Супер-Инфо
super.kg
видео
1
Мусулман аялзаты үчүн зарыл китеп Ш.Маматкулов, Ч.Жалилов, А.Осмон уулу
#61 28 January 2016 - 14:49
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 641
- 15 November 13
- : 13 Sep 2016 23:51
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:БИШКЕК
#62 29 January 2016 - 15:14
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:58, 29.01.2016] ibragim: Жаңы айыз көргөн кыз канды күндүн жарымы чыкканда көрүп, төртүнчү күнү күндүн төрттөн бири чыкканда токтосо, бул истихаза (оору) каны. Күндүн жарымы чыкмайынча айызга эсептелбейт,
жарымы чыккан убакта айыз болуп эсептелет. Мисалы, адаты беш күн болгон аял канды күндүн жарымы чыкканда көрүп, он биринчи күнү күндүн үчтөн экиси чыккан учурда токтосо, беш күндөн көбү истихаза
(оору) каны болуп саналат (Ибн Абидин:1/270).
Адатын унуткан аял эмне кылат?
Бир себеп менен адатын унуткан аял “мутахоййира” деп аталат. Мындай аял каны токтобосо өзүнүн адаты боюнча басымдуу болгон көз-караш менен амал кылат. Басымдуу көз-карашка ээ болбосо, этияттуу жолду кармайт.
Ажырашкан болсо иддасы (талактан кийинки саналуу мөөнөт) үчүн он күн, тазалык мөөнөтү болсо алты айдан бир саат кем кылып аныкталат. Башка көз караш боюнча тазалык мөөнөтү эки ай кылып кабылданат (“аль-Мабсут”: 1/152;
Билман:70).
Айыздан калуу убагы (менопоз)
Медицинадан бир аз айырмалуурак, эл ичинде менопозду “айыздан калуу” жана “айыз токтогон убак” деп таанылат. Бул учур аялдар турмушунда атайын бир өзгөрүү нуктасы болуп саналат. Бул өзгөрүү себептүү ар түрдүү даттануулар чыгышы, кээ бир кыйынчылыктар пайда болушу мүмкүн.
Айыздан калуу учуру кырк беш жашта башталып, бешон жылга чейин созулушу мүмкүн. Медицина аалымдары бул учурду “жыныстык жарамдык убактан карылыкка бурулуш нуктасы” деп аташат. Себеби – бул убакта аялдык гормондор суздай баштайт. Бул гормоналдык суздоо менопоз бурулушундагы бир далай даттануу жана рахатсыздыктын негизин түзөт. Табигый бул белгилердин пайда болуусун күтүү жана даярдануу аялды бул белгилерди
[14:58, 29.01.2016] ibragim: сезүүгө жөнөтүлгөн бир себеп. Менопоз боюнча даттануулардын бир канчасы жыныстык гормондорун ылайыкташтыруу менен кетириши мүмкүн; кээде тынчтандыруучу нерселерди колдонуу керек.
Жашы кайткан аялдын бала төрөө мүмкүнчүлүгү жоголсо да жыныстык каалоосу жана эңсөөсү суздабашы, ал тургай кээде күч алышы мүмкүн. Менопоздогу аял эне боло албайт, бирок бул абал аялдыгын сезүүдөн тыя албайт.
Тактап айтканда, эми эне боло албастыгы аялдык сезимдерин жоготууга алып келбейт (“Saglik Elkitabi”:20).
Ханафий мазхабы боюнча: Аялдар тогуз жашында балагатка жетип, айыз көрө башташат. Элүү же элүү беш жашында айыз көрүүдөн калуу учуруна киришет. Бул жаш “үмүтсүз жашы” деп да аталат. Бул жаштан мурда айыздан калган аялдар да бар (“Насбур-Роя”: 1/191).
Элүү беш жаштан соң аялдар айыз көрүшөбү?
Ханафий мазхабында аялдар элүү беш жаштан соң кан көрсө - айыз эмес. Бирок бул жаштан кийин келген кан коюу карамтыл же коюу кызгымтыл түстө болсо айыз каны. Эгер кан ачык түстө болсо, үзүр каны болот (“Mанхалуль- Вааридин”: 70).
Айызга эсептелбеген кандар
1. Балагатка жете элек кыз балдар көргөн кан.
2. Айыз канынын эң аз мөөнөтү саналган үч күндөн кем келген кан.
3. Айыз канынын эң көп мөөнөтү саналган он күндөн ашыкча келген кан.
4. Кош бойлуу убакта келген кан.
5. Айыздан калган жаштагы аялдардан келген кан
(“Mанхалуль- Вааридин”: 74).[14:59, 29.01.2016] ibragim: УУРАСЫНДА КЭЭ БИР КЕРЕКТҮҮ МАСЕЛЕЛЕР
Рамазан айында күн чыккандан соң кан көргөн аялдын абалы
Орозо кармоого ниет кылып, күн чыккандан соң айызы келген аялдын орозосу бузулат. Аял бул учурда тамактанат.
Мындай аялга орозо кармоо арам болгондой эле, жепичпестен орозо кармоочуга окшоп жүрүшү да арам
(Тахтави:369). Бул учурда аялдардын жашыруун тамактанышы исламдын адептеринен.
Рамазанда күн чыккандан соң таза болгон аялдын абалы
Рамазан айында күн чыккандан соң айыз жана нифастан (төрөттөн кийинки убактылуу кандан) тазаланган аял эгерде орозого каршы иш кылбаган болсо, дароо ниет кылып, орозо тутат жана орозосу эсеп болот. Эгерде күн чыккандан соң таза болгонго чейин орозого каршы иштерди жасаган болсо, ал күндүн калган бөлүгүн жебестен-ичпестен, кечке дейре жүрүшү бир айтымда важиб, бир айтымда мустахаб
(Тахтави:369).
Айыз каны токтобостон мурда алынган даарат
Бир аял айыз же нифас каны толук токтобостон туруп даарат же гусл кылса, сахих (туура) болбогондой эле кылган таямуму да туура эмес (Тахтави:70).
Айыз учурунда же айыздан сырткары учурда мата колдонуу
Мата колдонуу турмуш курган аялдар үчүн ар дайым, кыздар үчүн айыз учурунда гана мустахаб. Мата жыныстык мүчөнүн ичине эмес, сыртына таза жерине коюлат. Башка бир пикирлер боюнча турмуш курган аялдардын кан көргөн учурунда мата колдонуулары сүннөт, таза учурда колдонуу
[14:59, 29.01.2016] ibragim: мустахаб. Анткени алардан дайыма агынды келип турушу мүмкүн (Ибн Абидин:1/207).
Колдонулган матаны отко жакса болобу?
Эгерде ошол мата пайдаланууга жарабай турган абалга келсе, аны көз түшпөй турган жайга, топуракка көмүп же өрттөп салуу керек. Өрттөөнүн зарылдыгы жок. Ал тургай үй-бүлө урматы жана махабатын сактоо үчүн бул маталарды үй-бүлөдөгү чоң-кичинелердин көзүнө көрсөтпөө Ислам адептеринен болот. (“аль-Фикху аъала мазаахибиль арбаъ”: 2/57).
Кан көргөндөн соң жыттууларды сүртүнүүсү
Кан көргөн учурларында колдонгон матанын, кандын жытын кетирүү үчүн жыттууларды колдонуусу мустахаб.
Кан көрүп бүткөндөн соң да ушундай кылуу мустахаб. Ал тургай жуунгандан соң матага жыттуулардан сүртүп, жыныстык мүчөнү жана кан тийген жерлерди жакшылап арчып тазалайт. Азирети Аиша розияллоху анхадан риваят кылынат: “Асма Пайгамбарыбыздан (САВ) айыздан соң кантип жуунушту сурады. Расулуллоh (САВ) минтип жооп берди: “Суу жана нилуфар алып жакшылап тазаланат. Анан суу башынан куюлуп, суу баштын терисине жетсин үчүн жакшылап жышылат. Анан денеге суу куюп, мата бөлүгүнө мүшүк сүртүп, тазаланат”. Асма: “Аны менен кантип тазаланат?” деп сурады. Расулуллоh (САВ): “Субханалоох!
Кааласаң каалагандай тазаланасың! ” деп айтты. Азирети Аиша (РА) шыбырап: “Кандын ордуна сүртөсүң”, деди (Ибн
Давуд, Муслим:2/1053; (Ибн Абидин:1/267).
Азирети Аиша (розияллоху анха) энебиздин синдиси Асма айтат: “Пайгамбарыбыздан (САВ) бир аял:
“Кийимибизден айыздын изин көрсөк эмне кылабыз?” деп сурады. Расулуллоh (САВ) айтты: “Кийимди кол менен укалап, суу куюп, сыгылат, анан аз-аздан суу куюлат, анан ал кийим менен намаз окуса болот” (“Хуснуль-Усва”: 263).[15:00, 29.01.2016] ibragim: ыздуу аял уйкудан таза абалда ойгонсо...
Айыздуу аял уйкусунан таза абалда ойгонсо, уктаган учурда өтүп кеткен намазынын казасын окуйт. Анткени уйкудагы убактан тазалыгы эске алынат (Ибн Абидин:1/276).
Аял таза абалда уктап, айыз абалда ойгонсо жана кечинде куптан намазын окубаган болсо, таза болгондон соң казасын окуйт. Анткени канды көргөн убак эске алынат
(“Манхалуль- Вааридин”:85).
Айыз каны мөөнөтүнөн мурда токтогон аялдын абалы
Бир аялдын адаты дайыма жети күн болуп, айыздын эң кыска мөөнөтү болгон үч күндөн соң кан токтосо, адаты бүтмөйүнчө, тактап айтканда жети күн толгонго чейин жыныстык катнашта болушу адал эмес. Анткени кан адат ичинде кайталанып келип калышы мүмкүн жана жалпы жол менен алганда ушундай да болот. Бул абалда күтүү керек.
Ошону менен бирге кан токтогондон соң жуунат, анан намазын окуйт. Рамазан айы болсо орозосун тутат. Намаз үчүн мустахаб болгон убакыттын акырында гана жуунмагы ал аялга важиб (милдет) болот. Тактап айтканда намаз убагынын мустахаб болгон бөлүгүнүн аягына чейин намазын баштабайт. Эгерде кан келбесе жуунуп намазын окуйт, орозо убагы болсо орозосун тутат. Эгерде кан мустахаб болгон убак ичинде кайталанса, ал аял адаттуу (айыз) эсептелип, намазын окубайт, орозосун тутпайт (“Фатава’и Али”:1/3; Ибн Абидин: 1/264).
Айыздуу аял өлүктү жууса болобу?
Айыздуу аял өлүктү жууса болот. Буга далил Пайгамбарыбыздын (САВ): “Мусулман негизи таза эмес болбойт (таза)”, деген хадиси (Бухари, Муслим, Абу Давуд, Тирмизий).
Айыздуу абалда өлгөн аялдын абалы
Аял айыз же нифас абалда өлсө, денеси жуулат. Жууп жатканда тазалоо үчүн оозун жана мурдун нымдап коюу жетиштүү. Айыздан же нифастан тазалоо үчүн бир ирет
[15:01, 29.01.2016] ibragim: кылдыруу деп дагы бир ирет денесин жуумак деп
өлүктү эки жолу жуунун кереги жок (“Фатава’и Мажмуъа Жадийда”:1/38).
Өлүктүн тырмагы алынабы?
Аял болсун, эркек болсун, айыздуу аял болсун, айызсыз аял болсун, инсан өлгөндөн соң денесинин эч бир жеринен түк кесүү, чачын же тырмагын алууга болбойт. Булар кооздук, эми ал кооздукка муктаж эмес (“Маракуль- Фалах”:180).
Айыздуу убакта уяттуу жерлердеги түктөрдөн тазалануу жана тырмак алуу
Айыздуу же нифастуу абалда аял аврат жеринин түктөрүн тазалоосу макрух. Жуунгандан соң тазаланса же тырмак алса болот. Аврат (уят) жер жана колтуктун астындагы түктөрдөн эң кеминде жети күндө, эң көбүндө кырк күндө тазаланат. Кырк күндөн өтпөшү керек (“Фатава’и Хиндиййа”:5/ 357). Дал ушундай, айыздуу учурларда тырмак алуу да макрух. Гуслдан соң алуу керек (“Фатава’и Хиндиййа”:5/ 358). Жунуб (гусл милдет) болгон эркек жана аял да ушул сыяктуу.
Айыздуу аял сойгон жаныбардын этин жесе болобу?
Адал болушу үчүн жаныбарды эркектер гана союшу шарт эмес. Сойгонду биле турган аялдар сойсо да болот. Ал тургай айыздуу жана нифастуу абалдарында да сойсо болот жана сойгондору желинет (“Фатава’и Али”:2/246).
Кош бойлуу аял айыз көрөбү?
Медицина илими боюнча кош бойлуу учурда адаттагы айыздуу күндөрү өтө аз өлчөмдө кыска мөөнөттүү кан келиши мүмкүн. Бирок бул кандар айыз эмес, үзүр (оору) каны. Негизи бойго бүткөндөн соң айыз көрбөйт (“Фатава’и
Хиндиййа”:1/38).
(оору) каны болуп саналат (Ибн Абидин:1/270).
Адатын унуткан аял эмне кылат?
Бир себеп менен адатын унуткан аял “мутахоййира” деп аталат. Мындай аял каны токтобосо өзүнүн адаты боюнча басымдуу болгон көз-караш менен амал кылат. Басымдуу көз-карашка ээ болбосо, этияттуу жолду кармайт.
Ажырашкан болсо иддасы (талактан кийинки саналуу мөөнөт) үчүн он күн, тазалык мөөнөтү болсо алты айдан бир саат кем кылып аныкталат. Башка көз караш боюнча тазалык мөөнөтү эки ай кылып кабылданат (“аль-Мабсут”: 1/152;
Билман:70).
Айыздан калуу убагы (менопоз)
Медицинадан бир аз айырмалуурак, эл ичинде менопозду “айыздан калуу” жана “айыз токтогон убак” деп таанылат. Бул учур аялдар турмушунда атайын бир өзгөрүү нуктасы болуп саналат. Бул өзгөрүү себептүү ар түрдүү даттануулар чыгышы, кээ бир кыйынчылыктар пайда болушу мүмкүн.
Айыздан калуу учуру кырк беш жашта башталып, бешон жылга чейин созулушу мүмкүн. Медицина аалымдары бул учурду “жыныстык жарамдык убактан карылыкка бурулуш нуктасы” деп аташат. Себеби – бул убакта аялдык гормондор суздай баштайт. Бул гормоналдык суздоо менопоз бурулушундагы бир далай даттануу жана рахатсыздыктын негизин түзөт. Табигый бул белгилердин пайда болуусун күтүү жана даярдануу аялды бул белгилерди
[14:58, 29.01.2016] ibragim: сезүүгө жөнөтүлгөн бир себеп. Менопоз боюнча даттануулардын бир канчасы жыныстык гормондорун ылайыкташтыруу менен кетириши мүмкүн; кээде тынчтандыруучу нерселерди колдонуу керек.
Жашы кайткан аялдын бала төрөө мүмкүнчүлүгү жоголсо да жыныстык каалоосу жана эңсөөсү суздабашы, ал тургай кээде күч алышы мүмкүн. Менопоздогу аял эне боло албайт, бирок бул абал аялдыгын сезүүдөн тыя албайт.
Тактап айтканда, эми эне боло албастыгы аялдык сезимдерин жоготууга алып келбейт (“Saglik Elkitabi”:20).
Ханафий мазхабы боюнча: Аялдар тогуз жашында балагатка жетип, айыз көрө башташат. Элүү же элүү беш жашында айыз көрүүдөн калуу учуруна киришет. Бул жаш “үмүтсүз жашы” деп да аталат. Бул жаштан мурда айыздан калган аялдар да бар (“Насбур-Роя”: 1/191).
Элүү беш жаштан соң аялдар айыз көрүшөбү?
Ханафий мазхабында аялдар элүү беш жаштан соң кан көрсө - айыз эмес. Бирок бул жаштан кийин келген кан коюу карамтыл же коюу кызгымтыл түстө болсо айыз каны. Эгер кан ачык түстө болсо, үзүр каны болот (“Mанхалуль- Вааридин”: 70).
Айызга эсептелбеген кандар
1. Балагатка жете элек кыз балдар көргөн кан.
2. Айыз канынын эң аз мөөнөтү саналган үч күндөн кем келген кан.
3. Айыз канынын эң көп мөөнөтү саналган он күндөн ашыкча келген кан.
4. Кош бойлуу убакта келген кан.
5. Айыздан калган жаштагы аялдардан келген кан
(“Mанхалуль- Вааридин”: 74).[14:59, 29.01.2016] ibragim: УУРАСЫНДА КЭЭ БИР КЕРЕКТҮҮ МАСЕЛЕЛЕР
Рамазан айында күн чыккандан соң кан көргөн аялдын абалы
Орозо кармоого ниет кылып, күн чыккандан соң айызы келген аялдын орозосу бузулат. Аял бул учурда тамактанат.
Мындай аялга орозо кармоо арам болгондой эле, жепичпестен орозо кармоочуга окшоп жүрүшү да арам
(Тахтави:369). Бул учурда аялдардын жашыруун тамактанышы исламдын адептеринен.
Рамазанда күн чыккандан соң таза болгон аялдын абалы
Рамазан айында күн чыккандан соң айыз жана нифастан (төрөттөн кийинки убактылуу кандан) тазаланган аял эгерде орозого каршы иш кылбаган болсо, дароо ниет кылып, орозо тутат жана орозосу эсеп болот. Эгерде күн чыккандан соң таза болгонго чейин орозого каршы иштерди жасаган болсо, ал күндүн калган бөлүгүн жебестен-ичпестен, кечке дейре жүрүшү бир айтымда важиб, бир айтымда мустахаб
(Тахтави:369).
Айыз каны токтобостон мурда алынган даарат
Бир аял айыз же нифас каны толук токтобостон туруп даарат же гусл кылса, сахих (туура) болбогондой эле кылган таямуму да туура эмес (Тахтави:70).
Айыз учурунда же айыздан сырткары учурда мата колдонуу
Мата колдонуу турмуш курган аялдар үчүн ар дайым, кыздар үчүн айыз учурунда гана мустахаб. Мата жыныстык мүчөнүн ичине эмес, сыртына таза жерине коюлат. Башка бир пикирлер боюнча турмуш курган аялдардын кан көргөн учурунда мата колдонуулары сүннөт, таза учурда колдонуу
[14:59, 29.01.2016] ibragim: мустахаб. Анткени алардан дайыма агынды келип турушу мүмкүн (Ибн Абидин:1/207).
Колдонулган матаны отко жакса болобу?
Эгерде ошол мата пайдаланууга жарабай турган абалга келсе, аны көз түшпөй турган жайга, топуракка көмүп же өрттөп салуу керек. Өрттөөнүн зарылдыгы жок. Ал тургай үй-бүлө урматы жана махабатын сактоо үчүн бул маталарды үй-бүлөдөгү чоң-кичинелердин көзүнө көрсөтпөө Ислам адептеринен болот. (“аль-Фикху аъала мазаахибиль арбаъ”: 2/57).
Кан көргөндөн соң жыттууларды сүртүнүүсү
Кан көргөн учурларында колдонгон матанын, кандын жытын кетирүү үчүн жыттууларды колдонуусу мустахаб.
Кан көрүп бүткөндөн соң да ушундай кылуу мустахаб. Ал тургай жуунгандан соң матага жыттуулардан сүртүп, жыныстык мүчөнү жана кан тийген жерлерди жакшылап арчып тазалайт. Азирети Аиша розияллоху анхадан риваят кылынат: “Асма Пайгамбарыбыздан (САВ) айыздан соң кантип жуунушту сурады. Расулуллоh (САВ) минтип жооп берди: “Суу жана нилуфар алып жакшылап тазаланат. Анан суу башынан куюлуп, суу баштын терисине жетсин үчүн жакшылап жышылат. Анан денеге суу куюп, мата бөлүгүнө мүшүк сүртүп, тазаланат”. Асма: “Аны менен кантип тазаланат?” деп сурады. Расулуллоh (САВ): “Субханалоох!
Кааласаң каалагандай тазаланасың! ” деп айтты. Азирети Аиша (РА) шыбырап: “Кандын ордуна сүртөсүң”, деди (Ибн
Давуд, Муслим:2/1053; (Ибн Абидин:1/267).
Азирети Аиша (розияллоху анха) энебиздин синдиси Асма айтат: “Пайгамбарыбыздан (САВ) бир аял:
“Кийимибизден айыздын изин көрсөк эмне кылабыз?” деп сурады. Расулуллоh (САВ) айтты: “Кийимди кол менен укалап, суу куюп, сыгылат, анан аз-аздан суу куюлат, анан ал кийим менен намаз окуса болот” (“Хуснуль-Усва”: 263).[15:00, 29.01.2016] ibragim: ыздуу аял уйкудан таза абалда ойгонсо...
Айыздуу аял уйкусунан таза абалда ойгонсо, уктаган учурда өтүп кеткен намазынын казасын окуйт. Анткени уйкудагы убактан тазалыгы эске алынат (Ибн Абидин:1/276).
Аял таза абалда уктап, айыз абалда ойгонсо жана кечинде куптан намазын окубаган болсо, таза болгондон соң казасын окуйт. Анткени канды көргөн убак эске алынат
(“Манхалуль- Вааридин”:85).
Айыз каны мөөнөтүнөн мурда токтогон аялдын абалы
Бир аялдын адаты дайыма жети күн болуп, айыздын эң кыска мөөнөтү болгон үч күндөн соң кан токтосо, адаты бүтмөйүнчө, тактап айтканда жети күн толгонго чейин жыныстык катнашта болушу адал эмес. Анткени кан адат ичинде кайталанып келип калышы мүмкүн жана жалпы жол менен алганда ушундай да болот. Бул абалда күтүү керек.
Ошону менен бирге кан токтогондон соң жуунат, анан намазын окуйт. Рамазан айы болсо орозосун тутат. Намаз үчүн мустахаб болгон убакыттын акырында гана жуунмагы ал аялга важиб (милдет) болот. Тактап айтканда намаз убагынын мустахаб болгон бөлүгүнүн аягына чейин намазын баштабайт. Эгерде кан келбесе жуунуп намазын окуйт, орозо убагы болсо орозосун тутат. Эгерде кан мустахаб болгон убак ичинде кайталанса, ал аял адаттуу (айыз) эсептелип, намазын окубайт, орозосун тутпайт (“Фатава’и Али”:1/3; Ибн Абидин: 1/264).
Айыздуу аял өлүктү жууса болобу?
Айыздуу аял өлүктү жууса болот. Буга далил Пайгамбарыбыздын (САВ): “Мусулман негизи таза эмес болбойт (таза)”, деген хадиси (Бухари, Муслим, Абу Давуд, Тирмизий).
Айыздуу абалда өлгөн аялдын абалы
Аял айыз же нифас абалда өлсө, денеси жуулат. Жууп жатканда тазалоо үчүн оозун жана мурдун нымдап коюу жетиштүү. Айыздан же нифастан тазалоо үчүн бир ирет
[15:01, 29.01.2016] ibragim: кылдыруу деп дагы бир ирет денесин жуумак деп
өлүктү эки жолу жуунун кереги жок (“Фатава’и Мажмуъа Жадийда”:1/38).
Өлүктүн тырмагы алынабы?
Аял болсун, эркек болсун, айыздуу аял болсун, айызсыз аял болсун, инсан өлгөндөн соң денесинин эч бир жеринен түк кесүү, чачын же тырмагын алууга болбойт. Булар кооздук, эми ал кооздукка муктаж эмес (“Маракуль- Фалах”:180).
Айыздуу убакта уяттуу жерлердеги түктөрдөн тазалануу жана тырмак алуу
Айыздуу же нифастуу абалда аял аврат жеринин түктөрүн тазалоосу макрух. Жуунгандан соң тазаланса же тырмак алса болот. Аврат (уят) жер жана колтуктун астындагы түктөрдөн эң кеминде жети күндө, эң көбүндө кырк күндө тазаланат. Кырк күндөн өтпөшү керек (“Фатава’и Хиндиййа”:5/ 357). Дал ушундай, айыздуу учурларда тырмак алуу да макрух. Гуслдан соң алуу керек (“Фатава’и Хиндиййа”:5/ 358). Жунуб (гусл милдет) болгон эркек жана аял да ушул сыяктуу.
Айыздуу аял сойгон жаныбардын этин жесе болобу?
Адал болушу үчүн жаныбарды эркектер гана союшу шарт эмес. Сойгонду биле турган аялдар сойсо да болот. Ал тургай айыздуу жана нифастуу абалдарында да сойсо болот жана сойгондору желинет (“Фатава’и Али”:2/246).
Кош бойлуу аял айыз көрөбү?
Медицина илими боюнча кош бойлуу учурда адаттагы айыздуу күндөрү өтө аз өлчөмдө кыска мөөнөттүү кан келиши мүмкүн. Бирок бул кандар айыз эмес, үзүр (оору) каны. Негизи бойго бүткөндөн соң айыз көрбөйт (“Фатава’и
Хиндиййа”:1/38).
#63 30 January 2016 - 14:43
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:28, 30.01.2016] ibragim: Айыздан соң жыныстык катнашууга болобу?
Ханафий аалымдарынын пикири боюнча айыз мөөнөтүнүн көбү саналган он күн өтсө, кан да токтосо, жуунбастан мурда жыныстык катнаш кылууга болот.
Шафиъий жана Маликий аалымдарынын пикири боюнча жуунгандан кийин гана жыныстык катнаша алат (“Бидаятул-
Мужтахид”:1/ 39). Бул айырма “...тээ таза болушканга чейин аларга жакындык кылбагыла! ” маанисиндеги аятта келген “таза болушканга чейин” сөзүн ар кандай мааниге жоюудан келип чыккан. Имам Аъзам таза болууну айыздын токтошу деп кабыл кылган, кан токтогондон соң жуунбастан мурда да жыныстык катнашууга болот деп билген. Бирок жуунуп, анан катнаш кылуу мустахаб (Тафсиру аятуль-Ахкам”1/ 129; “альФикх аъала мазахибиль- Арбаъ”:1/134).
Айыздуу аялга эмнелер арам (тыюу салынат)?
1. Намаз окуу.
2. Орозо тутуу.
3. Куран окуу.
4. Жыныстык катнашуу.
5. Мечитке кирүү.
6. Куранды кармоо.
7. Каъбаны айлануу.
1. Айыздуу, нифастуу аялдын намаз окушу арам
Парз, важиб, сүннөт, нафил же казага (окулбай) калган намаз болсун айырмасы жок, эч кандай намаз окубайт.
Сажда да кылбайт, тилават саждасы болсун, шүкүр саждасы болсун айырмасы жок. Бул учурда намаз жана сажда арам
(тыйылган) (“аль-Ихтияр”: 27).
Аял айыздуу жана нифастуу күндөрүндөгү намаздарынын казасын кийин окубайт. Бул ага парз эмес
(“Дураруль- Хуккам”:1/42).
a) Намаз окуп жаткан учурда айызы келип калган аял эмне кылат?
29
[14:29, 30.01.2016] ibragim: Аял биринчи жолу болсун, кезектеги кан болсун, канды баштап көргөн учурдан баштап намазын дароо токтотот.
Анткени намазы өзүнөн-өзү бузулат. Эгерде бул парз намазы болсо, аны кийин казасын окуунун кереги жок. Ал эми нафил намазы болсо, таза болгондон кийин казасын окушу важиб болот. Анткени парз намазынын өзү милдет, баштоо менен милдет болбойт. Ал эми нафил намазын баштоо менен ал намаз окуп жатканга милдет болот (Ибн Абидин: 1/268).
б) Нафил намазга же нафил орозого ниет кылгандан кийин айыз көргөн аял
Аял нафил намаз же нафил орозого ниет кылгандан соң айыз көрсө, намазын да, орозосун да казага калтырышы керек. Тактап айтканда, айыз мөөнөтү бүткөндөн соң аларды толуктоосу милдет болот. Анткени бул ибадаттар баштоо менен важиб болот.
Парз намазга же парз орозого ниет кылгандан соң айыз көрсө, кийин орозосунун казасын тутат, ал эми намазынын казасын окубайт (Ибн Абидин:1/268).
в) Айыз көргөн аял намаз убагында эмне кылат?
Ар бир намаз убагы киргенде даарат алып, үйүнүн намаз окуу үчүн ажыратылган бөлүгүндө намаз убагында тасбих (Субханаллох. ..), тахлил (Лаа илааха иллаллох), тавхид (Ашхаду аллаа илааха илаллоху...) келмеси менен алек болуп олтуруусу мустахаб (Ибн Абидин:1/268; “Фатава’и Хиндиййа”: 1/33).
Мындай кылуусу анын намазга бекемдиги жана жакындыгынын далили. Башка бир риваятта мындай кылса аял турмушунда эң көркөм үлгүдө окуган намаздын сообуна жетишет.
г) Аял айыздуу жана нифастуу учурларында окубаган намаздарын каза кылса эмне болот?
Аял айыздуу жана нифастуу учурларында окубаган намаздарын кийин, тактап айтканда кандан таза болгондон соң, (дароо окубастан) каза кылып окушу макрух. Дал даарат алып жаткан киши башына масх тартуунун ордуна башын бүтүндөй жууганы макрух болгону сыяктуу (“Манхалуль- [14:29, 30.01.2016] ibragim: 2. Айыздуу жана нифастуу аялга орозо тутуу арам
(тыюу салынган) Айыздуу жана нифастуу абалдагы аял парз, важиб жана нафил орозо тутпайт, бирок тута албаган парз орозолорун таза болгондон соң казасын тутат. Эгерде баштап койгон орозосу нафил орозо болсо, таза болгондон соң ал орозонун казасын тутат. Орозонун казасы айыздуу жана нифастуу аялдын мойнунан түшпөйт.
3. Куран окуу айыздуу аялга арам
Айыздуу жана нифастуу абалдагы аял Курандын бир аятынан аз болсо да окушу арам. Анткени Расулуллоh (САВ) айткан: “Айыздуу жана жунуб (жуунуу милдет) болгондор эң кичине бир аят да окушпайт! ” (“ат-Тааж”: 1/107).
а) Куранды Куран сыпатында окуу арам
Дуба аяттарын дуба максатында окууга болот.
Бисмилла..., тавхид келмеси, Куранда келген пайгамбарлардын дубалары сыяктуу (Тахтави:82).
б) Айыздуу абалда Куран үйрөтсө болобу?
Куранды үйрөтүүчү аял айыз көрсө, Куранды кармабастан, тамгалап, сөзмө-сөз, бөлүп-бөлүп окуп үйрөнүүчүлөргө сабак берсе болот (“Дамат”:1/23; “Халаби Kaбир”:57). Бир аятты башынан аягына чейин окушу арам.
в) Айыздуу аял Куранды укса болобу?
Айыздуу же нифастуу аял Куранды кармбастан, окулуп жаткан Куранды кошулуп, же артынан кайталабастан укса болот (“Халаби Кабир”57; “Дамат”:1/26). Бул абалдын сооп даражасын бир гана Аллаh билет.
г) Айыз мөөнөтү бүтпөгөн аял гусл кылып, Куран окуса болобу?
Тап-такыр Куран окуй албайт, Куранга кол тийгизбейт.
Бул абалда аял Куран окуунун арамдыгын билсе да, билбесе да. Куран окуса, Аллаhга күнөөкөр болушу жана азапка ылайык болушу күмөнсүз. Бирок бул абалда Куран тыңшаса болот. Куранга караса болот.
[14:30, 30.01.2016] ibragim: д) Сажда аятын укканда
Куранды угуп жатып, сажда аятын укса сажда кылбайт, эгерде сажда кылса күнөөкөр болот.
