзүнө ылаиык көрсөткөн урмат-сыиы, бапестеген сүиүүсү «ашку мажаазии» болуп эсептелет. Себеби жүрөк Жараткан Алла Таалага таандык болгондуктан чыныгы сүиүү Алла Тааладан башка бирөө менен чектелбеит. Алла Тааладан башка бирөөгө болгон сүиүүлөр эң жогорку кабатка алып чыккан тепкичтердин мисалы сыяктуу. Булар Алла Таалага бапестелген сүиүүгө даярдык көрүүгө багытталган көнүгүүлөр сыяктуу. Бул багыттагы эң берекелүү, эң таасирлүү баскыч – бул чыныгы муршидке өзүнө ылаиык бапестелген сүиүүнүн рухании демин баштан кечирүү болуп эсептелет. Ал эми мунун эң таасын көрүнүшү – бул рабыта. Сүиүүнүн катардагы жөнөкөи сүиүүлөргө салыштырылгыс деңгээлде жогорулашы «рабытанын» дал өзү.
«Рабыта»нын түз мааниси «баиланыш, алака, ымала» дегенди түшүндүрөт. Бул жагынан негизи ааламда «баиланышсызрабытасыз» эч бир жандуу жок. Баары бири-бири менен тыгыз баиланышта.
Башка сөз менен аитсак, рабыта – бул жандуу-жансыздын өзөгүн түзгөн сүиүүнүн талабы, сүиүү күчүнүн жандуу сакталышы.
[14:15, 04.02.2016] ibragim: Рабыта үч түргө бөлүнөт:
1.Табигыи рабыта:
Адам баласынын жакын туугандарына болгон сүиүүсү. Бул табигыи сүиүү. Эненин өз уул-кызына бапестеген сүиүүсү сыяктуу.
2.Бузуку рабыта:
Ислам дининде тыиуу салынган азгырыктарга болгон алака. Кумарпоздун оиунун баары даиыма кумарда болуп, балабакырасын дагы унутуп коиушу сыяктуу.
3.Асыл рабыта:
Улуу сүиүүгө, б.а., аруу сезимдер менен адам баласын Жараткан Аллага алып барган рабыта. Рухании жактан бышып жетилген пенделердин руханиятынан паидалануу үчүн дене турпат менен же болбосо, рухии өңүттөн алар менен даиыма бирге болуу зарылчылыгы турат.
Биз бул жерде жогоруда маалымдалган үч түрлүү рабытанын үчүнчүсү жөнүндө кеп салмакчыбыз. Бул рабыта шакирттин муршидинен ылаиыктуу түрдө паида алышы үчүн ага болгон сүиүүсүн көөдөнүндө даиыма жандуу сакташы менен башталат.
Тасаввуфтун тарбиялык усулдарынан бири болгон рабыта ар бир тарикатта аты жана таризи жагынан анча-мынча аиырмачылыктар болсо да, негизинен шакирттин өз муршидин көз алдында элестетиши жана анын жүрүм-турумун, кыимыл-аракетин эстеп, улуу максаттын (б.а., Жараткан Алланын ыраазылыгына ээ болуунун) негизинде андан үлгү алуу дегенди туюнтат. Муршидке көрсөтүлгөн урмат-сыидын, бапестелген сүиүүнүн мына ушундаи таризде даиыма жандуулугун сакташы шакиртке өзүнчө дем-күч тартуулап, аны зирек кармаит.
#37 06 February 2016 - 10:32
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[15:47, 05.02.2016] ibragim: Адам баласы ар түрлүү оң-терс таасирлерге ар качан ачык болот. Ал жеке физиологиялык жактан гана эмес, рухании жактан да ар түрлүү таасирди алууга даяр.
Рухтардын ортосундагы рухии катнаш жашоодогу талашсыз чындык. Негизинен рухании жактан күчтүү адамдардын рухии таасирлери аилана-чөирөсүндөгүлөргө рухании абалдарына жараша -аз же көп өлчөмдөөтөт. Бул абал таасирдин оң же терс болушуна көз каранды эмес. Кандаи болгон күндө да, таасир тигил же бул таризде өтөөрү бышык. Ал үчүн ортодо баиланыш болсо болгону.
Мисалы, өтө боорукер, мээримдүү жана өзүнүн жашоодогу масаттары үчүн күиүпжанган адамдардын жүрүм-туруму, абалы чөирөсүндөгүлөргө таасир этет. Сүиүүнүн өзүнчө бир көрнөгү болгон «рабыта» мына ушундаи кулк-мүнөздүк өзгөчөлүктөргө карата рухии катнаштын деңгээлин көтөрүү, ылдамдатуу жана ага оң өңүттө багыт берүү үчүн керек. Ошондуктан ар бир момунмусулман адам такыбаа пенделер менен жакын мамиледе болууга, алардын руханиятынан колунан келишинче паидаланып калууга аракет кылуусу абзел.
Негедир таза кииимге баткак чачырашынан ичиркенген акыл эгер Куран нуру менен жуурулушпаган болсо, ар түрлүү күнөөлөрдүн таасири менен катып калган жүрөктөгү кара тактардан көп учурда кыпындаи дагы ичиркенип, тынчсызданбаит. Себеби ал бир жагынан напсинин, бир жагынан шаитандын шыбыштарынын «наркозуна» мас болгондуктан муну сезе албаит. Андыктан жүрөктү оиготуп, көздү чоң ачып ар ким өз абалына назар салышы кажет. Анткени адам баласы оң таасирлерге да, терс таасирлерге да иикемдүү болуп, өзү каалаган багытка бет алууга жолу ачык. Бирок Алла Таала аны туура жолго чакырып:
[15:47, 05.02.2016] ibragim: «Эи, ыиман келтиргендер! Алла Тааладан корккула! Саадык (ыраскөи, такыбаа) пенделер менен бирге болгула!» (Тооба сүрөсү, 119-аят) деит.
Бул жерде аятка үңүлө назар сала турган болсок, Жараткан Алла Таала пенделерине дароо «Саадык (ыраскөи-такыбаа) болгула!» дебеи, такыбаалыктын жандуу сакталышы үчүн «Саадык-такыбаалар менен бирге болгула!» деп буюрган. Себеби ыраскөи-такыбаа болууга багытталган жолдо шилтене турган алгачкы кадам такыбаалар менен бирге болуу, б.а., алар менен жылуу жана жакын мамиледе болуу зарылчылыгы турат. Ал эми такыбаа-саадык болуу мунун табигыи натыижасы болуп эсептелет.
Такыбаалар менен бирге болуу напсини тизе бүктүрүүдө радиация сыяктуу күчтүү таасир берет. Такыбаа пенделердин чөирөсүндө болуу, алардын жүрүм-туруму менен таанышуу, алтургаи алардын жүзүнө назар салуу да алар менен бирге болууга кирет. Мына ошондуктан Алланын сүиүктүү пенделеринин жанында болуу – Жараткандын өзүнчө белеги. Анткени абалдар аикалышат, таасир алышат. Гүлзарда эс алган адамга гүлдүн жыпар аңкыган жыты кандаи сиңсе, дал ошондои эле мындаи такыбаа пенделердин чогулуштары (б.а., сукбат-дилмаектери) да рухании гүлзар сыяктуу.
Убаидуллах Ахрар олуя:
«Ыиык Курандагы: «Эи, ыиман келтиргендер! Алла Тааладан корккула! Саадык (ыраскөи, такыбаа) пенделер менен бирге болгула!» деген аяттын «бирге болгула!» деген буиругу туруктуу биримдикке ишарат жасаит. Башкача аитканда, «бирге болууга» ачыкаикын түрдө буирулгандыктан бул маселе физиологиялык жана рухании жактан болуп, эки өңүттүү. Физиологиялык жактан бирге болуу алардын дилмаектерине чын көңүлдөн катышуу болсо, рухании жактан бирге болуу – бул алардын жүрүмтурумун эске алып, үлгү алуу дегенди түшүндүрөт» деит.[15:48, 05.02.2016] ibragim: Андыктан Алланын сүиүктүү пенделери менен физиологиялык жактан да, рухании жактан да бирге болууга аракет кылуу зарыл. Күнүмдүк турмушта такыбаа пенделер менен даиыма бирге жүрүү мүмкүн болбои калышы толук ыктымал. Бул учурда алар менен рухании өңүттөн бирге болуу үчүн «рабыта» зарылчылыгы талап кылынат.
Бирок жогоруда белгиленгендеи, тасаввуфтук тарбияда ыкласы жок «супсак» биримдик да жарабаит. Себеби кээ бирлер муршиду каамилдин жанында болушса да, каидыгер мамилелеринен улам эч кандаи насип ала алышпаит. Ошону менен катар алыс аимактарда жашаган нечелеген шакирттер муршиддерине болгон урмат-сыиы, сагынычы, кусалыгы жана сүиүүсүнүн берекеси менен өзгөчө насиптерге, өзүнчө рухании дем-күчкө ээ болушат. Олуялардын «Иемендеги жанымда, жанымдагы Иеменде» деген сөзү да муну таасын аигинелеп турат. Демек, кептин төркүнү каи жерде болсо да, рухании биримдикти жоготпоодо жатат.
Ошондои эле рухании жактан бышып жетилген адамдар чөирөсүндүгөлөрдү өзүнүн абалы менен аикалыштыруу күчү канчалык жогору болсо да, ал жетиштүү эмес. Себеби тасаввуфтагы абалдын жугуму муршиддин күч-жөндөмү менен катар шакирттин дагы шыгына жана сүиүүсүнүн деңгээлине жараша болот. Ошол үчүн ар бир шакирт -шакирт болгондугу үчүнмуршиддин даражасына жете албаит. Аиырмачылык шакирттердин ортосунда, ар биринин шык-жөндөмүндө, рухании даражасында жатат. Муну мисал менен түшүндүрө турган болсок, маселен, суу алуу үчүн чаканы кичинекеи көлгө, же болбосо, учу-кыиыры көзгө илешпес деңизге салуунун ортосунда аиырма жок. Бул эки учурда тең чаканын көлөмүнө жараша суу алууга болот. Андыктан шакирт дагы шык-жөндөмдүү жана ошол шыгын колдонууга аракеттениши керек.
[15:49, 05.02.2016] ibragim: Рабыта жана муракабаларда кездешкен дагы бир усул – бул «силсила-и шарифа»нын 76 окулушу. Бул такыбаа пенделердин эскерилиши менен үмүт кылынган Жараткандын ыраакымынан үлүш алуу үчүн окулат. Ислам аалымдарынан Суфян бин Уиаина:
«Такыбаа пенделер эскерилген чогулуштарга Жараткандын ыраакымы түшөт!» деит (Ажлунии, Кашфул-хафаа, 2, 70).
Негизи Алланын сүиүктүү пенделеринин окуялары жөнүндөгү китептер аларга урмат-сыи, сүиүү менен мамиле жасагандарга рухании дем-күч берүү максатында жазылган.
Рабытанын максаты азирети Паигамбарыбызга (саллаллаху алеихи васаллам) чеиин созулган Алланын сүиүктүү пенделеринин руханиятынан жан дүинөгө береке-кут тартуулоо болуп эсептелет.
Муршидке көрсөтүлгөн урмат-сыиды, адеп, сүиүүнү ал жок кезде дагы көрсөтүп, анын кулк-мүнөзү менен аикалыша алуу даражасына жетүү «фанаа фиш-шеих» деп аитылат. «Фанаа фишшеих» даражасынын ары жагында «фанаа фир-расуул» (акыркы Паигамбардын куттуу сүннөтү менен жуурулуша жашоо) деген да даража бар. Ислам ааламынын жылдыздары катары эсептелген кутман сахабалар Ислам динине киргенге чеиин башаламан, туңгуюк жашоодо өмүр сүрүп келишкен. Ошентсе да, алар адал жолго түшкөн соң Алланын акыркы Элчисинин (саллаллаху алеихи васаллам) аруу сезимдери менен жуурулушуу аркылуу дүинөнүн эң жаркын адамдарына аилана алышты. Азирети Паигамбарыбыздан (саллаллаху алеихи васаллам) ошол кутман сахабалар аркылуу муршиду каамилдердин жан дүинөсүнө агып түшкөн береке-кут шакирттерге рабыта жана сукбат-дилмаектер менен жетет. Ошентип акыркы Паигамбардын (саллаллаху алеихи[15:49, 05.02.2016] ibragim: васаллам) адамдык асыл сапаттары шакиртке шык-жөндөмүнө жана аракетине жараша жугат.
Бул учурда жашоонун ар бир өңүтүндө акыркы Паигамбардын (саллаллаху алеихи васаллам) алдында тургандаи кадам таштап, Анын асыл сапаттары менен жуурулушуу мүмкүн. Алла Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) болгон рабытаны, б.а., баиланышмамилени жогорулатуу үчүн ага көп-көп салават аитуунун, анын сүннөтү менен күчтүн жетишинче жуурулушуунун, ага болгон бекем сүиүүнүн зарылчылыгы талап кылынат.
Жалпыга маалым болгондои, «фанаа фир-расуул» даражасынын эң сонун үлгүсү азирети Абу Бакир (Алла ага ыраазы болсун) болуп эсептелет. Бул багытта Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам):
«Абу Бакир менден, мен анданмын. Абу Бакир бул дүинөдө да, акыретте да менин боордошум болот» деген (Даиламии, Муснад, 1, 437).
Бул хадис рухании аикалышуунун мисалын таасын аигинелеп турат.
Мындаи рухании биримдиктин эң жогорку даражасы «фанаа филлах» деп аталат.
Курандагы:
[15:50, 05.02.2016] ibragim: «Силер каи жерде болбогула, Ал (Алла Таала) силер менен бирге!» (Хадид сүрөсү, 4-аят) «Биз адамга күрөө тамырынан да жакынбыз» (Каф сүрөсү, 16-аят) деген аяттарга ылаиыктуу түрдө кадам таштоо үчүн «фанаа филлах» даражасына жетүү зарылчылыгы шарт.
Өзүн Жараткан Аллага арнаган муршиду каамилдин жүрөгү Жараткан Алланын береке-кутуна тунган болот. Бул өңүттөн муршиддин жүрөгү лупа сыяктуу. Ал терс сапаттардын бардыгын күлгө аилантат. Шакирт рабыта менен бул береке-куттан паидаланууга аракет кылат. Жүрөктөн напсинин өзүмчүлдүк сезимдерин жоготуп, анын ордуна асыл сапаттарды алып келет. Бул учурда жүрөккө үстөмдүгүн жүргүзгөн ар түрлүү дүинөлүк нерселер жүрөктөн сырткары кармалып, ар бирине өзүнө ылаиык мамиле жасалган болот.
Шакирт менен муршиддин ортосундагы мындаи аикалышуу шакирт үчүн рухании жактан илгерилөөгө чоң даңгыр жол ачылгандыгынан кабар берет.
Куттуу хадисте: «Адам сүиүктүүсү менен бирге...» делет (Бухарии, Адаб, 96).
Бул багытта Куранда маалымдалган «асхабу кахф» окуясы 77 өтө зор мааниге ээ.
«Асхабу кахф»тын ити Кытмиир такыбаа пенделерге кароолчулук кылгандыгы үчүн ал дагы беиишке кирет. 78 Мына ошол Кытмиир Алланын жолундагы такыбаа пенделерге кароолчулук кылгандыгы үчүн ушундаи зор бакытка жетип турса, анда чыныгы момунмусулман адам Алла Тааланын сүиүктүү пенделерине сүиүү бапестеп, аларга болгон урмат-сыиынан жазбаса, Алла Таала анын даражасын канчалык көтөрөөрүн өзүңүз оилоп көрүңүз.
٭٭٭ Бул жерде рабытага тиешелүү дагы бир маселе жөнүндө кеп козгоону эп көрүүдөбүз.
Рабыта-у мавт (тафаккур-у мавт)
Тасаввуфта өлүм менен рабыта куруу «тафаккур-у мавт» (өлүм жөнүндө ои-толгоо) деп да аитылат. Өлүм жөнүндө ои толгоонун адам баласынын жүрүм-турумуна, өзүн-өзү[15:51, 05.02.2016] ibragim: теске салышына өзгөчө таасири бар. Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам):
«(Терс) арзуу-каалоолордун бардыгын түп тамыры менен омкоргон өлүм жөнүндө көп оилогула! » деген (Тирмизии, Кыямат, 26).
Чынында эле өлүм жөнүндө ои-толгоо адам баласын азгырып адал жолдон адаштырган напсинин дүнүиөгө болгон ашкере сүиүүсүн басаңдатуучу өзгөчө таасирге ээ.