Айыздуу же нифастуу аял намаз окууга ылайык болбогондуктан сажда ага важиб эмес. Бирок жунуп (жуунуу милдет) болгондун өкүмү башка: эркек болсун аял болсун жунуп (булганган) абалда сажда аятын укса же өзү окуса, тилават саждасы аларга важиб болот. Жуунгандан кийин бул сажданы аткарышы керек (Тахтави:79).
4. Айыздуу жана нифастуу аялга жыныстык катнаш арам
Айыздуу жана нифастуу аялдын жыныстык катнашта болуусу арам. Анткени Аллаh Таала Куранда айткан: “... тээ таза болмоюнча аларга (аялдарга) жакындабагыла! Таза болушкандан соң аларга Аллаh буйруган тарабынан келгиле (жакындык кылгыла)!” (Бакара сүрөсү, 222-аят).
Ыйык аяттагы “жакындабагыла” сөзүнөн максат – жыныстык катнашта болбоо. Аллаhтын элчиси (САВ) да “Айыздуу аялдарыңарга жыныстык катнаштан башка бардык ишти кыла бергиле!” деп айткан.
Айыздуу жана нифастуу абалда катнаш кылуу эң чоң күнөөлөрдөн. Айыздуу жана нифастуу абалда катнаш кылуу жана аялдын арткы мүчөсүнө катнашууну адал санаган адам динден чыгат. Анткени бул тыюулар аят жана хадистер менен далилденген. (“Дураруль- Хуккам”:1/42).
Молдо Хусрав мындай дейт: “Айыздуу абалда жыныстык катнашууну адал санаган адамга ыймандан куржалак калды деген өкүм берилет” (“Дурарул-Хуккам”: 1/42).
Эгерде эки тарап тең өз каалоолору менен катнашта болушса, экөө тең күнөөкөр болушат (“аль-Ихтияр”: 201).
Айыздуу абалда мындай катнашта болгондуктары үчүн тообо кылуулары керек. Айыз абалында кылынган жыныстык катнаштын каффараты (жазанасы) да бар.
[14:30, 30.01.2016] ibragim: Айыздуу жана нифастуу аял менен жакындык кылуунун каффараты (жазанасы)
Ибн Аббастан риваят кылынган хадисте Расулуллоh (САВ) мындай дейт: “Аялы менен айыздын биринчи күндөрүндө катнаш кылган бир динар, акыркы күндөрүндө катнаш кылган жарым динар садака берет” (“ат-Тааж”: 1/105).
Бул жөнүндө Абу Давуд жана Хакимдин пикири боюнча: “Эгерде келген кан кызгымтыл болсо, бир динар, сары болсо жарым динар садака берет” (Абу Давуд.
“Tахарат”:105; Tирмизий. “Taхарат”:102).
“Марокиль-Фалах”, Тахтавий жана “Мажмаъуль- Анхур” аттуу этибардуу фикх китептеринде мына бул хадисти далил сыпатында көрсөтүлгөн: “Эгерде кан кызгымтыл жана кара болсо, бир динар, сары болсо, жарым динар садака берүү мустахаб болот” (“Маракуль- Фалах”:44; Тахтави:78).
Дагы бир пикир боюнча: “Эгерде айыздын башталышында катнашса, бир динар, айыздын акырында катнашса жарым динар садака берет” (Дамат”:1/36).
Бир динар бир мыскал (4 грамм) салмактагы алтын акча. Эгерде бир мусулман айыздуу аялы менен жакындык кылса, биринчи тообо кылат, анан жогоруда айтылган өлчөмдө кедейлерге садака берет. Садаканы ар эки тарап, тактап айтканда эркек да, аял да бериши керек.
Орозо кармаган, ихрамдуу жана эътикаф абалдагы аял менен жакындык кылууга болбойт (“Тафсири Aлусий”: 1/420).
а) Айыздуу жана нифастуу аял менен катнашуунун ден-соолукка тийгизген терс таасирлери
Мындай катнаш Исламда арам жана ден-соолукка зыян.
Окмуштуу аалымдар мындай дешет: “Аялдардан негизинен 13-15 жаштан 40-45 жашка чейин, ар ай сайын 22-28 күндө бир келе турган, 3-4 күнгө созула турган жана күн сайын бир-эки матаны кирдете турган өлчөмдө курамында зыяндуу кошулмалары бар жатын жолдорунан чыккан кан келип турат. Айыз учурунда жатын жолдорундагы кан тамырлар ачылып кетет жана жаралуу болот, мындай учурда
[14:31, 30.01.2016] ibragim: жыныстык катнаш кылуу аялды азапка дуушар кылат, тынч жаткан жаман микробдорду козгоп жиберет жана оорулуу болууга себеп болот.
Негизинен, белогрик – бод оорусун баштан кечирген аялдарда “гонокок” деген микробдор болот. Айыз учурунда аялдардын терлери жана кандары уулуу болуп, жаман жыт таратат. Демек, бул учурдагы жыныстык катнаш эркектин көңүлүнүн суздашына, жийиркенүүгө жана натыйжада мамиленин бузулушуна себеп болот. Айыздуу аялдарда жыныстык эңсөө төмөндөйт же жоголот (Dr. C. Zeki Onal. “Evlilik
ve Mahremiyetleri”: 169).
б) Аялдын арткы түтүгүнө катнаш кылуу арам
Кайсыл үлгүдө болсо да, мындай жакындык кылуу арам. Эгерде аял бул нерсеге ыраазы болсо, чоң күнөөгө шерик болот. Аллаh Таала бул жөнүндө мындай дейт:
“...аларга Аллаh буйруган тарабынан келгиле (жакындык кылгыла). Аялдарыңар эгинзарыңар. Демек, эгинзарыңарга каалаган абалыңарда жакындаша бергиле!”
Бакара сүрөсү, 222-223-аяттар).
Жыныстык катнаш бала чыга турган, туула турган жайга болушу шарт. Мында алды тараптан келсе да арт тарабынан келсе да боло берет. Аллаh Таала адал болгон жайды, тактап айтканда, бала туулуп чыга турган жайды эгинзар деп айтып жатат. Мындан башка жерге жакындык кылуу арам. Расулуллоh (САВ) мындай деген: “Аялдардын артына катнашпагыла! ” (Тирмизий); “Аялдардын артына катнашканга каргыш делинген! ” (Тирмизий); “Аллаh буйруган жерден аялдарга жакындык кылгыла!” (Тирмизий).
Эркек жыныстык мүчөсүнүн кертмегин аялдын арткы түтүгүнө киргизээри менен арамдык башталат.
в) Айыздуу жана нифастуу аялдын киндиги менен тизесинин аралыгынан пайдалануу
Бир тосмосуз, тактап айтканда арада эч бир кийимсиз пайдалануу арам. Абдуллоh ибн Саъд Пайгамбардан (САВ) минтип сурады: “Айыздуу учурунда аялымдан мага эмне
[14:32, 30.01.2016] ibragim: адал?” Расулуллоh (САВ) айтты: “Изардын (ыштандын) үстү
(жогору тарабы) сага адал” (“Найлул-Автар”: 1/227).
Пайгамбарыбыздын (САВ) аялы Маймуна энебиз айтат:
“Расулуллоh (САВ) айыздуу учурумда мени менен чогуу жатаар эле. Арабызда бир кийим болоор эле” (“ат-Тааж”: 1/104).
Дагы Маймуна энебиз айтты: “Пайгамбарыбыз (САВ) аялдары айыздуу болгон убактарында алар менен өбүшөөр эле” ( “ат-Тааж”:1/227).
Ханафий аалымдарынын пикири боюнча айыз мөөнөтүнүн көбү саналган он күн өтсө, кан да токтосо, жуунбастан мурда жыныстык катнаш кылууга болот.
Шафиъий жана Маликий аалымдарынын пикири боюнча жуунгандан кийин гана жыныстык катнаша алат (“Бидаятул-
Мужтахид”:1/ 39). Бул айырма “...тээ таза болушканга чейин аларга жакындык кылбагыла! ” маанисиндеги аятта келген “таза болушканга чейин” сөзүн ар кандай мааниге жоюудан келип чыккан. Имам Аъзам таза болууну айыздын токтошу деп кабыл кылган, кан токтогондон соң жуунбастан мурда да жыныстык катнашууга болот деп билген. Бирок жуунуп, анан катнаш кылуу мустахаб (Тафсиру аятуль-Ахкам”1/ 129; “альФикх аъала мазахибиль- Арбаъ”:1/134).
Айыздуу аялга эмнелер арам (тыюу салынат)?
1. Намаз окуу.
2. Орозо тутуу.
3. Куран окуу.
4. Жыныстык катнашуу.
5. Мечитке кирүү.
6. Куранды кармоо.
7. Каъбаны айлануу.
1. Айыздуу, нифастуу аялдын намаз окушу арам
Парз, важиб, сүннөт, нафил же казага (окулбай) калган намаз болсун айырмасы жок, эч кандай намаз окубайт.
Сажда да кылбайт, тилават саждасы болсун, шүкүр саждасы болсун айырмасы жок. Бул учурда намаз жана сажда арам
(тыйылган) (“аль-Ихтияр”: 27).
Аял айыздуу жана нифастуу күндөрүндөгү намаздарынын казасын кийин окубайт. Бул ага парз эмес
(“Дураруль- Хуккам”:1/42).
a) Намаз окуп жаткан учурда айызы келип калган аял эмне кылат?
29
[14:29, 30.01.2016] ibragim: Аял биринчи жолу болсун, кезектеги кан болсун, канды баштап көргөн учурдан баштап намазын дароо токтотот.
Анткени намазы өзүнөн-өзү бузулат. Эгерде бул парз намазы болсо, аны кийин казасын окуунун кереги жок. Ал эми нафил намазы болсо, таза болгондон кийин казасын окушу важиб болот. Анткени парз намазынын өзү милдет, баштоо менен милдет болбойт. Ал эми нафил намазын баштоо менен ал намаз окуп жатканга милдет болот (Ибн Абидин: 1/268).
б) Нафил намазга же нафил орозого ниет кылгандан кийин айыз көргөн аял
Аял нафил намаз же нафил орозого ниет кылгандан соң айыз көрсө, намазын да, орозосун да казага калтырышы керек. Тактап айтканда, айыз мөөнөтү бүткөндөн соң аларды толуктоосу милдет болот. Анткени бул ибадаттар баштоо менен важиб болот.
Парз намазга же парз орозого ниет кылгандан соң айыз көрсө, кийин орозосунун казасын тутат, ал эми намазынын казасын окубайт (Ибн Абидин:1/268).
в) Айыз көргөн аял намаз убагында эмне кылат?
Ар бир намаз убагы киргенде даарат алып, үйүнүн намаз окуу үчүн ажыратылган бөлүгүндө намаз убагында тасбих (Субханаллох. ..), тахлил (Лаа илааха иллаллох), тавхид (Ашхаду аллаа илааха илаллоху...) келмеси менен алек болуп олтуруусу мустахаб (Ибн Абидин:1/268; “Фатава’и Хиндиййа”: 1/33).
Мындай кылуусу анын намазга бекемдиги жана жакындыгынын далили. Башка бир риваятта мындай кылса аял турмушунда эң көркөм үлгүдө окуган намаздын сообуна жетишет.
г) Аял айыздуу жана нифастуу учурларында окубаган намаздарын каза кылса эмне болот?
Аял айыздуу жана нифастуу учурларында окубаган намаздарын кийин, тактап айтканда кандан таза болгондон соң, (дароо окубастан) каза кылып окушу макрух. Дал даарат алып жаткан киши башына масх тартуунун ордуна башын бүтүндөй жууганы макрух болгону сыяктуу (“Манхалуль- [14:29, 30.01.2016] ibragim: 2. Айыздуу жана нифастуу аялга орозо тутуу арам
(тыюу салынган) Айыздуу жана нифастуу абалдагы аял парз, важиб жана нафил орозо тутпайт, бирок тута албаган парз орозолорун таза болгондон соң казасын тутат. Эгерде баштап койгон орозосу нафил орозо болсо, таза болгондон соң ал орозонун казасын тутат. Орозонун казасы айыздуу жана нифастуу аялдын мойнунан түшпөйт.
3. Куран окуу айыздуу аялга арам
Айыздуу жана нифастуу абалдагы аял Курандын бир аятынан аз болсо да окушу арам. Анткени Расулуллоh (САВ) айткан: “Айыздуу жана жунуб (жуунуу милдет) болгондор эң кичине бир аят да окушпайт! ” (“ат-Тааж”: 1/107).
а) Куранды Куран сыпатында окуу арам
Дуба аяттарын дуба максатында окууга болот.
Бисмилла..., тавхид келмеси, Куранда келген пайгамбарлардын дубалары сыяктуу (Тахтави:82).
б) Айыздуу абалда Куран үйрөтсө болобу?
Куранды үйрөтүүчү аял айыз көрсө, Куранды кармабастан, тамгалап, сөзмө-сөз, бөлүп-бөлүп окуп үйрөнүүчүлөргө сабак берсе болот (“Дамат”:1/23; “Халаби Kaбир”:57). Бир аятты башынан аягына чейин окушу арам.
в) Айыздуу аял Куранды укса болобу?
Айыздуу же нифастуу аял Куранды кармбастан, окулуп жаткан Куранды кошулуп, же артынан кайталабастан укса болот (“Халаби Кабир”57; “Дамат”:1/26). Бул абалдын сооп даражасын бир гана Аллаh билет.
г) Айыз мөөнөтү бүтпөгөн аял гусл кылып, Куран окуса болобу?
Тап-такыр Куран окуй албайт, Куранга кол тийгизбейт.
Бул абалда аял Куран окуунун арамдыгын билсе да, билбесе да. Куран окуса, Аллаhга күнөөкөр болушу жана азапка ылайык болушу күмөнсүз. Бирок бул абалда Куран тыңшаса болот. Куранга караса болот.
[14:30, 30.01.2016] ibragim: д) Сажда аятын укканда
Куранды угуп жатып, сажда аятын укса сажда кылбайт, эгерде сажда кылса күнөөкөр болот.
Айыздуу же нифастуу аял намаз окууга ылайык болбогондуктан сажда ага важиб эмес. Бирок жунуп (жуунуу милдет) болгондун өкүмү башка: эркек болсун аял болсун жунуп (булганган) абалда сажда аятын укса же өзү окуса, тилават саждасы аларга важиб болот. Жуунгандан кийин бул сажданы аткарышы керек (Тахтави:79).
4. Айыздуу жана нифастуу аялга жыныстык катнаш арам
Айыздуу жана нифастуу аялдын жыныстык катнашта болуусу арам. Анткени Аллаh Таала Куранда айткан: “... тээ таза болмоюнча аларга (аялдарга) жакындабагыла! Таза болушкандан соң аларга Аллаh буйруган тарабынан келгиле (жакындык кылгыла)!” (Бакара сүрөсү, 222-аят).
Ыйык аяттагы “жакындабагыла” сөзүнөн максат – жыныстык катнашта болбоо. Аллаhтын элчиси (САВ) да “Айыздуу аялдарыңарга жыныстык катнаштан башка бардык ишти кыла бергиле!” деп айткан.
Айыздуу жана нифастуу абалда катнаш кылуу эң чоң күнөөлөрдөн. Айыздуу жана нифастуу абалда катнаш кылуу жана аялдын арткы мүчөсүнө катнашууну адал санаган адам динден чыгат. Анткени бул тыюулар аят жана хадистер менен далилденген. (“Дураруль- Хуккам”:1/42).
Молдо Хусрав мындай дейт: “Айыздуу абалда жыныстык катнашууну адал санаган адамга ыймандан куржалак калды деген өкүм берилет” (“Дурарул-Хуккам”: 1/42).
Эгерде эки тарап тең өз каалоолору менен катнашта болушса, экөө тең күнөөкөр болушат (“аль-Ихтияр”: 201).
Айыздуу абалда мындай катнашта болгондуктары үчүн тообо кылуулары керек. Айыз абалында кылынган жыныстык катнаштын каффараты (жазанасы) да бар.
[14:30, 30.01.2016] ibragim: Айыздуу жана нифастуу аял менен жакындык кылуунун каффараты (жазанасы)
Ибн Аббастан риваят кылынган хадисте Расулуллоh (САВ) мындай дейт: “Аялы менен айыздын биринчи күндөрүндө катнаш кылган бир динар, акыркы күндөрүндө катнаш кылган жарым динар садака берет” (“ат-Тааж”: 1/105).
Бул жөнүндө Абу Давуд жана Хакимдин пикири боюнча: “Эгерде келген кан кызгымтыл болсо, бир динар, сары болсо жарым динар садака берет” (Абу Давуд.
“Tахарат”:105; Tирмизий. “Taхарат”:102).
“Марокиль-Фалах”, Тахтавий жана “Мажмаъуль- Анхур” аттуу этибардуу фикх китептеринде мына бул хадисти далил сыпатында көрсөтүлгөн: “Эгерде кан кызгымтыл жана кара болсо, бир динар, сары болсо, жарым динар садака берүү мустахаб болот” (“Маракуль- Фалах”:44; Тахтави:78).
Дагы бир пикир боюнча: “Эгерде айыздын башталышында катнашса, бир динар, айыздын акырында катнашса жарым динар садака берет” (Дамат”:1/36).
Бир динар бир мыскал (4 грамм) салмактагы алтын акча. Эгерде бир мусулман айыздуу аялы менен жакындык кылса, биринчи тообо кылат, анан жогоруда айтылган өлчөмдө кедейлерге садака берет. Садаканы ар эки тарап, тактап айтканда эркек да, аял да бериши керек.
Орозо кармаган, ихрамдуу жана эътикаф абалдагы аял менен жакындык кылууга болбойт (“Тафсири Aлусий”: 1/420).
а) Айыздуу жана нифастуу аял менен катнашуунун ден-соолукка тийгизген терс таасирлери
Мындай катнаш Исламда арам жана ден-соолукка зыян.
Окмуштуу аалымдар мындай дешет: “Аялдардан негизинен 13-15 жаштан 40-45 жашка чейин, ар ай сайын 22-28 күндө бир келе турган, 3-4 күнгө созула турган жана күн сайын бир-эки матаны кирдете турган өлчөмдө курамында зыяндуу кошулмалары бар жатын жолдорунан чыккан кан келип турат. Айыз учурунда жатын жолдорундагы кан тамырлар ачылып кетет жана жаралуу болот, мындай учурда
[14:31, 30.01.2016] ibragim: жыныстык катнаш кылуу аялды азапка дуушар кылат, тынч жаткан жаман микробдорду козгоп жиберет жана оорулуу болууга себеп болот.
Негизинен, белогрик – бод оорусун баштан кечирген аялдарда “гонокок” деген микробдор болот. Айыз учурунда аялдардын терлери жана кандары уулуу болуп, жаман жыт таратат. Демек, бул учурдагы жыныстык катнаш эркектин көңүлүнүн суздашына, жийиркенүүгө жана натыйжада мамиленин бузулушуна себеп болот. Айыздуу аялдарда жыныстык эңсөө төмөндөйт же жоголот (Dr. C. Zeki Onal. “Evlilik
ve Mahremiyetleri”: 169).
б) Аялдын арткы түтүгүнө катнаш кылуу арам
Кайсыл үлгүдө болсо да, мындай жакындык кылуу арам. Эгерде аял бул нерсеге ыраазы болсо, чоң күнөөгө шерик болот. Аллаh Таала бул жөнүндө мындай дейт:
“...аларга Аллаh буйруган тарабынан келгиле (жакындык кылгыла). Аялдарыңар эгинзарыңар. Демек, эгинзарыңарга каалаган абалыңарда жакындаша бергиле!”
Бакара сүрөсү, 222-223-аяттар).
Жыныстык катнаш бала чыга турган, туула турган жайга болушу шарт. Мында алды тараптан келсе да арт тарабынан келсе да боло берет. Аллаh Таала адал болгон жайды, тактап айтканда, бала туулуп чыга турган жайды эгинзар деп айтып жатат. Мындан башка жерге жакындык кылуу арам. Расулуллоh (САВ) мындай деген: “Аялдардын артына катнашпагыла! ” (Тирмизий); “Аялдардын артына катнашканга каргыш делинген! ” (Тирмизий); “Аллаh буйруган жерден аялдарга жакындык кылгыла!” (Тирмизий).
Эркек жыныстык мүчөсүнүн кертмегин аялдын арткы түтүгүнө киргизээри менен арамдык башталат.
в) Айыздуу жана нифастуу аялдын киндиги менен тизесинин аралыгынан пайдалануу
Бир тосмосуз, тактап айтканда арада эч бир кийимсиз пайдалануу арам. Абдуллоh ибн Саъд Пайгамбардан (САВ) минтип сурады: “Айыздуу учурунда аялымдан мага эмне
[14:32, 30.01.2016] ibragim: адал?” Расулуллоh (САВ) айтты: “Изардын (ыштандын) үстү
(жогору тарабы) сага адал” (“Найлул-Автар”: 1/227).
Пайгамбарыбыздын (САВ) аялы Маймуна энебиз айтат:
“Расулуллоh (САВ) айыздуу учурумда мени менен чогуу жатаар эле. Арабызда бир кийим болоор эле” (“ат-Тааж”: 1/104).
Дагы Маймуна энебиз айтты: “Пайгамбарыбыз (САВ) аялдары айыздуу болгон убактарында алар менен өбүшөөр эле” ( “ат-Тааж”:1/227).
#64 31 January 2016 - 01:47
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1842
- 20 November 14
- : 14 Jun 2019 06:55
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:Сыноо майданы...
Баракелде. Жакшы маалыматтарды жазып жатасын...
#65 31 January 2016 - 14:42
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:27, 31.01.2016] ibragim: Расулуллоh (САВ) бул нерсени лаззатын козгоп кылчу эмес. Анткени жыныстык муктаждыгын камсыздоо үчүн башка аялдары да бар болчу. Балким башка себептери болушу керек: Биринчиден,
Пайгамбарыбыздын (САВ) мындай кылганы, бул туурасындагы туура эмес ишеничтерди жоготот жана мындай иш тутууга болоорун көрсөтүп кетти. Анткени жөөт жана христиандар мындай кылышчу эмес;
Экинчи, айыздуу учурда денеси да, жаны да жагымсыз боло турган аялды жалгыздык жана рахатсыздыктан куткарды, баштагыдай анын инсан экендигин көрсөттү.
Имам Аъзам менен Имам Абу Юсуфтун пикири боюнча, этек астынан тизе менен киндик арасынан пайдалануу арам.
Бирок Имам Мухаммад: “Кан келген жерден сактануу шарты менен ар бири тараптан пайдалануу адал” деген пикирин айткан (“Дамат”:1/36; “Дурарул-Хуккам”: 1/42) жана Имам Шафиъий да ушул пикирде. Бул абалда кан келген жай ачык калбастыгы, жабылуу болушу керек. Мындай кылгандар этият болуулары керек.
5. Айыздуу жана нифастуу аялдын мечитке кириши арам
Мындай абалда зарылсыз эле мечиттерге кирүү арам.
Бул өкүм жунуб (жуунуу милдет) болгондорго да тийиштүү.
Аиша (РА) энебиз айтты: “Расулуллоh (САВ) бир күнү мечитке карап ачылган кээ бир сахабалардын үйлөрүн көрүп, минтип буйруду: “Ушул үйлөрдүн эшиктерин башка тарапка каратып бургула! Анткени мен айыздуу жана жунуб (жуунуу
[14:28, 31.01.2016] ibragim: милдет) болгондордун мечитке киришин адал көрбөймүн”
(“ат-Тааж”: 1/107).
6. Айыздуу жана нифастуу аялдын Куранга кол тийгизиши арам
Айыздуу же нифастуу аял Курандын бир аятына, ал тургай бир аяттан азына да кол тийгизиши арам. Анткени Аллаh Таала: “Аны (Куранды) даараттуу – таза адамдар гана кармашат”-деп айткан. ( Вакиъа сүрөсү, 79-аят). Расулуллоh (САВ) айтты: “Жунуб (жуунуу милдет) жана айыз абалында болгондор Куранды кармабасын! ” (“Умдатуль- Кари” 2/84).
а) Айыздуу аял Куран жазылган тактайды кармаса болобу?
Тактайдабы, дубалдабы, бир нерсенин бөлүгүндөбү же башка нерседеби аятты айыздуу же нифастуу аял кармоого болбойт. (Тахтави:79).
б) Айыздуу аял Куранды капчыгы менен кармаса болобу?
Курандан өзүнчө, тактап айтканда, мукабасына жабышпаган капчыктын же сырттын ичинде болсо же баштык, сумка, портфель, сандык сыяктуу салгычтарда болсо, аларды кармоого болот (“Халаби Кабир”:58).
в) Айыздуу аял кийиминин бир чети же жеңи менен Куранды кармаса болобу?
Айыздуу же нифастуу аял кийиминин чети менен Куранды кармашы оор макрух, т.а. арамга жакын макрух.
Анткени кийимдин жеңи да кийимди кийгенге ээрчийт. Бул аракет урматтан жана адептен саналбайт. Шарият китептери менен алектенген айыздуу аял же жунуб (жуунуу милдет) болгондор хадис, фикх, тафсир сыяктуу китептердин бир барагын зарылдык себебинен кийиминин бир чети менен кармашына уруксат берилген (Тахтави:77).
г) Айыздуу аял Курандын маани котормосу жазылган китепти окуй алабы?
Айыздуу аял Куранга жана аят жазылган нерсеге кол тийгизбейт деп айтып өттүк. Арабчадан башка тилдердеги[14: 28, 31.01.2016] ibragim: Курандын котормо-маанилерин кармоо да арам. Анда Курандын маани-мазмуну жана өкүмдөрү болгондугу үчүн Куран өкүмүндө болуп эсептелет. (Тахтави:77, “Жавхара”: 1/40).
Эгерде ичинде аят болбосо, түркчө (кыргызча) китептерди окууда зыян жок. Эгерде аял айыз боюнча үйрөнүүнү кааласа, зарылдык себебинен фикх (шарият) китептерине караса болот (Тахтави:82).
д) Айыздуу аял Куранга карай алабы?
Айыздуу жана нифастуу аял же жунуб (жуунуу милдет) болгон адам муундап, бөлүп-бөлүп, окуу үчүн Куранга караса болот, макрух эмес. Анткени жунубтук жана айыз абалдарынын көзгө тиешеси жок (“Фатава’и Хиндиййа”: 1/39).
7. Айыздуу жана нифастуу аялдын Каъба ташын айлануусу арам
Айыздуу, нифастуу аялдын парз же нафил (ыктыярдуу) таваф-айлануулары арам. Ажыга барган аял айыз көрүп калса, ажылыктын тафаф-айланмасынан башка бардык түркүктөрүн аткара алат. Болгону парз болгон зыярат тавафайланмасын аткарбайт. Мындай абалда таваф кылган (айланган) болсо, чоң күнөөкөр болот. Бул үчүн жандык, уй же төө союп, курмандык кылышы керек (“Умдатуль- Кари”:2/81).
НИФАС
(Төрөттөн кийинки убактылуу келүүчү кан)
Көз жарганда аялдын жатынынан келе турган кан “нифас” деп аталат. Нифастын эң кыска мөөнөтү үчүн чек жок: бир күн, бир саат кан келиши же аял тап-такыр кан көрбөшү да мүмкүн. Мындай аялдар нифаска эсептелинбейт, дароо жуунуп, намаз окушат, орозолорун тутушат.
Нифастын эң узак мөөнөтү кырк күн. Кырк күндөн ашык уланса, кыркынчы күндүн акырында жуунуп, милдеттерин аткарууга киришишет. (“Дураруль- Хуккам”:1/41). Андан тыюулар алынат, кийин келген кан үзүр (оору) каны сыяктуу. Ар бир намаздын убагы үчүн өзүнчө даарат алып, намазын окуйт
[14:29, 31.01.2016] ibragim: Эгиз төрөгөн аял нифас мөөнөтүн биринчи төрөгөн баласынан эсептейт (“Жавхара”: 1/44).
Нифас мөөнөтү ичинде көрүлгөн тазалык нифас өкүмүндө болот. Мисалы, он күн келгенден соң беш күн токтоп, кайра он күн келсе, жыйырма беш күндүн бардыгы нифас мөөнөтүнө кирет (“аль-Ихтияр”: 27). Намазын калтырат, орозосун таза болгондон кийинки күндөргө калтырат.
Жыныстык катнашта болбойт (“аль-Мабсут”: 2/141).
Нифас канынын өзүнө тиешеси төрөттөн соң келиши.
Эгерде бир аял көз жаргандан соң эч кандай кан келбесе, нифаска эсептелбейт. Мындай аялга гусл (жуунуу) шарт эмес, даарат жетиштүү болот. Орозосу бузулбайт. Бирок Имам Аъзамдын пикири боюнча мындай аял алдын алып, гусл кылуусу керек (Ибн Абидин:1/216).
Кырк күндөн ашыкча келген кан эмне?
Нифастын эң узак мөөнөтү кырк күн. Кырк күндөн ашыкча келбейт. Эгерде келген болсо бул үзүр (оору) каны.
Нифаска саналбайт (“Жавхара”: 1/44).
Нифас каны адаттан мурда токтосо...
Нифастагы аялдын каны маалым болгон адатынан мурда токтосо, жуунуп, өзү биле турган адаты келгенге чейин намазын окуйт, орозосун тутат. Болгону жыныстык катнашта болбойт (“Фатава’и Али”:1/3).
Бала төрөлбөстөн мурда келген кан
Мындай кан нифас каны эмес, истихаза (оору) каны
(“Жавхара”: 2/44). Баланын денесинин көбүрөөгү чыкпастан мурда аял нифас болбойт. Бул учурда келген кан да истихаза (оору) каны. Бул учурда намаз аялга парз. Окубаса күнөөкөр болот. Баласына зыян бербей турган абалда намазын окуйт
(“Жавхара”: 2/44).
Бул өкүмдө зарыл бир чекитке ишарат бар. Балким бул кыйын абалда намаз окубайт, эгерде окуй албаса, милдетинен түшпөйт, карыз болуп калат, кийин казасын[14:30, 31.01.2016] ibragim: окушу керек. Анткени бала толук төрөлбөстөн мурда аял нифаска саналбайт, намаз милдетинен түшпөйт. Алдыңкы убактын намаздарын окуп, бирок жаңы намаздын убагы кирбестен мурда бала төрөсө, намаз ал аялдын милдетинен түшөт.
Курсагын кесип, баласы алынган аял нифаста болобу?
Эгерде аялдын жатынынан кан келбесе, курсагы кесилип бала төрөсө да нифаска саналбайт. Болгону гусл кылып, намаз окушу, орозо айы болсо орозо тутушу керек
(“аль-Фикх аъла мазахибиль арбаъ”:1/123).
Бойдон түшкөн бала менен нифаста болобу?
Эгерде бала инсандардын каалоосу менен атайын – дары же жабырлоо (кесүү) менен түшүрүлгөн болсо, бул иш чоң кылмыш жана өлтүрүү.
Эгерде түшүрүлгөн баланын колу, буту, тырмагы, чачы жана манжалары сыяктуу мүчөлөрү билинип калган болсо, нифас пайда болот. Мүчөлөрү такыр билинбеген болсо, нифаска саналбайт. Түшүрүлгөндөн соң кан үч күнгө чейин келет. Мурда да эң кыска он беш күн тазалык учуру уланган болсо, ал айыз каны болот. Андай болбосо, истихаза (үзүр) каны болуп саналат (“Дураруль- Хуккам”:1/43; Тахтави:15).
Нифастагы адаттын өзгөрүүсү
Бир аялдын нифастагы адаты, мисалы жыйырма күн кан көрүү болсо, бул учурда нифаста он күн кан, жыйырма күн тазалык, он бир күн дагы кан көрө турган болсо, бул аялдын нифастагы адаты өзгөргөн болуп, бул арада калган жыйырма күндүк тазалык али эки кан арасында болгондуктан кечиккен кан өкүмүндө. Бул абалда бул кырк күндүн башкы жыйырма күнү нифастан. Канчалык тазалык менен аягына жетсе да, калган жыйырма бир күн үзүр (оору) каны жана бул күндөрдө окуй албаган намаздарынын кийин казасын окуйт (“Манхалуль- Вааридин”:88).
[14:31, 31.01.2016] ibragim: ИСТИХАЗА
(оору себептүү келген үзүр каны)
Истихаза бир оору себептүү жатындан эмес жыныстык мүчөнүн тамырларынан келген жытсыз кан. Айыз каны саламаттык каны, ал эми үзүр каны болсо оору себебинен келет.Үч күндөн кыска, он күндөн узак келген кан айыз эмес, истихаза каны. Кээ бирөөлөрдө төрт, кээ бирөөлөрдө жети, сегиз күн келет. Көпчүлүк аялдарда адат мөөнөтү белгилүү. Бойкат аялдардан, тогуз жашка толо элек кыздардан, айыздан калган улгайган аялдардан келген кан да истихаза (оору) каны. Истихаза каны башка мүчөлөр, т.а.
ооз, мурун, кулактан келген кан сыяктуу. Бул учурда даарат гана бузулат. Улана берсе, үзүрлүү (кечиримдүү) саналат
(“Маракуль- Фалах”:42). Аиша (РА) энебиз кабар бергендей, Хубайр кызы Фатима Пайгамбарыбыздан (САВ): “Менден истихаза каны келип жатат, намазды калтырайынбы? ” деп сураганда, Аллаhтын элчиси (САВ): “Жок, негизи ал тамырдан келген кан, айыз эмес, болгону айыз мөөнөтү бүткөнгө чейин намаз окуба, бүткөндөн соң гусл кылып, намазыңды оку,”- деп айткан (“ат-Тааж”: 1/108).
Истихазалуу (үзүрлүү) аялдар намаз окушат, орозо кармашат, мечитке кире алышат, Каъбаны айланышат, Куран окушат, Куранды кармашат, жыныстык катнаш кыла алышат. Болгону үзүрлүү адамдар сыяктуу ар бир намаздын убагы үчүн өзүнчө даарат алып, намаз окуулары керек. Бир даарат менен бир убакыт ичинде т.а. кийинки намаздын убагына чейин каалашынча парз, нафил намаздарын окуй алышат. Убакыт чыкканда даараттары бузулган өкүмдө болот (“Дураруль- Хуккам”:1/33). Андан соң ар кандай ибадат үчүн жаңыдан даарат алуулары керек.
Үзүр канынын түрлөрү
Үзүр каны жети түрдүү болот:
1. Тогуз жашка толо элек кыздан келген кан.
Экинчи, айыздуу учурда денеси да, жаны да жагымсыз боло турган аялды жалгыздык жана рахатсыздыктан куткарды, баштагыдай анын инсан экендигин көрсөттү.
Имам Аъзам менен Имам Абу Юсуфтун пикири боюнча, этек астынан тизе менен киндик арасынан пайдалануу арам.
Бирок Имам Мухаммад: “Кан келген жерден сактануу шарты менен ар бири тараптан пайдалануу адал” деген пикирин айткан (“Дамат”:1/36; “Дурарул-Хуккам”: 1/42) жана Имам Шафиъий да ушул пикирде. Бул абалда кан келген жай ачык калбастыгы, жабылуу болушу керек. Мындай кылгандар этият болуулары керек.
5. Айыздуу жана нифастуу аялдын мечитке кириши арам
Мындай абалда зарылсыз эле мечиттерге кирүү арам.
Бул өкүм жунуб (жуунуу милдет) болгондорго да тийиштүү.
Аиша (РА) энебиз айтты: “Расулуллоh (САВ) бир күнү мечитке карап ачылган кээ бир сахабалардын үйлөрүн көрүп, минтип буйруду: “Ушул үйлөрдүн эшиктерин башка тарапка каратып бургула! Анткени мен айыздуу жана жунуб (жуунуу
[14:28, 31.01.2016] ibragim: милдет) болгондордун мечитке киришин адал көрбөймүн”
(“ат-Тааж”: 1/107).
6. Айыздуу жана нифастуу аялдын Куранга кол тийгизиши арам
Айыздуу же нифастуу аял Курандын бир аятына, ал тургай бир аяттан азына да кол тийгизиши арам. Анткени Аллаh Таала: “Аны (Куранды) даараттуу – таза адамдар гана кармашат”-деп айткан. ( Вакиъа сүрөсү, 79-аят). Расулуллоh (САВ) айтты: “Жунуб (жуунуу милдет) жана айыз абалында болгондор Куранды кармабасын! ” (“Умдатуль- Кари” 2/84).
а) Айыздуу аял Куран жазылган тактайды кармаса болобу?
Тактайдабы, дубалдабы, бир нерсенин бөлүгүндөбү же башка нерседеби аятты айыздуу же нифастуу аял кармоого болбойт. (Тахтави:79).
б) Айыздуу аял Куранды капчыгы менен кармаса болобу?
Курандан өзүнчө, тактап айтканда, мукабасына жабышпаган капчыктын же сырттын ичинде болсо же баштык, сумка, портфель, сандык сыяктуу салгычтарда болсо, аларды кармоого болот (“Халаби Кабир”:58).
в) Айыздуу аял кийиминин бир чети же жеңи менен Куранды кармаса болобу?
Айыздуу же нифастуу аял кийиминин чети менен Куранды кармашы оор макрух, т.а. арамга жакын макрух.
Анткени кийимдин жеңи да кийимди кийгенге ээрчийт. Бул аракет урматтан жана адептен саналбайт. Шарият китептери менен алектенген айыздуу аял же жунуб (жуунуу милдет) болгондор хадис, фикх, тафсир сыяктуу китептердин бир барагын зарылдык себебинен кийиминин бир чети менен кармашына уруксат берилген (Тахтави:77).
г) Айыздуу аял Курандын маани котормосу жазылган китепти окуй алабы?
Айыздуу аял Куранга жана аят жазылган нерсеге кол тийгизбейт деп айтып өттүк. Арабчадан башка тилдердеги[14: 28, 31.01.2016] ibragim: Курандын котормо-маанилерин кармоо да арам. Анда Курандын маани-мазмуну жана өкүмдөрү болгондугу үчүн Куран өкүмүндө болуп эсептелет. (Тахтави:77, “Жавхара”: 1/40).
Эгерде ичинде аят болбосо, түркчө (кыргызча) китептерди окууда зыян жок. Эгерде аял айыз боюнча үйрөнүүнү кааласа, зарылдык себебинен фикх (шарият) китептерине караса болот (Тахтави:82).
д) Айыздуу аял Куранга карай алабы?
Айыздуу жана нифастуу аял же жунуб (жуунуу милдет) болгон адам муундап, бөлүп-бөлүп, окуу үчүн Куранга караса болот, макрух эмес. Анткени жунубтук жана айыз абалдарынын көзгө тиешеси жок (“Фатава’и Хиндиййа”: 1/39).
7. Айыздуу жана нифастуу аялдын Каъба ташын айлануусу арам
Айыздуу, нифастуу аялдын парз же нафил (ыктыярдуу) таваф-айлануулары арам. Ажыга барган аял айыз көрүп калса, ажылыктын тафаф-айланмасынан башка бардык түркүктөрүн аткара алат. Болгону парз болгон зыярат тавафайланмасын аткарбайт. Мындай абалда таваф кылган (айланган) болсо, чоң күнөөкөр болот. Бул үчүн жандык, уй же төө союп, курмандык кылышы керек (“Умдатуль- Кари”:2/81).
НИФАС
(Төрөттөн кийинки убактылуу келүүчү кан)
Көз жарганда аялдын жатынынан келе турган кан “нифас” деп аталат. Нифастын эң кыска мөөнөтү үчүн чек жок: бир күн, бир саат кан келиши же аял тап-такыр кан көрбөшү да мүмкүн. Мындай аялдар нифаска эсептелинбейт, дароо жуунуп, намаз окушат, орозолорун тутушат.
Нифастын эң узак мөөнөтү кырк күн. Кырк күндөн ашык уланса, кыркынчы күндүн акырында жуунуп, милдеттерин аткарууга киришишет. (“Дураруль- Хуккам”:1/41). Андан тыюулар алынат, кийин келген кан үзүр (оору) каны сыяктуу. Ар бир намаздын убагы үчүн өзүнчө даарат алып, намазын окуйт
[14:29, 31.01.2016] ibragim: Эгиз төрөгөн аял нифас мөөнөтүн биринчи төрөгөн баласынан эсептейт (“Жавхара”: 1/44).
Нифас мөөнөтү ичинде көрүлгөн тазалык нифас өкүмүндө болот. Мисалы, он күн келгенден соң беш күн токтоп, кайра он күн келсе, жыйырма беш күндүн бардыгы нифас мөөнөтүнө кирет (“аль-Ихтияр”: 27). Намазын калтырат, орозосун таза болгондон кийинки күндөргө калтырат.
Жыныстык катнашта болбойт (“аль-Мабсут”: 2/141).
Нифас канынын өзүнө тиешеси төрөттөн соң келиши.
Эгерде бир аял көз жаргандан соң эч кандай кан келбесе, нифаска эсептелбейт. Мындай аялга гусл (жуунуу) шарт эмес, даарат жетиштүү болот. Орозосу бузулбайт. Бирок Имам Аъзамдын пикири боюнча мындай аял алдын алып, гусл кылуусу керек (Ибн Абидин:1/216).
Кырк күндөн ашыкча келген кан эмне?
Нифастын эң узак мөөнөтү кырк күн. Кырк күндөн ашыкча келбейт. Эгерде келген болсо бул үзүр (оору) каны.
Нифаска саналбайт (“Жавхара”: 1/44).
Нифас каны адаттан мурда токтосо...
Нифастагы аялдын каны маалым болгон адатынан мурда токтосо, жуунуп, өзү биле турган адаты келгенге чейин намазын окуйт, орозосун тутат. Болгону жыныстык катнашта болбойт (“Фатава’и Али”:1/3).
Бала төрөлбөстөн мурда келген кан
Мындай кан нифас каны эмес, истихаза (оору) каны
(“Жавхара”: 2/44). Баланын денесинин көбүрөөгү чыкпастан мурда аял нифас болбойт. Бул учурда келген кан да истихаза (оору) каны. Бул учурда намаз аялга парз. Окубаса күнөөкөр болот. Баласына зыян бербей турган абалда намазын окуйт
(“Жавхара”: 2/44).
Бул өкүмдө зарыл бир чекитке ишарат бар. Балким бул кыйын абалда намаз окубайт, эгерде окуй албаса, милдетинен түшпөйт, карыз болуп калат, кийин казасын[14:30, 31.01.2016] ibragim: окушу керек. Анткени бала толук төрөлбөстөн мурда аял нифаска саналбайт, намаз милдетинен түшпөйт. Алдыңкы убактын намаздарын окуп, бирок жаңы намаздын убагы кирбестен мурда бала төрөсө, намаз ал аялдын милдетинен түшөт.
Курсагын кесип, баласы алынган аял нифаста болобу?
Эгерде аялдын жатынынан кан келбесе, курсагы кесилип бала төрөсө да нифаска саналбайт. Болгону гусл кылып, намаз окушу, орозо айы болсо орозо тутушу керек
(“аль-Фикх аъла мазахибиль арбаъ”:1/123).
Бойдон түшкөн бала менен нифаста болобу?
Эгерде бала инсандардын каалоосу менен атайын – дары же жабырлоо (кесүү) менен түшүрүлгөн болсо, бул иш чоң кылмыш жана өлтүрүү.
Эгерде түшүрүлгөн баланын колу, буту, тырмагы, чачы жана манжалары сыяктуу мүчөлөрү билинип калган болсо, нифас пайда болот. Мүчөлөрү такыр билинбеген болсо, нифаска саналбайт. Түшүрүлгөндөн соң кан үч күнгө чейин келет. Мурда да эң кыска он беш күн тазалык учуру уланган болсо, ал айыз каны болот. Андай болбосо, истихаза (үзүр) каны болуп саналат (“Дураруль- Хуккам”:1/43; Тахтави:15).
Нифастагы адаттын өзгөрүүсү
Бир аялдын нифастагы адаты, мисалы жыйырма күн кан көрүү болсо, бул учурда нифаста он күн кан, жыйырма күн тазалык, он бир күн дагы кан көрө турган болсо, бул аялдын нифастагы адаты өзгөргөн болуп, бул арада калган жыйырма күндүк тазалык али эки кан арасында болгондуктан кечиккен кан өкүмүндө. Бул абалда бул кырк күндүн башкы жыйырма күнү нифастан. Канчалык тазалык менен аягына жетсе да, калган жыйырма бир күн үзүр (оору) каны жана бул күндөрдө окуй албаган намаздарынын кийин казасын окуйт (“Манхалуль- Вааридин”:88).
[14:31, 31.01.2016] ibragim: ИСТИХАЗА
(оору себептүү келген үзүр каны)
Истихаза бир оору себептүү жатындан эмес жыныстык мүчөнүн тамырларынан келген жытсыз кан. Айыз каны саламаттык каны, ал эми үзүр каны болсо оору себебинен келет.Үч күндөн кыска, он күндөн узак келген кан айыз эмес, истихаза каны. Кээ бирөөлөрдө төрт, кээ бирөөлөрдө жети, сегиз күн келет. Көпчүлүк аялдарда адат мөөнөтү белгилүү. Бойкат аялдардан, тогуз жашка толо элек кыздардан, айыздан калган улгайган аялдардан келген кан да истихаза (оору) каны. Истихаза каны башка мүчөлөр, т.а.
ооз, мурун, кулактан келген кан сыяктуу. Бул учурда даарат гана бузулат. Улана берсе, үзүрлүү (кечиримдүү) саналат
(“Маракуль- Фалах”:42). Аиша (РА) энебиз кабар бергендей, Хубайр кызы Фатима Пайгамбарыбыздан (САВ): “Менден истихаза каны келип жатат, намазды калтырайынбы? ” деп сураганда, Аллаhтын элчиси (САВ): “Жок, негизи ал тамырдан келген кан, айыз эмес, болгону айыз мөөнөтү бүткөнгө чейин намаз окуба, бүткөндөн соң гусл кылып, намазыңды оку,”- деп айткан (“ат-Тааж”: 1/108).
Истихазалуу (үзүрлүү) аялдар намаз окушат, орозо кармашат, мечитке кире алышат, Каъбаны айланышат, Куран окушат, Куранды кармашат, жыныстык катнаш кыла алышат. Болгону үзүрлүү адамдар сыяктуу ар бир намаздын убагы үчүн өзүнчө даарат алып, намаз окуулары керек. Бир даарат менен бир убакыт ичинде т.а. кийинки намаздын убагына чейин каалашынча парз, нафил намаздарын окуй алышат. Убакыт чыкканда даараттары бузулган өкүмдө болот (“Дураруль- Хуккам”:1/33). Андан соң ар кандай ибадат үчүн жаңыдан даарат алуулары керек.
Үзүр канынын түрлөрү
Үзүр каны жети түрдүү болот:
1. Тогуз жашка толо элек кыздан келген кан.
#66 01 February 2016 - 09:35
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 3308
- 09 March 15
- : 24 Jul 2021 23:47
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Кыргызстан
Периште аялдын жанына келип, колун тийгизип:
- Жараткан, ал абдан назик экен го?
- Ооба, ал назик. Бирок, мен аны күчтүү кылып жараткам. Анын канчалык
коп нерсеге чыдап, канчалык көп нерсени кыла алышын элестете да
албайсың дейт Жаратуучу.
- А ал ойлонгонду билеби? - деп сурады периште.
- Ал ойлонгонду эле эмес, дилилдеп да берет деп, Жараткан ишендирди.
Ошондо периште бир нерсени байкап, аялдын жүзүнө колун тийгизип:
- Ой, бул сулуудан суу агып жатат. Айтпадым беле сизге, сиз ага өтө көп
нерсени жайгаштырып жатасыз деп..
- Суу аккан жок. Бул - көз жаш деди Жараткан.
- А ага көз жаштын эмне кереги бар деп, таң калат периште.
- Көз жаш аркылуу ал өзүнүн кубанычын, кайгысын, санаасын,
жалгыздыгын, сыймыгын көрсөтө алат деп түшүндүрдү.
Периште абдан кубанып:
- Жараткан, сиз чындыгында ыйык жаратуучусуз! Сиз баарын так
ойлопсуз. Анткени, аял заты чындыгында өзгөчө жан!
- Жараткан, ал абдан назик экен го?
- Ооба, ал назик. Бирок, мен аны күчтүү кылып жараткам. Анын канчалык
коп нерсеге чыдап, канчалык көп нерсени кыла алышын элестете да
албайсың дейт Жаратуучу.
- А ал ойлонгонду билеби? - деп сурады периште.
- Ал ойлонгонду эле эмес, дилилдеп да берет деп, Жараткан ишендирди.
Ошондо периште бир нерсени байкап, аялдын жүзүнө колун тийгизип:
- Ой, бул сулуудан суу агып жатат. Айтпадым беле сизге, сиз ага өтө көп
нерсени жайгаштырып жатасыз деп..
- Суу аккан жок. Бул - көз жаш деди Жараткан.
- А ага көз жаштын эмне кереги бар деп, таң калат периште.
- Көз жаш аркылуу ал өзүнүн кубанычын, кайгысын, санаасын,
жалгыздыгын, сыймыгын көрсөтө алат деп түшүндүрдү.
Периште абдан кубанып:
- Жараткан, сиз чындыгында ыйык жаратуучусуз! Сиз баарын так
ойлопсуз. Анткени, аял заты чындыгында өзгөчө жан!
لا اله الا انت سبحا نك اني كنت من الظا لمين
#67 01 February 2016 - 14:46
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:26, 01.02.2016] ibragim: 2. Элүү беш жаштан өткөн аялдан келген кан. Мында кандын түсү кызгымтыл же карамтыл жана жыты билинип турса, айыз каны, башка түстө жана жытсыз болсо, үзүр каны болуп саналат.
3. Бала төрөй элек учурда келген кан.
4. Айыз жана нифастын эң көп мөөнөтүн өткөрүп, экинчи айыздын мөөнөтүнө чейин уланып келген кан же нифастан кийин айызга чейин уланып келген кан.
5. Айыздын эң кыска мөөнөтү болгон үч күндөн аз келген кан.
6. Аялдын айыздан үч күн эсеби толуп, айыздын эн көп мөөнөтү болгон он күндөн өтүп, экинчи айыздын убагына чейин уланган кан да үзүр каны.
7. Эгерде бир аялдын айыздан эсеби болбостон айыздын эң көп мөөнөтү он күндөн өтсө, бул кан да үзүр каны.
Истихаза (үзүр) каны кандай абалда көрүлөт?
Истихаза каны төмөнкү абалдарда көрүнөт:
1. Мубтадий – эми гана балагатка жетип, кан көрө баштаган кыз. Мындай кыздын адаты ар айда он күн белгиленет. Анткени көбү айыз болбойт. Ар айдан жыйырма күн тазалык деп кабыл алынат. Эгерде кан көрүүсү уланса, он күнү адат, жыйырма күнү истихаза (үзүр) каны деп кабыл алынат.
2. Биринчи нифас каны. Бул абалдагы аялдын нифасы кырк күн, кийинки тазалыгы жыйырма күн деп кабыл кылынат. Эгерде кан келе берсе, кырк күнү нифас, жыйырма күнү истихаза (үзүр) каны деп кабыл кылынат.
3. Мутада – баштагы адатында туура болгон кан көргөн, тазаланган, кийин дагы кан көрүүсү уланган, адатын да унутпаган аял. Бул аял адат жана тазалык учурундагы адатына карайт. Адатынан ашыкча келген кан истихаза (үзүр) деп кабыл кылынат. Адаты өткөндөн соң калтырган намаздарынын казасын окуйт.
[14:26, 01.02.2016] ibragim: 4. Мутахоййира – адатын унуткан аял. Бул аялдын да адатынан ашыкча созулган каны истихаза (оору). Бирок бул аялдын мынча күнү таза, мынча күнү айыздуу деп ар кандай үлгүдө өкүм кылынбайт. Тескерисинче, мындай абалдагы аял шарият өкүмдөрүнүн эң этияттуусун алып, ошого жараша иш жүргүзөт. (“Фатхуль-Кадир”: 1/122; “аль-Лубаб”: 1/32).
Үзүрдүн шарттары
Аялдан келе турган истихаза (үзүр) канынын, ошондой эле таптакыр аял жана эркекке тиешелүү үзүрдүн диний үзүр (себеп) саналышы үчүн кээ бир шарттар бар:
1. Үзүр абалы кеминде бир намаздын убактысы өлчөмүндө уланышы керек. Ал убак – намаздын убагы кирген убактан баштап, намаздын убагы чыкканга чейинки убакыт. Мисалы: Пешин намазы, күн чак түштөн оогондон баштап, ар бир нерсенин көлөкөсү эки барабар болгонго чейинки аралык 2. Андан соң ар бир намаздын убактысы ичинде кеминде бир жолу көрүлүшү керек.
Үзүр каны токтогондон кийин гусл кылуу керекпи?
Истихаза (үзүр) каны токтогон соң гусл шарт эмес.
Тактап айтканда парз эмес. Ошондой болсо да жуунуп алуу жакшыраак (“аль-Фикх аъла мазахибиль арбаъ”:1/147).
Үзүрлүү аял маасы кийсе эмне кылат?
Үзүрлүү аял даарат алып жатканда гана жана маасысын кийигенде кан токтогон болсо, маасынын үстүнө масх тартса болот. Муким (сапарда эмес) болсо, бир күн, бир түн мусапыр (сапарда) болсо, үч күн, үч түн маасысына масх тартат (“аль-Мабсут” 2/143).
Үзүрлүүлөр качан даарат алышат?
Үзүрлүүлөр беш убак намаздын ар бири үчүн өзүнчө даарат алышат. Даарат алуу үчүн ал учурдагы намаздын[14:29, 01.02.2016] ibragim: убактысынын киришин күтүү керек. Мурда алып алган болсо, намаздын убактысы кирээри менен даараты сынат
(“Маракуль- фалах”: 45; “Фатава’и Абдурахим” :1/4).
Намаз окуп жаткан учурда үзүр каны токтосо...
Үзүрлүү аял пешин намазы учурунда даарат алып, намаз окуса, намаздан соң каны токтосо, аялдын намазы толук болуп саналат. Ал эми даарат алып, намазды баштабасатан мурда же намаз учурунда каны токтосо, даараты бузулат.
(“аль-Мабсут” 2/143). Бул абалда окулган намаз кайрадан окулат. Үзүрлүү деп эсептелген соң, намаз убагынын ичинде бир жолу келсе да үзүрлүүгө эсеп болот. Даарат алып, намазды баштабастан мурда келип токтосо, даараты бузулбаш керек. Себеби үзүрү бүтө элек.
Көз жашы тынбастан агып турган киши үзүрлүү болобу?
Ооба, үзүрлүү болуп эсептелет. Бул оорунун себеби. Ар бир намаздын убагы үчүн даарат алышы керек (“Фатава’и Абдурахим” :1/4).
Үзүрдү кетире алса, даарат алабы?
Үзүрдү кетире алса, тактап айтканда, аккан кан жана ушул сыяктуу нерселерди таңып, байлоо менен токтото алса болот. Бул учурда үзүрү көтөрүлөт, башкача айтканда кетет.
Бирок айыздуу жана нифастуу аял ал тургай агындысын токтоткону менен болбойт, анткени сырткы көрүнүшүнөн токтогондой көрүнсө да, негизги кан токтобойт.
Мурундун бир таноосунан гана аккан кан себептүү үзүрлүү болгон адам даарат алса, анан экинчи таноосунан да кан акса даарат бузулт (“Дамат”:1/38).
Ал үзүр каны токтогондон бир учурда үзүрдөн сырткары ар кандай нерсе үчүн даарат алган болсо, үзүр каны ага баштаса, даараты бузулат (“Фатава’и Абдурахим”: 1/4).
[14:29, 01.02.2016] ibragim: зүрлүү аккан канды тазаласа болобу?
Эгерде аккан кан үзүрлүүнүн кийимин булгаса жана бул агынды бир дирхамдан (2,8 гр.дан) көп болсо, ошол учурда бир намаздын мөөнөтүндө токтобосо, аны жууш керек, эгерде бул шарттар болбосо жууш шарт эмес (“Фатава’и Абдурахим” :1/3).
Үзүрлүү аял намазын кандай окуйт?
Эгерде кан сажда учурунда гана келсе, үзүрлүү сажданы таштайт, рукуъ учурунда келсе рукуъну да таштайт, намазын ымалап окуйт.
Заарасын же заңын кармай албай турган, желин кармай албай турган, тынбастан мурун каны же истихаза каны агып тура турган адамдын үзүрү толук бир парз намазынын убагынча болсо, ал адам үзүр ээси болуп саналат. Ар бир намаздын убагы үчүн даарат алат, ошол убакыт ичинде парз жана каалашынча нафил намаздарды окуй алат, убакыт чыкcа, даараты бузулганга эсептелет (“Дураруль- Хуккам”:1/43).
Бир жери канаган адам убакыттын соңун күтөт, эгерде кан токтобосо, убакыт чыкпастан туруп даарат алып, намазын окуйт. Эртерээк токтосо, убакыттын соңун күтпөйт, токтоор замат даарат алып, намазын окуйт (“Ислам Илму Хал”:89).
Үзүрлүүлөр:
1. Истихаза (оору себебинен кан көргөн) аял.
2. Айызды үч күндөн аз, он күндөн көп убакка чейин көргөн аял.
3. Нифас каны кырк күндөн көпкө созулган аял.
4. Заарасы тамчылап турган адамдар.
5. Мурду тынбай канап туруучулар.
6. Ар кандай бир мүчөсүнөн кан агып туруучу адам.
7. Эмчек, кулак, көз сыяктуу мүчөлөрүнөн оору себебинен тынбай агынды келип тургандар.
8. Жарааты тынбастан канап тура турган эркек же аял.[14:31, 01.02.2016] ibragim: Үзүрлүү (аял) “кан токтобой жатат, агынды тынбай келип жатат”- деп, менде гуслду милдет кылуучу бир абал бар, деген күмөн менен билбестен намаздарын окубаган болсо, казасын окушу керек болот. Анткени мындай үзүрлөр намазды калтырууга себеп боло албайт (“Дамат”:1/38).
НАМАЗ ЖӨНҮНДӨ КЕРЕКТҮҮ МАСЕЛЕЛЕР
Намаз кимдерге парз?
Исламдын башка өкүмдөрү сыяктуу эле намаздын да парз болушу үчүн шарттары бар:
1. Мусулман болуу.
2. Акыл-эси жайында болуу.
3. Балагат жашында болуу.
Бирок балдардын жети жашынан намазга буйрулуусу жөнүндө Пайгамбар алайхис салам айткан. (“ДурарульХуккам”: 1/50). Чоңдор балдарга намазды үйрөтүүлөрү керек.
Намаздын парздары:
Намаздын парздары он эки. Алтоо намаздын сыртында, бул намаздын шарттары деп аталат. Ал эми алтоо ичинде, бул намаздын түркүктөрү деп аталат.
Намаздын шарттары:
1. Дааратсыздыктан таза болуу.
2. Булганычтан таза болуу.
3. Аврат (уяттуу) жерлери жабылуу болуу.
4. Кыбылага бет алуу.
5. Убакыт (намаздын).
6. Ниет (намазга).
1. Дааратсыздыктан таза болуу
Намаз окуй турган адам дааратсыз болсо, даарат алышы, булганган болсо гусл кылышы, эгер сууга мүмкүнчүлүгү чектелген болсо, таямум кылышы шарт
(“Халаби Кабир”:12).
2. Булганычтан таза болуу
Денеде, кийимде, намаз окуй турган орунда ибадат кылууга тоскоолдук боло турган даражада булганыч болсо,
[14:32, 01.02.2016] ibragim: тазалоо шарт. Болгону бул булганычтардын намазга тоскоолдук боло турган даражада экендиги этибардан четте калбашы керек.
Дене, кийим, намаз окуй турган орунда болгон булганыч коюу болсо, бир дирхамдан (2,8 граммдан), суюк болсо, алакан отунан көп болсо, аны тазалоо парз.
Денедеги булганычты көзгө көрүнө турган даражада уят жерди ачпастан туруп, кетирүү керек, мүмкүн болбогон жерде, уят жерди ачпоо үчүн, ошол бойдон намаз окууга болот (“Ибн Абидин; “Халаби Кабир”).
3. Аврат (уяттуу) жерлери жабылуу болуу:
Кишинин денесинде чоочундардын карашы тыюу салынган орундар аврат деп аталат.
Аялдардын авраты (жабылышы шарт болгон дене-мүчөлөрү):
Мусулман жана эрктүү аялдын аврат жерлери колу (билегинен ашыгына чейин), буту (кызыл ашыктарына чейин) жана жүзүнөн башка бардык денеси. Чачы, көкүлү да аврат болуп саналат (“Халаби Кабир”:176-205). Аврат жерлерди жабуу – намаздын шарттарынан.
Жүз, кол жана бутунан башка мүчөсүнүн биринин төрттөн бир бөлүгү намаз ичинде бир тасбих айтаар убакта, тактап айтканда бир түркүктү аткараар убакта ачылса, намазы бузулат. Төрттөн биринен аз бөлүгүнүн ачылышы же ачылаар замат кайра жабылышы намазды бузбайт (“Ибн
Абидин; “Халаби Кабир”208).
Намаз ичинде жабылышы парз болгон аялдын денеси бир бүтүн сыпатта каралбастан, мүчөлөрдүн ар бири өзөзүнчө аврат болуп кабыл алынат. Ошондуктан ачылган авраттын төрттөн биринин дайын этилиши үчүн аврат саналган мүчөлөр өз-өзүнчө каралышы керек.
Эркектин аврат мүчөлөрү
(эркектерде дененин киндик менен бирге тизенин астына чейин болгон бөлүгү аврат):
1. Жыныстык мүчөнүн айланасы.
2. Жумурткалары.
3. Арткы түтүк жана анын айланасы.
: 4-5. Эки куйругу.
6-7. Эки саны (тизелер да).
8. Киндик, аны менен табарсыктын арасы.
3. Бала төрөй элек учурда келген кан.
4. Айыз жана нифастын эң көп мөөнөтүн өткөрүп, экинчи айыздын мөөнөтүнө чейин уланып келген кан же нифастан кийин айызга чейин уланып келген кан.
5. Айыздын эң кыска мөөнөтү болгон үч күндөн аз келген кан.
6. Аялдын айыздан үч күн эсеби толуп, айыздын эн көп мөөнөтү болгон он күндөн өтүп, экинчи айыздын убагына чейин уланган кан да үзүр каны.
7. Эгерде бир аялдын айыздан эсеби болбостон айыздын эң көп мөөнөтү он күндөн өтсө, бул кан да үзүр каны.
Истихаза (үзүр) каны кандай абалда көрүлөт?
Истихаза каны төмөнкү абалдарда көрүнөт:
1. Мубтадий – эми гана балагатка жетип, кан көрө баштаган кыз. Мындай кыздын адаты ар айда он күн белгиленет. Анткени көбү айыз болбойт. Ар айдан жыйырма күн тазалык деп кабыл алынат. Эгерде кан көрүүсү уланса, он күнү адат, жыйырма күнү истихаза (үзүр) каны деп кабыл алынат.
2. Биринчи нифас каны. Бул абалдагы аялдын нифасы кырк күн, кийинки тазалыгы жыйырма күн деп кабыл кылынат. Эгерде кан келе берсе, кырк күнү нифас, жыйырма күнү истихаза (үзүр) каны деп кабыл кылынат.
3. Мутада – баштагы адатында туура болгон кан көргөн, тазаланган, кийин дагы кан көрүүсү уланган, адатын да унутпаган аял. Бул аял адат жана тазалык учурундагы адатына карайт. Адатынан ашыкча келген кан истихаза (үзүр) деп кабыл кылынат. Адаты өткөндөн соң калтырган намаздарынын казасын окуйт.