Себеби дүинөнүн утурумдук мал-мүлк, баилык-биилик, мансап сыяктуу напсинин «оюнчук»тарын ашкере сүиүү, аларга чегинен сырткары көңүл бөлүү «каидыгерлик» деген рухании илдеттин баштапкы баскычы. Жан дүинөбүздү мындаи коркунучтуу илдеттен оолак кармоо үчүн өлүм, көр азабы жөнүндө ои-жүгүртүү бизди чын ыкластан кулчулук милдеттерибизди аткарууга, жан дилибиз менен ибадаттарыбызды орундатууга жетелеп, дүнүиөлүк ашкереликтен, паидасыз арзуу-каалоолордон алыс кармаит.
Ибадаттарыбыз, зикирлерибиз, рабыталарыбыз акыретте түбөлүк бакытка жетишибизге себепкер болот.
Ислам аалымдары каидыгерликтин кара көөсүнө чулганып, катып калган таш жүрөктөрдү ииге келтирип жибитүү үчүн бул багытта көптөгөн насааттарын аитып, элди адал жолго үндөп келишкен.
Азирети Али (Алла ага ыраазы болсун) уулу Хасанга төмөнкү акыл-насаатын аиткан:
[15:51, 05.02.2016] ibragim: «Уулум! Өлүм жөнүндө көп оилон! Өлүмдү эстөө аркылуу жүрөгүңдү теске сал!
Бул дүинөдө бүт нерсенин жок боло турганын эсиңден чыгарба! Жүрөгүңдү дүнүиөнүн түркүн-түстүү азгырыктарынан алыс карма!» Ырасында жашоо агымы «түптүз» болбогондугу үчүн бул дүинөдө машакаттуу, оор күндөр менен кошо кубанычтуу, жыргал күндөр да өтөөрү жалпыга маалым.
Имам Газалии:
«Уулум! Каалаганыңдаи жаша! Күндөрдүн биринде баары бир көз жумасың!
Каалаганыңды сүи! Бир күнү баары бир андан ажыраисың! Каалаганыңды кыл! Эмнеси болсо да, бир күнү анын сурагын бересиң!.. .
Уулум! Максатың жан дүинөңдү баралына келтирүүгө, напсиңдин тизгинин колго алууга, денеңди өлүмгө даярдоого багытталышы керек. Себеби бул дүинөдөн көз жумган соң көргө киресиң. Ал жердегилер сени «Качан келесиң?» деп күтүп жатышат.
Ошондуктан чолок оиго алдырып, «ал жерге азыксыз эле барам» дебе!» деит.
Умар бин Абдулазиз акыркы кутпасында элге каирылып: «О, эл-журт!
Аибардуулугу жүрөктүн үшүн алган кыямат өтө коркунучтуу! Жараткандын эң жакын сүиүктүү паигамбарлары жана эң жакын периштелери дагы ал күндүн аибардуулугуна чыдаи албаи, этжүрөгү толтосунан чыгып кетчүдөи титиреп согот.
Ошону менен бирге Алла Тааланын чексиз ыраакымынан да үмүтсүз болбогула!
Кыямат күнү махшар маиданында түбөлүк бакыттын босогосун аттаи тургандар – булар бүгүн Жараткан Алла Тааладан коркуп, күнөөкөрлүктүн сазынан кыигап өткөн, «адал-арам»ды ылгап, ага олуттуу мамиле жасап, утурумдук жашоосун түбөлүк бактысы үчүн колдонгон адамдар болуп эсептелет. Мунун тетирисинче кадам шилтеген адам өмүр баилыгын ысырап кылып, акыретке жан азыксыз барып, чоң жоготууга учураит.
Бүгүн өткөндөрдүн ордуна силер келдиңер. Эртең силердин да ордуңарга башкалар келишет...
Рухтардын ортосундагы рухии катнаш жашоодогу талашсыз чындык. Негизинен рухании жактан күчтүү адамдардын рухии таасирлери аилана-чөирөсүндөгүлөргө рухании абалдарына жараша -аз же көп өлчөмдөөтөт. Бул абал таасирдин оң же терс болушуна көз каранды эмес. Кандаи болгон күндө да, таасир тигил же бул таризде өтөөрү бышык. Ал үчүн ортодо баиланыш болсо болгону.
Мисалы, өтө боорукер, мээримдүү жана өзүнүн жашоодогу масаттары үчүн күиүпжанган адамдардын жүрүм-туруму, абалы чөирөсүндөгүлөргө таасир этет. Сүиүүнүн өзүнчө бир көрнөгү болгон «рабыта» мына ушундаи кулк-мүнөздүк өзгөчөлүктөргө карата рухии катнаштын деңгээлин көтөрүү, ылдамдатуу жана ага оң өңүттө багыт берүү үчүн керек. Ошондуктан ар бир момунмусулман адам такыбаа пенделер менен жакын мамиледе болууга, алардын руханиятынан колунан келишинче паидаланып калууга аракет кылуусу абзел.
Негедир таза кииимге баткак чачырашынан ичиркенген акыл эгер Куран нуру менен жуурулушпаган болсо, ар түрлүү күнөөлөрдүн таасири менен катып калган жүрөктөгү кара тактардан көп учурда кыпындаи дагы ичиркенип, тынчсызданбаит. Себеби ал бир жагынан напсинин, бир жагынан шаитандын шыбыштарынын «наркозуна» мас болгондуктан муну сезе албаит. Андыктан жүрөктү оиготуп, көздү чоң ачып ар ким өз абалына назар салышы кажет. Анткени адам баласы оң таасирлерге да, терс таасирлерге да иикемдүү болуп, өзү каалаган багытка бет алууга жолу ачык. Бирок Алла Таала аны туура жолго чакырып:
[15:47, 05.02.2016] ibragim: «Эи, ыиман келтиргендер! Алла Тааладан корккула! Саадык (ыраскөи, такыбаа) пенделер менен бирге болгула!» (Тооба сүрөсү, 119-аят) деит.
Бул жерде аятка үңүлө назар сала турган болсок, Жараткан Алла Таала пенделерине дароо «Саадык (ыраскөи-такыбаа) болгула!» дебеи, такыбаалыктын жандуу сакталышы үчүн «Саадык-такыбаалар менен бирге болгула!» деп буюрган. Себеби ыраскөи-такыбаа болууга багытталган жолдо шилтене турган алгачкы кадам такыбаалар менен бирге болуу, б.а., алар менен жылуу жана жакын мамиледе болуу зарылчылыгы турат. Ал эми такыбаа-саадык болуу мунун табигыи натыижасы болуп эсептелет.
Такыбаалар менен бирге болуу напсини тизе бүктүрүүдө радиация сыяктуу күчтүү таасир берет. Такыбаа пенделердин чөирөсүндө болуу, алардын жүрүм-туруму менен таанышуу, алтургаи алардын жүзүнө назар салуу да алар менен бирге болууга кирет. Мына ошондуктан Алланын сүиүктүү пенделеринин жанында болуу – Жараткандын өзүнчө белеги. Анткени абалдар аикалышат, таасир алышат. Гүлзарда эс алган адамга гүлдүн жыпар аңкыган жыты кандаи сиңсе, дал ошондои эле мындаи такыбаа пенделердин чогулуштары (б.а., сукбат-дилмаектери) да рухании гүлзар сыяктуу.
Убаидуллах Ахрар олуя:
«Ыиык Курандагы: «Эи, ыиман келтиргендер! Алла Тааладан корккула! Саадык (ыраскөи, такыбаа) пенделер менен бирге болгула!» деген аяттын «бирге болгула!» деген буиругу туруктуу биримдикке ишарат жасаит. Башкача аитканда, «бирге болууга» ачыкаикын түрдө буирулгандыктан бул маселе физиологиялык жана рухании жактан болуп, эки өңүттүү. Физиологиялык жактан бирге болуу алардын дилмаектерине чын көңүлдөн катышуу болсо, рухании жактан бирге болуу – бул алардын жүрүмтурумун эске алып, үлгү алуу дегенди түшүндүрөт» деит.[15:48, 05.02.2016] ibragim: Андыктан Алланын сүиүктүү пенделери менен физиологиялык жактан да, рухании жактан да бирге болууга аракет кылуу зарыл. Күнүмдүк турмушта такыбаа пенделер менен даиыма бирге жүрүү мүмкүн болбои калышы толук ыктымал. Бул учурда алар менен рухании өңүттөн бирге болуу үчүн «рабыта» зарылчылыгы талап кылынат.
Бирок жогоруда белгиленгендеи, тасаввуфтук тарбияда ыкласы жок «супсак» биримдик да жарабаит. Себеби кээ бирлер муршиду каамилдин жанында болушса да, каидыгер мамилелеринен улам эч кандаи насип ала алышпаит. Ошону менен катар алыс аимактарда жашаган нечелеген шакирттер муршиддерине болгон урмат-сыиы, сагынычы, кусалыгы жана сүиүүсүнүн берекеси менен өзгөчө насиптерге, өзүнчө рухании дем-күчкө ээ болушат. Олуялардын «Иемендеги жанымда, жанымдагы Иеменде» деген сөзү да муну таасын аигинелеп турат. Демек, кептин төркүнү каи жерде болсо да, рухании биримдикти жоготпоодо жатат.
Ошондои эле рухании жактан бышып жетилген адамдар чөирөсүндүгөлөрдү өзүнүн абалы менен аикалыштыруу күчү канчалык жогору болсо да, ал жетиштүү эмес. Себеби тасаввуфтагы абалдын жугуму муршиддин күч-жөндөмү менен катар шакирттин дагы шыгына жана сүиүүсүнүн деңгээлине жараша болот. Ошол үчүн ар бир шакирт -шакирт болгондугу үчүнмуршиддин даражасына жете албаит. Аиырмачылык шакирттердин ортосунда, ар биринин шык-жөндөмүндө, рухании даражасында жатат. Муну мисал менен түшүндүрө турган болсок, маселен, суу алуу үчүн чаканы кичинекеи көлгө, же болбосо, учу-кыиыры көзгө илешпес деңизге салуунун ортосунда аиырма жок. Бул эки учурда тең чаканын көлөмүнө жараша суу алууга болот. Андыктан шакирт дагы шык-жөндөмдүү жана ошол шыгын колдонууга аракеттениши керек.
[15:49, 05.02.2016] ibragim: Рабыта жана муракабаларда кездешкен дагы бир усул – бул «силсила-и шарифа»нын 76 окулушу. Бул такыбаа пенделердин эскерилиши менен үмүт кылынган Жараткандын ыраакымынан үлүш алуу үчүн окулат. Ислам аалымдарынан Суфян бин Уиаина:
«Такыбаа пенделер эскерилген чогулуштарга Жараткандын ыраакымы түшөт!» деит (Ажлунии, Кашфул-хафаа, 2, 70).
Негизи Алланын сүиүктүү пенделеринин окуялары жөнүндөгү китептер аларга урмат-сыи, сүиүү менен мамиле жасагандарга рухании дем-күч берүү максатында жазылган.
Рабытанын максаты азирети Паигамбарыбызга (саллаллаху алеихи васаллам) чеиин созулган Алланын сүиүктүү пенделеринин руханиятынан жан дүинөгө береке-кут тартуулоо болуп эсептелет.
Муршидке көрсөтүлгөн урмат-сыиды, адеп, сүиүүнү ал жок кезде дагы көрсөтүп, анын кулк-мүнөзү менен аикалыша алуу даражасына жетүү «фанаа фиш-шеих» деп аитылат. «Фанаа фишшеих» даражасынын ары жагында «фанаа фир-расуул» (акыркы Паигамбардын куттуу сүннөтү менен жуурулуша жашоо) деген да даража бар. Ислам ааламынын жылдыздары катары эсептелген кутман сахабалар Ислам динине киргенге чеиин башаламан, туңгуюк жашоодо өмүр сүрүп келишкен. Ошентсе да, алар адал жолго түшкөн соң Алланын акыркы Элчисинин (саллаллаху алеихи васаллам) аруу сезимдери менен жуурулушуу аркылуу дүинөнүн эң жаркын адамдарына аилана алышты. Азирети Паигамбарыбыздан (саллаллаху алеихи васаллам) ошол кутман сахабалар аркылуу муршиду каамилдердин жан дүинөсүнө агып түшкөн береке-кут шакирттерге рабыта жана сукбат-дилмаектер менен жетет. Ошентип акыркы Паигамбардын (саллаллаху алеихи[15:49, 05.02.2016] ibragim: васаллам) адамдык асыл сапаттары шакиртке шык-жөндөмүнө жана аракетине жараша жугат.
Бул учурда жашоонун ар бир өңүтүндө акыркы Паигамбардын (саллаллаху алеихи васаллам) алдында тургандаи кадам таштап, Анын асыл сапаттары менен жуурулушуу мүмкүн. Алла Элчисине (саллаллаху алеихи васаллам) болгон рабытаны, б.а., баиланышмамилени жогорулатуу үчүн ага көп-көп салават аитуунун, анын сүннөтү менен күчтүн жетишинче жуурулушуунун, ага болгон бекем сүиүүнүн зарылчылыгы талап кылынат.
Жалпыга маалым болгондои, «фанаа фир-расуул» даражасынын эң сонун үлгүсү азирети Абу Бакир (Алла ага ыраазы болсун) болуп эсептелет. Бул багытта Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам):
«Абу Бакир менден, мен анданмын. Абу Бакир бул дүинөдө да, акыретте да менин боордошум болот» деген (Даиламии, Муснад, 1, 437).
Бул хадис рухании аикалышуунун мисалын таасын аигинелеп турат.
Мындаи рухании биримдиктин эң жогорку даражасы «фанаа филлах» деп аталат.
Курандагы:
[15:50, 05.02.2016] ibragim: «Силер каи жерде болбогула, Ал (Алла Таала) силер менен бирге!» (Хадид сүрөсү, 4-аят) «Биз адамга күрөө тамырынан да жакынбыз» (Каф сүрөсү, 16-аят) деген аяттарга ылаиыктуу түрдө кадам таштоо үчүн «фанаа филлах» даражасына жетүү зарылчылыгы шарт.
Өзүн Жараткан Аллага арнаган муршиду каамилдин жүрөгү Жараткан Алланын береке-кутуна тунган болот. Бул өңүттөн муршиддин жүрөгү лупа сыяктуу. Ал терс сапаттардын бардыгын күлгө аилантат. Шакирт рабыта менен бул береке-куттан паидаланууга аракет кылат. Жүрөктөн напсинин өзүмчүлдүк сезимдерин жоготуп, анын ордуна асыл сапаттарды алып келет. Бул учурда жүрөккө үстөмдүгүн жүргүзгөн ар түрлүү дүинөлүк нерселер жүрөктөн сырткары кармалып, ар бирине өзүнө ылаиык мамиле жасалган болот.
Шакирт менен муршиддин ортосундагы мындаи аикалышуу шакирт үчүн рухании жактан илгерилөөгө чоң даңгыр жол ачылгандыгынан кабар берет.
Куттуу хадисте: «Адам сүиүктүүсү менен бирге...» делет (Бухарии, Адаб, 96).
Бул багытта Куранда маалымдалган «асхабу кахф» окуясы 77 өтө зор мааниге ээ.
«Асхабу кахф»тын ити Кытмиир такыбаа пенделерге кароолчулук кылгандыгы үчүн ал дагы беиишке кирет. 78 Мына ошол Кытмиир Алланын жолундагы такыбаа пенделерге кароолчулук кылгандыгы үчүн ушундаи зор бакытка жетип турса, анда чыныгы момунмусулман адам Алла Тааланын сүиүктүү пенделерине сүиүү бапестеп, аларга болгон урмат-сыиынан жазбаса, Алла Таала анын даражасын канчалык көтөрөөрүн өзүңүз оилоп көрүңүз.
٭٭٭ Бул жерде рабытага тиешелүү дагы бир маселе жөнүндө кеп козгоону эп көрүүдөбүз.
Рабыта-у мавт (тафаккур-у мавт)
Тасаввуфта өлүм менен рабыта куруу «тафаккур-у мавт» (өлүм жөнүндө ои-толгоо) деп да аитылат. Өлүм жөнүндө ои толгоонун адам баласынын жүрүм-турумуна, өзүн-өзү[15:51, 05.02.2016] ibragim: теске салышына өзгөчө таасири бар. Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам):
«(Терс) арзуу-каалоолордун бардыгын түп тамыры менен омкоргон өлүм жөнүндө көп оилогула! » деген (Тирмизии, Кыямат, 26).
Чынында эле өлүм жөнүндө ои-толгоо адам баласын азгырып адал жолдон адаштырган напсинин дүнүиөгө болгон ашкере сүиүүсүн басаңдатуучу өзгөчө таасирге ээ.
Себеби дүинөнүн утурумдук мал-мүлк, баилык-биилик, мансап сыяктуу напсинин «оюнчук»тарын ашкере сүиүү, аларга чегинен сырткары көңүл бөлүү «каидыгерлик» деген рухании илдеттин баштапкы баскычы. Жан дүинөбүздү мындаи коркунучтуу илдеттен оолак кармоо үчүн өлүм, көр азабы жөнүндө ои-жүгүртүү бизди чын ыкластан кулчулук милдеттерибизди аткарууга, жан дилибиз менен ибадаттарыбызды орундатууга жетелеп, дүнүиөлүк ашкереликтен, паидасыз арзуу-каалоолордон алыс кармаит.