[14:26, 01.02.2016] ibragim: 4. Мутахоййира – адатын унуткан аял. Бул аялдын да адатынан ашыкча созулган каны истихаза (оору). Бирок бул аялдын мынча күнү таза, мынча күнү айыздуу деп ар кандай үлгүдө өкүм кылынбайт. Тескерисинче, мындай абалдагы аял шарият өкүмдөрүнүн эң этияттуусун алып, ошого жараша иш жүргүзөт. (“Фатхуль-Кадир”: 1/122; “аль-Лубаб”: 1/32).
Үзүрдүн шарттары
Аялдан келе турган истихаза (үзүр) канынын, ошондой эле таптакыр аял жана эркекке тиешелүү үзүрдүн диний үзүр (себеп) саналышы үчүн кээ бир шарттар бар:
1. Үзүр абалы кеминде бир намаздын убактысы өлчөмүндө уланышы керек. Ал убак – намаздын убагы кирген убактан баштап, намаздын убагы чыкканга чейинки убакыт. Мисалы: Пешин намазы, күн чак түштөн оогондон баштап, ар бир нерсенин көлөкөсү эки барабар болгонго чейинки аралык 2. Андан соң ар бир намаздын убактысы ичинде кеминде бир жолу көрүлүшү керек.
Үзүр каны токтогондон кийин гусл кылуу керекпи?
Истихаза (үзүр) каны токтогон соң гусл шарт эмес.
Тактап айтканда парз эмес. Ошондой болсо да жуунуп алуу жакшыраак (“аль-Фикх аъла мазахибиль арбаъ”:1/147).
Үзүрлүү аял маасы кийсе эмне кылат?
Үзүрлүү аял даарат алып жатканда гана жана маасысын кийигенде кан токтогон болсо, маасынын үстүнө масх тартса болот. Муким (сапарда эмес) болсо, бир күн, бир түн мусапыр (сапарда) болсо, үч күн, үч түн маасысына масх тартат (“аль-Мабсут” 2/143).
Үзүрлүүлөр качан даарат алышат?
Үзүрлүүлөр беш убак намаздын ар бири үчүн өзүнчө даарат алышат. Даарат алуу үчүн ал учурдагы намаздын[14:29, 01.02.2016] ibragim: убактысынын киришин күтүү керек. Мурда алып алган болсо, намаздын убактысы кирээри менен даараты сынат
(“Маракуль- фалах”: 45; “Фатава’и Абдурахим” :1/4).
Намаз окуп жаткан учурда үзүр каны токтосо...
Үзүрлүү аял пешин намазы учурунда даарат алып, намаз окуса, намаздан соң каны токтосо, аялдын намазы толук болуп саналат. Ал эми даарат алып, намазды баштабасатан мурда же намаз учурунда каны токтосо, даараты бузулат.
(“аль-Мабсут” 2/143). Бул абалда окулган намаз кайрадан окулат. Үзүрлүү деп эсептелген соң, намаз убагынын ичинде бир жолу келсе да үзүрлүүгө эсеп болот. Даарат алып, намазды баштабастан мурда келип токтосо, даараты бузулбаш керек. Себеби үзүрү бүтө элек.
Көз жашы тынбастан агып турган киши үзүрлүү болобу?
Ооба, үзүрлүү болуп эсептелет. Бул оорунун себеби. Ар бир намаздын убагы үчүн даарат алышы керек (“Фатава’и Абдурахим” :1/4).
Үзүрдү кетире алса, даарат алабы?
Үзүрдү кетире алса, тактап айтканда, аккан кан жана ушул сыяктуу нерселерди таңып, байлоо менен токтото алса болот. Бул учурда үзүрү көтөрүлөт, башкача айтканда кетет.
Бирок айыздуу жана нифастуу аял ал тургай агындысын токтоткону менен болбойт, анткени сырткы көрүнүшүнөн токтогондой көрүнсө да, негизги кан токтобойт.
Мурундун бир таноосунан гана аккан кан себептүү үзүрлүү болгон адам даарат алса, анан экинчи таноосунан да кан акса даарат бузулт (“Дамат”:1/38).
Ал үзүр каны токтогондон бир учурда үзүрдөн сырткары ар кандай нерсе үчүн даарат алган болсо, үзүр каны ага баштаса, даараты бузулат (“Фатава’и Абдурахим”: 1/4).
[14:29, 01.02.2016] ibragim: зүрлүү аккан канды тазаласа болобу?
Эгерде аккан кан үзүрлүүнүн кийимин булгаса жана бул агынды бир дирхамдан (2,8 гр.дан) көп болсо, ошол учурда бир намаздын мөөнөтүндө токтобосо, аны жууш керек, эгерде бул шарттар болбосо жууш шарт эмес (“Фатава’и Абдурахим” :1/3).
Үзүрлүү аял намазын кандай окуйт?
Эгерде кан сажда учурунда гана келсе, үзүрлүү сажданы таштайт, рукуъ учурунда келсе рукуъну да таштайт, намазын ымалап окуйт.
Заарасын же заңын кармай албай турган, желин кармай албай турган, тынбастан мурун каны же истихаза каны агып тура турган адамдын үзүрү толук бир парз намазынын убагынча болсо, ал адам үзүр ээси болуп саналат. Ар бир намаздын убагы үчүн даарат алат, ошол убакыт ичинде парз жана каалашынча нафил намаздарды окуй алат, убакыт чыкcа, даараты бузулганга эсептелет (“Дураруль- Хуккам”:1/43).
Бир жери канаган адам убакыттын соңун күтөт, эгерде кан токтобосо, убакыт чыкпастан туруп даарат алып, намазын окуйт. Эртерээк токтосо, убакыттын соңун күтпөйт, токтоор замат даарат алып, намазын окуйт (“Ислам Илму Хал”:89).
Үзүрлүүлөр:
1. Истихаза (оору себебинен кан көргөн) аял.
2. Айызды үч күндөн аз, он күндөн көп убакка чейин көргөн аял.
3. Нифас каны кырк күндөн көпкө созулган аял.
4. Заарасы тамчылап турган адамдар.
5. Мурду тынбай канап туруучулар.
6. Ар кандай бир мүчөсүнөн кан агып туруучу адам.
7. Эмчек, кулак, көз сыяктуу мүчөлөрүнөн оору себебинен тынбай агынды келип тургандар.
8. Жарааты тынбастан канап тура турган эркек же аял.[14:31, 01.02.2016] ibragim: Үзүрлүү (аял) “кан токтобой жатат, агынды тынбай келип жатат”- деп, менде гуслду милдет кылуучу бир абал бар, деген күмөн менен билбестен намаздарын окубаган болсо, казасын окушу керек болот. Анткени мындай үзүрлөр намазды калтырууга себеп боло албайт (“Дамат”:1/38).
НАМАЗ ЖӨНҮНДӨ КЕРЕКТҮҮ МАСЕЛЕЛЕР
Намаз кимдерге парз?
Исламдын башка өкүмдөрү сыяктуу эле намаздын да парз болушу үчүн шарттары бар:
1. Мусулман болуу.
2. Акыл-эси жайында болуу.
3. Балагат жашында болуу.
Бирок балдардын жети жашынан намазга буйрулуусу жөнүндө Пайгамбар алайхис салам айткан. (“ДурарульХуккам”: 1/50). Чоңдор балдарга намазды үйрөтүүлөрү керек.
Намаздын парздары:
Намаздын парздары он эки. Алтоо намаздын сыртында, бул намаздын шарттары деп аталат. Ал эми алтоо ичинде, бул намаздын түркүктөрү деп аталат.
Намаздын шарттары:
1. Дааратсыздыктан таза болуу.
2. Булганычтан таза болуу.
3. Аврат (уяттуу) жерлери жабылуу болуу.
4. Кыбылага бет алуу.
5. Убакыт (намаздын).
6. Ниет (намазга).
1. Дааратсыздыктан таза болуу
Намаз окуй турган адам дааратсыз болсо, даарат алышы, булганган болсо гусл кылышы, эгер сууга мүмкүнчүлүгү чектелген болсо, таямум кылышы шарт
(“Халаби Кабир”:12).
2. Булганычтан таза болуу
Денеде, кийимде, намаз окуй турган орунда ибадат кылууга тоскоолдук боло турган даражада булганыч болсо,
[14:32, 01.02.2016] ibragim: тазалоо шарт. Болгону бул булганычтардын намазга тоскоолдук боло турган даражада экендиги этибардан четте калбашы керек.
Дене, кийим, намаз окуй турган орунда болгон булганыч коюу болсо, бир дирхамдан (2,8 граммдан), суюк болсо, алакан отунан көп болсо, аны тазалоо парз.
Денедеги булганычты көзгө көрүнө турган даражада уят жерди ачпастан туруп, кетирүү керек, мүмкүн болбогон жерде, уят жерди ачпоо үчүн, ошол бойдон намаз окууга болот (“Ибн Абидин; “Халаби Кабир”).
3. Аврат (уяттуу) жерлери жабылуу болуу:
Кишинин денесинде чоочундардын карашы тыюу салынган орундар аврат деп аталат.
Аялдардын авраты (жабылышы шарт болгон дене-мүчөлөрү):
Мусулман жана эрктүү аялдын аврат жерлери колу (билегинен ашыгына чейин), буту (кызыл ашыктарына чейин) жана жүзүнөн башка бардык денеси. Чачы, көкүлү да аврат болуп саналат (“Халаби Кабир”:176-205). Аврат жерлерди жабуу – намаздын шарттарынан.
Жүз, кол жана бутунан башка мүчөсүнүн биринин төрттөн бир бөлүгү намаз ичинде бир тасбих айтаар убакта, тактап айтканда бир түркүктү аткараар убакта ачылса, намазы бузулат. Төрттөн биринен аз бөлүгүнүн ачылышы же ачылаар замат кайра жабылышы намазды бузбайт (“Ибн
Абидин; “Халаби Кабир”208).
Намаз ичинде жабылышы парз болгон аялдын денеси бир бүтүн сыпатта каралбастан, мүчөлөрдүн ар бири өзөзүнчө аврат болуп кабыл алынат. Ошондуктан ачылган авраттын төрттөн биринин дайын этилиши үчүн аврат саналган мүчөлөр өз-өзүнчө каралышы керек.
Эркектин аврат мүчөлөрү
(эркектерде дененин киндик менен бирге тизенин астына чейин болгон бөлүгү аврат):
1. Жыныстык мүчөнүн айланасы.
2. Жумурткалары.
3. Арткы түтүк жана анын айланасы.
: 4-5. Эки куйругу.
6-7. Эки саны (тизелер да).
8. Киндик, аны менен табарсыктын арасы.
#68 02 February 2016 - 09:25
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 3308
- 09 March 15
- : 24 Jul 2021 23:47
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Кыргызстан
~КЫЗДЫН ТОРОЛУШУ ЖАНА АНЫ ТАРБИЯЛООНУН СООПТОРУ МЕНЕН БЕРЕКЕСИ~
✏ Ибн Умар разияллооху ьанхудан риваят: Пайгамбарыбыз саллаллооху алейхи ва саллам айтты: "Эн биринчи торолгон наристенин кыз болуусу-тоорочу аялдын бактылуу экендигинин далили. Себеби, Аллах Таала айткан: "Ал, кимге кааласа кыз берет жана кимге кааласа бала берет". Алла Таала кызды баланы айтуудан мурун айткан. (Дуррул Мансуур 5-т. 12-б)
✏ Айша разияллооху ьанха дан риваят: Пайгамбарыбыз саллаллооху алейхи ва саллам айтты: "Калыны аз болгон ж-а эн алгачкы перзенти кыз болгон аял-оз куйоосуно аябай берекелуу болот". (Хаашия Фирдаус 1-т. 215-бет)
✏Айша разияллооху ьанха айтат: Пайгамбарыбыз саллаллооху алейхи ва саллам айтты: Аллах Таала кимге кыздарды берип сынаса ж-а атасы аларга сабыр кылса , анда ал кыздар Кыямат куну атасы учун тозоктон кутулуусуна себепчи болот. (Канзул Уммал 16-т 447-б)
✏ Набит бин Шарит разияллооху ьанху дан риваят: Пайгамбарыбыз саллаллооху алейхи ва саллам айтты: "Качан кимдин уй-булосундо кыз торолсо, Аллах Таала (ал суйунучту кабарлоо учун) аларга периштелердин бир жамаатын жиберет. Сон ал периштелер келишип: "Ассалааму алейкум ахлал байт" уй ээлери саламатта болушсун! -дешет. Анан алар оз канаттары м-н ал кызды ороп алышат ж-а колдору м-н анын башын сылап: Бир алсыз аял башка алсыз кызды тороду-дешет. Сон Кыяматка чейин ал кызга жардам беруу учун бир периште дайындалат. (Канзул Уммал 16-т. 449-бет)
✏ Ибн Умар разияллооху ьанхудан риваят: Пайгамбарыбыз саллаллооху алейхи ва саллам айтты: "Эн биринчи торолгон наристенин кыз болуусу-тоорочу аялдын бактылуу экендигинин далили. Себеби, Аллах Таала айткан: "Ал, кимге кааласа кыз берет жана кимге кааласа бала берет". Алла Таала кызды баланы айтуудан мурун айткан. (Дуррул Мансуур 5-т. 12-б)
✏ Айша разияллооху ьанха дан риваят: Пайгамбарыбыз саллаллооху алейхи ва саллам айтты: "Калыны аз болгон ж-а эн алгачкы перзенти кыз болгон аял-оз куйоосуно аябай берекелуу болот". (Хаашия Фирдаус 1-т. 215-бет)
✏Айша разияллооху ьанха айтат: Пайгамбарыбыз саллаллооху алейхи ва саллам айтты: Аллах Таала кимге кыздарды берип сынаса ж-а атасы аларга сабыр кылса , анда ал кыздар Кыямат куну атасы учун тозоктон кутулуусуна себепчи болот. (Канзул Уммал 16-т 447-б)
✏ Набит бин Шарит разияллооху ьанху дан риваят: Пайгамбарыбыз саллаллооху алейхи ва саллам айтты: "Качан кимдин уй-булосундо кыз торолсо, Аллах Таала (ал суйунучту кабарлоо учун) аларга периштелердин бир жамаатын жиберет. Сон ал периштелер келишип: "Ассалааму алейкум ахлал байт" уй ээлери саламатта болушсун! -дешет. Анан алар оз канаттары м-н ал кызды ороп алышат ж-а колдору м-н анын башын сылап: Бир алсыз аял башка алсыз кызды тороду-дешет. Сон Кыяматка чейин ал кызга жардам беруу учун бир периште дайындалат. (Канзул Уммал 16-т. 449-бет)
لا اله الا انت سبحا نك اني كنت من الظا لمين
#69 02 February 2016 - 11:16
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 641
- 15 November 13
- : 13 Sep 2016 23:51
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:БИШКЕК
'
#70 02 February 2016 - 13:38
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
~~ЖАКШЫ АЯЛ БОЛОМ ДЕСЕН~~
Мындан бир нече жуз жыл мурда Араб урууларынын башчыларынын бири Авф ибн Милхам аттуу бир киши озунун бойго жеткен кызын Умму Инасты жанына отургузуп алып ушул кымбат насаатарды айткан экен.
Кагылайын кызым!
-Бир кишини жакшылыкка ундоо учун жакшы насаатар айтылат, негизинен насаат унутулнандарды эскертет жана уйротот.
Суйуктуу кызым!
-Эгер кыз балдар ата-энесинин бай болгондугунан турмушка чыгууга муктаж болушпаганда сен да муктаж болбойт элен, бирок жашоо сен ойлогондой эмес. Эркектер силер учун, ал эми биз алар учун жаралганбыз!
Айланайын кызым!
-Озун бир улгайган уй-булоодон чыгып, бей тааныш бир уйго барасын, эч таанышып суйлошпогон, кулк муноозун билбеген бир кишинин омурлук шеригине айланасын. Оз ара бири биринерге колдоочу-жолок болосунар.
Урматтуу кызым!
-Кел айрым насаатардан айтайын. Аларды жакшылап уронуп, амал кылсан омур бою ырахатта жашайсын.
1. Канааттуу бол! Омур жолдошун алып келген азык-оокат кийим-кечени бардыгын кубануу менен кабыл ал. Анткени канаат журоко бейпилдик жана таттуулук тартуулайт.
2. Айтып жаткан создоруну дайыма конул кою менен ук, жана дайыма омурлук жолдошуна баш ийгин. Омур жолдошуна кош конул мамиле кылба, аны менен сырдаш бол жана ак дилден жакын болушка аракет кыл. Мындай аракетерин менен Алла Тааланын ыраазычылыгына да жетесин.
3. Омур жолдошун козу тушуусу мумкун болгон бардык жерге конул бур, анын козу ылайыксыз жерге тушуп калбагандай болсун.
4. Жаман жыт чыгышы мумкун болгон нерсе жана жерлерге ото конул бур. Аларды таап тазала. Уйундон дайыма жыпаар жыт таркап турсун.
5. Ушуну жакшы бил:тазалык жана уйдун тыкандыгы сууга байланыштуу. Уйдо суулардын таза туруусуна конул бур,
6. Жолдошундун тамактануу убактысын жана уйку убактысына конул бур. Тамакты анын адаты боюнча даярда. Оз убагында уктоосу учун жумуштарынды ага чейин бутур. Анткени курсактын ачтыгы адамдын ачуусун келтирсе, ал эми уйкусуздук капалыктын жарчысы болот.
7. Уйдогу мал-мулк нерселерди этият кыл, бул нерсе сенин иш билермандыгынды корсотот.
8.Жолдошундун жакындары менен жакшы мамиледе бол, бул нерсе сени жакшы уй бекеси экендигинди билдирет.
9. Жолдошундун сырын эч качан бироого айтпа, эгер айтсан анда сенден конулу калып кетет.
10. Жолдошунду урмат кыл, буйруктарын так аткар.
"ЖАКШЫ АЯЛ бОЛОМ ДЕСЕН" китебинен
Мындан бир нече жуз жыл мурда Араб урууларынын башчыларынын бири Авф ибн Милхам аттуу бир киши озунун бойго жеткен кызын Умму Инасты жанына отургузуп алып ушул кымбат насаатарды айткан экен.
Кагылайын кызым!
-Бир кишини жакшылыкка ундоо учун жакшы насаатар айтылат, негизинен насаат унутулнандарды эскертет жана уйротот.
Суйуктуу кызым!
-Эгер кыз балдар ата-энесинин бай болгондугунан турмушка чыгууга муктаж болушпаганда сен да муктаж болбойт элен, бирок жашоо сен ойлогондой эмес. Эркектер силер учун, ал эми биз алар учун жаралганбыз!
Айланайын кызым!
-Озун бир улгайган уй-булоодон чыгып, бей тааныш бир уйго барасын, эч таанышып суйлошпогон, кулк муноозун билбеген бир кишинин омурлук шеригине айланасын. Оз ара бири биринерге колдоочу-жолок болосунар.
Урматтуу кызым!
-Кел айрым насаатардан айтайын. Аларды жакшылап уронуп, амал кылсан омур бою ырахатта жашайсын.
1. Канааттуу бол! Омур жолдошун алып келген азык-оокат кийим-кечени бардыгын кубануу менен кабыл ал. Анткени канаат журоко бейпилдик жана таттуулук тартуулайт.
2. Айтып жаткан создоруну дайыма конул кою менен ук, жана дайыма омурлук жолдошуна баш ийгин. Омур жолдошуна кош конул мамиле кылба, аны менен сырдаш бол жана ак дилден жакын болушка аракет кыл. Мындай аракетерин менен Алла Тааланын ыраазычылыгына да жетесин.
3. Омур жолдошун козу тушуусу мумкун болгон бардык жерге конул бур, анын козу ылайыксыз жерге тушуп калбагандай болсун.
4. Жаман жыт чыгышы мумкун болгон нерсе жана жерлерге ото конул бур. Аларды таап тазала. Уйундон дайыма жыпаар жыт таркап турсун.
5. Ушуну жакшы бил:тазалык жана уйдун тыкандыгы сууга байланыштуу. Уйдо суулардын таза туруусуна конул бур,
6. Жолдошундун тамактануу убактысын жана уйку убактысына конул бур. Тамакты анын адаты боюнча даярда. Оз убагында уктоосу учун жумуштарынды ага чейин бутур. Анткени курсактын ачтыгы адамдын ачуусун келтирсе, ал эми уйкусуздук капалыктын жарчысы болот.
7. Уйдогу мал-мулк нерселерди этият кыл, бул нерсе сенин иш билермандыгынды корсотот.
8.Жолдошундун жакындары менен жакшы мамиледе бол, бул нерсе сени жакшы уй бекеси экендигинди билдирет.
9. Жолдошундун сырын эч качан бироого айтпа, эгер айтсан анда сенден конулу калып кетет.
10. Жолдошунду урмат кыл, буйруктарын так аткар.
"ЖАКШЫ АЯЛ бОЛОМ ДЕСЕН" китебинен
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
#71 02 February 2016 - 14:52
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:25, 02.02.2016] ibragim: Аялда буларга кошумча аврат болуп саналган мүчөлөр:
(Аялдарда бет, колдордун алаканы, буттардын кызыл ашыктарынан астыңкы бөлүгүнөн башка бардык мүчөлөрү аврат):
1-2. Эки кулак.
3-4. Эки эмчек.
5-6. Кызыл ашыктарыменен эки балтыры.
7-8. Эки желкеси чыканактары менен.
9-10. Чыканактарынан билегине чейин эки колу.
11. Тамагы 12. Башы.
13. Чачы.
14. Моюну.
15. Ийиндери (Ибн Абидин:1/380).
Бул саналган мүчөлөрдүн ар бири өзүнчө мүчө сыпатында кабыл алынгандыктан, алардан биринин төрттөн бири бир тасбих убагынча, тактап айтканда, бир рукуъ же сажда кылаарлык убакыт аралыгында ачык турса, намаз бузулат (Ибн Абидин:1/380).
Караңгы бөлмөдө намазды кийимсиз окуса болобу?
Аял кийими болуп туруп, кийбестен инсан жок жайда – караңгы бөлмөдө жылаңач, же жарым жылаңач абалда намаз окуса, намазы жарабайт (Ибн Абидин:1/376).
Аялдар үчүн мустахаб болгон кийим
1. Ийиндерине түшүп тура турган оромол.
2. Желкесинен кызыл ашыктарына чейин болгон көйнөгү.
3. Курсагынан кызыл ашыктарына чейин болгон ич кийими (“Фатава’и Хиндиййа”:1/ 59).
[14:26, 02.02.2016] ibragim: Ич кийим же байпак менен намаз окуу
Дене көрүнө турган даражада жибек, жука, кең, ачык тигилген түнкү кийим жана ушул сыяктуу оромол менен намаз окууга болбойт (“Халаби Кабир”:3/14).
Калың болуп, дененин чегараларын көрсөтпөсө болот.
Кийилген кийим аврат жерлерди ороп, дененин ыраңын билдирбесе, өзү бир бөлүк мата болсо да, астында эч кандай ич кийим болбосо да, аны менен намаз окууга болот (“Халаби
Кабир”:2/14).
Аврат жеринин жакадан, этектен көрүнүшү намазга тоскоолдук кылбайт. Бир мүчө чоочун көз үчүн аврат болуп саналат, ээси үчүн эмес. Мисалы, бир адам намаз окуп жатып, бир гана көйнөктө болсо, өзү көйнөгүнүн жакасынан караганда аврат жери көрүнсө, намазы бузулбайт. Бирок башка адам көрө турган болсо, намазы бузулат (Билман. “Ислам Илмухал”: 109).
Аялдын буту намазда аврат эмес, намаздын сыртында махрам эместер (чоочундар) үчүн аврат саналат. Аврат болбогон буту – бутунун учунан баштап, кызыл ашыкка чейинки аралык. Кандай байпак менен жапса да жаппаса да боло берет. Бир гана учурда, эркектердин көз алдында намаз окуган аял бутун жабуусу милдеттүү.
Намаз окууга макрух болгон учурлар
Кээ бир учурлар бар, ал учурларда парз, важиб, нафил, негизинен эч кандай намаз окууга болбойт. Кээ бир учурлар бар, ал учурларда нафил намазы гана окулбайт.
Эч кандай намаз окулбай турган учурлар
Күндүн үч учуру бар, бул учурларда парз, нафил жана жаназа намазы окулбайт, тилават саждасы (Курандан сажда аятын окуганда же укканда кылынышы важиб болгон сажда) кылынбайт:
1. Күн чыгып жатканда (орточо он беш минут өткөнгө чейин).[14:27, 02.02.2016] ibragim: 2. Күн чак түш болгон учурда. Ар бир нерсенин көлөкөсү эң кыска болгон учур.
3. Күн батып жаткан учурда. Шамга чейин күн саргайып, көздү уялтпай турган абалга келгенде. Бирок ошол күндүн окулбаган аср намазын ушундай учурда макрух болуу менен бирге окуса болот (“Фатава’и- Хиндиййа”:1/ 82).
Нафил жана ушул сыяктуу намаздардын окулушу макрух болгон учурлар
1. Багымдат намазынын убагы киргенде багымдат намазынын сүннөтүнөн башка нафил намаз окулбай.
2. Багымдат намазын окугандан соң күн чыгып болгонго чейин.
3. Аср намазы окулгандан соң.
4. Шам намазынын парзынан мурда.
5. Үйүндө болсо да, айт намазынан мурда.
6. Ай намазынан соң мечитте нафил намаз окуу макрух.
Үйдө окуса болот.
7. Ажылык учурунда Арафатта жана Муздалифада бириктирип окула турган намаздардын арасында, пешин жана шам намаздарынын сүннөттөрү ошондой эле эч бир нафил намаз окулбайт. (Кээ бир китептерде шамдын сүннөтү куптан окулгандан кийин окулат, деп айтылат).
8. Парз намаз үчүн убакыт өтө аз калган учурда.
9. Жума намазында имам кутбага чыккан учурда.
10. Заарасы кыстап турган учурда.
11. Дасторконго жагымдуу тамак келгенде табити тартып кыялын бура турган даражада болсо.
12. Жума күнү намаз үчүн такбир айтып жатканда, күн тутулуу жана жамгыр тилөө кутбасы окулуп жатканда
(“Халаби Кабир”: 237-242).
Аялдын имамдыгы жарайбы?
Аялдын эркектерге имамдык кылуусу тап-такыр мүмкүн эмес. Ал эми аялдын аялга имамдык кылуусу макрух болуу
[14:27, 02.02.2016] ibragim: менен болот. Мындай учурда имам болгон аял жамаат болгон аялдар менен бир сапта турат, алдыга чыгуусу макрух
(“аль-Фикх аъла мазахибиль арбаъ”: 1/417).
Азирети Аиша жана Умму Салама (алардан Аллаh ыраазы болсун) аялдарга имамдык кылып, алар менен бир сапта турушчу (Абу Давуд. “Сунан”: “Kитабус-Солат”: 2). Аялдар жамаат болуп, намаз окуса, азан жана такбир айтышпайт.
Айтса, макрух. Күнөөкөр болушат (“Фатава’и- Хиндиййа”:1/ 66).
Эркек жалаң гана аялдардан турган жамаатка имамдык кылабы?
Эркек араларында махрамы (нике буйрубай турган жакыны же аялы) болбогон аялдардын жамаатына имамдык кылуусу макрух. Эгерде жанында эркеги болсо макрух эмес
(“аль-Фикх аъла мазахибиль арбаъ”: 1/416).
Эркек өз махрамы болгон аялдарга имамдык кылса макрух болбойт. Парз, жана таравих намазы үчүн өкүм ушундай. Фитна (азгырык жаралышы) себебинен аялдардын жамаатка баруулары макрух. Кемпирлер гана багымдат, шам, куптан намаздарына барса болот (“Фатава’и
Хиндиййа”:1/ 66).
Аялдар имамга кандай жүктөйт?
Ханафий мазхабы боюнча имам жамаат менен окуп жаткан аялдардын намаздары туура болушу үчүн имамдык кылууну ниет кылуусу шарт (“аль-Фикх аъла мазахибиль арбаъ”:
1/417). Имам аялдар үчүн ниет кылмайынча алардын имамы болуп саналбайт (“Фатава’и Хиндиййа”:1/ 66). Демек, жамааттын арасында аял болсо, имам аялдар үчүн да имам экендигин ниет кылышы шарт.
Аялдар жума күнү пешин намазын кандай окуйт?
Аялдарга жума намазы парз эмес. Убакыт киргенде, жума намазы окулбастан мурда да пешин намазын окуса болот (Тахтави: 426). Бирок жума намазынан кийин окуганы жакшы.[14:28, 02.02.2016] ibragim: Кош бойлуу аялдын намазы
Парз намазын мүмкүнчүлүгүнө карап, тик туруп окушу керек. Күчү жетпеген бөлүгүн олтуруп окуса болот.
Сүрөттүү жайда намаз окууга болобу?
Дарак, тоо, дарыя сыяктуу жансыз нерселердин сүрөтү болсо, ал жайда намаз окуу макрух эмес. Болгону кыбыла тарапта болбошу керек. Жандуулардын сүрөтү болсо, ал жерде намаз окуу макрух. Сүрөт оң, сол, үстүдө жана артта болсо, жеңил макрух. Сүрөт алды тарапта болсо, арамга жакын макрух. Сүрөттөр айырмаланбай турган даражада кичине болсо, же бут астында болсо, зыяны жок (“Фатаава-и Каазихан”: 1/119; “Маракуль-Фалах”: 95). Намаз окула турган жайда айкел жана сүрөттөр болбошу керек. Бутпарастыкка окшобосун деп Ислам мындай нерселерди тыйган.
Телевизор коюлган үйдө жана жылаңач сүрөттүү жайда намаз окууга болобу?
Жылаңач (ачык-чачык) адамдын сүрөтү бар жайда намаз туура болбойт. (“Фатхуль-Кадир”: 1/29; Ибн Абидин: 1/605). Бул сүрөттөр дубалда илинген же телевизордо көрсөтүлүп жатсын айырмасы жок, негизи көздүн түшүүсү. Телевизор коюлган болуп, жылаңач сүрөттөр көрсөтүлбөгөн болсо да, ал жерде намаз окуу макрух. Анткени ар кандай берүүлөр көрсөтүлүп калышы ыктымалы бар. Телевизор өчүрүрүлгөн абалда, ал жайда намаз окуу макрух эмес.
Айкелчелер турган жайда намаз окуу
Көргөзмөлөрдө же атайын кооздук үчүн коюлган кичине айкелдер бардык мүчөлөрү бар болгон айкел болуп эсептелет жана Исламдын көз карашы боюнча арам. Мындай жайда намаз окуу макрух. Эгерде алды тарапта болсо арамга жакын макрух.
[14:29, 02.02.2016] ibragim: Кооздолгон жана Каъбанын сүрөтү түшүрүлгөн жайнамаздардагы намаз
Ар түрдүү кооздолгон, түрдүү түстөгү жайнамаздарда намаз окуу жеңил макрух. Булар чалгытышы, ойго салышы мүмкүн, биринчиден аялдарды. Жайнамаздардын сүрөтсүз, кооздуксуз, бир түстө болгону жакшы. Үстүндө Каъба, Акса мечитинин сүрөтү болгон жайнамаздарда намаз окуу макрух.
Мында эки макрух бар: биринчиси, урматсыздык болот;
Каъбанын сүрөтүн бут астында тебелебөө керек: экинчиси – ал сүрөттөргө табынгандай, байлангандай бир абал жүзөөгө чыгып, көңүлдү бузушу мүмкүн.
Аялдар талаада, бакта, коктуда намазды кандай окушат?
Аялдар сапарда, талаада же бакта болгон учурларда, эркектер көрөт, деген ой менен олтуруп намаз окубайт.
Анткени мындай абалда намаздын парздарынан бири – кыям (тик туруу) себепсиз ташталган болот. Болгону авратты жабууга ылайык намаз окуу керек (“Фатава Мажмуъал жадийда”: 25).
Аялдын кыям, рукуъ жана саждада кызыл ашыктарынын абалы
Фикх (шарият) китептеринде аял кыям, рукуъ жана саждада кызыл ашыктарын бириктирип туруулары сүннөт деп айтылган (Ибн Абидин: 1/320-321).
Аял саждада бутунун манжаларын тик тутабы?
Фатва-өкүмдөрдө “Аялдар саждада бутунун манжаларын тик тутпайт деп айтылат (“Фатава’и Банжа”: 1/9). Аялдар ар убакта оронуулары керек. Айрыкча намазда. Аялдын оронууга ылайык болсун үчүн саждада бутунун манжаларын тик тутпайт.
(Аялдарда бет, колдордун алаканы, буттардын кызыл ашыктарынан астыңкы бөлүгүнөн башка бардык мүчөлөрү аврат):
1-2. Эки кулак.
3-4. Эки эмчек.
5-6. Кызыл ашыктарыменен эки балтыры.
7-8. Эки желкеси чыканактары менен.
9-10. Чыканактарынан билегине чейин эки колу.
11. Тамагы 12. Башы.
13. Чачы.
14. Моюну.
15. Ийиндери (Ибн Абидин:1/380).
Бул саналган мүчөлөрдүн ар бири өзүнчө мүчө сыпатында кабыл алынгандыктан, алардан биринин төрттөн бири бир тасбих убагынча, тактап айтканда, бир рукуъ же сажда кылаарлык убакыт аралыгында ачык турса, намаз бузулат (Ибн Абидин:1/380).
Караңгы бөлмөдө намазды кийимсиз окуса болобу?
Аял кийими болуп туруп, кийбестен инсан жок жайда – караңгы бөлмөдө жылаңач, же жарым жылаңач абалда намаз окуса, намазы жарабайт (Ибн Абидин:1/376).
Аялдар үчүн мустахаб болгон кийим
1. Ийиндерине түшүп тура турган оромол.
2. Желкесинен кызыл ашыктарына чейин болгон көйнөгү.
3. Курсагынан кызыл ашыктарына чейин болгон ич кийими (“Фатава’и Хиндиййа”:1/ 59).
[14:26, 02.02.2016] ibragim: Ич кийим же байпак менен намаз окуу
Дене көрүнө турган даражада жибек, жука, кең, ачык тигилген түнкү кийим жана ушул сыяктуу оромол менен намаз окууга болбойт (“Халаби Кабир”:3/14).
Калың болуп, дененин чегараларын көрсөтпөсө болот.
Кийилген кийим аврат жерлерди ороп, дененин ыраңын билдирбесе, өзү бир бөлүк мата болсо да, астында эч кандай ич кийим болбосо да, аны менен намаз окууга болот (“Халаби
Кабир”:2/14).
Аврат жеринин жакадан, этектен көрүнүшү намазга тоскоолдук кылбайт. Бир мүчө чоочун көз үчүн аврат болуп саналат, ээси үчүн эмес. Мисалы, бир адам намаз окуп жатып, бир гана көйнөктө болсо, өзү көйнөгүнүн жакасынан караганда аврат жери көрүнсө, намазы бузулбайт. Бирок башка адам көрө турган болсо, намазы бузулат (Билман. “Ислам Илмухал”: 109).
Аялдын буту намазда аврат эмес, намаздын сыртында махрам эместер (чоочундар) үчүн аврат саналат. Аврат болбогон буту – бутунун учунан баштап, кызыл ашыкка чейинки аралык. Кандай байпак менен жапса да жаппаса да боло берет. Бир гана учурда, эркектердин көз алдында намаз окуган аял бутун жабуусу милдеттүү.
Намаз окууга макрух болгон учурлар
Кээ бир учурлар бар, ал учурларда парз, важиб, нафил, негизинен эч кандай намаз окууга болбойт. Кээ бир учурлар бар, ал учурларда нафил намазы гана окулбайт.
Эч кандай намаз окулбай турган учурлар
Күндүн үч учуру бар, бул учурларда парз, нафил жана жаназа намазы окулбайт, тилават саждасы (Курандан сажда аятын окуганда же укканда кылынышы важиб болгон сажда) кылынбайт:
1. Күн чыгып жатканда (орточо он беш минут өткөнгө чейин).[14:27, 02.02.2016] ibragim: 2. Күн чак түш болгон учурда. Ар бир нерсенин көлөкөсү эң кыска болгон учур.
3. Күн батып жаткан учурда. Шамга чейин күн саргайып, көздү уялтпай турган абалга келгенде. Бирок ошол күндүн окулбаган аср намазын ушундай учурда макрух болуу менен бирге окуса болот (“Фатава’и- Хиндиййа”:1/ 82).
Нафил жана ушул сыяктуу намаздардын окулушу макрух болгон учурлар
1. Багымдат намазынын убагы киргенде багымдат намазынын сүннөтүнөн башка нафил намаз окулбай.
2. Багымдат намазын окугандан соң күн чыгып болгонго чейин.
3. Аср намазы окулгандан соң.
4. Шам намазынын парзынан мурда.
5. Үйүндө болсо да, айт намазынан мурда.
6. Ай намазынан соң мечитте нафил намаз окуу макрух.
Үйдө окуса болот.
7. Ажылык учурунда Арафатта жана Муздалифада бириктирип окула турган намаздардын арасында, пешин жана шам намаздарынын сүннөттөрү ошондой эле эч бир нафил намаз окулбайт. (Кээ бир китептерде шамдын сүннөтү куптан окулгандан кийин окулат, деп айтылат).
8. Парз намаз үчүн убакыт өтө аз калган учурда.
9. Жума намазында имам кутбага чыккан учурда.
10. Заарасы кыстап турган учурда.
11. Дасторконго жагымдуу тамак келгенде табити тартып кыялын бура турган даражада болсо.
12. Жума күнү намаз үчүн такбир айтып жатканда, күн тутулуу жана жамгыр тилөө кутбасы окулуп жатканда
(“Халаби Кабир”: 237-242).
Аялдын имамдыгы жарайбы?
Аялдын эркектерге имамдык кылуусу тап-такыр мүмкүн эмес. Ал эми аялдын аялга имамдык кылуусу макрух болуу
[14:27, 02.02.2016] ibragim: менен болот. Мындай учурда имам болгон аял жамаат болгон аялдар менен бир сапта турат, алдыга чыгуусу макрух
(“аль-Фикх аъла мазахибиль арбаъ”: 1/417).
Азирети Аиша жана Умму Салама (алардан Аллаh ыраазы болсун) аялдарга имамдык кылып, алар менен бир сапта турушчу (Абу Давуд. “Сунан”: “Kитабус-Солат”: 2). Аялдар жамаат болуп, намаз окуса, азан жана такбир айтышпайт.
Айтса, макрух. Күнөөкөр болушат (“Фатава’и- Хиндиййа”:1/ 66).
Эркек жалаң гана аялдардан турган жамаатка имамдык кылабы?
Эркек араларында махрамы (нике буйрубай турган жакыны же аялы) болбогон аялдардын жамаатына имамдык кылуусу макрух. Эгерде жанында эркеги болсо макрух эмес
(“аль-Фикх аъла мазахибиль арбаъ”: 1/416).
Эркек өз махрамы болгон аялдарга имамдык кылса макрух болбойт. Парз, жана таравих намазы үчүн өкүм ушундай. Фитна (азгырык жаралышы) себебинен аялдардын жамаатка баруулары макрух. Кемпирлер гана багымдат, шам, куптан намаздарына барса болот (“Фатава’и
Хиндиййа”:1/ 66).
Аялдар имамга кандай жүктөйт?
Ханафий мазхабы боюнча имам жамаат менен окуп жаткан аялдардын намаздары туура болушу үчүн имамдык кылууну ниет кылуусу шарт (“аль-Фикх аъла мазахибиль арбаъ”:
1/417). Имам аялдар үчүн ниет кылмайынча алардын имамы болуп саналбайт (“Фатава’и Хиндиййа”:1/ 66). Демек, жамааттын арасында аял болсо, имам аялдар үчүн да имам экендигин ниет кылышы шарт.
Аялдар жума күнү пешин намазын кандай окуйт?
Аялдарга жума намазы парз эмес. Убакыт киргенде, жума намазы окулбастан мурда да пешин намазын окуса болот (Тахтави: 426). Бирок жума намазынан кийин окуганы жакшы.[14:28, 02.02.2016] ibragim: Кош бойлуу аялдын намазы
Парз намазын мүмкүнчүлүгүнө карап, тик туруп окушу керек. Күчү жетпеген бөлүгүн олтуруп окуса болот.
Сүрөттүү жайда намаз окууга болобу?
Дарак, тоо, дарыя сыяктуу жансыз нерселердин сүрөтү болсо, ал жайда намаз окуу макрух эмес. Болгону кыбыла тарапта болбошу керек. Жандуулардын сүрөтү болсо, ал жерде намаз окуу макрух. Сүрөт оң, сол, үстүдө жана артта болсо, жеңил макрух. Сүрөт алды тарапта болсо, арамга жакын макрух. Сүрөттөр айырмаланбай турган даражада кичине болсо, же бут астында болсо, зыяны жок (“Фатаава-и Каазихан”: 1/119; “Маракуль-Фалах”: 95). Намаз окула турган жайда айкел жана сүрөттөр болбошу керек. Бутпарастыкка окшобосун деп Ислам мындай нерселерди тыйган.
Телевизор коюлган үйдө жана жылаңач сүрөттүү жайда намаз окууга болобу?
Жылаңач (ачык-чачык) адамдын сүрөтү бар жайда намаз туура болбойт. (“Фатхуль-Кадир”: 1/29; Ибн Абидин: 1/605). Бул сүрөттөр дубалда илинген же телевизордо көрсөтүлүп жатсын айырмасы жок, негизи көздүн түшүүсү. Телевизор коюлган болуп, жылаңач сүрөттөр көрсөтүлбөгөн болсо да, ал жерде намаз окуу макрух. Анткени ар кандай берүүлөр көрсөтүлүп калышы ыктымалы бар. Телевизор өчүрүрүлгөн абалда, ал жайда намаз окуу макрух эмес.
Айкелчелер турган жайда намаз окуу
Көргөзмөлөрдө же атайын кооздук үчүн коюлган кичине айкелдер бардык мүчөлөрү бар болгон айкел болуп эсептелет жана Исламдын көз карашы боюнча арам. Мындай жайда намаз окуу макрух. Эгерде алды тарапта болсо арамга жакын макрух.
[14:29, 02.02.2016] ibragim: Кооздолгон жана Каъбанын сүрөтү түшүрүлгөн жайнамаздардагы намаз
Ар түрдүү кооздолгон, түрдүү түстөгү жайнамаздарда намаз окуу жеңил макрух. Булар чалгытышы, ойго салышы мүмкүн, биринчиден аялдарды. Жайнамаздардын сүрөтсүз, кооздуксуз, бир түстө болгону жакшы. Үстүндө Каъба, Акса мечитинин сүрөтү болгон жайнамаздарда намаз окуу макрух.
Мында эки макрух бар: биринчиси, урматсыздык болот;
Каъбанын сүрөтүн бут астында тебелебөө керек: экинчиси – ал сүрөттөргө табынгандай, байлангандай бир абал жүзөөгө чыгып, көңүлдү бузушу мүмкүн.
Аялдар талаада, бакта, коктуда намазды кандай окушат?
Аялдар сапарда, талаада же бакта болгон учурларда, эркектер көрөт, деген ой менен олтуруп намаз окубайт.
Анткени мындай абалда намаздын парздарынан бири – кыям (тик туруу) себепсиз ташталган болот. Болгону авратты жабууга ылайык намаз окуу керек (“Фатава Мажмуъал жадийда”: 25).
Аялдын кыям, рукуъ жана саждада кызыл ашыктарынын абалы
Фикх (шарият) китептеринде аял кыям, рукуъ жана саждада кызыл ашыктарын бириктирип туруулары сүннөт деп айтылган (Ибн Абидин: 1/320-321).
Аял саждада бутунун манжаларын тик тутабы?
Фатва-өкүмдөрдө “Аялдар саждада бутунун манжаларын тик тутпайт деп айтылат (“Фатава’и Банжа”: 1/9). Аялдар ар убакта оронуулары керек. Айрыкча намазда. Аялдын оронууга ылайык болсун үчүн саждада бутунун манжаларын тик тутпайт.
#72 03 February 2016 - 14:25
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:10, 03.02.2016] ibragim: Автобуста жана башка унааларда намаз кандай окулат?
Пайгамбарыбыз (САВ) унаа үстүндө сүннөт намазын окуган. Демек, атайын себеп болбосо да унаада сүннөт окуса болот. Бирок атайын себеп болбосо, парз намазы унаада окулбайт. Шарият себептерине душман, жаныбар, жырткыч айбандар жана уурулардан кооптонуу жана жолдошторун күттүрүп коюу сыяктуу үзүр-себептер кирет. Ушундай шарият себептер болбостон унаада намаз окууга болбойт
(“аль-Мабсут”: 1/250) . Ал тургай важиб болгондуктан витр намазы да себепсиз унаада окулбайт (“аль-Мабсут”: 1/250).
Мисалы бир жолоочу автобустун тыгылыштыгынан, дааратка муктаждыгын айтып, автобусту токтото алса, бул автобуста парз намазы окулбайт. Себептүү болсо, кыбылага жүздөнөт. Олтуруп сажда кылып же ымаа менен окулат.
Эгерде намаздын убагы чыкканга чейин ыңгайлуу жайга жетүү мүмкүнчүлүгү болсо, намазды ошол жайга жеткенге чейин кечиктирет (“аль-Фикх аъла мазахибиль арбаъ”: 1/206).
НИКЕ
“Нике” сөздүктө “биригүү” дегенди түшүндүрөт. Ал эми шарияттагы мааниси – жыныстык катнашты адал кылуу үчүн белгиленген келишим. Кененирээк мааниси, үйлөнүү, үй-бүлө куруу.
Дүнүйөлүк турмушу жана акыреттик келечеги тарабынан адамга рахат жана бакыт берүүчү саламат бир коомду жүзөгө ашыруу – Ислам дининин негиздеринин бири. Ошондой эле инсан тарбиясынын башкы очогу жана коомдун башаты болгон үй-бүлө түзүмүнүн жана бул түзүмдүн башталышы болгон никеге Ислам өзүнчө көңүл бурган. Курани Карим да бул туурасында көптөгөн керектүү жол-жоболорду көрсөткөн.
Нике Куран, сүннөт жана аалымдардын бир бүтүмү менен туруктуу болгон ибадат жана мамиле. Нике себебинен инсандын урпагы Адам (алайхис салам) атадан бүгүнкү күнгө
[14:11, 03.02.2016] ibragim: чейин жана бүгүнкү күндөн бейишке чейин уланат. Бейиште кээ бир ибадаттар токтотулат, нике жана ыйман уланат (Ибн
Абидин:2/280).
Сахабалар (розияллоху анхум) бул дүйнөдөн никесиз кетүүдөн ушунчалык коркушат эле, ал тургай өлүм алдында да никеленүүгө умтулушаар эле.
Нике – Аллаh Тааланын эзелки илиминде тагдырланган инсаният урпагынын улануусун эң көркөм үлгүдө аткаруу.
Никенин түркүктөрү
Ханафий мазхабы боюнча никенин шарты төртөө:
1. Ийжаб (жооп берүү) жана кабыл алуу келишими.
2. Эркек.
3. Аял.
4. Эки күбө.
Ийжаб – Никеленип жаткан эки тараптын биринин сунушу.
Кабул – Экинчи тараптын бул сунушка болгон жообу.
Ийжаб жана кабул өткөн чакка дал келиши керек. Мисалы, эркек: “Сени аялдыкка кабыл алдым”; ал эми аял: “Сени эрдикке кабыл алдым”, деп айтуусу керек. “Сени аялдыкка (же эрдикке) кабыл кыламын”, сыяктуу келээр чакты түшүндүрө турган сөздөрдү пайдалануу никеге өтпөйт.
Эгерде сунуш келээр чакка, ал эми кабыл алуу өткөн чакка ылайык сөз менен болсо, нике кыйылганга саналат. Мисалы, эркек: “Мага аялдыкка тий”, десе, аял: “Мен сага тийдим”, десе, нике кыйылганга саналат. (“Дураруль- Хуккам”:1/327). Бирок нике байлоочунун: “Эрдикке (же аялдыкка) кабыл кыласыңбы?” деп айтуусу жана буга жооп иретинде, эркек жана аялдын: “Кылабыз” сыяктуу сөздөрү келечек учурга тийиштүү болгондуктан эсепке алынбайт.
Исламдагы никенин жоболору
1. Курани Каримде үйлөнүү буйрулган. Аллаh Таала турмуш кургандарды, эгер кедей болушса, өз берешендиги[14: 11, 03.02.2016] ibragim: менен бай-муктажсыз кылуусун убада берген (Нур сүрөсү, 32).
Расулуллоh (САВ): “Киши үйлөнүү менен дининин жарымын тургузат, калган жарымы үчүн Аллаh Таалага такыбалык кылсын”, деп айткан (“Миркат: 2/161). Чынында үйбүлө куруу жана перзент көрүү – Пайгамбарыбыздын (САВ) сүннөтү.
2. Жыныстык эңсөөнү кандыруунун шарияттагы жолу үйлөнүү. Курани Каримде аялдар перзент жеткире турган эгинзар талаага салыштырылган. (“Аялдарыңар эгинзарларыңар. ..” Бакара сүрөсү, 223 ). Акыйкатта, үйлөнүүнүн максаты жыныстык кумарды кандыруу менен бирге перзент көрүү. Пайгамбарыбыз (САВ) айткан: “Төрөй турган кара аял, төрөбөй турган сулуу аялдан жакшы”; “Үйлөнгүлө, көбөйөсүңөр, чынында мен Кыямат күнү башка үмөттөргө караганда силердин көптүгүңөр менен сыймыктанамын! ”
(“Файзул Кадир”: 3/269); “Үй-бүлөлүүнүн эки рекет намазы жалгыз бойдун сексен рекет намазынан жакшы” (“Файзул Кадир”: 4/138).
3. Никеде эки чоң пайда бар: жубайлар бири-биринен бейпилдик жана рахат табышат; алардын ортосунда сүйүү жана мээримдүүлүк пайда болот (Рум сүрөсү, 21-аят). Жубайлар бири-бирин толуктоочу, тең салмакта кармап туруучулар.
Аллаh Таала айтты: “...Алар силердин кийимиңер, силер алар үчүн кийимсиңер. ..” (Тактап айтканда эркек менен аял бири-бири үчүн дал дененин айыптарын жашырып, аны ысык-сууктан коргоп тура турган кийим сыяктуу) (Бакара сүрөсү, 187-аят). Чынында аялсыз эркек жана эркексиз аял кемчиликтүү.
4. Пайгамбарыбыз (САВ) үйлөнүп жаткан кишинин төмөнкү өзгөчөлүктөргө көңүл бурушун айткан: “Аялга үйлөнүп жатканда төрт нерсеге көңүл бурулат: малдүйнөсүнө, тегине, өң-келбетине жана диндардыгына. Сен булардан диндарын танда, бактылуу болосуң” (Бухарий, “Никах”: 50).
5. Эркек-аял бири-бирине жакшы ниетте жана өз ара жылуу мамиледе болуусу сүннөт. Расулуллоh (САВ) айткан:
[14:12, 03.02.2016] ibragim: “Силердин жакшыңар үй-бүлөңөргө жакшы мамиледе болгонуңар” (Ибн Маажа, “Никах” 50).
6. Нике жарыя болушу керек. Ошондуктан жакындарына жана дос-жарларына зыяпат берилиши, той өткөрүлүшү динибизде көрсөтүлгөн (Бухарий, “Никах”: 66-78).
7. Эркек-аял бири-бирине жоопкер: “Ар бириңер чабан сыяктуусуңар, кол астыңардагыларга жоопкерсиңер. Эркек үй-бүлөсүнө, аял күйөөсүнүн үйүнө жана балдарына чабан сыяктуу” (Бухарий, “Никах”: 80-89).
8. Ислам эркек-аялдын ортосундагы мамилелерди нукка сала турган өкүмдөрдү ошондой эле, ата-эне менен балдардын ортосундагы мамилелерди да тартипке сала турган жол-жоболорду көрсөтүп берген.
9. Ислам бир аял алууга үндөйт, бирок айрым учурларда төрт аялга чейин үйлөнүүгө уруксат берген.
Никедеги күбөлөр
Никеде күбө шарт. Ислам көрсөтмөлөрүнө негизделген күбөлөр болбой туруп, Аллаh Тааланы, периштелерди күбө тутуп кыйылган нике туура болбойт. Күбөсүз жашыруун же бир гана күбө менен кыйылган нике жарабайт (“Жавхара”: 2/10;
“Дамат”: 1/219; “Дураруль-Хуккам”: 1/332).
Күбөлүктөгү шарттар
1. Мусулман эки эркек (же бир эркек, эки аял) болушу.
2. Балагатка жеткен, акыл эстүү, эрктүү болуулары.
3. Жашы кичине (тактап айтканда наристе) жана уйкуда болбоосу.
Бирок, наристе үчүн валийси (тактап айтканда ага жооптуусу) никелендирсе болот. Ошол жооптуу адам атасы же чоң атасы болсо, никеден кийин, бала балагатка жеткенде ыктыярдуу болбойт. Калган учурларда ыктыярдуу.
Нике учурунда “тапшырдым”, “кабыл алдым” деген сөздөрдү угуулары шарт. Зарыл учурда, көзү алсыз киши никеде күбөгө өтсө болот.[14:13, 03.02.2016] ibragim: Никедеги өкүлдүк
Өкүл жакшы-жаманды ажырата турган болушу шарт.
Өкүлдүк берилип жатканда өкүлдүн жанында күбөнүн болушу шарт эмес, болсо жакшы. Кыздан же күйөөдөн өкүлдүк алган адам башка бирөөнү өкүл кылбайт (“ДурарульХуккам”: 1/334 “Жавхара”: 2/114; “Дамат”: 1/216).
Аял турмушка чыгып жаткан кишиге өкүлдүк бере алабы?
Аял турмуш куруп жаткан кишиге нике келишимин түзүүгө өкүлдүк бериши мүмкүн. Аял жана эркек бар туруп, нике кыйыла турган болсо, көрүнүшү мындай: эгер күбөлөр аялды тааныса, нике жүрөт, болбосо жүрбөйт. Таануу өлчөмү: болочок күйөө үйлөнө турган аялдын аты-жөнүн, атасынын-чоң атасынын атын айтат, аларды тааныштырат.
Бул өлчөмдөр менен күбөлөр аялды таанышса нике жарайт, тааныбаса жарабайт (“Фатава’и- Хиндиййа”: 1/268).
Нике кандайча кыйылат?
Ыраазычылыктарын алуу керек болсо, алардан ыраазычылыктары алынат. Ар эки тарап өздөрү же өкүлдөрү аркылуу эки күбөнүн алдында ийжаб (жооп берүү) жана кабыл алуунун натыйжасында да нике кыя алат. Эгерде нике ырасмисинде (никеленүүчүлөрдүн) өздөрү катышып жаткан болсо, нике эки тараптын жооп жана кабылы менен ишке аша турган келишим болгондуктан кимдир бирөөнүн нике кыйышы (окушу) шарт эмес, ал эми өкүлдөрү катышып жаткан учурда өкүлдөрдүн гана сөзү угулуусу шарт. Ошону менен бирге, түрдүү себептер менен жооп жана кабыл (нике) үчүнчү бир кишинин башчылыгында аткарылышы ыңгайлуу жана көркөм абал.
Нике кыя турган киши кыз менен күйөөнүн аты-жөнүн (ошондой эле өкүлдөрү аркылуу болсо, алардын аты-жөнүн, жана күбөлөрдү) сурап-тактап алып, кыздан же атайын өкүлүнөн аялдыкка макулдугун сурайт. “Тапшырдым”,
[14:15, 03.02.2016] ibragim: деген жообунан соң, эркектен же атайын өкүлүнөн кызды аялдыкка кабылдаганын сурайт. Макулдуктардан кийин кутба окулат.
Никенин адептери
1. Никеден мурда кыска бир кутба (үгүт-насаат) кылуу.
2. Никени айланага угузуу.
3. Аллаhка моюн сунуу жана Пайгамбарыбыздын сүннөттөрүнө ылайык ишти баштоо.
4. Никени мечитте кыюу.
Үйлөнө турган кызды көрүү
Пайгамбарыбыз (САВ) айткан: “Аллаh Таала бирөөнүн көңүлүнө бир аялга болгон арзууну салса, ал аялды көрүүсүндө зыян жок (“Кашфуль-Гумма”: 2/55).
Абу Хурайра (РА) риваят кылат: Расулуллоhтун (САВ) алдына бир киши келди. Ансарлардан болгон бир аялга үйлөнмөкчү экендигин айтты. Пайгамбарыбыз (САВ) сурады: “Ал аялды көрдүңбү?” Ал: “Жок”, деди.
Расулуллоh (САВ): Бар, ал аялды көр, анткени ансар аялдарынын көздөрүндө бир нерсе бар”, деди (Муслим,
“Никах”:12).
Эркек үйлөнмөкчү болгон кызды шарияттын чеги менен көрүүгө болот. Кыздын жүзү жана колдорунан сырткары, тар жана жука кийим кийбөө шарты менен, ал тургай жалгыз калбастыктары же жандарында чоочун эркек болбостук шарты менен бири-бирин көрүүгө болот.
НИКЕ ЖӨНҮНДӨ КЕРЕКТҮҮ МАСЕЛЕЛЕР
Эки айттын арасындагы нике
Эл арасында “эки майрамдын (айттын) арасында нике кыйылбайт” деген бир ишенич бар. Бул нерсе туура эмес, ага далил жок. Тескерисинче, Пайгамбар (САВ) Аиша энебизге эки айттын арасында-шаавал айында үйлөнгөн. Шаавал
[14:16, 03.02.2016] ibragim: айында нике жана тойлордун болушу мустахаб (Муслим,
“Никах”:4/12).
Исламдан мурда Арабстанда шаавал айында ваба (халера) оорусу жайылган, өлүм жана оору көбөйгөн, ошондуктан шаавал – эл арасында (үйлөнүүгө) ылайыксыз ай деп аталган, бул туура эмес адат азыркы күнгө чейин жетип келген.
Пайгамбарыбыз (САВ) унаа үстүндө сүннөт намазын окуган. Демек, атайын себеп болбосо да унаада сүннөт окуса болот. Бирок атайын себеп болбосо, парз намазы унаада окулбайт. Шарият себептерине душман, жаныбар, жырткыч айбандар жана уурулардан кооптонуу жана жолдошторун күттүрүп коюу сыяктуу үзүр-себептер кирет. Ушундай шарият себептер болбостон унаада намаз окууга болбойт
(“аль-Мабсут”: 1/250) . Ал тургай важиб болгондуктан витр намазы да себепсиз унаада окулбайт (“аль-Мабсут”: 1/250).
Мисалы бир жолоочу автобустун тыгылыштыгынан, дааратка муктаждыгын айтып, автобусту токтото алса, бул автобуста парз намазы окулбайт. Себептүү болсо, кыбылага жүздөнөт. Олтуруп сажда кылып же ымаа менен окулат.
Эгерде намаздын убагы чыкканга чейин ыңгайлуу жайга жетүү мүмкүнчүлүгү болсо, намазды ошол жайга жеткенге чейин кечиктирет (“аль-Фикх аъла мазахибиль арбаъ”: 1/206).
НИКЕ
“Нике” сөздүктө “биригүү” дегенди түшүндүрөт. Ал эми шарияттагы мааниси – жыныстык катнашты адал кылуу үчүн белгиленген келишим. Кененирээк мааниси, үйлөнүү, үй-бүлө куруу.
Дүнүйөлүк турмушу жана акыреттик келечеги тарабынан адамга рахат жана бакыт берүүчү саламат бир коомду жүзөгө ашыруу – Ислам дининин негиздеринин бири. Ошондой эле инсан тарбиясынын башкы очогу жана коомдун башаты болгон үй-бүлө түзүмүнүн жана бул түзүмдүн башталышы болгон никеге Ислам өзүнчө көңүл бурган. Курани Карим да бул туурасында көптөгөн керектүү жол-жоболорду көрсөткөн.
Нике Куран, сүннөт жана аалымдардын бир бүтүмү менен туруктуу болгон ибадат жана мамиле. Нике себебинен инсандын урпагы Адам (алайхис салам) атадан бүгүнкү күнгө
[14:11, 03.02.2016] ibragim: чейин жана бүгүнкү күндөн бейишке чейин уланат. Бейиште кээ бир ибадаттар токтотулат, нике жана ыйман уланат (Ибн
Абидин:2/280).
Сахабалар (розияллоху анхум) бул дүйнөдөн никесиз кетүүдөн ушунчалык коркушат эле, ал тургай өлүм алдында да никеленүүгө умтулушаар эле.
Нике – Аллаh Тааланын эзелки илиминде тагдырланган инсаният урпагынын улануусун эң көркөм үлгүдө аткаруу.
Никенин түркүктөрү
Ханафий мазхабы боюнча никенин шарты төртөө:
1. Ийжаб (жооп берүү) жана кабыл алуу келишими.
2. Эркек.
3. Аял.
4. Эки күбө.
Ийжаб – Никеленип жаткан эки тараптын биринин сунушу.
Кабул – Экинчи тараптын бул сунушка болгон жообу.
Ийжаб жана кабул өткөн чакка дал келиши керек. Мисалы, эркек: “Сени аялдыкка кабыл алдым”; ал эми аял: “Сени эрдикке кабыл алдым”, деп айтуусу керек. “Сени аялдыкка (же эрдикке) кабыл кыламын”, сыяктуу келээр чакты түшүндүрө турган сөздөрдү пайдалануу никеге өтпөйт.
Эгерде сунуш келээр чакка, ал эми кабыл алуу өткөн чакка ылайык сөз менен болсо, нике кыйылганга саналат. Мисалы, эркек: “Мага аялдыкка тий”, десе, аял: “Мен сага тийдим”, десе, нике кыйылганга саналат. (“Дураруль- Хуккам”:1/327). Бирок нике байлоочунун: “Эрдикке (же аялдыкка) кабыл кыласыңбы?” деп айтуусу жана буга жооп иретинде, эркек жана аялдын: “Кылабыз” сыяктуу сөздөрү келечек учурга тийиштүү болгондуктан эсепке алынбайт.
Исламдагы никенин жоболору
1. Курани Каримде үйлөнүү буйрулган. Аллаh Таала турмуш кургандарды, эгер кедей болушса, өз берешендиги[14: 11, 03.02.2016] ibragim: менен бай-муктажсыз кылуусун убада берген (Нур сүрөсү, 32).
Расулуллоh (САВ): “Киши үйлөнүү менен дининин жарымын тургузат, калган жарымы үчүн Аллаh Таалага такыбалык кылсын”, деп айткан (“Миркат: 2/161). Чынында үйбүлө куруу жана перзент көрүү – Пайгамбарыбыздын (САВ) сүннөтү.
2. Жыныстык эңсөөнү кандыруунун шарияттагы жолу үйлөнүү. Курани Каримде аялдар перзент жеткире турган эгинзар талаага салыштырылган. (“Аялдарыңар эгинзарларыңар. ..” Бакара сүрөсү, 223 ). Акыйкатта, үйлөнүүнүн максаты жыныстык кумарды кандыруу менен бирге перзент көрүү. Пайгамбарыбыз (САВ) айткан: “Төрөй турган кара аял, төрөбөй турган сулуу аялдан жакшы”; “Үйлөнгүлө, көбөйөсүңөр, чынында мен Кыямат күнү башка үмөттөргө караганда силердин көптүгүңөр менен сыймыктанамын! ”
(“Файзул Кадир”: 3/269); “Үй-бүлөлүүнүн эки рекет намазы жалгыз бойдун сексен рекет намазынан жакшы” (“Файзул Кадир”: 4/138).