Ибадаттарыбыз, зикирлерибиз, рабыталарыбыз акыретте түбөлүк бакытка жетишибизге себепкер болот.
Ислам аалымдары каидыгерликтин кара көөсүнө чулганып, катып калган таш жүрөктөрдү ииге келтирип жибитүү үчүн бул багытта көптөгөн насааттарын аитып, элди адал жолго үндөп келишкен.
Азирети Али (Алла ага ыраазы болсун) уулу Хасанга төмөнкү акыл-насаатын аиткан:
[15:51, 05.02.2016] ibragim: «Уулум! Өлүм жөнүндө көп оилон! Өлүмдү эстөө аркылуу жүрөгүңдү теске сал!
Бул дүинөдө бүт нерсенин жок боло турганын эсиңден чыгарба! Жүрөгүңдү дүнүиөнүн түркүн-түстүү азгырыктарынан алыс карма!» Ырасында жашоо агымы «түптүз» болбогондугу үчүн бул дүинөдө машакаттуу, оор күндөр менен кошо кубанычтуу, жыргал күндөр да өтөөрү жалпыга маалым.
Имам Газалии:
«Уулум! Каалаганыңдаи жаша! Күндөрдүн биринде баары бир көз жумасың!
Каалаганыңды сүи! Бир күнү баары бир андан ажыраисың! Каалаганыңды кыл! Эмнеси болсо да, бир күнү анын сурагын бересиң!.. .
Уулум! Максатың жан дүинөңдү баралына келтирүүгө, напсиңдин тизгинин колго алууга, денеңди өлүмгө даярдоого багытталышы керек. Себеби бул дүинөдөн көз жумган соң көргө киресиң. Ал жердегилер сени «Качан келесиң?» деп күтүп жатышат.
Ошондуктан чолок оиго алдырып, «ал жерге азыксыз эле барам» дебе!» деит.
Умар бин Абдулазиз акыркы кутпасында элге каирылып: «О, эл-журт!
Аибардуулугу жүрөктүн үшүн алган кыямат өтө коркунучтуу! Жараткандын эң жакын сүиүктүү паигамбарлары жана эң жакын периштелери дагы ал күндүн аибардуулугуна чыдаи албаи, этжүрөгү толтосунан чыгып кетчүдөи титиреп согот.
Ошону менен бирге Алла Тааланын чексиз ыраакымынан да үмүтсүз болбогула!
Кыямат күнү махшар маиданында түбөлүк бакыттын босогосун аттаи тургандар – булар бүгүн Жараткан Алла Тааладан коркуп, күнөөкөрлүктүн сазынан кыигап өткөн, «адал-арам»ды ылгап, ага олуттуу мамиле жасап, утурумдук жашоосун түбөлүк бактысы үчүн колдонгон адамдар болуп эсептелет. Мунун тетирисинче кадам шилтеген адам өмүр баилыгын ысырап кылып, акыретке жан азыксыз барып, чоң жоготууга учураит.
Бүгүн өткөндөрдүн ордуна силер келдиңер. Эртең силердин да ордуңарга башкалар келишет...
#38 07 February 2016 - 09:57
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:12, 06.02.2016] ibragim: Баарыбыз көрүп жүрөбүз, келгендер улам четинен каира кетип атышат. Кеткендер бул дүинөгө каитып келишкен жок. Адам баласы көпчүлүк учурда эсинен чыгарып коигон өлүм аны Жараткан Аллага алып барат.
Араңардан аирылып, акыретке сапар тарткандарды узатып эле жүрөсүңөр. Алардан сабак алдыңарбы? Аларды кара жердин алдына жаздык-төшөксүз жалгыз таштап келесиңер. Өлүм азабын тарткан ошол пенделердин абалы кандаи гана оор! Алар тааныпбилбеген дүинөгө кетишти. Жакындарынан, мал-мүлкүнөн, балабакырасынан ажырашты. Утурумдук бул дүинөнүн каидыгерлигинен оигонушту! Чындыкты көрүштү, бирок, кеч калышты. Себеби баары өтүп кетти...» деген экен.
Өлүм – бул дүинөнүн каалгасынан одүинөнүн босогосун аттоо аркылуу чындыкты аңдоо. Бирок, одүинөдө «оигонуу» адам баласына экинчи мүмкүнчүлүк түзүп бербегендиктен, одүинө салганга чеиин каидыгерликтин кубулма көшөгөлөрүн аирып, жарыкка чыгуу зарылчылыгы талап кылынат.
Өлүм жөнүндө ои-жүгүртүү шакиртти напсинин миң түркүн азгырыктарынан, дүнүиөнүн кулуна аилануудан алыс кармап, Жараткандын алдына жарык жүз менен барууга көпүрө кызматын өтөит. Тасаввуфта негизги максат напсинин тизгинин колго алуу болгондуктан өлүм жөнүндө ои-толгоо ар бир тарикатта дал ушул максат менен колдонулган өзгөчө усул-ыкмалардын катарынан орун алат.
[14:13, 06.02.2016] ibragim: б. Сукбат (дилмаек)
Тасаввуфта өзгөчө маанилүү усулдардын бири – бул «сөз», б.а., сукбат, дилмаек куруу. Рухании жактан бышып жетилген пенденин сөздөрү чын ыкластан аитылгандыктан угуучу тарапка таасирлүү да, жугумдуу да болот.
Дилмаекти жугумдуу кылган эң негизги себеп – бул чын ыклас. Жүрөктөн чыккан жалындуу сөздөрү менен шакирттерине таалим берген муршиддин бул иш-аракети азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын сүннөтүнө такалат.
Дилмаектин жугумдуулугун талап кылган чын ыклас – бул алган илим менен тажрыиба жүзүндө жуурулуша жашоо аркылуу аитылган нерсени угуучу тарапка чын жүрөктөн каалоо, дегенди түшүндүрөт.
Сөздүн таасирлүү болушунун дагы бир себеби – бул анын ачык, даана жана түшүнүктүү болушу. Сөздү ачык, даана сүилөө үчүн тилге толук үстөмдүк кылуу менен бирге негизги өзөк максатка ылаиыктуу сөздөрдү тандаи билүү зарылчылыгы талап кылынат. Мунун туу чокусунда ыиык Куран турат.
Исламдын алгачкы жылдары Меккенин атактуу акыны ИмрулКаистын кызы Зилзала сүрөсүн угуп, абдан таң калат. Сөз баккан, сөздүн кадырын билген ИмрулКаистын кызы апкаарып:
«Бул сөз адам баласынын сөзү болушу мүмкүн эмес! Сөздү мынчалык деңгээлде кураштырууга эч бир адамдын күч-кудурети жетпеит! Жер жүзүндө мындаи сөз турган чакта атамдын ырларынын Каабада илинип турушу туура эмес. Андыктан, кичи пеиилдикке, Каабадан атамдын ырларын алып, анын ордуна бул аяттарды илип коигула!» деген экен.
Куттуу хадистердин биринде:[14:14, 06.02.2016] ibragim: «Ариис не, кээ бир сөздөр сыис кырдуу (б.а., сыис кыр сыяктуу таасирге ээ) болот!» делет (Бухариис , Никах, 47). Тагыраак аис тканда, сөз жүрөктү өзүнө тартып алуучу таасирге ээ.
Ырас, сөз менен багыт берүүнүн, б.а., дилмаектин маанилүүлүгү бул жаатта өзгөчө мааниге ээ. Азирети Паис гамбарыбыздын (саллаллаху алеис хи васаллам) сукбатдилмаектериндеги береке-кутту ылаис ыктуу түрдө түшүнүү үчүн ошол доордун Ислам тарыхында «Бакыттын кылымы» деп аталып калышынын себепсыры менен жакындан таанышуу жетиштүү. Алла Элчисинин (саллаллаху алеис хи васаллам) куттуу сүннөтүнө кирген сукбатдилмаектер бардык тарикаттарда, алардын ичинен Накшибандиис тарикатында жүрөктөн жүрөккө береке-куттун өтүшү өңүтүнөн өзгөчө маанилүү орунду ээлеис т.
Ислам дини келгенге чеис ин каранын добулбасын урган каис дыгерликтин жетегинде өмүр сүргөн сахабалар акыркы Паис гамбардын дилмаегинин берекеси менен жыпар аңкыган гүлзарларга аис ланышты. Ошентип көкүрөктөн көкүрөккө өткөн сүис үү булагы менен бүтүндөис адамзат үчүн үлгүлүү жандарга аис ланып, Паис гамбарыбыздын «Менин сахабаларым асмандагы жылдыздар сыяктуу» деген алкышына ээ болушту. Исламга чеис инки караңгылык доорунда өз кан-жанынан бүткөн кыз ымыркаис ларын тирүүлөис көмүүгө чеис ин барган таш боор, мыкаачы жандар акыркы Паис гамбардын таалим-тарбиясы, жалындуу руханияты менен жакшылыктын жышааналары катары каис радан өсүп-өнүп чыгышты.
Ырас, «сахаба» жана «сухбат» сөздөрүнүн бир уңгудан келип чыккандыгы көңүлдү бурбаис коис боис т. Сахабалар Алланын Элчисине (саллаллаху алеис хи васаллам) бапестеген сүис үүлөрү, урматсыис ы жана руханиис сукбаттардан алган насипүлүштөрү менен бизге эң сонун үлгү боло алышты. Алар сукбаттардан руханиис насип алуунун шарты катары акыркы Паис гамбардын (саллаллаху алеис хи васаллам) алдында адеп сактап, анын аис ткан ар бир сөзүнө жан дили менен кулак төшөп отургандыктары жөнүндө:
[14:14, 06.02.2016] ibragim: :
«Бул учурда өзүбүздү башыбызга бир чымчык конуп алгандаис сезээр элек. Эгер кыис мылдасак, ал учуп кете тургандаис сезилчү» дешет.
Ал кишилер Алла Элчисинин адамдык асыл сапаты менен жуурулуша жашап, барган жерлеринде анын көөнөрбөс өмүр кенчинин кутун жаис ууга жанүрөштү.
Кыяматка чеис ин окуялары тилден тилге өтө турган ар бири өзүнчө үлгүлүү пенделерге аис ланышты. Алар жөнүндө аяттардын биринде Алла Таала:
«Жер которгондор, ансарлардан алгач ыиАман келтиргендер жана жакшылык иштерде аларды ээрчигендерден Алла ыраазы болду. Албетте, алар да Алладан ыраазы болушту. Ошондуктан Алла Таала алар үчүн түбөлүк боло турган, алдынан даиАралар агып туруучу БеиАиштерди даярдап коиАду. Бул – өтө чоң ииАгилик! » (Тооба сүрөсү, 100-аят) деис т.
Ибадат кылуудагы чын ыклас менен өткөн дилмаектер Алла Элчисинин (саллаллаху алеис хи васаллам) сукбаттарынын күзгүсү сыяктуу. Себеби ал Жараткандан руханиис насип алуунун башында турат. Руханиис жактан жандуу дилмаектердин баары Паис гамбарыбыздын Жараткан Алладан алган руханияты менен жаркыган шамчырактарга окшош. Мына ошондуктан пенде акыркы Паис гамбардын (саллаллаху алеис хи васаллам) нурунан Алланын сүис үктүү пендеси аркылуу насип алса, бул нур бир жерден келгендиктен азирети Паис гамбарыбыздын дал өзү аркылуу алынгандаис болот.
Бул өзү бир шам менен башка шамдарды күис гүзүү сыяктуу... Шамдарды күис гүзгөн[14:15, 06.02.2016] ibragim: жана аис лана-чөис рөгө жарык чачкан жалын ошол эле жалын. Пенде ушул шамдардын эң акыркысы болуп жанса, ал жалын эң алгачкы жалындын аркасы менен жаркыгандыктан даис ыма ошол биринчи жалындын элесин берет.
Алла Тааланы даңазалаган сукбат-жыис ындар Жараткандын ыраакымы төгүлгөн бул дүис нөдөгү беис иштин бакчалары сыяктуу. Куттуу хадистердин биринде:
«Бир жамаат Алла Тааланы даңазалап зикир кылуу үчүн чогулса, периштелер аларды курчап алат. Алар Алланын ыраакымына бөлөнүшүп, беис пил абалда болушат.
Алла Таала аларды жанындагылардын катарына кошот» делет (Муслим, Зикир, 39).
Жараткан Алланын такыбаа пенделеринин мындаис чогулуштарын өзүнчө ыроо катары кабыл алуу абзел. Себеби бул чогулуштар Жараткан Аллага бапестелген сүис үүнүн жалынына жанган жан дүис нөлөрдүн башын бириктирген беис иштин бакчалары сыяктуу.
Дилмаектерде аалым-олуялар жан дүис нөлөрүндөгү Жаратканга бапестеген эң жогорку сүис үү ышкысы менен тең бөлүшүүгө аракет кылышат. Бул жерде жамаатка ошол эң аруу сүис үүнүн нуру жаркыис т. Мунун натыис жасында жамааттагылар шыкжөндөмүнө жараша руханиис насип ала алышат.
Жараткан Алла аятардын биринде мындаи деит:
[14:16, 06.02.2016] ibragim: «Сен аларга эскертүү бер! Себеби эскертүү ыиАмандууларга паиАда берет!»
(Заарият сүрөсү, 55-аят).
Бул аятты эң жакшы түшүнгөн Алланын Элчиси (саллаллаху алеис хи васаллам):
«Дин (Ислам) – бул акыл-насааттан турат!» деген (Бухарии, Иман, 42).
Абдуллах бин Раваха (Алла ага ыраазы болсун) сахабалардан кимисине жолукса да, ага:
«Кел, боордошум! Алла Таала үчүн отуруп Жараткан Эгебизге болгон ыиманыбызды бекемдеили (Аны зикир кылып даңазалаилы! )» дээр эле.
Күндөрдүн биринде бул сөзгө анча түшүнө бербеген сахабалардан бири азирети Паигамбарыбызга (саллаллаху алеихи васаллам) барып, жагдаиды түшүндүрөт. Анда Паигамбарыбыз ага:
«Алла Таала Абдуллах бин Раваханы өз ыраакымына бөлөсүн! Ал периштелердин Жараткан Алланы даңазалаган зикир жыиынын абдан жакшы көрөт!» 79 деп жооп берген экен.
Сукбаттын маанилүүлүгү жөнүндөгү төмөнкү хадис дагы өзгөчө маанилүү:
Бир күнү азирети Паигамбарыбызга (саллаллаху алеихи васаллам) мусулман бир аял келип:
- Эи, Алланын Элчиси! Сиздин сөздөрүңүздөн жалаң гана эркектер паидаланып келишет. Бизге да бир күнүңүздү бөлүп, Алла Таала үирөткөн нерселерден үирөтсөңүз жакшы болоор эле... – деген сунуш менен каирылат.
Азирети Паигамбарыбыз:
- Макул, андаи болсо, баланча күнү баланча жерге келгиле! – деит.
Ошентип мусулман аялдар Паигамбарыбыз аиткан күнү белгиленген жерге топтолушат. Акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам) да убагында барып, Алла Тааланын өзүнө үирөткөн нерселеринен аларга аитып берет. (Бухарии, Илим, 36) Мына ушундаи дилмаектердин берекеси менен бүтүндөи мусулман коомчулугуна ар бири өзүнчө «жылдызга» аиланган энелер акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи[14:17, 06.02.2016] ibragim: васаллам) менен көптөн бери учураша элек балдарына эскертүү бере турган. Буга мисал катары Хузаифанын апасын көрсөтсөк болот. Бул багытта Хузаифа (Алла ага ыраазы болсун) өзү мындаи деит:
Апам менден:
- Азирети Паигамбарыбыз менен эң акыркы жолу качан учураштың? – деп сурады.
Мен башымды жерге салып:
- Билбеим, бир канча күн болду, жолуга элекмин – дедим.
Апам мага абдан ачуусу келип, катуу эскертүү берди. Анда мен эмне дээримди билбеи:
- Апакебаи, ачууланбаңызчы! Мен азыр эле Паигамбарыбызга (саллаллаху алеихи васаллам) барып, аны менен шам намазын бирге окуп келем. Андан мага да, сизге да Жараткан Алладан дуба кылышын суранам – дедим (Тирмизии, Манакиб, 30; Ахмад бин Ханбал, Муснад, 5, 391-392).
Мухаммад Зияуддин олуя учурунда жаш балдарды топтоп алар менен дилмаек кура турган. Ошол күндөрдүн биринде жубаиы бул балдардын али кичине болгондугун, сукбаттан эч нерсе түшүнбөи тургандыгын аитып арызданат. Анда олуя:
- Ырас, алар сукбаттан ииненин көзүндөи болсо дагы паида алышат. Бирок бул жерде менин негизги максатым аларга бир нерсени түшүндүрүү эмес. Сукбат жыиыны Алла Тааланын ыраакымына себеп болот. Мен ошол чексиз ыраакымдын аркасынан ашыгып жүрөм. (Б.а., менин жападан жалгыз максатым Жараткан Кудуреттин чексиз ыраакымына бөлөнүү болгондуктан) Бул балдар ошол улуу максатка жетүүгө себепкерлик кызматын өтөшөт – деп жооп берген экен.