3. Никеде эки чоң пайда бар: жубайлар бири-биринен бейпилдик жана рахат табышат; алардын ортосунда сүйүү жана мээримдүүлүк пайда болот (Рум сүрөсү, 21-аят). Жубайлар бири-бирин толуктоочу, тең салмакта кармап туруучулар.
Аллаh Таала айтты: “...Алар силердин кийимиңер, силер алар үчүн кийимсиңер. ..” (Тактап айтканда эркек менен аял бири-бири үчүн дал дененин айыптарын жашырып, аны ысык-сууктан коргоп тура турган кийим сыяктуу) (Бакара сүрөсү, 187-аят). Чынында аялсыз эркек жана эркексиз аял кемчиликтүү.
4. Пайгамбарыбыз (САВ) үйлөнүп жаткан кишинин төмөнкү өзгөчөлүктөргө көңүл бурушун айткан: “Аялга үйлөнүп жатканда төрт нерсеге көңүл бурулат: малдүйнөсүнө, тегине, өң-келбетине жана диндардыгына. Сен булардан диндарын танда, бактылуу болосуң” (Бухарий, “Никах”: 50).
5. Эркек-аял бири-бирине жакшы ниетте жана өз ара жылуу мамиледе болуусу сүннөт. Расулуллоh (САВ) айткан:
[14:12, 03.02.2016] ibragim: “Силердин жакшыңар үй-бүлөңөргө жакшы мамиледе болгонуңар” (Ибн Маажа, “Никах” 50).
6. Нике жарыя болушу керек. Ошондуктан жакындарына жана дос-жарларына зыяпат берилиши, той өткөрүлүшү динибизде көрсөтүлгөн (Бухарий, “Никах”: 66-78).
7. Эркек-аял бири-бирине жоопкер: “Ар бириңер чабан сыяктуусуңар, кол астыңардагыларга жоопкерсиңер. Эркек үй-бүлөсүнө, аял күйөөсүнүн үйүнө жана балдарына чабан сыяктуу” (Бухарий, “Никах”: 80-89).
8. Ислам эркек-аялдын ортосундагы мамилелерди нукка сала турган өкүмдөрдү ошондой эле, ата-эне менен балдардын ортосундагы мамилелерди да тартипке сала турган жол-жоболорду көрсөтүп берген.
9. Ислам бир аял алууга үндөйт, бирок айрым учурларда төрт аялга чейин үйлөнүүгө уруксат берген.
Никедеги күбөлөр
Никеде күбө шарт. Ислам көрсөтмөлөрүнө негизделген күбөлөр болбой туруп, Аллаh Тааланы, периштелерди күбө тутуп кыйылган нике туура болбойт. Күбөсүз жашыруун же бир гана күбө менен кыйылган нике жарабайт (“Жавхара”: 2/10;
“Дамат”: 1/219; “Дураруль-Хуккам”: 1/332).
Күбөлүктөгү шарттар
1. Мусулман эки эркек (же бир эркек, эки аял) болушу.
2. Балагатка жеткен, акыл эстүү, эрктүү болуулары.
3. Жашы кичине (тактап айтканда наристе) жана уйкуда болбоосу.
Бирок, наристе үчүн валийси (тактап айтканда ага жооптуусу) никелендирсе болот. Ошол жооптуу адам атасы же чоң атасы болсо, никеден кийин, бала балагатка жеткенде ыктыярдуу болбойт. Калган учурларда ыктыярдуу.
Нике учурунда “тапшырдым”, “кабыл алдым” деген сөздөрдү угуулары шарт. Зарыл учурда, көзү алсыз киши никеде күбөгө өтсө болот.[14:13, 03.02.2016] ibragim: Никедеги өкүлдүк
Өкүл жакшы-жаманды ажырата турган болушу шарт.
Өкүлдүк берилип жатканда өкүлдүн жанында күбөнүн болушу шарт эмес, болсо жакшы. Кыздан же күйөөдөн өкүлдүк алган адам башка бирөөнү өкүл кылбайт (“ДурарульХуккам”: 1/334 “Жавхара”: 2/114; “Дамат”: 1/216).
Аял турмушка чыгып жаткан кишиге өкүлдүк бере алабы?
Аял турмуш куруп жаткан кишиге нике келишимин түзүүгө өкүлдүк бериши мүмкүн. Аял жана эркек бар туруп, нике кыйыла турган болсо, көрүнүшү мындай: эгер күбөлөр аялды тааныса, нике жүрөт, болбосо жүрбөйт. Таануу өлчөмү: болочок күйөө үйлөнө турган аялдын аты-жөнүн, атасынын-чоң атасынын атын айтат, аларды тааныштырат.
Бул өлчөмдөр менен күбөлөр аялды таанышса нике жарайт, тааныбаса жарабайт (“Фатава’и- Хиндиййа”: 1/268).
Нике кандайча кыйылат?
Ыраазычылыктарын алуу керек болсо, алардан ыраазычылыктары алынат. Ар эки тарап өздөрү же өкүлдөрү аркылуу эки күбөнүн алдында ийжаб (жооп берүү) жана кабыл алуунун натыйжасында да нике кыя алат. Эгерде нике ырасмисинде (никеленүүчүлөрдүн) өздөрү катышып жаткан болсо, нике эки тараптын жооп жана кабылы менен ишке аша турган келишим болгондуктан кимдир бирөөнүн нике кыйышы (окушу) шарт эмес, ал эми өкүлдөрү катышып жаткан учурда өкүлдөрдүн гана сөзү угулуусу шарт. Ошону менен бирге, түрдүү себептер менен жооп жана кабыл (нике) үчүнчү бир кишинин башчылыгында аткарылышы ыңгайлуу жана көркөм абал.
Нике кыя турган киши кыз менен күйөөнүн аты-жөнүн (ошондой эле өкүлдөрү аркылуу болсо, алардын аты-жөнүн, жана күбөлөрдү) сурап-тактап алып, кыздан же атайын өкүлүнөн аялдыкка макулдугун сурайт. “Тапшырдым”,
[14:15, 03.02.2016] ibragim: деген жообунан соң, эркектен же атайын өкүлүнөн кызды аялдыкка кабылдаганын сурайт. Макулдуктардан кийин кутба окулат.
Никенин адептери
1. Никеден мурда кыска бир кутба (үгүт-насаат) кылуу.
2. Никени айланага угузуу.
3. Аллаhка моюн сунуу жана Пайгамбарыбыздын сүннөттөрүнө ылайык ишти баштоо.
4. Никени мечитте кыюу.
Үйлөнө турган кызды көрүү
Пайгамбарыбыз (САВ) айткан: “Аллаh Таала бирөөнүн көңүлүнө бир аялга болгон арзууну салса, ал аялды көрүүсүндө зыян жок (“Кашфуль-Гумма”: 2/55).
Абу Хурайра (РА) риваят кылат: Расулуллоhтун (САВ) алдына бир киши келди. Ансарлардан болгон бир аялга үйлөнмөкчү экендигин айтты. Пайгамбарыбыз (САВ) сурады: “Ал аялды көрдүңбү?” Ал: “Жок”, деди.
Расулуллоh (САВ): Бар, ал аялды көр, анткени ансар аялдарынын көздөрүндө бир нерсе бар”, деди (Муслим,
“Никах”:12).
Эркек үйлөнмөкчү болгон кызды шарияттын чеги менен көрүүгө болот. Кыздын жүзү жана колдорунан сырткары, тар жана жука кийим кийбөө шарты менен, ал тургай жалгыз калбастыктары же жандарында чоочун эркек болбостук шарты менен бири-бирин көрүүгө болот.
НИКЕ ЖӨНҮНДӨ КЕРЕКТҮҮ МАСЕЛЕЛЕР
Эки айттын арасындагы нике
Эл арасында “эки майрамдын (айттын) арасында нике кыйылбайт” деген бир ишенич бар. Бул нерсе туура эмес, ага далил жок. Тескерисинче, Пайгамбар (САВ) Аиша энебизге эки айттын арасында-шаавал айында үйлөнгөн. Шаавал
[14:16, 03.02.2016] ibragim: айында нике жана тойлордун болушу мустахаб (Муслим,
“Никах”:4/12).
Исламдан мурда Арабстанда шаавал айында ваба (халера) оорусу жайылган, өлүм жана оору көбөйгөн, ошондуктан шаавал – эл арасында (үйлөнүүгө) ылайыксыз ай деп аталган, бул туура эмес адат азыркы күнгө чейин жетип келген.
#73 04 February 2016 - 14:35
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:17, 04.02.2016] ibragim: Нике окуган адамдын өзү күбө боло алабы?
Нике кыйган мусулман ошол учурда күбө да боло алат.
Анткени нике эки күбөнүн алдында эркек менен аялдын жооп жана кабыл алуулары менен болот.
Тойдон мурдагы нике
Исламий шарттар менен аткарылган ар кандай нике туура. Тойдон бир канча мурда кыйылса да. Мындай учурда аял шарият боюнча эркектин аялы. Эр-аялдык укуктары ортолорунда башталган болот. Азыркы учурда тойдон мурда кыйылган никелер келин менен күйөөнүн кенен көрүшүп жүрүүлөрү үчүн. Анткени никеленбеген кыз-жигит бирибирине шарият боюнча чоочун. Мына ушул чоочундукту ортодон алуу үчүн тойдон мурда нике кыйылат.
Нике үчүн балагат жашына жетүү шартпы?
Нике үчүн балагатка жетүү шарт эмес. Кызга жооптуу же өкүл киши тарабынан кыйылган нике да жарайт.
Акыл-эси тараптан оорулуулар үйлөнө алабы?
Акыл-эси тараптан оорулуулар да атайын жооптуу кишилер тарабынан үйлөндүрүлөт.
Никеге мажбурлоого болобу?
Акылдуу жана балагатка жеткен ар бир эркек өз каалоосун, ниетин баян кылуу менен үйлөнө алат. Ага жооптуу киши анын ыраазылыгын албастан, мажбурлап
[14:18, 04.02.2016] ibragim: үйлөндүрүшү мүмкүн эмес. Жубан жана жесир аялдын да ыраазылыгын албастан же ал каалабаган бирөөгө никелебейт. Ошондой эле балагатка жеткен кызды да ыраазылыгысыз эч ким турмушка узата албайт. Анткени Пайгамбарыбыз (САВ): “Ачык уруксаты алынбастан жубан жана ыраазылыгы алынбастан кыз узатылбайт”, деп айткан жана (намыстуу) кыз өз ыраазылыгын унчукпоо менен билдириши мүмкүндүгүн айткан (Бухарий. “Никах”:40).
Пайгамбарыбызга (САВ) бир кыз: “Атам мени мен каалабаган адамга турмушка берип жатат”, дегенде, бул никени бузууга болот, деп айткан (Бухарий. “Никах”:41).
Мындан балагатка жеткен кыз баланы күйөөгө узатуу үчүн анын ыраазылыгы шарт экендиги маалым болот.
Кыздын ыраазы болуу белгилери: жооптууга (мисалы:
атасына) унчукпоо, башка жакындарына ачык билдирүү.
Кыздын ыйлашы, күлүшү да абалына карап ыраазылыгын көрсөтөт. Мурда турмуш курган аял болсо, күйөөгө берилип жатканда ыраазылыгын ачык айтышы керек.
Ханафий мазхабы боюнча, бойго жеткен кыз бала жоптуусуз (м: атасынын макулдугусуз) да күйөөгө чыга алат
(“Дамат”:1/207). (Бирок азыркы учурдагы фатва – ылайыксыз адамга кыйылган нике валийнин (жооптуунун) уруксатына токтоп турат).
Нике келишими ишке ашуу үчүн керектүү шарттар
1. Ийжаб (сунуш) жана кабыл алуунун толук мааниде болушу.
2. Ийжаб (сунуш) жана кабылдын бир учурда бир жайда болушу.
3. Никеленүүчүлөрдүн бири-биринин сөздөрүн угушу.
4. Ийжаб (сунуш) менен кабылдын арасында сунушту жокко чыгара турган нерсенин жүзөгө келбеши.
5. Ар эки тараптын үйлөнүү же үйлөндүрүү укуктарына ээ болушу.[14:19, 04.02.2016] ibragim: 6. Мусулман аялга үйлөнүп жаткан эркектин мусулман болушу (“Дамат”:1/208).
Кандай эркекке никеленүүгө болбойт?
Эркек мусулман болбосо, динден кайткан болсо;
никесинде төрт аялы болсо, мусулман аял мындай эркекке никеленбейт. ( Китеп элинен болгон каапырга да).
Кандай аялга никеленүүгө болбойт?
Аял башка эркектин никесинде болсо, иддада болсо, динсиз болсо, (еврей же христиан дининде болушу тоскоолдук кылбайт).
Жакын же эмчектеш тууганы, нике аркылуу жүзөгө ашырылган жакын туугандык, ортого үч талак түшүүсү сыяктуу учурлар ар эки тарап үчүн никеленүүгө тоскоолдук кылат.
Нике келишимине кимдер күбө боло алат?
Нике келишими учурунда тараптардын сунуш жана кабылына эки эркиндиктеги балагатка жеткен, акылы толук мусулман эркек же ушул сыпаттарга ээ бир мусулман эркек менен эки мусулман аял күбө болушу керек. Күбөлөрдүн ар эки тараптан жашы чоң-кичине болушунун зарылдыгы жок.
Бирок акыл-эси ордунда жана балагат жашында болуулары шарт.
Балагатка жетпеген кыздын никеси
Турмушка чыга турган кыз балагатка жеткен болсо, анын ыраазылыгы шарт. Эгерде балагатка жетпеген болсо, ага жооптуусу никелесе болот (“Дамат”: 1/209; “Жавхара”: 2/3;
“Фатаваль-Хиндиййа: 1/267).
Жаш балдардын никеси
Мумаййиз (жакшы-жаманды ажырата турган) жаш баланын никеси ага жооптуунун уруксатына тиешелүү. Осуят
[14:20, 04.02.2016] ibragim: алдындагы кишинин нике келишими үчүн жооптуунун ыраазылыгы алынышы керек. Булардын ыраазылыгысыз кыйылган нике жарабайт. Ыраазылыктары алынгандан соң, никелери нике болот (“Дамат”: 1/209; “Жавхара”: 2/3; “Фатава’и Хиндиййа:1/267).
Никени байлоонунун шарттары
Байлоо шарттары болбогон нике жарабайт. Бирок мында тараптардын бири же жооптуулар бул турмушту бузуу же буздурууну талап кылууга укуктуу болушат. Мисалы, ата менен чоң атадан башка бир жооптуу никелеген жаш балдар балагатка жеткенде бул никеге ыраазы болушпаса, бузуу үчүн арызданууга укуктуу. Ошондой эле теңи болбогон же өзүнө ылайык даражада калың берүүнү создуктуруп жатканга никеленген балагат жашындагы кыздын жоопкерлери ыраазы болушпаса, никени бузууну талап кылууга акылуу.
Жыныстык жашоого алсыздык да никени бузуу талабына себеп болот ошондой эле эр-аялдыктын уланышына тоскоолдук болот. (“Дураруль- Хуккам”:1/326 “Жавхара”: 2/3; “Дамат”: 1/209).
Өкүм боюнча никенин түрлөрү
1. Жыныстык тараптан эңсөө талабы тынчтык бербей турса, никесиз жакындык кылуу коркунучу болсо, үйлөнүү парз.
2. Орточо абалдагылардын үйлөнүшү бекемделген сүннөт.
3. Аялга зыян берип коюу (мисалы жыныстык алсыздык сыяктуу анын укуктарын аткара албоо) коркунучу болсо, үйлөнүү макрух (“Дамат”: 1/209; “Жавхара”: 2/113; “ДурарульХуккам”: 1/326 ).
Туура болуу тарабынан никенин түрлөрү
1. Сахих нике.
2. Фасид нике.
3. Батыл нике.[14:21, 04.02.2016] ibragim: 1. Сахих нике. Нике келишиминин туура болуу шарттары болгон үйлөнүү “сахих нике” деп аталат.
Сахих никеде эркектин аялынын алдындагы милдеттери
а) калың: нике келишими учурунда калыңды белгилөө эстен чыкса да, аял ага укуктуу боло берет;
б) каржы: аялдын негизги муктаждыктарын аткарууга эркек милдеттүү;
в) башка аялдары да болсо, ортодо адилеттүүлүк кылуу.
г) тынч-таттуу өмүр сүрүү, жакшы мамиледе болуу.
Аялдын күйөөсүнүн алдындагы милдеттери
а) турмушка чыккан аял учурдагы күйөөсүнөн башкага никелениши арам (тыюу салынган).
б) аял күйөөсүнөн келишилген калыңды алса, анын үйүнө барат жана ага баш ийет;
в) Ислам туура көргөн абалдардан башкасында сыртка күйөөсүнүн уруксаты менен гана чыгат;
г) күйөөсүнүн Исламга каршы болбогон каалоосун аткарат;
д) күйөөсүнүн Исламдын чеги боюнча тарбия берүү укугун кабыл кылат (“Дамат”: 1/209; “Жавхара”: 2/3; “Фатава’и Хиндиййа”:1/ 268 ).
2. Фасид нике. Фасид нике эмне?
Күбөсүз нике, иддасы (талактан кийинки саналуу мөөнөт) бүтпөстөн мурда эжесинен соң синдисине же синдисинен соң эжесине үйлөнүү. Төртүнчү аялдын иддасы бүтпөстөн бешинчисине никеленүү, башка бирөөдөн ажырашкан аялга иддасы бүтпөстөн никеленүү сыяктуу никелер фасид (бузук) нике болуп саналат. Никенин фасид (бузук) экендигин билген эркек-аял дароо аны бузуулары керек.
Сахих (туура) никенин шарттары болбосо, ал фасид (бузук) болуп саналат. Күбөсүз же бир гана күбө менен
[14:22, 04.02.2016] ibragim: кыйылган нике же керектүү учурда жоопкердин уруксаты болбогон нике фасид.
Фасид никенин өкүмдөрү:
а) мындай никеленгендер дароо ажырашуулары шарт;
б) жыныстык катнаш болбосо, фасид нике жаман акыбет туудурбайт;
в) жыныстык катнаш болсо, махр мисл тактап айтканда, эл катары калың менен аталган калыңдын кайсы бири аз болсо, аял ошонусуна акылуу болот. Алты ай менен бир күн жылы аралыгында туулган баланын теги аныкталат.
3. Батыл (жокко чыккан) нике. Негизги түркүктөрү же шарттары кемчиликтүү болгон нике батыл болуп, жокко саналат. Мисалы, мусулман эркектин бутпарас аялга же мусулман аялдын мусулман эмес эркекке үйлөнүшү батыл (жокко чыгат). Жыныстык катнаш болсун-болбосун, мындай үйлөнүү эр-аялдыкка эч кандай натыйжа бербейт, дароо ажырашуу керек (“Дамат”: 1/210; “Жавхара”: 2/5; “Фатава’и Хиндиййа”:1/ 203).
Эмчектештик себептүү махрам (бири-бирине никеси арам) болгондор
Тек тараптан туугандыгы, нике аркылуу туугандык жана сүт тараптан туугандыгы да никеленүүгө тоскоолдук болот.
Эмизүү аркылуу болгон энелери, алардын кыздары, эжесиндилери, аялын эмизген аялдар (кайненелер), аялы эмизген өгөй кыздар, сүт тараптан уулунун аялдары, сүт тараптан атанын аялдары да арам (“Дамат”: 1/210; “Жавхара”: 2/205 ).
Эже-синдиге бир учурда никеленүүгө болобу?
Эже-синди менен бир учурда никеде болуу арам.
Аялдын атасынын бир тууган эже-карындашынын жана апасынын бир тууганын жана жээндерин бир учурда никеде кармоого болбойт, бирок экөөнөн бирин никеден чыгаргандан кийин экинчисине никеленсе болот.
Нике кыйган мусулман ошол учурда күбө да боло алат.
Анткени нике эки күбөнүн алдында эркек менен аялдын жооп жана кабыл алуулары менен болот.
Тойдон мурдагы нике
Исламий шарттар менен аткарылган ар кандай нике туура. Тойдон бир канча мурда кыйылса да. Мындай учурда аял шарият боюнча эркектин аялы. Эр-аялдык укуктары ортолорунда башталган болот. Азыркы учурда тойдон мурда кыйылган никелер келин менен күйөөнүн кенен көрүшүп жүрүүлөрү үчүн. Анткени никеленбеген кыз-жигит бирибирине шарият боюнча чоочун. Мына ушул чоочундукту ортодон алуу үчүн тойдон мурда нике кыйылат.
Нике үчүн балагат жашына жетүү шартпы?
Нике үчүн балагатка жетүү шарт эмес. Кызга жооптуу же өкүл киши тарабынан кыйылган нике да жарайт.
Акыл-эси тараптан оорулуулар үйлөнө алабы?
Акыл-эси тараптан оорулуулар да атайын жооптуу кишилер тарабынан үйлөндүрүлөт.
Никеге мажбурлоого болобу?
Акылдуу жана балагатка жеткен ар бир эркек өз каалоосун, ниетин баян кылуу менен үйлөнө алат. Ага жооптуу киши анын ыраазылыгын албастан, мажбурлап
[14:18, 04.02.2016] ibragim: үйлөндүрүшү мүмкүн эмес. Жубан жана жесир аялдын да ыраазылыгын албастан же ал каалабаган бирөөгө никелебейт. Ошондой эле балагатка жеткен кызды да ыраазылыгысыз эч ким турмушка узата албайт. Анткени Пайгамбарыбыз (САВ): “Ачык уруксаты алынбастан жубан жана ыраазылыгы алынбастан кыз узатылбайт”, деп айткан жана (намыстуу) кыз өз ыраазылыгын унчукпоо менен билдириши мүмкүндүгүн айткан (Бухарий. “Никах”:40).
Пайгамбарыбызга (САВ) бир кыз: “Атам мени мен каалабаган адамга турмушка берип жатат”, дегенде, бул никени бузууга болот, деп айткан (Бухарий. “Никах”:41).
Мындан балагатка жеткен кыз баланы күйөөгө узатуу үчүн анын ыраазылыгы шарт экендиги маалым болот.
Кыздын ыраазы болуу белгилери: жооптууга (мисалы:
атасына) унчукпоо, башка жакындарына ачык билдирүү.
Кыздын ыйлашы, күлүшү да абалына карап ыраазылыгын көрсөтөт. Мурда турмуш курган аял болсо, күйөөгө берилип жатканда ыраазылыгын ачык айтышы керек.
Ханафий мазхабы боюнча, бойго жеткен кыз бала жоптуусуз (м: атасынын макулдугусуз) да күйөөгө чыга алат
(“Дамат”:1/207). (Бирок азыркы учурдагы фатва – ылайыксыз адамга кыйылган нике валийнин (жооптуунун) уруксатына токтоп турат).
Нике келишими ишке ашуу үчүн керектүү шарттар
1. Ийжаб (сунуш) жана кабыл алуунун толук мааниде болушу.
2. Ийжаб (сунуш) жана кабылдын бир учурда бир жайда болушу.
3. Никеленүүчүлөрдүн бири-биринин сөздөрүн угушу.
4. Ийжаб (сунуш) менен кабылдын арасында сунушту жокко чыгара турган нерсенин жүзөгө келбеши.
5. Ар эки тараптын үйлөнүү же үйлөндүрүү укуктарына ээ болушу.[14:19, 04.02.2016] ibragim: 6. Мусулман аялга үйлөнүп жаткан эркектин мусулман болушу (“Дамат”:1/208).
Кандай эркекке никеленүүгө болбойт?
Эркек мусулман болбосо, динден кайткан болсо;
никесинде төрт аялы болсо, мусулман аял мындай эркекке никеленбейт. ( Китеп элинен болгон каапырга да).
Кандай аялга никеленүүгө болбойт?
Аял башка эркектин никесинде болсо, иддада болсо, динсиз болсо, (еврей же христиан дининде болушу тоскоолдук кылбайт).
Жакын же эмчектеш тууганы, нике аркылуу жүзөгө ашырылган жакын туугандык, ортого үч талак түшүүсү сыяктуу учурлар ар эки тарап үчүн никеленүүгө тоскоолдук кылат.
Нике келишимине кимдер күбө боло алат?
Нике келишими учурунда тараптардын сунуш жана кабылына эки эркиндиктеги балагатка жеткен, акылы толук мусулман эркек же ушул сыпаттарга ээ бир мусулман эркек менен эки мусулман аял күбө болушу керек. Күбөлөрдүн ар эки тараптан жашы чоң-кичине болушунун зарылдыгы жок.
Бирок акыл-эси ордунда жана балагат жашында болуулары шарт.
Балагатка жетпеген кыздын никеси
Турмушка чыга турган кыз балагатка жеткен болсо, анын ыраазылыгы шарт. Эгерде балагатка жетпеген болсо, ага жооптуусу никелесе болот (“Дамат”: 1/209; “Жавхара”: 2/3;
“Фатаваль-Хиндиййа: 1/267).
Жаш балдардын никеси
Мумаййиз (жакшы-жаманды ажырата турган) жаш баланын никеси ага жооптуунун уруксатына тиешелүү. Осуят
[14:20, 04.02.2016] ibragim: алдындагы кишинин нике келишими үчүн жооптуунун ыраазылыгы алынышы керек. Булардын ыраазылыгысыз кыйылган нике жарабайт. Ыраазылыктары алынгандан соң, никелери нике болот (“Дамат”: 1/209; “Жавхара”: 2/3; “Фатава’и Хиндиййа:1/267).
Никени байлоонунун шарттары
Байлоо шарттары болбогон нике жарабайт. Бирок мында тараптардын бири же жооптуулар бул турмушту бузуу же буздурууну талап кылууга укуктуу болушат. Мисалы, ата менен чоң атадан башка бир жооптуу никелеген жаш балдар балагатка жеткенде бул никеге ыраазы болушпаса, бузуу үчүн арызданууга укуктуу. Ошондой эле теңи болбогон же өзүнө ылайык даражада калың берүүнү создуктуруп жатканга никеленген балагат жашындагы кыздын жоопкерлери ыраазы болушпаса, никени бузууну талап кылууга акылуу.
Жыныстык жашоого алсыздык да никени бузуу талабына себеп болот ошондой эле эр-аялдыктын уланышына тоскоолдук болот. (“Дураруль- Хуккам”:1/326 “Жавхара”: 2/3; “Дамат”: 1/209).
Өкүм боюнча никенин түрлөрү
1. Жыныстык тараптан эңсөө талабы тынчтык бербей турса, никесиз жакындык кылуу коркунучу болсо, үйлөнүү парз.
2. Орточо абалдагылардын үйлөнүшү бекемделген сүннөт.
3. Аялга зыян берип коюу (мисалы жыныстык алсыздык сыяктуу анын укуктарын аткара албоо) коркунучу болсо, үйлөнүү макрух (“Дамат”: 1/209; “Жавхара”: 2/113; “ДурарульХуккам”: 1/326 ).
Туура болуу тарабынан никенин түрлөрү
1. Сахих нике.
2. Фасид нике.
3. Батыл нике.[14:21, 04.02.2016] ibragim: 1. Сахих нике. Нике келишиминин туура болуу шарттары болгон үйлөнүү “сахих нике” деп аталат.
Сахих никеде эркектин аялынын алдындагы милдеттери
а) калың: нике келишими учурунда калыңды белгилөө эстен чыкса да, аял ага укуктуу боло берет;
б) каржы: аялдын негизги муктаждыктарын аткарууга эркек милдеттүү;
в) башка аялдары да болсо, ортодо адилеттүүлүк кылуу.
г) тынч-таттуу өмүр сүрүү, жакшы мамиледе болуу.
Аялдын күйөөсүнүн алдындагы милдеттери
а) турмушка чыккан аял учурдагы күйөөсүнөн башкага никелениши арам (тыюу салынган).
б) аял күйөөсүнөн келишилген калыңды алса, анын үйүнө барат жана ага баш ийет;
в) Ислам туура көргөн абалдардан башкасында сыртка күйөөсүнүн уруксаты менен гана чыгат;
г) күйөөсүнүн Исламга каршы болбогон каалоосун аткарат;
д) күйөөсүнүн Исламдын чеги боюнча тарбия берүү укугун кабыл кылат (“Дамат”: 1/209; “Жавхара”: 2/3; “Фатава’и Хиндиййа”:1/ 268 ).
2. Фасид нике. Фасид нике эмне?
Күбөсүз нике, иддасы (талактан кийинки саналуу мөөнөт) бүтпөстөн мурда эжесинен соң синдисине же синдисинен соң эжесине үйлөнүү. Төртүнчү аялдын иддасы бүтпөстөн бешинчисине никеленүү, башка бирөөдөн ажырашкан аялга иддасы бүтпөстөн никеленүү сыяктуу никелер фасид (бузук) нике болуп саналат. Никенин фасид (бузук) экендигин билген эркек-аял дароо аны бузуулары керек.
Сахих (туура) никенин шарттары болбосо, ал фасид (бузук) болуп саналат. Күбөсүз же бир гана күбө менен
[14:22, 04.02.2016] ibragim: кыйылган нике же керектүү учурда жоопкердин уруксаты болбогон нике фасид.
Фасид никенин өкүмдөрү:
а) мындай никеленгендер дароо ажырашуулары шарт;
б) жыныстык катнаш болбосо, фасид нике жаман акыбет туудурбайт;
в) жыныстык катнаш болсо, махр мисл тактап айтканда, эл катары калың менен аталган калыңдын кайсы бири аз болсо, аял ошонусуна акылуу болот. Алты ай менен бир күн жылы аралыгында туулган баланын теги аныкталат.
3. Батыл (жокко чыккан) нике. Негизги түркүктөрү же шарттары кемчиликтүү болгон нике батыл болуп, жокко саналат. Мисалы, мусулман эркектин бутпарас аялга же мусулман аялдын мусулман эмес эркекке үйлөнүшү батыл (жокко чыгат). Жыныстык катнаш болсун-болбосун, мындай үйлөнүү эр-аялдыкка эч кандай натыйжа бербейт, дароо ажырашуу керек (“Дамат”: 1/210; “Жавхара”: 2/5; “Фатава’и Хиндиййа”:1/ 203).
Эмчектештик себептүү махрам (бири-бирине никеси арам) болгондор
Тек тараптан туугандыгы, нике аркылуу туугандык жана сүт тараптан туугандыгы да никеленүүгө тоскоолдук болот.
Эмизүү аркылуу болгон энелери, алардын кыздары, эжесиндилери, аялын эмизген аялдар (кайненелер), аялы эмизген өгөй кыздар, сүт тараптан уулунун аялдары, сүт тараптан атанын аялдары да арам (“Дамат”: 1/210; “Жавхара”: 2/205 ).
Эже-синдиге бир учурда никеленүүгө болобу?
Эже-синди менен бир учурда никеде болуу арам.
Аялдын атасынын бир тууган эже-карындашынын жана апасынын бир тууганын жана жээндерин бир учурда никеде кармоого болбойт, бирок экөөнөн бирин никеден чыгаргандан кийин экинчисине никеленсе болот.
#74 05 February 2016 - 16:01
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[15:53, 05.02.2016] ibragim: Ошондой эле, иддасы (талактан кийин саналуучу мөөнөтү) бүтпөгөн аялга үйлөнүү да арам (тыйылган).
Кайната менен кайненеге кандай кайрылат?
Бир мусулман бирөөнү өз атасы эмес экендигин билип туруп атам, деп доомат кылышы арам (Муслим. “Ийман”:113;
Жасас. “Ахкаамуль- Куран”:222).
Энелик маселеси да ушундай. Бирок эр-аял бири-бирине жылуу-жумшак мамиледе болуулары жана бири-биринин жакындарына өздөрүнө жага турган сөз менен кайрылышы жана урмат көрсөтүү өздөрүнүн милдети экендиги жана мамлекетибиздеги үрп-адат боюнча кайнатаны “ата”, кайненени “эне (апа)” деп кайрылуунун Исламий бир тоскоолдугу жок. Ошондой эле мажбурлоо да жок. Куранда бул маселе боюнча аят болбогондой эле хадистерде да буга тиешелүү бир көрсөтмө жок.
Пайгамбарыбыз (САВ) кайнатасы Азирети Абу Бакрды же Азирети Умарды “ата” деген эмес, күйөө балдары Азирети Усман жана Азирети Али да (Аллаh булардын баарынан ыраазы болсун) Пайгамбарыбызды (САВ) “ата” деген эмес. “Расулуллоh! (Аллаhтын элчиси!)” (САВ)- деп кайрылышкан.
Аллаh Тааланы, Пайгамбарды, Китепти, динди сөккөндүн никеси жарайбы?
Аллаh Тааланы, Пайгамбарды, Куранды, Динди жана ыйык саналган башка нерселерди акаарат кылган, сөккөн киши динден чыгып, каапыр болот. Бул кишинин ыйманы кеткен соң никеси да бузулат. Тообо кылып, ыйманын жаңыламайынча, тактап айтканда башкадан ыйман келтирмейинче ыйманы да никеси да жок. Тообо кылып, ыйманын, никесин жаңылашы керек (Карафи. “аль-Фарук”: 4/295).
[15:53, 05.02.2016] ibragim: Кайненесин сөккөндүн никеси
Кайненени же энени сөгүү эң чоң күнөөлөрдөн. Бирок никеси бузулбайт. Никеге зыян келтирбестиги күнөөнүн кичинелигине далалат эмес. Мусулман мындай иштен сактанышы, өзүн тыйышы керек.
Үйлөнө турган эркекке жана сүннөт кылына турган балага кына коюу
Аялдарга кына коюуга уруксат. Бирок үйлөнө турган эркекке же сүннөт кылына турган балага кына коюу арам.
Бирок эркектер шыпаа ниетинде кынадан пайдаланса болот
(“аль-Хавилиль- Фалавий”:1/114).
Исламда бойдок өтүү, турмуш курбоо барбы?
Жок. Кедей болсо, анын үйлөнүүсүнө жардам берүү бай мусулмандардын милдети. Бул нерсе эркек жана аялды күнөө иштерден сактап, коомчулукта таза өмүр сүрүүнүн бирден-бир жолу.
Куран боюнча, турмуш куруу мусулмандын табигый укугу. “Өз араларыңардагы бойдок-жесирлерди ошондой эле кулдарыңардын жана күңдөрүңөрдүн жакшыларын үйлөндүргүлө. Эгерде алар кедей болушса, Аллаh өз берешендиги менен аларды бай-муктажсыз кылат. Аллаh
(берешендиги) Кең, билүүчү” (Нур сүрөсү, 32-аят). Бул ыйык аяттан максат ушул: эч ким Ислам коомунда бойдок, жесир, турмуш курбастан калбасын. Анткени жыныстык эңсөөлөр аны тескери жолдорго баштабасын. Бул буйрук бардык мусулмандарга тиешелүү. Расулуллоh САВ) бойдок өтүүнү каалаган Усман ибн Мазъунга мындай деген: “Жалгыз бой абалда Аллаhка жакындаба! ” “Дайлами”: 2/290). Азирети Умардын (РА): “Үч күндөн кийин өлүшүмдү билсем да бойдок өтпөстөн, үйлөнүүнү артык көрдүм”, деп айтканы риваят кылынган (Суютий. “Жамиъуль-Жавамиъ”: 1/90).[15:54, 05.02.2016] ibragim: Кош бойлуу аял башкага никелене алабы?
Боюнда бар аял ичиндеги баласынын теги аныкталгандан соң, эри өлсө же ажырашса, башка эркекке никеленсе болбойт. Анткени аялдын иддасы (талактан кийинки саналуу мөөнөтү) төрөгөндөн кийин аяктайт.
Баласын төрөгөндөн соң башкага никеленсе болот.
ИСЛАМДАГЫ ЭМЧЕКТЕШТИК
Нике жөнүндө сөз жүргөндө эмчектештик боюнча да токтолуп өтүү керек. Анткени, эмчектештик себебинен да адамдар ортосунда никеге тосмо (арамдык) пайда болот.
Ошондуктан аялдар зарылсыз өз баласынан башкаларды эмизбеши керек. Эгер эмизген болсо, кийин өздөрүнө күйөө бала же келин кылып албасын.
Баланы эмизүү мөөнөтү канча?
Баланы эмизүү мөөнөтү Имам Аъзамдын пикири
боюнча эки жарым жыл (жаш). (Сохибайндын сөзү боюнча фатва эки жылга берилет.)
Аллаhтын элчиси (САВ): Бала сүттөн ажырагандан соң, эмчектештик пайда болбойт”, деп айткан. Хадистеги сүттөн ажыраштан максат бул - мөөнөт. Тактап айтканда, эки жарым жашка толбогон бала сүттөн ажыраган болсо да, эмчектештик пайда болот. Ал эми эки жарым жаштан ашкандан соң башка энени эмсе эмчектештик пайда болбойт
( “аль-Хидая”: 1/223; “Жавхара”: 2/34).
Аял күйөөсүнүн уруксатысыз башка баланы эмизе алабы?
Башканын баласын эмизүү шариятта адал. Бирок күйөөсүнүн уруксаты керек. Күйөөсүнөн уруксат албастан башка баланы эмизүү макрух (“Дураруль- Хуккам”:1/355; “Жавхара”: 2/34).
[15:55, 05.02.2016] ibragim: Сүт эмүү мөөнөтүнөн соң эмизсе болобу?
Бул жөнүндө Имам Маргинаний мындай деген:
“Мөөнөт чыккандан соң, эмизүү же эмүү мубах (эрктүү) болбойт, анткени аны мубах (эрктүү) кылган нерсе балага зарыл болгон учур. Сүт аялдын бир бөлүгү, инсандын бир бөлүгүн жеген арам” ( “аль-Хидая”: 1/223; “Жавхара”: 2/34). Демек, эмизүү зарылдык себебинен гана адал болот.
Эмчектештер мурас алууда шериктеш болобу?
Жок. Сүт ортодогу мураскорлукту пайда кылбайт.
Сүттүн өлчөмү
Ортодо сүт махрамдык (никеленүүгө арамдык) пайда болуу үчүн бир тамчы сүттүн ашказанга жете турган өлчөмдө эмилиши жетиштүү. Көкүрөктөн эмүү да шарт эмес, саап алып, эмизсин же кашык менен ичирсин айырмасы жок.
Негизгиси сүттүн ашказанга жетиши.
Киши сүт уулу талак кылган аялга никелене алабы?
Нике себептүү махрамдык (никеленүүгө арамдык) пайда болот. Мисалы, киши сүт уулунун же сүт атасынын (талак кылган) аялына никелене албайт. Аял да сүт кызынын күйөөсүнө турмушка чыга албайт. Бир эркек сүт кызын шахват (берилүү) менен кармалап-тийишсе, аялы талак болот. Эгерде аял сүт уулун шахват (кызыгуу) менен кармаласа, ал аялга күйөөсү арам болот, талак түшөт.
(Түшүндүрмө: Мисалы, бир аял күйөөсүнөн боюна бүтүп, ошол себептен сүттүү болуп, ошол учурда башка бир сүт эмүү жашындагы баланы эмизсе, ал бала аялдын ушул күйөөсүнө сүт уулу же кызы болуп саналат.)[15:55, 05.02.2016] ibragim: туугандарга үйлөнүүнүн зыяндуу тараптары
Жогоруда атасынын бир тууганы, энесинин бир тууганы махрам (никеленүүгө арам) экендиги, бирок алардын балдары арам эмес экендигин айтып өттүк. Демек, эненин бир тууганы менен атанын бир тууганы өз ара никелениши шариятта адал.
Бирок башкаларга караганда туугандарга үйлөнүүнүн кээ бир кооптуу жана оңтойсуз тараптары бар. Баланын саксаламат жана бакубат болуп төрөлүшүнө эр-аялдын бирибирине мээрим-махабаттуу жана күчтүү жыныстык эңсөөдө болуусу өтө зарыл экендиги маалым. Анткени, Пайгамбарыбыз (САВ) да эркектерге жыныстык мамиле учурунда шашылбоону, аялдарды канааттандырууга аракет кылууну осуят кылган. Кээде мындай учурлар кездешет:
аталары бир туугандар бир короодо чоңоюшат, бири-бирин өтө жакын сезишет, ошондуктан, аларда бири-бирине болгон жыныстык каалоо кээде болбойт. Ошондой эле туугандардын арасында эмчектештер көп кездешет. Мына ушул эки тарап балдардын майып болуп төрөлүүсүнүн негизги себептеринен.
Азыркы илим балдардын кемчиликтүү, майып болуп төрөлүшүнө негизги себеп кылып, жакын туугандарга үйлөнүүнү көрсөтүүдө. Кандын окшоштугу себептүү төрөлгөн жакын туугандардын арасында көбүрөөк кездешүүсү шыпаакерлердин ушундай жыйынтыкка келишине себеп болгон. Бирок алар жогоруда айткан эмчектештик маселесин эстен чыгарышууда. Бул негизге калыс карабай жаткандар Исламдын өкүмүн да бир ойлоп көрүшсө, акыйкатка жакындаган болушмак.
Турмуш кура турган эркек-аялдын теңдиги
Бул теңдик арапча “куфф” деп аталат. Шариятта – турмуш кура турган жубайлардын кээ бир жактан бирибирине тең болуусу. Бул боюнча Куранда өкүм жок. Атайын хадис да жок. Болгону бир хадис бар: “Үч нерсени
[15:56, 05.02.2016] ibragim: кечиктирбе, намазды, жаназаны жана теңи табылган кызды”
(“Байхакий”: 7/133). Көпчүлүк аалымдарды теңдик шарт дегендерине себеп, жубайлардын ортосундагы түшүнбөстүк жана келишпестиктердин алдын алуу, айрыкча эркектердин кээ бир тараптардан аялдан төмөн болбоосу, үй-бүлө башчылыгы бекем болуп, кээ мааниде тили кыска болбосун деген максат. Үйлөнүүдөгү теңдикте аялга эмес, эркекке көңүл бурулат. Эркек өзүнө тең болбогон аялга үйлөнө алат.
Аял теңи болбогон эркекке турмушка чыкса, жоопкерлер аларды ажыратуу үчүн каршы болушу мүмкүн. Турмуш курулгандан кийин ортого келген айырмалардын үй-бүлөгө зыяны жок. Этибарга алынбайт (Билман. “Хукукуль-Исламия”: 2/65).
Теңдиктеги көздөлгөн максат жана өзгөчөлүктөр
1. Текте тең болуу.
2. Диндарлык тараптан тең болуу.
3. Илим, өнөр жана жүрүш-турушта тең болуу.
4. Байлыкта тең болуу.
5. Азаттыкта тең болуу.
Төрт мазхабтын имамдары турмуш кура турган жубайлардын ортосундагы диндарлык тарабынан теңдиктин зарылдыгы боюнча маселеде бир бүтүмдө. Ошону менен бирге, Бизде (ханафийлерде) эркектин теги аялдыкынан төмөн болбоосу айтылат. (“Фатхуль-Кадир”: 2/419).
Шафиъийлерде болсо, эркек аялдан диндарлык, тек, жүрүштурушта жана азаттык тарабынан төмөн болбоосу керек.
Ханбалийлер майда айырмалар менен шафиъийлерге кошулат. Маликийлер диний далилдер тарабынан дагы да бекем түшүнүктө. (Фатхуль-Кадир”: 2/419. Буларга караганда, теңдикте диндарлыгына, дене мүчөлөрүнүн саламаттыгына гана этибар берилиши керек ( Билман. “Хукукуль-Исламия”: 2/65).
Ханафийлер боюнча да, шафиъийлер боюнча да теңдиктин болбоосу никенин туура болуусуна тоскоол болбойт.
Ханафийлерден бир гана Имам Кархийдин пикири боюнча никеде теңдик тап-такыр шарт эмес (Билман.“Хукукуль-Исламия”: 2/71).
Кайната менен кайненеге кандай кайрылат?
Бир мусулман бирөөнү өз атасы эмес экендигин билип туруп атам, деп доомат кылышы арам (Муслим. “Ийман”:113;
Жасас. “Ахкаамуль- Куран”:222).
Энелик маселеси да ушундай. Бирок эр-аял бири-бирине жылуу-жумшак мамиледе болуулары жана бири-биринин жакындарына өздөрүнө жага турган сөз менен кайрылышы жана урмат көрсөтүү өздөрүнүн милдети экендиги жана мамлекетибиздеги үрп-адат боюнча кайнатаны “ата”, кайненени “эне (апа)” деп кайрылуунун Исламий бир тоскоолдугу жок. Ошондой эле мажбурлоо да жок. Куранда бул маселе боюнча аят болбогондой эле хадистерде да буга тиешелүү бир көрсөтмө жок.
Пайгамбарыбыз (САВ) кайнатасы Азирети Абу Бакрды же Азирети Умарды “ата” деген эмес, күйөө балдары Азирети Усман жана Азирети Али да (Аллаh булардын баарынан ыраазы болсун) Пайгамбарыбызды (САВ) “ата” деген эмес. “Расулуллоh! (Аллаhтын элчиси!)” (САВ)- деп кайрылышкан.
Аллаh Тааланы, Пайгамбарды, Китепти, динди сөккөндүн никеси жарайбы?
Аллаh Тааланы, Пайгамбарды, Куранды, Динди жана ыйык саналган башка нерселерди акаарат кылган, сөккөн киши динден чыгып, каапыр болот. Бул кишинин ыйманы кеткен соң никеси да бузулат. Тообо кылып, ыйманын жаңыламайынча, тактап айтканда башкадан ыйман келтирмейинче ыйманы да никеси да жок. Тообо кылып, ыйманын, никесин жаңылашы керек (Карафи. “аль-Фарук”: 4/295).
[15:53, 05.02.2016] ibragim: Кайненесин сөккөндүн никеси
Кайненени же энени сөгүү эң чоң күнөөлөрдөн. Бирок никеси бузулбайт. Никеге зыян келтирбестиги күнөөнүн кичинелигине далалат эмес. Мусулман мындай иштен сактанышы, өзүн тыйышы керек.
Үйлөнө турган эркекке жана сүннөт кылына турган балага кына коюу
Аялдарга кына коюуга уруксат. Бирок үйлөнө турган эркекке же сүннөт кылына турган балага кына коюу арам.
Бирок эркектер шыпаа ниетинде кынадан пайдаланса болот
(“аль-Хавилиль- Фалавий”:1/114).
Исламда бойдок өтүү, турмуш курбоо барбы?
Жок. Кедей болсо, анын үйлөнүүсүнө жардам берүү бай мусулмандардын милдети. Бул нерсе эркек жана аялды күнөө иштерден сактап, коомчулукта таза өмүр сүрүүнүн бирден-бир жолу.
Куран боюнча, турмуш куруу мусулмандын табигый укугу. “Өз араларыңардагы бойдок-жесирлерди ошондой эле кулдарыңардын жана күңдөрүңөрдүн жакшыларын үйлөндүргүлө. Эгерде алар кедей болушса, Аллаh өз берешендиги менен аларды бай-муктажсыз кылат. Аллаh
(берешендиги) Кең, билүүчү” (Нур сүрөсү, 32-аят). Бул ыйык аяттан максат ушул: эч ким Ислам коомунда бойдок, жесир, турмуш курбастан калбасын. Анткени жыныстык эңсөөлөр аны тескери жолдорго баштабасын. Бул буйрук бардык мусулмандарга тиешелүү. Расулуллоh САВ) бойдок өтүүнү каалаган Усман ибн Мазъунга мындай деген: “Жалгыз бой абалда Аллаhка жакындаба! ” “Дайлами”: 2/290). Азирети Умардын (РА): “Үч күндөн кийин өлүшүмдү билсем да бойдок өтпөстөн, үйлөнүүнү артык көрдүм”, деп айтканы риваят кылынган (Суютий. “Жамиъуль-Жавамиъ”: 1/90).[15:54, 05.02.2016] ibragim: Кош бойлуу аял башкага никелене алабы?
Боюнда бар аял ичиндеги баласынын теги аныкталгандан соң, эри өлсө же ажырашса, башка эркекке никеленсе болбойт. Анткени аялдын иддасы (талактан кийинки саналуу мөөнөтү) төрөгөндөн кийин аяктайт.
Баласын төрөгөндөн соң башкага никеленсе болот.
ИСЛАМДАГЫ ЭМЧЕКТЕШТИК
Нике жөнүндө сөз жүргөндө эмчектештик боюнча да токтолуп өтүү керек. Анткени, эмчектештик себебинен да адамдар ортосунда никеге тосмо (арамдык) пайда болот.
Ошондуктан аялдар зарылсыз өз баласынан башкаларды эмизбеши керек. Эгер эмизген болсо, кийин өздөрүнө күйөө бала же келин кылып албасын.
Баланы эмизүү мөөнөтү канча?
Баланы эмизүү мөөнөтү Имам Аъзамдын пикири
боюнча эки жарым жыл (жаш). (Сохибайндын сөзү боюнча фатва эки жылга берилет.)
Аллаhтын элчиси (САВ): Бала сүттөн ажырагандан соң, эмчектештик пайда болбойт”, деп айткан. Хадистеги сүттөн ажыраштан максат бул - мөөнөт. Тактап айтканда, эки жарым жашка толбогон бала сүттөн ажыраган болсо да, эмчектештик пайда болот. Ал эми эки жарым жаштан ашкандан соң башка энени эмсе эмчектештик пайда болбойт
( “аль-Хидая”: 1/223; “Жавхара”: 2/34).
Аял күйөөсүнүн уруксатысыз башка баланы эмизе алабы?
Башканын баласын эмизүү шариятта адал. Бирок күйөөсүнүн уруксаты керек. Күйөөсүнөн уруксат албастан башка баланы эмизүү макрух (“Дураруль- Хуккам”:1/355; “Жавхара”: 2/34).
[15:55, 05.02.2016] ibragim: Сүт эмүү мөөнөтүнөн соң эмизсе болобу?
Бул жөнүндө Имам Маргинаний мындай деген:
“Мөөнөт чыккандан соң, эмизүү же эмүү мубах (эрктүү) болбойт, анткени аны мубах (эрктүү) кылган нерсе балага зарыл болгон учур. Сүт аялдын бир бөлүгү, инсандын бир бөлүгүн жеген арам” ( “аль-Хидая”: 1/223; “Жавхара”: 2/34). Демек, эмизүү зарылдык себебинен гана адал болот.
Эмчектештер мурас алууда шериктеш болобу?
Жок. Сүт ортодогу мураскорлукту пайда кылбайт.
Сүттүн өлчөмү
Ортодо сүт махрамдык (никеленүүгө арамдык) пайда болуу үчүн бир тамчы сүттүн ашказанга жете турган өлчөмдө эмилиши жетиштүү. Көкүрөктөн эмүү да шарт эмес, саап алып, эмизсин же кашык менен ичирсин айырмасы жок.
Негизгиси сүттүн ашказанга жетиши.
Киши сүт уулу талак кылган аялга никелене алабы?
Нике себептүү махрамдык (никеленүүгө арамдык) пайда болот. Мисалы, киши сүт уулунун же сүт атасынын (талак кылган) аялына никелене албайт. Аял да сүт кызынын күйөөсүнө турмушка чыга албайт. Бир эркек сүт кызын шахват (берилүү) менен кармалап-тийишсе, аялы талак болот. Эгерде аял сүт уулун шахват (кызыгуу) менен кармаласа, ал аялга күйөөсү арам болот, талак түшөт.
(Түшүндүрмө: Мисалы, бир аял күйөөсүнөн боюна бүтүп, ошол себептен сүттүү болуп, ошол учурда башка бир сүт эмүү жашындагы баланы эмизсе, ал бала аялдын ушул күйөөсүнө сүт уулу же кызы болуп саналат.)[15:55, 05.02.2016] ibragim: туугандарга үйлөнүүнүн зыяндуу тараптары
Жогоруда атасынын бир тууганы, энесинин бир тууганы махрам (никеленүүгө арам) экендиги, бирок алардын балдары арам эмес экендигин айтып өттүк. Демек, эненин бир тууганы менен атанын бир тууганы өз ара никелениши шариятта адал.
Бирок башкаларга караганда туугандарга үйлөнүүнүн кээ бир кооптуу жана оңтойсуз тараптары бар. Баланын саксаламат жана бакубат болуп төрөлүшүнө эр-аялдын бирибирине мээрим-махабаттуу жана күчтүү жыныстык эңсөөдө болуусу өтө зарыл экендиги маалым. Анткени, Пайгамбарыбыз (САВ) да эркектерге жыныстык мамиле учурунда шашылбоону, аялдарды канааттандырууга аракет кылууну осуят кылган. Кээде мындай учурлар кездешет:
аталары бир туугандар бир короодо чоңоюшат, бири-бирин өтө жакын сезишет, ошондуктан, аларда бири-бирине болгон жыныстык каалоо кээде болбойт. Ошондой эле туугандардын арасында эмчектештер көп кездешет. Мына ушул эки тарап балдардын майып болуп төрөлүүсүнүн негизги себептеринен.
Азыркы илим балдардын кемчиликтүү, майып болуп төрөлүшүнө негизги себеп кылып, жакын туугандарга үйлөнүүнү көрсөтүүдө. Кандын окшоштугу себептүү төрөлгөн жакын туугандардын арасында көбүрөөк кездешүүсү шыпаакерлердин ушундай жыйынтыкка келишине себеп болгон. Бирок алар жогоруда айткан эмчектештик маселесин эстен чыгарышууда. Бул негизге калыс карабай жаткандар Исламдын өкүмүн да бир ойлоп көрүшсө, акыйкатка жакындаган болушмак.
Турмуш кура турган эркек-аялдын теңдиги
Бул теңдик арапча “куфф” деп аталат. Шариятта – турмуш кура турган жубайлардын кээ бир жактан бирибирине тең болуусу. Бул боюнча Куранда өкүм жок. Атайын хадис да жок. Болгону бир хадис бар: “Үч нерсени
[15:56, 05.02.2016] ibragim: кечиктирбе, намазды, жаназаны жана теңи табылган кызды”
(“Байхакий”: 7/133). Көпчүлүк аалымдарды теңдик шарт дегендерине себеп, жубайлардын ортосундагы түшүнбөстүк жана келишпестиктердин алдын алуу, айрыкча эркектердин кээ бир тараптардан аялдан төмөн болбоосу, үй-бүлө башчылыгы бекем болуп, кээ мааниде тили кыска болбосун деген максат. Үйлөнүүдөгү теңдикте аялга эмес, эркекке көңүл бурулат. Эркек өзүнө тең болбогон аялга үйлөнө алат.
Аял теңи болбогон эркекке турмушка чыкса, жоопкерлер аларды ажыратуу үчүн каршы болушу мүмкүн. Турмуш курулгандан кийин ортого келген айырмалардын үй-бүлөгө зыяны жок. Этибарга алынбайт (Билман. “Хукукуль-Исламия”: 2/65).
Теңдиктеги көздөлгөн максат жана өзгөчөлүктөр
1. Текте тең болуу.
2. Диндарлык тараптан тең болуу.
3. Илим, өнөр жана жүрүш-турушта тең болуу.
4. Байлыкта тең болуу.
5. Азаттыкта тең болуу.
Төрт мазхабтын имамдары турмуш кура турган жубайлардын ортосундагы диндарлык тарабынан теңдиктин зарылдыгы боюнча маселеде бир бүтүмдө. Ошону менен бирге, Бизде (ханафийлерде) эркектин теги аялдыкынан төмөн болбоосу айтылат. (“Фатхуль-Кадир”: 2/419).
Шафиъийлерде болсо, эркек аялдан диндарлык, тек, жүрүштурушта жана азаттык тарабынан төмөн болбоосу керек.
Ханбалийлер майда айырмалар менен шафиъийлерге кошулат. Маликийлер диний далилдер тарабынан дагы да бекем түшүнүктө. (Фатхуль-Кадир”: 2/419. Буларга караганда, теңдикте диндарлыгына, дене мүчөлөрүнүн саламаттыгына гана этибар берилиши керек ( Билман. “Хукукуль-Исламия”: 2/65).
Ханафийлер боюнча да, шафиъийлер боюнча да теңдиктин болбоосу никенин туура болуусуна тоскоол болбойт.
Ханафийлерден бир гана Имам Кархийдин пикири боюнча никеде теңдик тап-такыр шарт эмес (Билман.“Хукукуль-Исламия”: 2/71).
#75 06 February 2016 - 13:14
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 3308
- 09 March 15
- : 24 Jul 2021 23:47
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Кыргызстан
АР БИР АЯЛ БИЛУУСУ КЕРЕК....
Имам Али ибн абу Талиб (р.а) айтат: Бир куну Пайгамбарыбызга ﷺ бир аял келип мындай деп айтты: -Мен бир адамга куйоого чыкканы турам,ушуга кандай карайсыз?- деди. Пайгамбарыбыз ﷺ жылмайуу менен жооп берди: -Аялдын алдында эркектин акысы ото коп, аткара аласынбы?-деди. Эркектин кандай акысы бар-деди аял. -Эгер сен аны таарынтсан, Аллага каршы чыккан болосун жана сенин намазын кабыл болбойт. Дагы айтышынызды отуном-деди аял. -Эгер аял, куйосунун уруксатысыз кочого чыкса, анда ар бир кадамы куноо болуп саналат-деди. Дагы айтышынызды отуном-деди аял. -Эгер куйосуно жаман соз айтса, анда кыямат куну тили менен асылган болот-деди. Дагы айтышынызды отуном-деди аял. -Эгер аялында байлык болуп туруп, куйосуно жардам бербесе, анда акыретте жузу кара болот- деди Пайгамбарыбыз ﷺ . Дагы айтышынызды отуном-деди аял. -Эгер куйосунун малынан (байлыгынан) уурдап, башка бироого берсе жана ал учун кечирим сурабаса, анда Аллах анын садакасын жана зекетин кабыл албайт-деди. Дагы айтышынызды отуном-деди аял. -Кайсыл бир аял, куйосун урушса, же ага каршы соз суйлосо, анда тозокто тили менен асылган болот.Жана музыка бар жерге барса, же ошол жерге акча берсе, анда сооптору куйуп кетет.Ал эми андагы кийимдер ага айтышат: «Берекелуу кундору жана куйондун алдында кийбей, бизди харам жерге кийип жатасын».Мындай аялдарды Аллах тозокто 1000 жыл куйгузот-деди. Бул нерселердин баарын угуп буткондон сон, ал аял айтты: -«Оо Аллахтын элчиси, буга чейин куйоого чыккан эмес элем, эми мындан ары дагы чыкпаймын». Пайгамбарыбыз ﷺ айтты: -Куйоого чыксан канча сооп табарынды айтып берейинби? Уккунун анда: - Эгер куйон сага «Аллах сага ыраазы болсун»-деп айтса, анда бул 60 жыл ибадат кылгандан дагы жакшыраак.Эгер сен ага бир тамчы суу берсен, бир жыл орозо кармагандан дагы жакшыраак.Куйон менен ойноп-кулуу, 60 кулду боштондукка чыгарганда жакшыраак.Куйондун малын (дуйно-байлыгын) сактап жана анын туугандарына жакшы мамиле кылсан, беш маал намаз окуп, орозо кармап, анда ал нерселер, 1000 жолу Меккеге барып, Каабаны айлангандан жакшыраак-деди Пайгамбарыбызﷺ, сальяллоху алейхи уа ассалям.
-------
Имам Али ибн абу Талиб (р.а) айтат: Бир куну Пайгамбарыбызга ﷺ бир аял келип мындай деп айтты: -Мен бир адамга куйоого чыкканы турам,ушуга кандай карайсыз?- деди. Пайгамбарыбыз ﷺ жылмайуу менен жооп берди: -Аялдын алдында эркектин акысы ото коп, аткара аласынбы?-деди. Эркектин кандай акысы бар-деди аял. -Эгер сен аны таарынтсан, Аллага каршы чыккан болосун жана сенин намазын кабыл болбойт. Дагы айтышынызды отуном-деди аял. -Эгер аял, куйосунун уруксатысыз кочого чыкса, анда ар бир кадамы куноо болуп саналат-деди. Дагы айтышынызды отуном-деди аял. -Эгер куйосуно жаман соз айтса, анда кыямат куну тили менен асылган болот-деди. Дагы айтышынызды отуном-деди аял. -Эгер аялында байлык болуп туруп, куйосуно жардам бербесе, анда акыретте жузу кара болот- деди Пайгамбарыбыз ﷺ . Дагы айтышынызды отуном-деди аял. -Эгер куйосунун малынан (байлыгынан) уурдап, башка бироого берсе жана ал учун кечирим сурабаса, анда Аллах анын садакасын жана зекетин кабыл албайт-деди. Дагы айтышынызды отуном-деди аял. -Кайсыл бир аял, куйосун урушса, же ага каршы соз суйлосо, анда тозокто тили менен асылган болот.Жана музыка бар жерге барса, же ошол жерге акча берсе, анда сооптору куйуп кетет.Ал эми андагы кийимдер ага айтышат: «Берекелуу кундору жана куйондун алдында кийбей, бизди харам жерге кийип жатасын».Мындай аялдарды Аллах тозокто 1000 жыл куйгузот-деди. Бул нерселердин баарын угуп буткондон сон, ал аял айтты: -«Оо Аллахтын элчиси, буга чейин куйоого чыккан эмес элем, эми мындан ары дагы чыкпаймын». Пайгамбарыбыз ﷺ айтты: -Куйоого чыксан канча сооп табарынды айтып берейинби? Уккунун анда: - Эгер куйон сага «Аллах сага ыраазы болсун»-деп айтса, анда бул 60 жыл ибадат кылгандан дагы жакшыраак.Эгер сен ага бир тамчы суу берсен, бир жыл орозо кармагандан дагы жакшыраак.Куйон менен ойноп-кулуу, 60 кулду боштондукка чыгарганда жакшыраак.Куйондун малын (дуйно-байлыгын) сактап жана анын туугандарына жакшы мамиле кылсан, беш маал намаз окуп, орозо кармап, анда ал нерселер, 1000 жолу Меккеге барып, Каабаны айлангандан жакшыраак-деди Пайгамбарыбызﷺ, сальяллоху алейхи уа ассалям.
-------
لا اله الا انت سبحا نك اني كنت من الظا لمين
#76 06 February 2016 - 14:56
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:23, 06.02.2016] ibragim: Теңдикти зарыл деп билбей турган аалымдар инсан негизи тең жаратылгандыгына,
Ислам түрдүү коомдук баскычтар арасында теңдикти жүзөөгө чыгаргандыгына этибар беришет. “Чынында Исламда бардык инсандар тарактын тиштериндей тең (“Фатхуль-Кадир”:
2/48). Инсандар арасындагы өзгөчөлүк бир гана Аллаh Тааладан коркуу тарабынан. Мал-дүйнө өлчөм боло албайт, анткени ал келип, кетүүчү ( “Билман.“Хукукуль-
Исламия”: 2/75). Бул мааниде жок боло турган өзгөчөлүктөгү теңдик маселесинде ашыкча токтолуунун кажети жок. Жок болбой турган өзгөчөлүктөрдүн үстүндө токтолуу керек. Аларга диндарлык, жакшы кулк-мүнөз, чырай жана илим сыяктуулар кирет.