[14:17, 06.02.2016] ibragim: Шах Накшибанд олуя:
«Биздин рухании тарбиябыздын жолу сукбат аркылуу өтөт. Жакшылык Алла Тааланын ыраазылыгы үчүн такыбаа пенделер менен бирге болууда жатат. Алар менен даиыма дилмаек куруу аркылуу чыныгы ыиманга жетүү мүмкүн» деит.
Ислам аалымдарынан Жафар бин Сулаиман Алланын сүиүктүү пенделери менен бирге болуудан кандаи насип алгандыгы жөнүндө:
«Жүрөгүмдүн кандаидыр бир кара көөлөргө чулганганы туюлган кезде дароо Мухаммад бин Васинин үиүнө барып, сукбаттарына катышаар элем. Ошентип жүрөгүмдү чулгаган жанагы кара көөлөр жоголуп, жүрөгүм кадимкидеи ииге келип жибип калаар эле.
Жан дүинөм балкып, үстүмдөн оор жүктү алып салгандаи жалкоолуктан арылып, бир апта бою ибадаттарымды ушундаи аруу сезимдер менен чын ыкластан кылаар элем» деит.
Бул жаатта Умар бин Абдулазиз мындаи деит:
«Мединанын Ислам укукчу факих-аалымдарынан Убаидуллах бин Абдуллах менен бир жыиында болуу мен үчүн бүтүндөи дүинөдөн алдаканча жагымдуу да, паидалуу.
Мындаи адамдар менен баарлашып маектешүү акылга көрөңгө, жүрөккө беипилдик тартуулаит» Улуу олуялардан Абул-Хасан Шазилиидин шакирттеринен бирөө сукбаттарга такыр келбеи калат. Күндөрдүн биринде Абул Хасан олуя ошол шакиртине жолугуп калып ага:
- Бизди таштап кеттиңби? Сукбаттарыбызга да келбеи калдың? – деп суроо салат.
Шакирти:
- Ушул күнгө чеиин сизден алган илимим мага жетет. Сизге эми муктаждыгым жок – деп кесе жооп каитарат.
Анда устат шакиртине каирылып:
Эх, уулум! Эгер шакирттин устатынан алган береке-кутун чектегени туура болгондо, азирети Абу Бакир (Алла ага ыраазы болсун) азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздан алып жүргөн береке-кутка чек коиоор эле. Ал эми ал акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам) көз жумганга чеиин аны таштап кетип калган эмес эле...деген экен.
Араңардан аирылып, акыретке сапар тарткандарды узатып эле жүрөсүңөр. Алардан сабак алдыңарбы? Аларды кара жердин алдына жаздык-төшөксүз жалгыз таштап келесиңер. Өлүм азабын тарткан ошол пенделердин абалы кандаи гана оор! Алар тааныпбилбеген дүинөгө кетишти. Жакындарынан, мал-мүлкүнөн, балабакырасынан ажырашты. Утурумдук бул дүинөнүн каидыгерлигинен оигонушту! Чындыкты көрүштү, бирок, кеч калышты. Себеби баары өтүп кетти...» деген экен.
Өлүм – бул дүинөнүн каалгасынан одүинөнүн босогосун аттоо аркылуу чындыкты аңдоо. Бирок, одүинөдө «оигонуу» адам баласына экинчи мүмкүнчүлүк түзүп бербегендиктен, одүинө салганга чеиин каидыгерликтин кубулма көшөгөлөрүн аирып, жарыкка чыгуу зарылчылыгы талап кылынат.
Өлүм жөнүндө ои-жүгүртүү шакиртти напсинин миң түркүн азгырыктарынан, дүнүиөнүн кулуна аилануудан алыс кармап, Жараткандын алдына жарык жүз менен барууга көпүрө кызматын өтөит. Тасаввуфта негизги максат напсинин тизгинин колго алуу болгондуктан өлүм жөнүндө ои-толгоо ар бир тарикатта дал ушул максат менен колдонулган өзгөчө усул-ыкмалардын катарынан орун алат.
[14:13, 06.02.2016] ibragim: б. Сукбат (дилмаек)
Тасаввуфта өзгөчө маанилүү усулдардын бири – бул «сөз», б.а., сукбат, дилмаек куруу. Рухании жактан бышып жетилген пенденин сөздөрү чын ыкластан аитылгандыктан угуучу тарапка таасирлүү да, жугумдуу да болот.
Дилмаекти жугумдуу кылган эң негизги себеп – бул чын ыклас. Жүрөктөн чыккан жалындуу сөздөрү менен шакирттерине таалим берген муршиддин бул иш-аракети азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын сүннөтүнө такалат.
Дилмаектин жугумдуулугун талап кылган чын ыклас – бул алган илим менен тажрыиба жүзүндө жуурулуша жашоо аркылуу аитылган нерсени угуучу тарапка чын жүрөктөн каалоо, дегенди түшүндүрөт.
Сөздүн таасирлүү болушунун дагы бир себеби – бул анын ачык, даана жана түшүнүктүү болушу. Сөздү ачык, даана сүилөө үчүн тилге толук үстөмдүк кылуу менен бирге негизги өзөк максатка ылаиыктуу сөздөрдү тандаи билүү зарылчылыгы талап кылынат. Мунун туу чокусунда ыиык Куран турат.
Исламдын алгачкы жылдары Меккенин атактуу акыны ИмрулКаистын кызы Зилзала сүрөсүн угуп, абдан таң калат. Сөз баккан, сөздүн кадырын билген ИмрулКаистын кызы апкаарып:
«Бул сөз адам баласынын сөзү болушу мүмкүн эмес! Сөздү мынчалык деңгээлде кураштырууга эч бир адамдын күч-кудурети жетпеит! Жер жүзүндө мындаи сөз турган чакта атамдын ырларынын Каабада илинип турушу туура эмес. Андыктан, кичи пеиилдикке, Каабадан атамдын ырларын алып, анын ордуна бул аяттарды илип коигула!» деген экен.
Куттуу хадистердин биринде:[14:14, 06.02.2016] ibragim: «Ариис не, кээ бир сөздөр сыис кырдуу (б.а., сыис кыр сыяктуу таасирге ээ) болот!» делет (Бухариис , Никах, 47). Тагыраак аис тканда, сөз жүрөктү өзүнө тартып алуучу таасирге ээ.
Ырас, сөз менен багыт берүүнүн, б.а., дилмаектин маанилүүлүгү бул жаатта өзгөчө мааниге ээ. Азирети Паис гамбарыбыздын (саллаллаху алеис хи васаллам) сукбатдилмаектериндеги береке-кутту ылаис ыктуу түрдө түшүнүү үчүн ошол доордун Ислам тарыхында «Бакыттын кылымы» деп аталып калышынын себепсыры менен жакындан таанышуу жетиштүү. Алла Элчисинин (саллаллаху алеис хи васаллам) куттуу сүннөтүнө кирген сукбатдилмаектер бардык тарикаттарда, алардын ичинен Накшибандиис тарикатында жүрөктөн жүрөккө береке-куттун өтүшү өңүтүнөн өзгөчө маанилүү орунду ээлеис т.
Ислам дини келгенге чеис ин каранын добулбасын урган каис дыгерликтин жетегинде өмүр сүргөн сахабалар акыркы Паис гамбардын дилмаегинин берекеси менен жыпар аңкыган гүлзарларга аис ланышты. Ошентип көкүрөктөн көкүрөккө өткөн сүис үү булагы менен бүтүндөис адамзат үчүн үлгүлүү жандарга аис ланып, Паис гамбарыбыздын «Менин сахабаларым асмандагы жылдыздар сыяктуу» деген алкышына ээ болушту. Исламга чеис инки караңгылык доорунда өз кан-жанынан бүткөн кыз ымыркаис ларын тирүүлөис көмүүгө чеис ин барган таш боор, мыкаачы жандар акыркы Паис гамбардын таалим-тарбиясы, жалындуу руханияты менен жакшылыктын жышааналары катары каис радан өсүп-өнүп чыгышты.
Ырас, «сахаба» жана «сухбат» сөздөрүнүн бир уңгудан келип чыккандыгы көңүлдү бурбаис коис боис т. Сахабалар Алланын Элчисине (саллаллаху алеис хи васаллам) бапестеген сүис үүлөрү, урматсыис ы жана руханиис сукбаттардан алган насипүлүштөрү менен бизге эң сонун үлгү боло алышты. Алар сукбаттардан руханиис насип алуунун шарты катары акыркы Паис гамбардын (саллаллаху алеис хи васаллам) алдында адеп сактап, анын аис ткан ар бир сөзүнө жан дили менен кулак төшөп отургандыктары жөнүндө:
[14:14, 06.02.2016] ibragim: :
«Бул учурда өзүбүздү башыбызга бир чымчык конуп алгандаис сезээр элек. Эгер кыис мылдасак, ал учуп кете тургандаис сезилчү» дешет.
Ал кишилер Алла Элчисинин адамдык асыл сапаты менен жуурулуша жашап, барган жерлеринде анын көөнөрбөс өмүр кенчинин кутун жаис ууга жанүрөштү.
Кыяматка чеис ин окуялары тилден тилге өтө турган ар бири өзүнчө үлгүлүү пенделерге аис ланышты. Алар жөнүндө аяттардын биринде Алла Таала:
«Жер которгондор, ансарлардан алгач ыиАман келтиргендер жана жакшылык иштерде аларды ээрчигендерден Алла ыраазы болду. Албетте, алар да Алладан ыраазы болушту. Ошондуктан Алла Таала алар үчүн түбөлүк боло турган, алдынан даиАралар агып туруучу БеиАиштерди даярдап коиАду. Бул – өтө чоң ииАгилик! » (Тооба сүрөсү, 100-аят) деис т.
Ибадат кылуудагы чын ыклас менен өткөн дилмаектер Алла Элчисинин (саллаллаху алеис хи васаллам) сукбаттарынын күзгүсү сыяктуу. Себеби ал Жараткандан руханиис насип алуунун башында турат. Руханиис жактан жандуу дилмаектердин баары Паис гамбарыбыздын Жараткан Алладан алган руханияты менен жаркыган шамчырактарга окшош. Мына ошондуктан пенде акыркы Паис гамбардын (саллаллаху алеис хи васаллам) нурунан Алланын сүис үктүү пендеси аркылуу насип алса, бул нур бир жерден келгендиктен азирети Паис гамбарыбыздын дал өзү аркылуу алынгандаис болот.
Бул өзү бир шам менен башка шамдарды күис гүзүү сыяктуу... Шамдарды күис гүзгөн[14:15, 06.02.2016] ibragim: жана аис лана-чөис рөгө жарык чачкан жалын ошол эле жалын. Пенде ушул шамдардын эң акыркысы болуп жанса, ал жалын эң алгачкы жалындын аркасы менен жаркыгандыктан даис ыма ошол биринчи жалындын элесин берет.
Алла Тааланы даңазалаган сукбат-жыис ындар Жараткандын ыраакымы төгүлгөн бул дүис нөдөгү беис иштин бакчалары сыяктуу. Куттуу хадистердин биринде:
«Бир жамаат Алла Тааланы даңазалап зикир кылуу үчүн чогулса, периштелер аларды курчап алат. Алар Алланын ыраакымына бөлөнүшүп, беис пил абалда болушат.
Алла Таала аларды жанындагылардын катарына кошот» делет (Муслим, Зикир, 39).
Жараткан Алланын такыбаа пенделеринин мындаис чогулуштарын өзүнчө ыроо катары кабыл алуу абзел. Себеби бул чогулуштар Жараткан Аллага бапестелген сүис үүнүн жалынына жанган жан дүис нөлөрдүн башын бириктирген беис иштин бакчалары сыяктуу.
Дилмаектерде аалым-олуялар жан дүис нөлөрүндөгү Жаратканга бапестеген эң жогорку сүис үү ышкысы менен тең бөлүшүүгө аракет кылышат. Бул жерде жамаатка ошол эң аруу сүис үүнүн нуру жаркыис т. Мунун натыис жасында жамааттагылар шыкжөндөмүнө жараша руханиис насип ала алышат.
Жараткан Алла аятардын биринде мындаи деит:
[14:16, 06.02.2016] ibragim: «Сен аларга эскертүү бер! Себеби эскертүү ыиАмандууларга паиАда берет!»
(Заарият сүрөсү, 55-аят).
Бул аятты эң жакшы түшүнгөн Алланын Элчиси (саллаллаху алеис хи васаллам):
«Дин (Ислам) – бул акыл-насааттан турат!» деген (Бухарии, Иман, 42).
Абдуллах бин Раваха (Алла ага ыраазы болсун) сахабалардан кимисине жолукса да, ага:
«Кел, боордошум! Алла Таала үчүн отуруп Жараткан Эгебизге болгон ыиманыбызды бекемдеили (Аны зикир кылып даңазалаилы! )» дээр эле.
Күндөрдүн биринде бул сөзгө анча түшүнө бербеген сахабалардан бири азирети Паигамбарыбызга (саллаллаху алеихи васаллам) барып, жагдаиды түшүндүрөт. Анда Паигамбарыбыз ага:
«Алла Таала Абдуллах бин Раваханы өз ыраакымына бөлөсүн! Ал периштелердин Жараткан Алланы даңазалаган зикир жыиынын абдан жакшы көрөт!» 79 деп жооп берген экен.
Сукбаттын маанилүүлүгү жөнүндөгү төмөнкү хадис дагы өзгөчө маанилүү:
Бир күнү азирети Паигамбарыбызга (саллаллаху алеихи васаллам) мусулман бир аял келип:
- Эи, Алланын Элчиси! Сиздин сөздөрүңүздөн жалаң гана эркектер паидаланып келишет. Бизге да бир күнүңүздү бөлүп, Алла Таала үирөткөн нерселерден үирөтсөңүз жакшы болоор эле... – деген сунуш менен каирылат.
Азирети Паигамбарыбыз:
- Макул, андаи болсо, баланча күнү баланча жерге келгиле! – деит.
Ошентип мусулман аялдар Паигамбарыбыз аиткан күнү белгиленген жерге топтолушат. Акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам) да убагында барып, Алла Тааланын өзүнө үирөткөн нерселеринен аларга аитып берет. (Бухарии, Илим, 36) Мына ушундаи дилмаектердин берекеси менен бүтүндөи мусулман коомчулугуна ар бири өзүнчө «жылдызга» аиланган энелер акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи[14:17, 06.02.2016] ibragim: васаллам) менен көптөн бери учураша элек балдарына эскертүү бере турган. Буга мисал катары Хузаифанын апасын көрсөтсөк болот. Бул багытта Хузаифа (Алла ага ыраазы болсун) өзү мындаи деит:
Апам менден:
- Азирети Паигамбарыбыз менен эң акыркы жолу качан учураштың? – деп сурады.
Мен башымды жерге салып:
- Билбеим, бир канча күн болду, жолуга элекмин – дедим.
Апам мага абдан ачуусу келип, катуу эскертүү берди. Анда мен эмне дээримди билбеи:
- Апакебаи, ачууланбаңызчы! Мен азыр эле Паигамбарыбызга (саллаллаху алеихи васаллам) барып, аны менен шам намазын бирге окуп келем. Андан мага да, сизге да Жараткан Алладан дуба кылышын суранам – дедим (Тирмизии, Манакиб, 30; Ахмад бин Ханбал, Муснад, 5, 391-392).
Мухаммад Зияуддин олуя учурунда жаш балдарды топтоп алар менен дилмаек кура турган. Ошол күндөрдүн биринде жубаиы бул балдардын али кичине болгондугун, сукбаттан эч нерсе түшүнбөи тургандыгын аитып арызданат. Анда олуя:
- Ырас, алар сукбаттан ииненин көзүндөи болсо дагы паида алышат. Бирок бул жерде менин негизги максатым аларга бир нерсени түшүндүрүү эмес. Сукбат жыиыны Алла Тааланын ыраакымына себеп болот. Мен ошол чексиз ыраакымдын аркасынан ашыгып жүрөм. (Б.а., менин жападан жалгыз максатым Жараткан Кудуреттин чексиз ыраакымына бөлөнүү болгондуктан) Бул балдар ошол улуу максатка жетүүгө себепкерлик кызматын өтөшөт – деп жооп берген экен.
[14:17, 06.02.2016] ibragim: Шах Накшибанд олуя:
«Биздин рухании тарбиябыздын жолу сукбат аркылуу өтөт. Жакшылык Алла Тааланын ыраазылыгы үчүн такыбаа пенделер менен бирге болууда жатат. Алар менен даиыма дилмаек куруу аркылуу чыныгы ыиманга жетүү мүмкүн» деит.
Ислам аалымдарынан Жафар бин Сулаиман Алланын сүиүктүү пенделери менен бирге болуудан кандаи насип алгандыгы жөнүндө:
«Жүрөгүмдүн кандаидыр бир кара көөлөргө чулганганы туюлган кезде дароо Мухаммад бин Васинин үиүнө барып, сукбаттарына катышаар элем. Ошентип жүрөгүмдү чулгаган жанагы кара көөлөр жоголуп, жүрөгүм кадимкидеи ииге келип жибип калаар эле.
Жан дүинөм балкып, үстүмдөн оор жүктү алып салгандаи жалкоолуктан арылып, бир апта бою ибадаттарымды ушундаи аруу сезимдер менен чын ыкластан кылаар элем» деит.
Бул жаатта Умар бин Абдулазиз мындаи деит:
«Мединанын Ислам укукчу факих-аалымдарынан Убаидуллах бин Абдуллах менен бир жыиында болуу мен үчүн бүтүндөи дүинөдөн алдаканча жагымдуу да, паидалуу.
Мындаи адамдар менен баарлашып маектешүү акылга көрөңгө, жүрөккө беипилдик тартуулаит» Улуу олуялардан Абул-Хасан Шазилиидин шакирттеринен бирөө сукбаттарга такыр келбеи калат. Күндөрдүн биринде Абул Хасан олуя ошол шакиртине жолугуп калып ага:
- Бизди таштап кеттиңби? Сукбаттарыбызга да келбеи калдың? – деп суроо салат.
Шакирти:
- Ушул күнгө чеиин сизден алган илимим мага жетет. Сизге эми муктаждыгым жок – деп кесе жооп каитарат.
Анда устат шакиртине каирылып:
Эх, уулум! Эгер шакирттин устатынан алган береке-кутун чектегени туура болгондо, азирети Абу Бакир (Алла ага ыраазы болсун) азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздан алып жүргөн береке-кутка чек коиоор эле. Ал эми ал акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам) көз жумганга чеиин аны таштап кетип калган эмес эле...деген экен.
#39 08 February 2016 - 10:01
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:14, 07.02.2016] ibragim: Албетте, тек гана азирети Абу Бакир эле эмес, кутман сахабалардын баары акыркы Элчинин (саллаллаху алеихи васаллам) сукбатына бир башкача ышкы менен барып, андан рухании дем-күч алышаар эле. Учурунда азирети Паигамбарыбыз сахабаларын ар качан дилмаектерине чакыра турган. Анткени анын элди Исламга чакыруудагы эң негизги усулыкмаларынан бири дал ушул сукбат-дилмаек эле.
Бул жерде «дилмаектин убагына жана боло турган жерине олуттуу мамиле жасоо» деген дагы бир маанилүү жагдаи бар. Бул багытта Абдуллах бин Масуд мындаи деит:
«Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) бизди тажатпоо үчүн сукбатты эң ылаиыктуу учурга белгилеи турган» (Бухарии, Илим, 11).
Сахабалардан Абу Вакид ал-Лаисии (Алла ага ыраазы болсун) мынабул окуяны аитып берген экен:
Күндөрдүн биринде мечитте азирети Паигамбарыбыз менен бирге отурганбыз. Бир кезде сырттан беитааныш үч адам көрүндү. Бирөө терс бурулуп кетип калды. Калган экөө ичкери кирип келишти. Экөөнүн бирөөсү арабызда бош орунга келип отурду. Экинчиси болсо, арабызда орун калбагандыктан эч кимди тынчсыздандырбоо үчүн Паигамбарыбызды тегеректеп отурган биздин артыбызга келип тизе бүгүп олтурду.
Бир аздан кииин Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) сукбатынын жүрүшүндө мындаи деди:
«Силерге береги үч адамдын абалы жөнүндө аитып береиинби? Араңарга кошулуп олтурган адам Алла Таалага баш калкалады. Алла Таала аны Өз карамагына (ыраакымына) алды.
[14:15, 07.02.2016] ibragim: Экинчиси Алла Тааладан ыибаа кылды, адеп сактады. Алла Таала аны азабынан алыстатты.
Ал эми мечитке кирбеген үчүнчү адам болсо, бул жыиындан жүз үиүрдү. Алла Таала да андан жүз үиүрдү» (Бухарии, Илим, 8).
Бул хадистин маани-маңызы менен жакындан таанышкан улуу Ислам аалымдары илимдин сересинде болушса да, ар даиым Алла Тааланын сүиүктүү олуя пенделеринин сукбат жыиындарына олуттуу түрдө мамиле жасап, катышууга жанүрөшкөн. Маселен, Имам Ахмад бин Ханбал (Алла Таала аны өз ыраакымына бөлөсүн!) улуу олуялардан Бишр-у Хафиидикине көп барып, аны менен дилмаек кураар эле.
Бир күнү шакирттеринен бири Ахмад бин Ханбалга:
- Устат! Сиз Куран жана сүннөт илимдери боюнча мужтахид 80 аалымсыз. Ошондои болсоңуз да, катардагы мындаи адам менен тыгыз баиланыш кургандыгыңыз сизге жарашпаит го деим... – деит суроолуу карап.
Анда имам Ахмад бин Ханбал:
- Ырас, силер аитып жаткан жагдаиларды (б.а., укуктук маселелерди) мен андан дагы жакшы түшүнөм. Бирок ал Жараткан Алла Тааланы менден дагы жакшы билет. Ал Аны (Алла Таала) менен менден дагы жакындан тааныш! деп жооп каитарган экен.
в. Кызмат
Тасаввуфтук тарбияда кызматтын өзгөчө зор мааниси бар. Жан дүинөнү кичи пеиилдик, боорукерлик, чын ыкластуулук сыяктуу сезимдер менен ажарын ачуунун[14:15, 07.02.2016] ibragim: даңгыр жолу кызмат аркылуу өтөт. Ошол себептен муршиддер шакирттерин тарбиялоодо кызматты өзүнчө ыкма катары колдонушат.
Ислам адебинин өзөгүн издеи турган болсок, аны Жараткан Аллага эң аруу сүиүү менен чын ыкластан «бет алуудан», ал эми бул бет алуунун жападан жалгыз белгисин, эч калетсиз, «кызматтан» табабыз. Себеби кызмат Жараткан Алланын алдына жарык маанаи менен алып бара турган баскыч.
Бул баскычтан кандаи гана бактылуу адамдар өткөн! Паигамбарлар баш болгон Жараткандын сүиүктүү пенделери, олуялардын баары дал ушул баскыч аркылуу ар бири өзүнө жараша жогорку даражаларга чыга алышкан. Азирети Паигамбарыбыздын
(саллаллаху алеихи васаллам):
«Тигил же бул коомдун мырзасы бул аларга кызматчы болгон адам эсептелет... »
деген хадиси буга ачык-аикын ишарат жасап турат (Даиламии, Муснад, 2, 324).
Андыктан пенде үчүн жогорку даражалардын жана түбөлүк бакыттын жолу чын ыклас менен аткарылган кызмат аркылуу өтөт. Кызматтын маанилүүлүгүн ушул жерден билиңиз, ордуна жараша Жараткандын ыраазылыгы үчүн жасалган ииненин көзүндөи кызмат нечелеген нафил ибадаттардан артык болгон учурлар да кездешет. Мунун мисалын төмөнкү хадистен да баикоого болот:
«Сапарга чыккандардын арасында Алланын Элчиси да бар эле. Жолоочулар тыныгуу үчүн ылаиыктуу жер тандашып, дароо төөлөрдү чөгөрүп, жүктөрдү чечишет.
Орозо кармаган сахабалар курсак ачып, чаалыккандыктан баштарын катып уикуга кетишет. Орозо кармабагандары болсо, көлөкөлөгөнгө чатыр тигип, орозо кармагандарга даарат алуулары үчүн суу ташышат. Ооз ачар маал болгондо Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) мындаи деит:
[14:16, 07.02.2016] ibragim: «Бүгүн орозо кармабагандар (орозо кармагандардан) ашыкча соопко ээ болушту»
(Муслим, Сыям, 100-101).
Үммөтүн ар качан адал жолго чакырган акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам)Куба жана Набавии (паигамбар) мечиттерин курууда, Хандак казатында аң казууда кадырман сахабалардын тоскоолдугуна карабастан алар менен чогуу теңата иштеген. Анын мындаи кичи пеиилдиги, элге кызмат үчүн бар күчүн жумшашы бүтүндөи үммөт үчүн теңдешсиз үлгүлүү инсан экендигин дагы бир жолу тастыктап турат. Анын өмүр таржымалына назар салганыбызда, өмүрүн башынан аягына чеиин Жараткан Аллага, инсаниятка жана бүтүндөи жандуу-жансызга арнагандыгына күбө боло алабыз.
Ошол куттуу жандын өмүр булагынан даам сызууга дилгир жандардын өмүр жашоолорунда да кызмат эң көрүнүктүү өзгөчөлүктөрүнүн катарынан орун алган.
Тагыраак аитканда, Жаратканды жан дили менен сүигөн жана Жараткандын буиругу менен акыркы Паигамбардын жолун жолдогон ар бир пенде кызмат кылууга чын ыкластан жанүрөгөн. Мындаи пенделер асмандагы Күнгө окшоп, аилана-чөирөгө жарык чачкан саиын жарыгы албырттап каира күч алган. Кеч күздүн суугу да, кыштын ызгаары да аларга кенедеи дагы зыян бере алган эмес. Башкача аитканда, алар миң бир түрлүү жанжаныбарлар, түркүн түстүү өсүмдүктөр, гүлдөр, бак-дарактар жан азык алган даиралар сыяктуу. Бул даиралар улуу сүиүүнүн учу-кыиырсыз мухитин көздөи агып, түбөлүк бакыттын чордонуна багыт алган.
Бул акыикаттын өзөгүн жакшы түшүнгөндөр элге ажо болушса дагы, өздөрүн ар качан кызматчы катары көрүшкөн. Учурунда Явуз Султан Салим хан алп Осмон мамлекетинин тизгини өзүнө тапшырылган соң мечиттердин биринде имамдын аны:[14:17, 07.02.2016] ibragim: «Хаакимул-Харамаиниш- Шарифаин» (Мекке менен Мединанын башчысы) – деп аташы оор келип, бул сөздү «ХаадимулХарамаиниш- Шарифаин» (Мекке менен Мединанын кызматчысы) деп өзгөртүшү ошол асыл оидун жана кулчулуктун негизги максатын жакшы түшүнгөндүгүнүн белгиси десек жаңылышпаспыз.
Убаидуллах Ахрар олуя бул багытта:
«Биз бул жолду тек гана тасаввуфтук китептерди окуу аркылуу эмес, окуп үирөнгөнүбүздү чама-чаркыбызга жараша жүзөгө ашыруу менен, элге кызмат кылуу менен басып өттүк» деит.
Бул сөз иигиликке жетүүдө бир нерсени билүүнүн жалгыз өзү жетишсиз болгондугун, билип үирөнгөн нерсени сөзсүз түрдө жүзөгө ашыруу зарылчылыгы талап кылынаарын тастыктаит.
Демек, кызматтын Жараткан Алланын ыраазылыгына себеп болушу аирым бир шарттарга баиланыштуу болот. Кызмат чын ыкластуулук, мээримдүүлүк, боорукерлик сыяктуу аруу сезимдер менен жандуу-жансызга мамиле жасоо аркылуу Жалгыз Жараткан Алланын ыраазылыгын көздөөнү талап кылат. Башкача аитканда, кызмат напсинин миң бир түрлүү чолок максаттарына эмес, Улуу Жараткан Алла Тааланын гана ыраазылыгына багытталышы кажет. Мына ушул аруу максатта Паигамбарыбыздын тили менен аитканда, бирөөгө «жарым курма» берүү дагы түбөлүк бакытка себеп болоору анык.
Убаидуллах Ахрар олуя мындаи деит:
«Күндөрдүн биринде базар аралап жүрсөм, бир киши жаныма келди.
- Ээ, кагылаиын! Курсагым абдан ачты. Алланын ыраазылыгы үчүн ...– деп менден каиыр сурады. Алланын ыраазылыгын укканымда кадимкидеи чыирала түштүм. Дал ошол маалда чөнтөгүмдө бир тыиыным жок болчу. Болгону селдеме оролгон эски кездеме бар эле. Жаныбызда турган бир ашканага кирип ашпозчуга каирылдым:
- Бирбоорум! Сураныч, мына бул адамды тоигузуп коиолучу. Мобуреки кездемени ал! Эски болсо да, таза. Балким, идиштерди аарчып кургатууга керектеп калаарсың – дедим.
[14:19, 07.02.2016] ibragim: Жүрөгүндө ыиман уялаган ашпозчу аиткандарыма макул болуп тиги адамга тамак салып берди да, мен берген кездемени каитарып бергиси келди. Алланын ыраазылыгына арнаган буюмду каира алууну эп көрбөдүм».
Убаидуллах Ахрар олуя кииинчерээк Алла Тааланын берекеси менен мал-мүлктүү да болот. Бул учурда эгин талаасында миңдеген адамдар иштеп алакан жоорутуп күнүмдүк оокатын табышкан. Ал «элге кызмат!» деген ураан менен өмүр сүргөн. Рухании улуу жолдо бышып-жетилүү үчүн тааныган-тааныбагандын баарына колдон келген жакшылыгын жасаган. Ошол бардар болуп тургандагы абалы жөнүндө өзү:
«Самарканд шаарындагы «Мавлана Кутбиддин» атындагы медреседе жаткан төрт оорулуунун чыгымдарын өз моинума алдым. Алар өтө оор дартка чалдыккандыктан жаткан жерин булгап коичу. Мен алардын төшөнчүсүн, шеишептерин жана кииим кечелерин жууп, кургагына алмаштырып, тамак-аш, дары-дармектерин жедирип-ичирип жүрдүм. Убакыттын өтүшү менен алардын оорусу мага да жукту. Мен да алсырап, боюмду араң токтотуп жүргөнүмө карабаи аларга кылган кызматымды уланта бердим» деген.
٭٭٭ Жараткандын сүиүктүү пенделеринин өмүр жолундагы элге кызмат кылуулары биз үчүн өзүнчө үлгү. Мусулман адам канчалык баи болбосун, баилыгынын акысын рухании абалына жараша бере алат. Рухании жактан бышып жетилүү Убаидуллах Ахрар сыяктуу баилыкты адал жолдо туура паидаланууну талап кылат.[14:20, 07.02.2016] ibragim: Кызмат кылуунун маанилүүлүгүн Маруф ал-Кархии аттуу олуянын мына бул окуясынан да баикасак болот:
Бир күнү кечке жуук улгаиып калган оорулуу бир адам Маруф ал-Кархиидин үиүнө меиман болот. Меиман болуп келген беитааныш адам иреңи кубарып, ал-күчтөн таиганы көрүнүп турат. Маруф Кархии колунан келген сыиын көрсөтүп, уктап эс алып алсын деп ага төшөк салып берет.
Карыя оорусунун жан сыздаткан азабына чыдаи албаи онтоп кирет. Ал кээде жөөлүп аикырып-кыикырган саиын үидөгүлөрдүн үрөиү учат. Алда не болуп кетээр экен деп санаага баткан үидөгүлөр такыр уктаи албаи коюшат. Аикырып-кыикырганы аз келгенсип беитап карыя жанындагы өзүнө кам көрүп жаткан адамдарды кагыпсилкип, зекигенге чеиин барат. Абышканын ороилугуна чыдаи албаган бала-бакыра бирден, экиден болуп башка бөлмөгө качышат. Беитаптын жанында Маруф Кархии менен баибичеси гана калат.
Түнү бою кирпик какпаи карыянын оорусу менен алпурушуп Маруф Кархии бир топ күндү өткөрөт. Ошол күндөрдүн биринде бир саамга болсо да анын да, уктап алгысы келип жаны жер тартып калат. Ошондо да муздак сууга малынган чүпүрөктү карыянын маңдаиына басып олтуруп көзү илинип кетет. Муну баикап калган карыя өзүнө өз баласындаи мээрим төгө көңүл бөлүп жаткан Алланын сүиүктүү пендесине ырахмат аитуунун ордуна акаарат келтирип:
[14:20, 07.02.2016] ibragim: – Сен эмне деген адамсың, ыя?! Буларың сыртынан «такыбаа» көрүнгөнү гана болбосо, аныгында эл көрсүн деп жашашат! Булардын бардык иши көирөңдүк! Тышы таза көрүнгөнү менен ичи былык! Бирөөнү такыбаалыкка чакырат да, өздөрү аткарышпаит.
Менин ооруп жатканымды көрүп турат да, кыишаиып уктап баратат. Өз курсагын тоигузуп уикуга кеткен көрпенде канча күндөн бери уктаи албаи ооруп жаткан баикуштун абалын түшүнмөк беле! – деп дөөрүит.
Карыянын мындаи оор сөздөрүнө Маруф Кархии сабырдуулук менен унчукпаит.
Укмаксанга салып коиот. Бирок сабыры түгөнгөн жубаиы чыдаи албаи күиөөсүнө шыбырап:
– Оозуна алы келбеген бул чалдын эмне дегенин өз кулагыңыз менен уктуңуз.
Мындан ары аны үиүбүздө кантип кармаибыз? Өзүбүз да кыиналып кеттик, аирыкча азабын сиз тартып жатасыз. Бул жерден тезирээк кетсинчи... Жакшылыкты билген адамга жасаса болот. Жакшылыкты билбеген кесир каира минтип боорго тебет. Азыр биз жамандын коногу биилеит болуп жатабыз. Мындаи немелерди тим коисоң өтүгүн төргө илишет! – деп ачууланат.
Анда баибичесин унчукпаи уккан Маруф Кархии ууртунан жылмаиып:
– Анын сөздөрүн сен көңүлүңө алба, капа да болбо! Ал кыикырса, мага кыикырып жатат, ачууланса мага ачууланып жатат. Анын сага жагымсыз сезилген сөздөрү мен үчүн балдаи таттуу. Өзүң көрүп турасың, ал бул жерге келгенден бери жанын коиорго жер таппаи кыиналып, азап чегип жатат. Биздеи болуп кыиналбаи дем ала албаи жатканын көрүп турасың, же уктаи алсачы, баикуш.
Чыныгы боорукерлик, нукура адамгерчилик мына ушундаилардын кыиынчылыгын тарта билүүдө жатканын эсиңизден чыгарбаңыз! – деп жооп каитарган экен.
Бул окуяны аитып берген Шеих Саадии:
«Кызматтын жогорулугу колуңда болуп, дең-соолугуң чың кезде алсыздардын жеңилин жерден, оорун колдон алууда жатат» деит.
Алланын сүиүктүү пенделери кандаи гана таасын аиткан:
Бул жерде «дилмаектин убагына жана боло турган жерине олуттуу мамиле жасоо» деген дагы бир маанилүү жагдаи бар. Бул багытта Абдуллах бин Масуд мындаи деит:
«Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) бизди тажатпоо үчүн сукбатты эң ылаиыктуу учурга белгилеи турган» (Бухарии, Илим, 11).
Сахабалардан Абу Вакид ал-Лаисии (Алла ага ыраазы болсун) мынабул окуяны аитып берген экен:
Күндөрдүн биринде мечитте азирети Паигамбарыбыз менен бирге отурганбыз. Бир кезде сырттан беитааныш үч адам көрүндү. Бирөө терс бурулуп кетип калды. Калган экөө ичкери кирип келишти. Экөөнүн бирөөсү арабызда бош орунга келип отурду. Экинчиси болсо, арабызда орун калбагандыктан эч кимди тынчсыздандырбоо үчүн Паигамбарыбызды тегеректеп отурган биздин артыбызга келип тизе бүгүп олтурду.
Бир аздан кииин Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) сукбатынын жүрүшүндө мындаи деди:
«Силерге береги үч адамдын абалы жөнүндө аитып береиинби? Араңарга кошулуп олтурган адам Алла Таалага баш калкалады. Алла Таала аны Өз карамагына (ыраакымына) алды.
[14:15, 07.02.2016] ibragim: Экинчиси Алла Тааладан ыибаа кылды, адеп сактады. Алла Таала аны азабынан алыстатты.
Ал эми мечитке кирбеген үчүнчү адам болсо, бул жыиындан жүз үиүрдү. Алла Таала да андан жүз үиүрдү» (Бухарии, Илим, 8).
Бул хадистин маани-маңызы менен жакындан таанышкан улуу Ислам аалымдары илимдин сересинде болушса да, ар даиым Алла Тааланын сүиүктүү олуя пенделеринин сукбат жыиындарына олуттуу түрдө мамиле жасап, катышууга жанүрөшкөн. Маселен, Имам Ахмад бин Ханбал (Алла Таала аны өз ыраакымына бөлөсүн!) улуу олуялардан Бишр-у Хафиидикине көп барып, аны менен дилмаек кураар эле.
Бир күнү шакирттеринен бири Ахмад бин Ханбалга:
- Устат! Сиз Куран жана сүннөт илимдери боюнча мужтахид 80 аалымсыз. Ошондои болсоңуз да, катардагы мындаи адам менен тыгыз баиланыш кургандыгыңыз сизге жарашпаит го деим... – деит суроолуу карап.
Анда имам Ахмад бин Ханбал:
- Ырас, силер аитып жаткан жагдаиларды (б.а., укуктук маселелерди) мен андан дагы жакшы түшүнөм. Бирок ал Жараткан Алла Тааланы менден дагы жакшы билет. Ал Аны (Алла Таала) менен менден дагы жакындан тааныш! деп жооп каитарган экен.
в. Кызмат
Тасаввуфтук тарбияда кызматтын өзгөчө зор мааниси бар. Жан дүинөнү кичи пеиилдик, боорукерлик, чын ыкластуулук сыяктуу сезимдер менен ажарын ачуунун[14:15, 07.02.2016] ibragim: даңгыр жолу кызмат аркылуу өтөт. Ошол себептен муршиддер шакирттерин тарбиялоодо кызматты өзүнчө ыкма катары колдонушат.
Ислам адебинин өзөгүн издеи турган болсок, аны Жараткан Аллага эң аруу сүиүү менен чын ыкластан «бет алуудан», ал эми бул бет алуунун жападан жалгыз белгисин, эч калетсиз, «кызматтан» табабыз. Себеби кызмат Жараткан Алланын алдына жарык маанаи менен алып бара турган баскыч.
Бул баскычтан кандаи гана бактылуу адамдар өткөн! Паигамбарлар баш болгон Жараткандын сүиүктүү пенделери, олуялардын баары дал ушул баскыч аркылуу ар бири өзүнө жараша жогорку даражаларга чыга алышкан. Азирети Паигамбарыбыздын
(саллаллаху алеихи васаллам):
«Тигил же бул коомдун мырзасы бул аларга кызматчы болгон адам эсептелет... »
деген хадиси буга ачык-аикын ишарат жасап турат (Даиламии, Муснад, 2, 324).
Андыктан пенде үчүн жогорку даражалардын жана түбөлүк бакыттын жолу чын ыклас менен аткарылган кызмат аркылуу өтөт. Кызматтын маанилүүлүгүн ушул жерден билиңиз, ордуна жараша Жараткандын ыраазылыгы үчүн жасалган ииненин көзүндөи кызмат нечелеген нафил ибадаттардан артык болгон учурлар да кездешет. Мунун мисалын төмөнкү хадистен да баикоого болот:
«Сапарга чыккандардын арасында Алланын Элчиси да бар эле. Жолоочулар тыныгуу үчүн ылаиыктуу жер тандашып, дароо төөлөрдү чөгөрүп, жүктөрдү чечишет.
Орозо кармаган сахабалар курсак ачып, чаалыккандыктан баштарын катып уикуга кетишет. Орозо кармабагандары болсо, көлөкөлөгөнгө чатыр тигип, орозо кармагандарга даарат алуулары үчүн суу ташышат. Ооз ачар маал болгондо Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) мындаи деит:
[14:16, 07.02.2016] ibragim: «Бүгүн орозо кармабагандар (орозо кармагандардан) ашыкча соопко ээ болушту»
(Муслим, Сыям, 100-101).
Үммөтүн ар качан адал жолго чакырган акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам)Куба жана Набавии (паигамбар) мечиттерин курууда, Хандак казатында аң казууда кадырман сахабалардын тоскоолдугуна карабастан алар менен чогуу теңата иштеген. Анын мындаи кичи пеиилдиги, элге кызмат үчүн бар күчүн жумшашы бүтүндөи үммөт үчүн теңдешсиз үлгүлүү инсан экендигин дагы бир жолу тастыктап турат. Анын өмүр таржымалына назар салганыбызда, өмүрүн башынан аягына чеиин Жараткан Аллага, инсаниятка жана бүтүндөи жандуу-жансызга арнагандыгына күбө боло алабыз.
Ошол куттуу жандын өмүр булагынан даам сызууга дилгир жандардын өмүр жашоолорунда да кызмат эң көрүнүктүү өзгөчөлүктөрүнүн катарынан орун алган.
Тагыраак аитканда, Жаратканды жан дили менен сүигөн жана Жараткандын буиругу менен акыркы Паигамбардын жолун жолдогон ар бир пенде кызмат кылууга чын ыкластан жанүрөгөн. Мындаи пенделер асмандагы Күнгө окшоп, аилана-чөирөгө жарык чачкан саиын жарыгы албырттап каира күч алган. Кеч күздүн суугу да, кыштын ызгаары да аларга кенедеи дагы зыян бере алган эмес. Башкача аитканда, алар миң бир түрлүү жанжаныбарлар, түркүн түстүү өсүмдүктөр, гүлдөр, бак-дарактар жан азык алган даиралар сыяктуу. Бул даиралар улуу сүиүүнүн учу-кыиырсыз мухитин көздөи агып, түбөлүк бакыттын чордонуна багыт алган.
Бул акыикаттын өзөгүн жакшы түшүнгөндөр элге ажо болушса дагы, өздөрүн ар качан кызматчы катары көрүшкөн. Учурунда Явуз Султан Салим хан алп Осмон мамлекетинин тизгини өзүнө тапшырылган соң мечиттердин биринде имамдын аны:[14:17, 07.02.2016] ibragim: «Хаакимул-Харамаиниш- Шарифаин» (Мекке менен Мединанын башчысы) – деп аташы оор келип, бул сөздү «ХаадимулХарамаиниш- Шарифаин» (Мекке менен Мединанын кызматчысы) деп өзгөртүшү ошол асыл оидун жана кулчулуктун негизги максатын жакшы түшүнгөндүгүнүн белгиси десек жаңылышпаспыз.
Убаидуллах Ахрар олуя бул багытта:
«Биз бул жолду тек гана тасаввуфтук китептерди окуу аркылуу эмес, окуп үирөнгөнүбүздү чама-чаркыбызга жараша жүзөгө ашыруу менен, элге кызмат кылуу менен басып өттүк» деит.
Бул сөз иигиликке жетүүдө бир нерсени билүүнүн жалгыз өзү жетишсиз болгондугун, билип үирөнгөн нерсени сөзсүз түрдө жүзөгө ашыруу зарылчылыгы талап кылынаарын тастыктаит.
Демек, кызматтын Жараткан Алланын ыраазылыгына себеп болушу аирым бир шарттарга баиланыштуу болот. Кызмат чын ыкластуулук, мээримдүүлүк, боорукерлик сыяктуу аруу сезимдер менен жандуу-жансызга мамиле жасоо аркылуу Жалгыз Жараткан Алланын ыраазылыгын көздөөнү талап кылат. Башкача аитканда, кызмат напсинин миң бир түрлүү чолок максаттарына эмес, Улуу Жараткан Алла Тааланын гана ыраазылыгына багытталышы кажет. Мына ушул аруу максатта Паигамбарыбыздын тили менен аитканда, бирөөгө «жарым курма» берүү дагы түбөлүк бакытка себеп болоору анык.
Убаидуллах Ахрар олуя мындаи деит:
«Күндөрдүн биринде базар аралап жүрсөм, бир киши жаныма келди.
- Ээ, кагылаиын! Курсагым абдан ачты. Алланын ыраазылыгы үчүн ...– деп менден каиыр сурады. Алланын ыраазылыгын укканымда кадимкидеи чыирала түштүм. Дал ошол маалда чөнтөгүмдө бир тыиыным жок болчу. Болгону селдеме оролгон эски кездеме бар эле. Жаныбызда турган бир ашканага кирип ашпозчуга каирылдым:
- Бирбоорум! Сураныч, мына бул адамды тоигузуп коиолучу. Мобуреки кездемени ал! Эски болсо да, таза. Балким, идиштерди аарчып кургатууга керектеп калаарсың – дедим.
[14:19, 07.02.2016] ibragim: Жүрөгүндө ыиман уялаган ашпозчу аиткандарыма макул болуп тиги адамга тамак салып берди да, мен берген кездемени каитарып бергиси келди. Алланын ыраазылыгына арнаган буюмду каира алууну эп көрбөдүм».
Убаидуллах Ахрар олуя кииинчерээк Алла Тааланын берекеси менен мал-мүлктүү да болот. Бул учурда эгин талаасында миңдеген адамдар иштеп алакан жоорутуп күнүмдүк оокатын табышкан. Ал «элге кызмат!» деген ураан менен өмүр сүргөн. Рухании улуу жолдо бышып-жетилүү үчүн тааныган-тааныбагандын баарына колдон келген жакшылыгын жасаган. Ошол бардар болуп тургандагы абалы жөнүндө өзү:
«Самарканд шаарындагы «Мавлана Кутбиддин» атындагы медреседе жаткан төрт оорулуунун чыгымдарын өз моинума алдым. Алар өтө оор дартка чалдыккандыктан жаткан жерин булгап коичу. Мен алардын төшөнчүсүн, шеишептерин жана кииим кечелерин жууп, кургагына алмаштырып, тамак-аш, дары-дармектерин жедирип-ичирип жүрдүм. Убакыттын өтүшү менен алардын оорусу мага да жукту. Мен да алсырап, боюмду араң токтотуп жүргөнүмө карабаи аларга кылган кызматымды уланта бердим» деген.
٭٭٭ Жараткандын сүиүктүү пенделеринин өмүр жолундагы элге кызмат кылуулары биз үчүн өзүнчө үлгү. Мусулман адам канчалык баи болбосун, баилыгынын акысын рухании абалына жараша бере алат. Рухании жактан бышып жетилүү Убаидуллах Ахрар сыяктуу баилыкты адал жолдо туура паидаланууну талап кылат.[14:20, 07.02.2016] ibragim: Кызмат кылуунун маанилүүлүгүн Маруф ал-Кархии аттуу олуянын мына бул окуясынан да баикасак болот:
Бир күнү кечке жуук улгаиып калган оорулуу бир адам Маруф ал-Кархиидин үиүнө меиман болот. Меиман болуп келген беитааныш адам иреңи кубарып, ал-күчтөн таиганы көрүнүп турат. Маруф Кархии колунан келген сыиын көрсөтүп, уктап эс алып алсын деп ага төшөк салып берет.
Карыя оорусунун жан сыздаткан азабына чыдаи албаи онтоп кирет. Ал кээде жөөлүп аикырып-кыикырган саиын үидөгүлөрдүн үрөиү учат. Алда не болуп кетээр экен деп санаага баткан үидөгүлөр такыр уктаи албаи коюшат. Аикырып-кыикырганы аз келгенсип беитап карыя жанындагы өзүнө кам көрүп жаткан адамдарды кагыпсилкип, зекигенге чеиин барат. Абышканын ороилугуна чыдаи албаган бала-бакыра бирден, экиден болуп башка бөлмөгө качышат. Беитаптын жанында Маруф Кархии менен баибичеси гана калат.
Түнү бою кирпик какпаи карыянын оорусу менен алпурушуп Маруф Кархии бир топ күндү өткөрөт. Ошол күндөрдүн биринде бир саамга болсо да анын да, уктап алгысы келип жаны жер тартып калат. Ошондо да муздак сууга малынган чүпүрөктү карыянын маңдаиына басып олтуруп көзү илинип кетет. Муну баикап калган карыя өзүнө өз баласындаи мээрим төгө көңүл бөлүп жаткан Алланын сүиүктүү пендесине ырахмат аитуунун ордуна акаарат келтирип:
[14:20, 07.02.2016] ibragim: – Сен эмне деген адамсың, ыя?! Буларың сыртынан «такыбаа» көрүнгөнү гана болбосо, аныгында эл көрсүн деп жашашат! Булардын бардык иши көирөңдүк! Тышы таза көрүнгөнү менен ичи былык! Бирөөнү такыбаалыкка чакырат да, өздөрү аткарышпаит.
Менин ооруп жатканымды көрүп турат да, кыишаиып уктап баратат. Өз курсагын тоигузуп уикуга кеткен көрпенде канча күндөн бери уктаи албаи ооруп жаткан баикуштун абалын түшүнмөк беле! – деп дөөрүит.
Карыянын мындаи оор сөздөрүнө Маруф Кархии сабырдуулук менен унчукпаит.
Укмаксанга салып коиот. Бирок сабыры түгөнгөн жубаиы чыдаи албаи күиөөсүнө шыбырап:
– Оозуна алы келбеген бул чалдын эмне дегенин өз кулагыңыз менен уктуңуз.
Мындан ары аны үиүбүздө кантип кармаибыз? Өзүбүз да кыиналып кеттик, аирыкча азабын сиз тартып жатасыз. Бул жерден тезирээк кетсинчи... Жакшылыкты билген адамга жасаса болот. Жакшылыкты билбеген кесир каира минтип боорго тебет. Азыр биз жамандын коногу биилеит болуп жатабыз. Мындаи немелерди тим коисоң өтүгүн төргө илишет! – деп ачууланат.
Анда баибичесин унчукпаи уккан Маруф Кархии ууртунан жылмаиып:
– Анын сөздөрүн сен көңүлүңө алба, капа да болбо! Ал кыикырса, мага кыикырып жатат, ачууланса мага ачууланып жатат. Анын сага жагымсыз сезилген сөздөрү мен үчүн балдаи таттуу. Өзүң көрүп турасың, ал бул жерге келгенден бери жанын коиорго жер таппаи кыиналып, азап чегип жатат. Биздеи болуп кыиналбаи дем ала албаи жатканын көрүп турасың, же уктаи алсачы, баикуш.
Чыныгы боорукерлик, нукура адамгерчилик мына ушундаилардын кыиынчылыгын тарта билүүдө жатканын эсиңизден чыгарбаңыз! – деп жооп каитарган экен.
Бул окуяны аитып берген Шеих Саадии:
«Кызматтын жогорулугу колуңда болуп, дең-соолугуң чың кезде алсыздардын жеңилин жерден, оорун колдон алууда жатат» деит.
Алланын сүиүктүү пенделери кандаи гана таасын аиткан:
#40 09 February 2016 - 09:59
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:00, 08.02.2016] ibragim: «Тасаввуф – бул жар болуп, жүк болбоо» деп. Тагыраак аитканда, элге колдон келген жардамды берүү менен бирге бирөөгө жүк болбоо.
Кызматтын жогорулугу аны жүзөгө ашыруудагы эмгектин талабына жана улуу максатка багытталышына жараша болот. Кызмат жалгыз Жараткан Алланын ыраазылыгы үчүн гана кылынышы керек. Андыктан кызматта кызмат көрсөтүлгөн тарапка милдет кылуу, же элге көрүнүү Ислам дининде өтө жат көрүнүш катары кабыл алынат.
Абдуллах бин Муназил аиткандаи: «Кызмат кылуудагы адеп кызматтан да жогору!» Бул багытта Мавляна олуя:
«Алла Таала үчүн иште, Алла Тааланын аруу сүиүүсү үчүн кызмат кыл!
Адамдардын сени жылуу кабыл алышы же жек көрүп четке кагышы менен эмне ишиң бар?! Утурумдук бул дүинөнүн базарында сага сан жеткис баилык бере турган кардар катары Алла Таала жетиштүү эмеспи? Алла Тааладан ала турган баилыктын (чексиз бакыттын) алдында адамдардан ала турган эки тыиының эмне болуп калыптыр?! ...
Ошондуктан адамдардын ыраазычылыгын эмес, Жараткан Кудуреттин чексиз ыраакымын күткөнүң дурус!» деит.
Ислам олуя-аалымдарынын элге аита турган кебинин төркүнү дал ушул жерде жатат. Бул жаатта Амир Кулал олуя шакирти Бахауддин Накшибандга:
«Ар качан бирөөнүн көңүлүн көтөрүүгө жанүрө! Күчсүздөргө кызмат кыл! Жүрөгү канаган алсыздарга дабаа бол! Булар элден эч кандаи жардам көрбөи калган адамдар.
Мындаи адамдарды издеп тап, кызмат кыл!..» деген акыл-насаатын аиткан экен.
Мына ошол аитылуу Накшибанд олуя бул жолго киргендеги алгачкы жылдары бои көтөрүүчүлүктөн толук арылуу үчүн оорулуу адамдарга, ал-күчтөн таиган карыкартаңдарга, кароосуз калган жетимдерге жардам берип, жарат алган жаныбарларды дарылап, эл өтчү жолдорду тазалап жети жыл бою ак эмгеги менен чын ыкластан кызмат өтөгөн.
[14:01, 08.02.2016] ibragim: Өзү бул багытта мындаи деит:
«Устатымдын аиткан насааты боюнча узак жылдар бою аракет кылдым. Мага тапшырган кызматтардын баарын аткардым. Ичимдеги текеберлик сезимимдин алсыраганын баикадым. Жолдо келаткан адам же жан-жаныбарлар өтүп кеткенге чеиин турган жеримде адеп сактаган абалымдан жазбаи турган болдум. Мына ушул абалымдан жети жыл жазганым жок. Бул кызматтын натыижасында алардын кадимкидеи ичтен сыздап, аянычтуу үн менен Жараткан Кудуретке жалынып-жалбаргандыктарын сезиптуиаар абалга келдим» Бул окуяны Жараткан Алланын ыраазылыгы үчүн чын ыкластан кызмат кылуунун таасын мисалы десек болот.
Жараткан Алла Таала такыбаа пенделери жөнүндө аяттардын биринде:
«... Алар жакшылык кылууда бири-бири менен жарышышат! » (Аали Имран сүрөсү, 114-аят) деп буюрат. Такыбаа мусулмандардын бири-бири менен жарышкан мындаи жакшылык иштеринин көрнөгү катары учурда Ислам фонддорун да көрсөтүүгө болот. Эң каирымдуу адамдар адам баласын ар качан адал жолго чакырып келген паигамбарлар, андан соң сахабалар, олуялар жана алардын тарбиясын алып, рухании жактан бышып жетилүүгө жанүрөгөн мусулман пенделер болуп эсептелет.
Ырас, кызматтын көп түрү бар. Алла Тааланын ыраазылыгы үчүн жасалган аракеттердин бардыгы кызматтын алкагынан орун алат. Бул жерде негизги маселелердин бири – бул материалдык жактан болобу, рухании жактан болобу, аитор, каи тараптан болбосун, кызмат кылууда эң ириде адамдын чын ыкластуулугу, шык-жөндөмдүүлүгү[14: 01, 08.02.2016] ibragim: жана аракети талап кылынат. Себеби Алла Таала ар кимге ар кандаи шык-жөндөмдөрдү ыроолоп, аны табиятына жараша тигил же бул ишке алдаканча иикемдүү кылуу менен бирге ал үчүн материалдык жана рухании иикемдүүлүктөрүн кошо тартуулаган.
Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) акыркы коштошуу кутбасын берүү учурунда болжолдуу түрдө жүз жыиырма миң (120 000) сахаба бар эле. Бул сахабалардын жүз миңден көбү дүинөнүн чар тарабына тарап, өздөрүн Алланын ыраазылыгына арнап, өмүрлөрүнүн акырына чеиин ошол «ак менен караны» элге жеткизүүнүн камын көрүүгө бар күчү менен жанүрөп, ар каисы жерлерде көз жумушкан.
Маселен, бүгүнкү күнү азирети Осмон менен азирети Аббастын (Алла аларга ыраазы болсун) балдарынын мүрзөлөрү Самарканд шаарында болсо, дагы бир катар сахабалардын сөөгү Стамбул шаарында жатат. Ал эми Мекке жана Медина шаарларында калгандар болсо, борборду коргоп, Ислам дининин тамыр алышында ак кызмат өтөшкөн.
Абу Аииуб ал-Ансариидин (Алла ага ыраазы болсун) сексенден ашса дагы, эки жолу Стамбул чебинин алдына чеиин барып, ошол жерден жан таслим болушу адамдарды эки дүинөлүк бакытка чакыруу менен Жараткан Алланын адал жолу үчүн күиүпжануунун эң бир таасын үлгүсү болуп кала берди.
[14:02, 08.02.2016] ibragim: Мына ошол Алланын ыраазылыгы үчүн күиүп-жанган кутман сахабалардан бири Вахб бин Кабша (Алла ага ыраазы болсун). Бул кутман сахабанын сөөгү Кытаида 81 . Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз аны Кытаига Ислам динин жеткирүү кызматына өзү даиындаган. Ал учурдун шартында Арабстандан Кытаига бир жылдык жол болгон. Бул сахаба узун сапар жол жүрүп Кытаига жетип, узак жылдар бою болгон аракети менен Ислам динин жаиылтуу үчүн жанүрөдү. Ошол күндөрдүн биринде адал жол үчүн күиүп-жанган Вахб жан дүинөсүн куикалаган акыркы Паигамбарды көрүү кусалыгына жетеленип, Мединанын жолуна түштү. Бир жылга созулган машакаттуу сапардын коштоосунда Мединага келди. Бирок, аила канча?! Акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам) одүинө салып кеткен эле. Ошентип ал көз жашын чуурутуп, Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) тапшырган кызматтын аруулугун аңдап каира Кытаиды көздөи жол тартып, өмүрүнүн акырына чеиин ошол адал жолдун ак кызматында жүрүп жан берди.
Албетте, булар ыиман ышкысы менен гана орундала турган ак кызматтын ачыкаикын жандуу мисалдары. Алардын ак кызматка болгон ышкысы, дем-күчү биз үчүн түбөлүк бакыттын жолун көрсөткөн жылдыз сыяктуу.
Эч калетсиз, кутман сахабалар бул даражага азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын өзгөчө тарбиясынын алкагында жетишкен. Алардын да өмүр таржымалынан мынабу тогуз жагдаига олуттуу мамиле жасашкандыгын баикаи алабыз:
1.Алла Таалага кызмат; б.а., Жараткан Алланын жарлыкбуируктарын жан дил менен сүиүп чын ыкластан аткаруу.
2.Азирети Паигамбарыбызга кызмат; ага жан дилибиз менен урмат-сыи мамиледе болуп, куттуу сүннөтү менен жуурулуша жашоо.
3.Ислам олуя-аалымдарына кызмат; аларга карата адеп сактап, урмат-сыи көрсөтүү.
4.Ата-энеге кызмат; Курандын тили менен аитканда, аларга эч качан «уф-ф» деп кыр көрсөтпөи, жылуу мамиле жасап, ыраазычылыктарын алуу.
5. Балага кызмат; баланын чыныгы мусулман катары чоңоиушуна себеп болуу.[14:03, 08.02.2016] ibragim: 6.Тууган-туушкандарга кызмат; алар менен жылуу, сыи мамиледе болуп, аларга жакшылык кылуу.
7.Мусулмандарга кызмат; мусулмандардын каигысы менен да, кубанычы менен да тең бөлүшүү.
8.Бүтүндөи инсаниятка кызмат; ар качан адамзатка паидалуу болуу үчүн аракет кылуу.
9. Жандуу-жансызга кызмат; жандуу-жансызга боорукер сезим менен жылуу мамиле жасоо.
Бул багытта Али Рамитании:
«Милдет кылып жакшылык жасагандар көп. Бирок кызматты Жараткандын өзүнчө белеги катары билгендер аз. Сиз кызмат кылуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болууну өзүнчө белек катары кабылдап, кызмат кылгандарыңызга ыраазы болсоңуз, элдин жүрөгүнөн түнөк табасыз. Эң негизгиси Жараткан Алланын ыраазылыгына ээ болосуз» деит.
Адам баласы ар качан жан дүинөсүнүн беипилдигин издеп келет. Бул беипилдикке ибадат ышкысы менен орундалган кызматтар аркылуу жетүү мүмкүн. Ошондуктан кызмат кылуунун маанимаңызын түшүнгөн момун-мусулман адам ар даиым кызмат кылуу мүмкүнчүлүктөрүн таба алат. Ал Алланын ыраазылыгы үчүн дүнүиөнүн аркасынан сая куугандардын аракетинен дагы жогору ышкы менен жакшылык кылууга жанүрөит.
Улуу сүиүүдөн жан азык алган кызмат ышкысы жүрөктөн орун алган кезде пендени түбөлүк бакыттын жолоочусуна аилантат. Жүрөк таш жүрөктүктөн арылып, боорукерликтин булагына жуулуп, тазаланат. Мына ушундаи жүрөк менен алынган илим пенденин өзүнө да, жалпы элге да паидалуу болот. Ошондои эле Алланын ыраазылыгы үчүн чын ыкластан аткарылган кызматтар Жараткандын алдына жарык жүз менен барууга себепкер болот.
[14:03, 08.02.2016] ibragim: г. Таважжух
Таважжух – бул муршид өзүндөгү рухании күчүн шакиртинин жан дүинөсүнө багыттоо аркылуу ага рухании абалын, дем-күчүн өткөзүшү. Тагыраак аитанда, муршид өзүндөгү асыл сапаттарын шакиртине рухании өңүттөн өткөзүп бериши. Буга «көпүрө» кызматын өтөгөн көптөгөн себептер бар.
Биз бул жерде ошол себептерден «көз» (назар) жана «өз» жөнүндө сөз кылмакчыбыз.
Көз (Назар):
Көз – бул назар салуучу кызматты аткарат. Эл оозунда «назар» сөзү негизинен тигил же бул нерсени кароо аркылуу жүзөгө ашкан терс таасир үчүн колдонулат. «Көз тиииптир», «сугу түшүптүр» деген сөздөр муну таасын аигинелеп турат. Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз назардын бул түрүнө ишарат жасап:
«Көздүн тиииши чындык!» (Бухарии, Тыбб, 36) «Назар адамды көргө, төөнү казанга (өлүмгө) жетелеит! »
деген (Суиутии, Жамиус-Сагиир, 2, 60).
Ырас, назардын таасири жалпы элге маалым. Бирок көз аркылуу жүзөгө ашкан таасир -көпчүлүк адамдар оилогондоижалаң гана терс эмес, оң өңүттүү да болушу толук ыктымал. Мунун себеби назар салган көздөн адамга толугу менен белгисиз бир нурдун өтүшүндө жатат. Таасир дал ушул нурдун оң же терс өңүттүү болушуна түздөн-түз баиланыштуу. [14:05, 08.02.2016] ibragim: Бүгүнкү күнү «нур» жөнүндөгү физикалык маалыматтар анын таасирин илимии жактан толук кандуу түрдө тастыкталган талашсыз чындык катары кабылдашыбызды мажбур кылууга чеиин илгерилеп олтурат.
Өткөн кылымда табылган «лазер» дагы нурдун өзүнчө бир түрү. Аны менен калың темирлердин кесилишин, операциялардын жасалып жатышын баарыбыз көрүп-угуп эле жүрөбүз. Ошондои эле нурдун алдында кээ бир нерселер, өзгөчө алардын өң-түстөрү адамга кандаидыр бир деңгээлде терс таасирин тиигизиши да жалпыга маалым болсо керек. 82
Көздүн нурунан жаралган таасир ар качан караган адам менен назар салынган адам үчүн бирдеи даражада болбоит. Чынында эле кээ бир көздөрдөн чыккан -терс же оңнурлар күчтүү болсо да, ар кимге ар түрдүүчө таасир этет. Аирым бир адамдардын таасир алуу иикемдүүлүгү жогору болсо, кээ бириники орто, кээ бир адамдардыкы өтө төмөн болот.
Көзүнөн күчтүү, бирок терс өңүттүү нур чыккан адамдарды эл «суук көз» деп, алардан сак болууга аракет кылышат.
Назар аирым бир жаныбарларда да болот. Маселен, «гадюка» (энгерек) жыланынын назары абдан таасирлүү болот. Куттуу хадистердин биринде бул жыландын назары кош боилуу аялдын боюндагы баласын түшүрүп алышына, алтургаи кээ бир адамдардын өлүмүнө да себеп болоору маалымдалган. 83
Тасаввуфтук рухании тарбияда дал ушул «назар» маселесинин өзгөчө орду бар.
Муршиддер рухании тарбиянын натыижасында назарларынын таасир күчү жогорку даражага жеткен адамдар болуп эсептелет. Мындаи дем-күч, кубат аларга Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздан мураска калган.
[14:05, 08.02.2016] ibragim: Инсанияттын арасынан рухании жактан эң жогорку даражада паигамбарлар, паигамбарлардан кииин кутман сахабалар турат. «Сахаба» делген кезде, дароо Алла Тааланын жалгыздыгына ыиман келтирип, азирети Паигамбарыбызды (саллаллаху алеихи васаллам) көргөн, анын таалим-тарбиясын алган жана акыркы Паигамбардын назарына алынган адамдарды элестетебиз. Араб тилинде «сукбат» сөзү менен бир уңгудан чыккан «сахаба» сөзү азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын берекелүү сукбаттарында Жараткан Аллага ыиман келтирүү бактысына туш болгон адамдар үчүн колдонулат. Бул бактылуу адамдардын ушундаи жогору даражага жетишинин бир себеби Жараткан Алланын ошол эң сүиүктүү Паигамбарынын «назарына алынгандыктарына» такалат.
Олуя пенделердин арасынан эң жогорку даражага жеткен олуя пендени эң төмөнкү даражадагы сахаба менен эч салыштырып болбоит. Себеби сахабада Паигамбардын назарынан жаралган өзгөчө артыкчылык бар. Азирети Паигамбарыбыздан (саллаллаху алеихи васаллам) кииин келген мусулмандар бул назарга туш болбои калганы үчүн «сахабалык» даражага жете алышпаит. Ошондои эле Азирети Паигамбарыбыздын таалимин алган сахабаларды көрүү бактысына ээ болгон мусулмандар «тааби-иин», ал эми тааб-ииндерди көрүп калгандар «атба-у тааби-иин» болуу бактысына туш болушкан.
Ошону менен бирге олуялар азирети Паигамбарыбыздын (саллаллаху алеихи васаллам) руханият талаасында жумушчу топтун катарын толуктаган мураскорлор болгондуктан аларды да бул багытта катардагы мусулмандар менен салыштырууга болбоит. Мына ошондуктан муршид-у каамилден толук паидалануу үчүн анын жакшы көргөн адамдарынан болууга, анын назарына түшүүгө умтулуу абзел.
Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам):
Кызматтын жогорулугу аны жүзөгө ашыруудагы эмгектин талабына жана улуу максатка багытталышына жараша болот. Кызмат жалгыз Жараткан Алланын ыраазылыгы үчүн гана кылынышы керек. Андыктан кызматта кызмат көрсөтүлгөн тарапка милдет кылуу, же элге көрүнүү Ислам дининде өтө жат көрүнүш катары кабыл алынат.
Абдуллах бин Муназил аиткандаи: «Кызмат кылуудагы адеп кызматтан да жогору!» Бул багытта Мавляна олуя:
«Алла Таала үчүн иште, Алла Тааланын аруу сүиүүсү үчүн кызмат кыл!
Адамдардын сени жылуу кабыл алышы же жек көрүп четке кагышы менен эмне ишиң бар?! Утурумдук бул дүинөнүн базарында сага сан жеткис баилык бере турган кардар катары Алла Таала жетиштүү эмеспи? Алла Тааладан ала турган баилыктын (чексиз бакыттын) алдында адамдардан ала турган эки тыиының эмне болуп калыптыр?! ...
Ошондуктан адамдардын ыраазычылыгын эмес, Жараткан Кудуреттин чексиз ыраакымын күткөнүң дурус!» деит.
Ислам олуя-аалымдарынын элге аита турган кебинин төркүнү дал ушул жерде жатат. Бул жаатта Амир Кулал олуя шакирти Бахауддин Накшибандга:
«Ар качан бирөөнүн көңүлүн көтөрүүгө жанүрө! Күчсүздөргө кызмат кыл! Жүрөгү канаган алсыздарга дабаа бол! Булар элден эч кандаи жардам көрбөи калган адамдар.
Мындаи адамдарды издеп тап, кызмат кыл!..» деген акыл-насаатын аиткан экен.
Мына ошол аитылуу Накшибанд олуя бул жолго киргендеги алгачкы жылдары бои көтөрүүчүлүктөн толук арылуу үчүн оорулуу адамдарга, ал-күчтөн таиган карыкартаңдарга, кароосуз калган жетимдерге жардам берип, жарат алган жаныбарларды дарылап, эл өтчү жолдорду тазалап жети жыл бою ак эмгеги менен чын ыкластан кызмат өтөгөн.
[14:01, 08.02.2016] ibragim: Өзү бул багытта мындаи деит:
«Устатымдын аиткан насааты боюнча узак жылдар бою аракет кылдым. Мага тапшырган кызматтардын баарын аткардым. Ичимдеги текеберлик сезимимдин алсыраганын баикадым. Жолдо келаткан адам же жан-жаныбарлар өтүп кеткенге чеиин турган жеримде адеп сактаган абалымдан жазбаи турган болдум. Мына ушул абалымдан жети жыл жазганым жок. Бул кызматтын натыижасында алардын кадимкидеи ичтен сыздап, аянычтуу үн менен Жараткан Кудуретке жалынып-жалбаргандыктарын сезиптуиаар абалга келдим» Бул окуяны Жараткан Алланын ыраазылыгы үчүн чын ыкластан кызмат кылуунун таасын мисалы десек болот.
Жараткан Алла Таала такыбаа пенделери жөнүндө аяттардын биринде:
«... Алар жакшылык кылууда бири-бири менен жарышышат! » (Аали Имран сүрөсү, 114-аят) деп буюрат. Такыбаа мусулмандардын бири-бири менен жарышкан мындаи жакшылык иштеринин көрнөгү катары учурда Ислам фонддорун да көрсөтүүгө болот. Эң каирымдуу адамдар адам баласын ар качан адал жолго чакырып келген паигамбарлар, андан соң сахабалар, олуялар жана алардын тарбиясын алып, рухании жактан бышып жетилүүгө жанүрөгөн мусулман пенделер болуп эсептелет.
Ырас, кызматтын көп түрү бар. Алла Тааланын ыраазылыгы үчүн жасалган аракеттердин бардыгы кызматтын алкагынан орун алат. Бул жерде негизги маселелердин бири – бул материалдык жактан болобу, рухании жактан болобу, аитор, каи тараптан болбосун, кызмат кылууда эң ириде адамдын чын ыкластуулугу, шык-жөндөмдүүлүгү[14: 01, 08.02.2016] ibragim: жана аракети талап кылынат. Себеби Алла Таала ар кимге ар кандаи шык-жөндөмдөрдү ыроолоп, аны табиятына жараша тигил же бул ишке алдаканча иикемдүү кылуу менен бирге ал үчүн материалдык жана рухании иикемдүүлүктөрүн кошо тартуулаган.
Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам) акыркы коштошуу кутбасын берүү учурунда болжолдуу түрдө жүз жыиырма миң (120 000) сахаба бар эле. Бул сахабалардын жүз миңден көбү дүинөнүн чар тарабына тарап, өздөрүн Алланын ыраазылыгына арнап, өмүрлөрүнүн акырына чеиин ошол «ак менен караны» элге жеткизүүнүн камын көрүүгө бар күчү менен жанүрөп, ар каисы жерлерде көз жумушкан.
Маселен, бүгүнкү күнү азирети Осмон менен азирети Аббастын (Алла аларга ыраазы болсун) балдарынын мүрзөлөрү Самарканд шаарында болсо, дагы бир катар сахабалардын сөөгү Стамбул шаарында жатат. Ал эми Мекке жана Медина шаарларында калгандар болсо, борборду коргоп, Ислам дининин тамыр алышында ак кызмат өтөшкөн.
Абу Аииуб ал-Ансариидин (Алла ага ыраазы болсун) сексенден ашса дагы, эки жолу Стамбул чебинин алдына чеиин барып, ошол жерден жан таслим болушу адамдарды эки дүинөлүк бакытка чакыруу менен Жараткан Алланын адал жолу үчүн күиүпжануунун эң бир таасын үлгүсү болуп кала берди.
[14:02, 08.02.2016] ibragim: Мына ошол Алланын ыраазылыгы үчүн күиүп-жанган кутман сахабалардан бири Вахб бин Кабша (Алла ага ыраазы болсун). Бул кутман сахабанын сөөгү Кытаида 81 . Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз аны Кытаига Ислам динин жеткирүү кызматына өзү даиындаган. Ал учурдун шартында Арабстандан Кытаига бир жылдык жол болгон. Бул сахаба узун сапар жол жүрүп Кытаига жетип, узак жылдар бою болгон аракети менен Ислам динин жаиылтуу үчүн жанүрөдү. Ошол күндөрдүн биринде адал жол үчүн күиүп-жанган Вахб жан дүинөсүн куикалаган акыркы Паигамбарды көрүү кусалыгына жетеленип, Мединанын жолуна түштү. Бир жылга созулган машакаттуу сапардын коштоосунда Мединага келди. Бирок, аила канча?! Акыркы Паигамбар (саллаллаху алеихи васаллам) одүинө салып кеткен эле. Ошентип ал көз жашын чуурутуп, Алланын Элчиси (саллаллаху алеихи васаллам) тапшырган кызматтын аруулугун аңдап каира Кытаиды көздөи жол тартып, өмүрүнүн акырына чеиин ошол адал жолдун ак кызматында жүрүп жан берди.
Албетте, булар ыиман ышкысы менен гана орундала турган ак кызматтын ачыкаикын жандуу мисалдары. Алардын ак кызматка болгон ышкысы, дем-күчү биз үчүн түбөлүк бакыттын жолун көрсөткөн жылдыз сыяктуу.
Эч калетсиз, кутман сахабалар бул даражага азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын өзгөчө тарбиясынын алкагында жетишкен. Алардын да өмүр таржымалынан мынабу тогуз жагдаига олуттуу мамиле жасашкандыгын баикаи алабыз:
1.Алла Таалага кызмат; б.а., Жараткан Алланын жарлыкбуируктарын жан дил менен сүиүп чын ыкластан аткаруу.
2.Азирети Паигамбарыбызга кызмат; ага жан дилибиз менен урмат-сыи мамиледе болуп, куттуу сүннөтү менен жуурулуша жашоо.
3.Ислам олуя-аалымдарына кызмат; аларга карата адеп сактап, урмат-сыи көрсөтүү.
4.Ата-энеге кызмат; Курандын тили менен аитканда, аларга эч качан «уф-ф» деп кыр көрсөтпөи, жылуу мамиле жасап, ыраазычылыктарын алуу.
5. Балага кызмат; баланын чыныгы мусулман катары чоңоиушуна себеп болуу.[14:03, 08.02.2016] ibragim: 6.Тууган-туушкандарга кызмат; алар менен жылуу, сыи мамиледе болуп, аларга жакшылык кылуу.
7.Мусулмандарга кызмат; мусулмандардын каигысы менен да, кубанычы менен да тең бөлүшүү.
8.Бүтүндөи инсаниятка кызмат; ар качан адамзатка паидалуу болуу үчүн аракет кылуу.
9. Жандуу-жансызга кызмат; жандуу-жансызга боорукер сезим менен жылуу мамиле жасоо.
Бул багытта Али Рамитании:
«Милдет кылып жакшылык жасагандар көп. Бирок кызматты Жараткандын өзүнчө белеги катары билгендер аз. Сиз кызмат кылуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болууну өзүнчө белек катары кабылдап, кызмат кылгандарыңызга ыраазы болсоңуз, элдин жүрөгүнөн түнөк табасыз. Эң негизгиси Жараткан Алланын ыраазылыгына ээ болосуз» деит.
Адам баласы ар качан жан дүинөсүнүн беипилдигин издеп келет. Бул беипилдикке ибадат ышкысы менен орундалган кызматтар аркылуу жетүү мүмкүн. Ошондуктан кызмат кылуунун маанимаңызын түшүнгөн момун-мусулман адам ар даиым кызмат кылуу мүмкүнчүлүктөрүн таба алат. Ал Алланын ыраазылыгы үчүн дүнүиөнүн аркасынан сая куугандардын аракетинен дагы жогору ышкы менен жакшылык кылууга жанүрөит.
Улуу сүиүүдөн жан азык алган кызмат ышкысы жүрөктөн орун алган кезде пендени түбөлүк бакыттын жолоочусуна аилантат. Жүрөк таш жүрөктүктөн арылып, боорукерликтин булагына жуулуп, тазаланат. Мына ушундаи жүрөк менен алынган илим пенденин өзүнө да, жалпы элге да паидалуу болот. Ошондои эле Алланын ыраазылыгы үчүн чын ыкластан аткарылган кызматтар Жараткандын алдына жарык жүз менен барууга себепкер болот.
[14:03, 08.02.2016] ibragim: г. Таважжух
Таважжух – бул муршид өзүндөгү рухании күчүн шакиртинин жан дүинөсүнө багыттоо аркылуу ага рухании абалын, дем-күчүн өткөзүшү. Тагыраак аитанда, муршид өзүндөгү асыл сапаттарын шакиртине рухании өңүттөн өткөзүп бериши. Буга «көпүрө» кызматын өтөгөн көптөгөн себептер бар.
Биз бул жерде ошол себептерден «көз» (назар) жана «өз» жөнүндө сөз кылмакчыбыз.
Көз (Назар):
Көз – бул назар салуучу кызматты аткарат. Эл оозунда «назар» сөзү негизинен тигил же бул нерсени кароо аркылуу жүзөгө ашкан терс таасир үчүн колдонулат. «Көз тиииптир», «сугу түшүптүр» деген сөздөр муну таасын аигинелеп турат. Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыз назардын бул түрүнө ишарат жасап:
«Көздүн тиииши чындык!» (Бухарии, Тыбб, 36) «Назар адамды көргө, төөнү казанга (өлүмгө) жетелеит! »
деген (Суиутии, Жамиус-Сагиир, 2, 60).
Ырас, назардын таасири жалпы элге маалым. Бирок көз аркылуу жүзөгө ашкан таасир -көпчүлүк адамдар оилогондоижалаң гана терс эмес, оң өңүттүү да болушу толук ыктымал. Мунун себеби назар салган көздөн адамга толугу менен белгисиз бир нурдун өтүшүндө жатат. Таасир дал ушул нурдун оң же терс өңүттүү болушуна түздөн-түз баиланыштуу. [14:05, 08.02.2016] ibragim: Бүгүнкү күнү «нур» жөнүндөгү физикалык маалыматтар анын таасирин илимии жактан толук кандуу түрдө тастыкталган талашсыз чындык катары кабылдашыбызды мажбур кылууга чеиин илгерилеп олтурат.
Өткөн кылымда табылган «лазер» дагы нурдун өзүнчө бир түрү. Аны менен калың темирлердин кесилишин, операциялардын жасалып жатышын баарыбыз көрүп-угуп эле жүрөбүз. Ошондои эле нурдун алдында кээ бир нерселер, өзгөчө алардын өң-түстөрү адамга кандаидыр бир деңгээлде терс таасирин тиигизиши да жалпыга маалым болсо керек. 82
Көздүн нурунан жаралган таасир ар качан караган адам менен назар салынган адам үчүн бирдеи даражада болбоит. Чынында эле кээ бир көздөрдөн чыккан -терс же оңнурлар күчтүү болсо да, ар кимге ар түрдүүчө таасир этет. Аирым бир адамдардын таасир алуу иикемдүүлүгү жогору болсо, кээ бириники орто, кээ бир адамдардыкы өтө төмөн болот.
Көзүнөн күчтүү, бирок терс өңүттүү нур чыккан адамдарды эл «суук көз» деп, алардан сак болууга аракет кылышат.
Назар аирым бир жаныбарларда да болот. Маселен, «гадюка» (энгерек) жыланынын назары абдан таасирлүү болот. Куттуу хадистердин биринде бул жыландын назары кош боилуу аялдын боюндагы баласын түшүрүп алышына, алтургаи кээ бир адамдардын өлүмүнө да себеп болоору маалымдалган. 83
Тасаввуфтук рухании тарбияда дал ушул «назар» маселесинин өзгөчө орду бар.
Муршиддер рухании тарбиянын натыижасында назарларынын таасир күчү жогорку даражага жеткен адамдар болуп эсептелет. Мындаи дем-күч, кубат аларга Азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздан мураска калган.
[14:05, 08.02.2016] ibragim: Инсанияттын арасынан рухании жактан эң жогорку даражада паигамбарлар, паигамбарлардан кииин кутман сахабалар турат. «Сахаба» делген кезде, дароо Алла Тааланын жалгыздыгына ыиман келтирип, азирети Паигамбарыбызды (саллаллаху алеихи васаллам) көргөн, анын таалим-тарбиясын алган жана акыркы Паигамбардын назарына алынган адамдарды элестетебиз. Араб тилинде «сукбат» сөзү менен бир уңгудан чыккан «сахаба» сөзү азирети Мухаммад (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын берекелүү сукбаттарында Жараткан Аллага ыиман келтирүү бактысына туш болгон адамдар үчүн колдонулат. Бул бактылуу адамдардын ушундаи жогору даражага жетишинин бир себеби Жараткан Алланын ошол эң сүиүктүү Паигамбарынын «назарына алынгандыктарына» такалат.
Олуя пенделердин арасынан эң жогорку даражага жеткен олуя пендени эң төмөнкү даражадагы сахаба менен эч салыштырып болбоит. Себеби сахабада Паигамбардын назарынан жаралган өзгөчө артыкчылык бар. Азирети Паигамбарыбыздан (саллаллаху алеихи васаллам) кииин келген мусулмандар бул назарга туш болбои калганы үчүн «сахабалык» даражага жете алышпаит. Ошондои эле Азирети Паигамбарыбыздын таалимин алган сахабаларды көрүү бактысына ээ болгон мусулмандар «тааби-иин», ал эми тааб-ииндерди көрүп калгандар «атба-у тааби-иин» болуу бактысына туш болушкан.
Ошону менен бирге олуялар азирети Паигамбарыбыздын (саллаллаху алеихи васаллам) руханият талаасында жумушчу топтун катарын толуктаган мураскорлор болгондуктан аларды да бул багытта катардагы мусулмандар менен салыштырууга болбоит. Мына ошондуктан муршид-у каамилден толук паидалануу үчүн анын жакшы көргөн адамдарынан болууга, анын назарына түшүүгө умтулуу абзел.
Азирети Паигамбарыбыз (саллаллаху алеихи васаллам):