Кедей байышы мүмкүн, бирок кулк-мүнөзү жана диний ишенимдери алсыз, Исламий илими жок, жахыл (илимсиз) инсандардын өзгөрүшү кыйын. Ата-эне жана чоң аталардын диндар, илим жана артыкчылык ээси болушу, бул сыяктуу баалуу өлчөмдөрдөн жакыр болгон перзенттерге мактануу жана үстөмдүк себеби болбойт. (“Фатхуль-Кадир”: 2/424).
Ошондуктан, теңдик үй-бүлөлөрдөн да көбүрөөк азыр турмуш кура тургандардын өздөрүнөн сүрүштүрүлүшү керек.
Ошондо үй-бүлөдө бейкутчулук болот. Эгерде теңдик үйбүлөлөрдөн (ата-энелеринен) изделип, турмуш кура тургандардын өздөрүнө көңүл бурулбаса, жаш үй-бүлө атаэнесинин боорунан ажыралып чыкса, бул теңдик бузулушу мүмкүн.
Мусулман эмес менен турмуш куруу
Мусулман эркек Китеп элине, тактап айтканда, еврей же христиан аялга, ал аялдын афифа, башкача айтканда, сойку болбостугу шарты аркылуу, үйлөнүүсү – макрух болуу менен жарай берет. (Ма-ида, 5). Бирок динсизге үйлөнүүгө болбойт.
Куранда мушрик аялдарга, алар ыйман келтирмейинче, никеленүү тыйылган (Бакара, 221).
Мусулман аялдын мусулман эмес эркекке турмушка чыгышы арам (тыйылган). Бул мусулман эмес эркек еврей
[14:26, 06.02.2016] ibragim: болсун, христиан болсун, мушрик болсун, тап-такыр динсиз болсун – айырмасы жок. Куранда минтип айтылат: “Тээ ыйманга келишмейинче мушрик аялдарга үйлөнбөгүлө.
Күмөнсүз, азат мушрик аялдан, эгер ал силерге жакса да, ыймандуу күң жакшы. Тээ ыйманга келишмейинче мушрик эркектерди (кыздарыңарга) үйлөбөгүлө! Күмөнсүз, азат мушриктен, эгерде ал силерге жакса да, ыймандуу кул жакшы” (Бакара, 221). Мусулман аял мусулман эмеске турмушка чыкса, күйөөсү Исламга чакырылат, эгерде мусулман болбосо, аял ажыратылат, ажырабаса, Исламдын бир өкүмүн жокко санаган болуп, ибадаты кабыл болбойт.
Мусулман эмес жубайлар чогуу мусулман болушса, никелери эмне болот?
Эгерде Китеп элинен болгон жубайлар Исламды чогуу кабыл алышса, мурдагы турмуштары эске алынат, жаңыдан нике кыюу шарт эмес (“Жавхара”: 2/30; “аль-Лубаб”: 2/30). Бирок алар мусулман болгондон соң, араларында үйлөнүүгө тоскоолдук себептер (м: Жакын туугандык, эмчектештик сыяктуу) болсо, никелери жокко чыгат.
Эр-аялдын экөөнүн бири динден кайтса эмне болот?
Нике бузулат. Ошол замат ажырашкан болуп саналат.
Аларга талактын зарылдыгы жок. Экөө бир учурда динден кайтышса да, өкүм ушундай (“Жавхара”: 2/30; “аль-Лубаб”: 2/30).
Хурмати мусахара
(арамдыктын пайда болуусу)
Бул маселелер өтө аз болсо да, мусулмандардын жашоосунда кездешип турат. Анткени бул өз учурунда суралып жаткан маселе. Ошондой эле ушуну бекемдөө керек, бул темалар такыбанын темасы же майда маселелерден эмес, буга өтө этибар берилиши шарт.
Мазхабыбыз боюнча “хурмати мусаххара” мындайча чечмеленет: “Бири-бири менен жыныстык мамиледе болгон[14:26, 06.02.2016] ibragim: же жылаңач же дененин табы сезиле турган даражада жука кийимде бири-бирине жабышып, шахватты (дүүлүгүүнү) сезген же бири-биринин жыныстык мүчөсүн ачык көрүп
(түктүү жерлерин гана көрүү жетиштүү эмес) , шахватты (дүүлүгүүнү)
сезишсе, “хурмати мусаххара” пайда болот (“Дураруль-
Хуккам”:1/330; “Жавхара”: 2/5); “аль-Лубаб”: 2/5); “Фатава’и Хиндиййа”:1/ 274); “Фатава’и Каазихан”: 2/360).
Тактап айтканда, дал бири-бири менен эр-аял сыяктуу, бири-биринин жогорку жана төмөнкү тектери өздөрүнө арам болот. Өкүм жагынан бир жакындык пайда болот. Кыскача кээ бир мисалдарды келтиребиз:
Бир эркек шахват (дүүлүгүү) менен кайненесинин же келин кайнатасынын колун кармаласа, жубайы ага арам болот, никеси бузулат.
Бир эркек шахват (дүүлүгүү) менен кайненесинин же келин кайнатасынын колун кармап, бул себеп менен экөөндө тең же биринде гана шахват сезими пайда болсо, жубайлардын күйөөлөрү өздөрүнө арам болот, нике бузулат
(“Дураруль- Хуккам”:1/330; “Дамат”: 1/212; “Жавхара”: 2/6).
Шахваттын (дүүлүгүүнүн) өлчөмү: кыялына жаман пикирдин келиши гана эмес, эркектин жыныстык мүчөсүнүн козголуусу, аялдын көңүлүнүн жибиши (“ДурарульХуккам”: 1/330; “Дамат”: 1/212; “Жавхара”: 2/6).
Мындай арамдыктын ишке ашуусунда өзүнө сүйкөнгөн же жыныстык мүчөсүнө каралган киши “муштахат” (көңүлдү бура турган) болушу шарт. Тогуз жашка жетпеген балдар муштаха эмес (“Дураруль- Хуккам”:1/330; “Дамат”: 1/212;
“Жавхара”: 2/6).
Калың (махр)
Эркектин үйлөнө турган аялга белек катарында бере турган акчасы же малы – калың. Калың нике келишиминин бир шарты болуп, Куран жана хадис менен далилденген.
Имам Аъзам жана Имам Малик боюнча, калыңдын эң азы (важиби) он дирхам (28 грамм күмүш). Мындан азы калыңга эсептелбейт. Капыстан аз белгиленген болсо, баары бир он дирхам берүү шарт. Калыңдын көбү чектелбеген.
[14:28, 06.02.2016] ibragim: Пайгамбарыбыз (САВ) “Калыңдын эң жакшысы – азы” деген (“Найлуль-Автар”: 6/179). Калың – аялдын акысы. Ата же жакын жоопкер ага (калыңга) ээлик кыла албайт. Туура нике келишими түзүлсө, калыңды белгилөө унутулса да төлөө шарт болот. Бул жагдайда калың экиге бөлүнөт:
1.Махри мисл – калыңдын окшошу. Нике кыйылып жатканда калыңдын өлчөмү аныкталбаган болсо, аялдын теңине карап ага ылайык өлчөм чыгарылышы керек. Муну “махри мисл” (калыңдын окшошу) деп айтат. Бул тараптан этибарга алына турган нерселер: кыздык намысы, жашы, чырайы, мүнөзү, акылы, илими, адеби, байлыгы. Аялдын жакын туугандарынын арасында бул өзгөчөлүктөрдө өзүнө тең болгондорго белгиленген калың бул аялдын окшош калыңы. Жакындарынын арасында окшошу табылбаса, айланага карап өлчөм чыгарылат.
2. Махри мусамма. Нике кыйылып жатканда же мурдараак келишилген калың. Бул да он дирхам (28 грамм) күмүштөн кем болбойт. Калың мурдатан берилиши мүмкүн болгондой эле, белгиленген мөөнөт кийинкиге да калтырылышы мүмкүн. Бул тараптан калың экиге бөлүнөт.
а) махри муъажжал – тездетилген, мурдатан берилген калың. б) махри муаххор – баарынын же бир бөлүгүнүн өтөлүшү турмуш кургандан кийинкиге калтырылган калың.
Тактап айтанда, “кечиктирилген калың”.
Эгер кечиктирүү мөөнөтү белгиленбеген болсо, өлүм же ажырашуу учурунда өтөлүшү керек. Аял тездетилген калыңды алмайынча турмуштук мамилелерге киришпөөсү мүмкүн. Тездетилген калыңды мөөнөтүнөн кийинкиге калтырбоо керек. Никеде калыңдын берилиши важиб болгондуктан Аллаhтын алдындагы милдет. Ошондуктан никенин башында калыңды четке кагууга болбойт. Бирок кыйылгандан соң аял кааласа, калыңды күйөөсүнө тартуу кылуусу, калыңдан баш тартса болот (Фатава’и Хиндиййа”:1/ 203).
Калың – аялдын гана акысы. Аял калыңды себи үчүн иштетүүгө милдеттүү эмес. Кыздын жакындары эркектен эч[14:28, 06.02.2016] ibragim: нерсе талап кыла албайт. Бул дегени, элде адатка айланган калың Исламга чак келбейт. Нике кыйылаары менен эле аял калыңга ээ болот. Мында акы толук же жарым болушу мүмкүн.
Калыңды толук алууга аялды укуктуу кылуучу учурлар
1. Жакындык кылбастан мурда эр-аялдын бири өлсө.
2. Хилвати сихханын пайда болушу. Хилвати сихха – эраялдын өздөрүнчө ээн калышы жана жыныстык катнаш кылууга мүмкүнчүлүктүн туулушу.
Калыңдын жарымын алууга аялды укуктуу кылуучу учурлар
1. Жакындык кылбастан мурда ажырашса.
2. Хилвати сиххадан, тактап айтканда, өздөрүнчө ээн калбастан мурда ажырашса (“Дамат”: 1/210; “Жавхара”: 2/18,
“Дураруль-Хуккам”: 1/341).
Келишип койгон кызга жөнөтүлгөн белек
Эркек келишип койгон кызга белек жиберип, ортолорунда нике болбостон мурда келишим бузулса, абал мындай: эгерде жиберген белеги тез арада бузула турган, мисалы, жей турган нерсе болсо, артка кайтарылбайт.
Алтын, кийим-кечек, акча сыяктуу нерселер болсо, артка кайтарылып бериши керек. Иштетип, эскиртип же жоготуп койгон болсо төлөп берет (“Дамат”: 1/210; “Жавхара”: 2/18, “Дураруль-Хуккам”: 1/341). Эгерде үйлөнөөрдөн мурда эркек өлүп калса, алтын жана кымбат баалуу нерселери кайтарылып берилет, жокко саналган нерселердин төлөнүшү шарт эмес
(“аль-Фатхур- Рохман” 2/17).
Хилвати сихха
“Хилват” – бир орунда ээн калуу. Ал эми хилвати сихха – эр-аялдын эч ким көрбөй турган, бирөө өз ыктыяры менен
[14:29, 06.02.2016] ibragim: кире албай турган, бек же бек саналган бир орунда бирге ээн калуулары. Өкүмү белек сыяктуу десе боло турган бул учурда да аялдын толук калыңга укугу бекемделет. Эраялдын биринде жыныстык мамилеге тоскоол боло турган нерсе болбосо, хилвати сиххага саналат. Тоскоолдук: оору, жаштык, өңү серттик сыяктуу өздүк абал, же парз намаз, парз орозо, ажылыкта ихрамда болуу, айыз, нифас сыяктуу шарият өкүмдорү болушу мүмкүн. Жанында сокурбу, уктап жаткан балабы, айтоор бирөө болсо, жана жогоруда айтылган тоскоолдуктардын бири эр-аялдын биринде болсо, хилвати сихханы бузат. Катнашка жарамсыздык хилвати сиххага тоскоолдук эмес (“Жавхара”: 2/1, “Дамат”: 1/211, “ДурарульХуккам”: 1/332).
Хилвати сихха гусл кылууну, кыздардын башка эркекке арам болушун, үч талак менен ажырашкан жубайынын баштагы күйөөсүнө кайтышын, мураскор болушун зарыл кылбайт. Болгону теги анык болушун, идда күтүшүн, каржы жана калыңды милдет кылат (“Жавхара”: 2/10, “Дамат”: 1/219,
“Дураруль-Хуккам”: 1/332).
Акырет туугандыгы жана бүлөлүгү
Исламда тек жана сүт жолунан башка эркек менен аялдын ортосунда жакындык жок (“Ниъматуль- Ислам”, Муфаракот:30). Анткени, Исламда акырет туугандыгы же акырет бүлөлүгү деген түшүнүк жок.
Үйлөнө турган кызды көрүү
Шарият боюнча зыяны жок. Анткени Пайгамбарыбыз (САВ) айткан: “Аллаh Таала кишинин жүрөгүнө бир аялга үйлөнүүнүн эңсөөсүн салса, аны көрүүгө болот”.
Жуучунун үстүнө жуучу түшүүгө болобу?
Пайгамбарыбыз (САВ) айткан: “Бирөө соодалашып турган учурда башка бирөөнүн (ортого аралашып,) үстүнө соодалашуусу жана жуучу болуп турган аялга алар бир чечимге келгенге чейин же ажыраганга чейин башка
бирөөнүн (ортого аралашып,) жуучу болуусу адал эмес”
Кедей байышы мүмкүн, бирок кулк-мүнөзү жана диний ишенимдери алсыз, Исламий илими жок, жахыл (илимсиз) инсандардын өзгөрүшү кыйын. Ата-эне жана чоң аталардын диндар, илим жана артыкчылык ээси болушу, бул сыяктуу баалуу өлчөмдөрдөн жакыр болгон перзенттерге мактануу жана үстөмдүк себеби болбойт. (“Фатхуль-Кадир”: 2/424).
Ошондуктан, теңдик үй-бүлөлөрдөн да көбүрөөк азыр турмуш кура тургандардын өздөрүнөн сүрүштүрүлүшү керек.
Ошондо үй-бүлөдө бейкутчулук болот. Эгерде теңдик үйбүлөлөрдөн (ата-энелеринен) изделип, турмуш кура тургандардын өздөрүнө көңүл бурулбаса, жаш үй-бүлө атаэнесинин боорунан ажыралып чыкса, бул теңдик бузулушу мүмкүн.
Мусулман эмес менен турмуш куруу
Мусулман эркек Китеп элине, тактап айтканда, еврей же христиан аялга, ал аялдын афифа, башкача айтканда, сойку болбостугу шарты аркылуу, үйлөнүүсү – макрух болуу менен жарай берет. (Ма-ида, 5). Бирок динсизге үйлөнүүгө болбойт.
Куранда мушрик аялдарга, алар ыйман келтирмейинче, никеленүү тыйылган (Бакара, 221).
Мусулман аялдын мусулман эмес эркекке турмушка чыгышы арам (тыйылган). Бул мусулман эмес эркек еврей
[14:26, 06.02.2016] ibragim: болсун, христиан болсун, мушрик болсун, тап-такыр динсиз болсун – айырмасы жок. Куранда минтип айтылат: “Тээ ыйманга келишмейинче мушрик аялдарга үйлөнбөгүлө.
Күмөнсүз, азат мушрик аялдан, эгер ал силерге жакса да, ыймандуу күң жакшы. Тээ ыйманга келишмейинче мушрик эркектерди (кыздарыңарга) үйлөбөгүлө! Күмөнсүз, азат мушриктен, эгерде ал силерге жакса да, ыймандуу кул жакшы” (Бакара, 221). Мусулман аял мусулман эмеске турмушка чыкса, күйөөсү Исламга чакырылат, эгерде мусулман болбосо, аял ажыратылат, ажырабаса, Исламдын бир өкүмүн жокко санаган болуп, ибадаты кабыл болбойт.
Мусулман эмес жубайлар чогуу мусулман болушса, никелери эмне болот?
Эгерде Китеп элинен болгон жубайлар Исламды чогуу кабыл алышса, мурдагы турмуштары эске алынат, жаңыдан нике кыюу шарт эмес (“Жавхара”: 2/30; “аль-Лубаб”: 2/30). Бирок алар мусулман болгондон соң, араларында үйлөнүүгө тоскоолдук себептер (м: Жакын туугандык, эмчектештик сыяктуу) болсо, никелери жокко чыгат.
Эр-аялдын экөөнүн бири динден кайтса эмне болот?
Нике бузулат. Ошол замат ажырашкан болуп саналат.
Аларга талактын зарылдыгы жок. Экөө бир учурда динден кайтышса да, өкүм ушундай (“Жавхара”: 2/30; “аль-Лубаб”: 2/30).
Хурмати мусахара
(арамдыктын пайда болуусу)
Бул маселелер өтө аз болсо да, мусулмандардын жашоосунда кездешип турат. Анткени бул өз учурунда суралып жаткан маселе. Ошондой эле ушуну бекемдөө керек, бул темалар такыбанын темасы же майда маселелерден эмес, буга өтө этибар берилиши шарт.
Мазхабыбыз боюнча “хурмати мусаххара” мындайча чечмеленет: “Бири-бири менен жыныстык мамиледе болгон[14:26, 06.02.2016] ibragim: же жылаңач же дененин табы сезиле турган даражада жука кийимде бири-бирине жабышып, шахватты (дүүлүгүүнү) сезген же бири-биринин жыныстык мүчөсүн ачык көрүп
(түктүү жерлерин гана көрүү жетиштүү эмес) , шахватты (дүүлүгүүнү)
сезишсе, “хурмати мусаххара” пайда болот (“Дураруль-
Хуккам”:1/330; “Жавхара”: 2/5); “аль-Лубаб”: 2/5); “Фатава’и Хиндиййа”:1/ 274); “Фатава’и Каазихан”: 2/360).
Тактап айтканда, дал бири-бири менен эр-аял сыяктуу, бири-биринин жогорку жана төмөнкү тектери өздөрүнө арам болот. Өкүм жагынан бир жакындык пайда болот. Кыскача кээ бир мисалдарды келтиребиз:
Бир эркек шахват (дүүлүгүү) менен кайненесинин же келин кайнатасынын колун кармаласа, жубайы ага арам болот, никеси бузулат.
Бир эркек шахват (дүүлүгүү) менен кайненесинин же келин кайнатасынын колун кармап, бул себеп менен экөөндө тең же биринде гана шахват сезими пайда болсо, жубайлардын күйөөлөрү өздөрүнө арам болот, нике бузулат
(“Дураруль- Хуккам”:1/330; “Дамат”: 1/212; “Жавхара”: 2/6).
Шахваттын (дүүлүгүүнүн) өлчөмү: кыялына жаман пикирдин келиши гана эмес, эркектин жыныстык мүчөсүнүн козголуусу, аялдын көңүлүнүн жибиши (“ДурарульХуккам”: 1/330; “Дамат”: 1/212; “Жавхара”: 2/6).
Мындай арамдыктын ишке ашуусунда өзүнө сүйкөнгөн же жыныстык мүчөсүнө каралган киши “муштахат” (көңүлдү бура турган) болушу шарт. Тогуз жашка жетпеген балдар муштаха эмес (“Дураруль- Хуккам”:1/330; “Дамат”: 1/212;
“Жавхара”: 2/6).
Калың (махр)
Эркектин үйлөнө турган аялга белек катарында бере турган акчасы же малы – калың. Калың нике келишиминин бир шарты болуп, Куран жана хадис менен далилденген.
Имам Аъзам жана Имам Малик боюнча, калыңдын эң азы (важиби) он дирхам (28 грамм күмүш). Мындан азы калыңга эсептелбейт. Капыстан аз белгиленген болсо, баары бир он дирхам берүү шарт. Калыңдын көбү чектелбеген.
[14:28, 06.02.2016] ibragim: Пайгамбарыбыз (САВ) “Калыңдын эң жакшысы – азы” деген (“Найлуль-Автар”: 6/179). Калың – аялдын акысы. Ата же жакын жоопкер ага (калыңга) ээлик кыла албайт. Туура нике келишими түзүлсө, калыңды белгилөө унутулса да төлөө шарт болот. Бул жагдайда калың экиге бөлүнөт:
1.Махри мисл – калыңдын окшошу. Нике кыйылып жатканда калыңдын өлчөмү аныкталбаган болсо, аялдын теңине карап ага ылайык өлчөм чыгарылышы керек. Муну “махри мисл” (калыңдын окшошу) деп айтат. Бул тараптан этибарга алына турган нерселер: кыздык намысы, жашы, чырайы, мүнөзү, акылы, илими, адеби, байлыгы. Аялдын жакын туугандарынын арасында бул өзгөчөлүктөрдө өзүнө тең болгондорго белгиленген калың бул аялдын окшош калыңы. Жакындарынын арасында окшошу табылбаса, айланага карап өлчөм чыгарылат.
2. Махри мусамма. Нике кыйылып жатканда же мурдараак келишилген калың. Бул да он дирхам (28 грамм) күмүштөн кем болбойт. Калың мурдатан берилиши мүмкүн болгондой эле, белгиленген мөөнөт кийинкиге да калтырылышы мүмкүн. Бул тараптан калың экиге бөлүнөт.
а) махри муъажжал – тездетилген, мурдатан берилген калың. б) махри муаххор – баарынын же бир бөлүгүнүн өтөлүшү турмуш кургандан кийинкиге калтырылган калың.
Тактап айтанда, “кечиктирилген калың”.
Эгер кечиктирүү мөөнөтү белгиленбеген болсо, өлүм же ажырашуу учурунда өтөлүшү керек. Аял тездетилген калыңды алмайынча турмуштук мамилелерге киришпөөсү мүмкүн. Тездетилген калыңды мөөнөтүнөн кийинкиге калтырбоо керек. Никеде калыңдын берилиши важиб болгондуктан Аллаhтын алдындагы милдет. Ошондуктан никенин башында калыңды четке кагууга болбойт. Бирок кыйылгандан соң аял кааласа, калыңды күйөөсүнө тартуу кылуусу, калыңдан баш тартса болот (Фатава’и Хиндиййа”:1/ 203).
Калың – аялдын гана акысы. Аял калыңды себи үчүн иштетүүгө милдеттүү эмес. Кыздын жакындары эркектен эч[14:28, 06.02.2016] ibragim: нерсе талап кыла албайт. Бул дегени, элде адатка айланган калың Исламга чак келбейт. Нике кыйылаары менен эле аял калыңга ээ болот. Мында акы толук же жарым болушу мүмкүн.
Калыңды толук алууга аялды укуктуу кылуучу учурлар
1. Жакындык кылбастан мурда эр-аялдын бири өлсө.
2. Хилвати сихханын пайда болушу. Хилвати сихха – эраялдын өздөрүнчө ээн калышы жана жыныстык катнаш кылууга мүмкүнчүлүктүн туулушу.
Калыңдын жарымын алууга аялды укуктуу кылуучу учурлар
1. Жакындык кылбастан мурда ажырашса.
2. Хилвати сиххадан, тактап айтканда, өздөрүнчө ээн калбастан мурда ажырашса (“Дамат”: 1/210; “Жавхара”: 2/18,
“Дураруль-Хуккам”: 1/341).
Келишип койгон кызга жөнөтүлгөн белек
Эркек келишип койгон кызга белек жиберип, ортолорунда нике болбостон мурда келишим бузулса, абал мындай: эгерде жиберген белеги тез арада бузула турган, мисалы, жей турган нерсе болсо, артка кайтарылбайт.
Алтын, кийим-кечек, акча сыяктуу нерселер болсо, артка кайтарылып бериши керек. Иштетип, эскиртип же жоготуп койгон болсо төлөп берет (“Дамат”: 1/210; “Жавхара”: 2/18, “Дураруль-Хуккам”: 1/341). Эгерде үйлөнөөрдөн мурда эркек өлүп калса, алтын жана кымбат баалуу нерселери кайтарылып берилет, жокко саналган нерселердин төлөнүшү шарт эмес
(“аль-Фатхур- Рохман” 2/17).
Хилвати сихха
“Хилват” – бир орунда ээн калуу. Ал эми хилвати сихха – эр-аялдын эч ким көрбөй турган, бирөө өз ыктыяры менен
[14:29, 06.02.2016] ibragim: кире албай турган, бек же бек саналган бир орунда бирге ээн калуулары. Өкүмү белек сыяктуу десе боло турган бул учурда да аялдын толук калыңга укугу бекемделет. Эраялдын биринде жыныстык мамилеге тоскоол боло турган нерсе болбосо, хилвати сиххага саналат. Тоскоолдук: оору, жаштык, өңү серттик сыяктуу өздүк абал, же парз намаз, парз орозо, ажылыкта ихрамда болуу, айыз, нифас сыяктуу шарият өкүмдорү болушу мүмкүн. Жанында сокурбу, уктап жаткан балабы, айтоор бирөө болсо, жана жогоруда айтылган тоскоолдуктардын бири эр-аялдын биринде болсо, хилвати сихханы бузат. Катнашка жарамсыздык хилвати сиххага тоскоолдук эмес (“Жавхара”: 2/1, “Дамат”: 1/211, “ДурарульХуккам”: 1/332).
Хилвати сихха гусл кылууну, кыздардын башка эркекке арам болушун, үч талак менен ажырашкан жубайынын баштагы күйөөсүнө кайтышын, мураскор болушун зарыл кылбайт. Болгону теги анык болушун, идда күтүшүн, каржы жана калыңды милдет кылат (“Жавхара”: 2/10, “Дамат”: 1/219,
“Дураруль-Хуккам”: 1/332).
Акырет туугандыгы жана бүлөлүгү
Исламда тек жана сүт жолунан башка эркек менен аялдын ортосунда жакындык жок (“Ниъматуль- Ислам”, Муфаракот:30). Анткени, Исламда акырет туугандыгы же акырет бүлөлүгү деген түшүнүк жок.
Үйлөнө турган кызды көрүү
Шарият боюнча зыяны жок. Анткени Пайгамбарыбыз (САВ) айткан: “Аллаh Таала кишинин жүрөгүнө бир аялга үйлөнүүнүн эңсөөсүн салса, аны көрүүгө болот”.
Жуучунун үстүнө жуучу түшүүгө болобу?
Пайгамбарыбыз (САВ) айткан: “Бирөө соодалашып турган учурда башка бирөөнүн (ортого аралашып,) үстүнө соодалашуусу жана жуучу болуп турган аялга алар бир чечимге келгенге чейин же ажыраганга чейин башка
бирөөнүн (ортого аралашып,) жуучу болуусу адал эмес”
#77 06 February 2016 - 23:06
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 4222
- 24 August 15
- : 15 May 2025 10:37
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Бишкек
Аялзаты диний милдет-укук жаатында эркектер менен бирдей укуктарга ээ. Ырас, аял менен эркектин ортосунда бир катар физиологиялык жана психологиялык айырмачылыктар бар. Алла таала эркек менен аялзатын башка-башка өзгөчөлүктөр менен жаратып, алардын коомдогу орундарын өздөрүнө жараша белгилеген.
Укук-милдеттер ушул өзгөчөлүктөргө жараша негизделген.
Ошону менен бирге эле Алла таала эркек менен аялзатына бири-бириникине окшобогон жөндөмдүүлүктөрдү да ыроологон. Жараткан Алла эркекке күч-кубат, кыйынчылыктарга карата чыдамкайлуулук,
оор басырыктуулук,
эрктүүлүк сыяктуу, ал эми аялзатына сезимталдык,
мээримдүүлүк,
ыйбаалуулук,
назиктик, сабырдуулук өңдүү өзгөчө асыл сыпаттарды ыроологон. Аялзаты физиологиялык жана психологиялык жактан назик жана алсыз болгону менен сезимталдык жана мээримдүүлүк жактан эркектерге салыштырмалуу алда канча алдыда болушат.
لا اله الا الله محمد رسول الله
Başkalarının sözünü değil, kalbini dinle.
Başkalarının sözünü değil, kalbini dinle.
#78 06 February 2016 - 23:07
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 4222
- 24 August 15
- : 15 May 2025 10:37
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Бишкек
Демек,
эркек аялга караганда физиологиялык жактан күчтүү болуп, кыйынчылыктарга чыдамкай, оор басырыктуу болот. Ар бир ишти жакшылап ойлонуп туруп, анан ишке киришет. Мына ошондуктан Исламда үй-бүлөнү эркектердин башкарганы оң деп айтылат (Ниса сүрөсү, 4:34). Ал эми аял болсо жумшак, назик, сезимтал келип, эркектин коргоосуна муктаж болот. Кээ бир сапаттары боюнча эркек аялзатынан жогору тургандай эле, аялзатын да эркектен жогору койгон өзгөчөлүктөрү бар. Мисалы, бала кароодогу аялдын мээримдүүлүгү менен сабырдуулугун эркектен табуу кыйын. Мына ошондуктан Ислам дини үй-бүлө маселесинде аялзаты менен эркекке алардын физиологиялык,
психологиялык,
моралдык жана руханий жөндөмдүүлүктөрүнө жараша жоопкерчилик-
милдеттерин бөлүштүргөн.
Ислам аял-эркекке өзүнүн колунан келе турган иштерди гана жүктөгөн.
لا اله الا الله محمد رسول الله
Başkalarının sözünü değil, kalbini dinle.
Başkalarının sözünü değil, kalbini dinle.
#79 06 February 2016 - 23:09
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 4222
- 24 August 15
- : 15 May 2025 10:37
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Бишкек
Ислам дининде аял укуктарына өзгөчө маани берилген. Ислам аялзатына эч бир дин, эч кандай идеология ыйгарбаган көптөгөн материалдык,
моралдык жана башка укуктарды ыйгарган. Буга төмөнкү далилдерди мисал келтирсек болот: Алла таала Куранда мындай деп айтат: «Күйөөлөрүнүн алдында аялдардын милдеттери болгондой эле, укуктары да бар» (Бакара сүрөсү, 228). Ислам акы-укуктун баарын эркекке ыйгарып, ал эми милдеттин жана кызмат кылуунун баарын аялга жүктөп койгон дин эмес. Эркектердин аялдарынан талап кылчу кандай укуктары бар болсо, аялдардын да күйөөлөрүнөн талап кыла турган ошондой эле укуктары бар. Мухаммад (саллаллооху алайхи ва саллам) Пайгамбарыбыз эркектерди аялдардын укуктарына көңүл буруп, маани берүүгө жана аларга урмат-сый көрсөтүп, алардын адамдык укуктарын тебелеп-тепсебөөгө чакырат: «Аялдардын акыларын жебегиле, укуктарын тебелеп-тепсөөдөн Алладан корккула. Анткени, силер аларды Алладан аманат катары алдыңар» (Ажлуний, Исмаил бин Мухаммад, Кашфу аль-хафа, I, 36.). «Силердин эң жакшыңар — үй-бүлөсүнө (жубайына жана балдарына) эң жакшы мамиле кылганыңар…» (Мунавий, Мухаммад Абдуррауф, Файду аль-кадир шарху жамии ас-сагир, III, 494). «Ыймандуулук жагынан момундардын эң күчтүүсү жана эң жакшысы бул — аялдарына эң жакшы мамиле кылганы болуп саналат» (Абу Давуд, Суннат — 15). Пайгамбарыбыз (саллаллооху алайхи ва саллам) бул маселе тууралуу акыркы ажылыгы учурунда коштошуу кутбасында:
«Эй, инсандар!
Аялдарыңардын акы-укугун тепсөөдөн оолак болгула, Алладан корккула!
Силердин аялыңардан талап кылуучу укугуңар бар. Алардын да силерден талап кыла турган укуктары бар» (Ибн Касир, ас-Сирату ан-Набавийя,
IV, 402) – деп VII кылымда эле, ошол жердеги жүз жыйырма төрт миң чамалуу мусулман ажыларды аялдардын укуктарына карата аяр мамиле жасоого чакырган.
لا اله الا الله محمد رسول الله
Başkalarının sözünü değil, kalbini dinle.
Başkalarının sözünü değil, kalbini dinle.
#80 06 February 2016 - 23:17
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 4222
- 24 August 15
- : 15 May 2025 10:37
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Бишкек
Муавия бин Хайда аттуу сахаба мындай дейт: «Мен Мухаммад пайгамбарга:
«О, Алланын элчиси! Жубайларыбыздын бизден талап кылчу укуктары эмнелер?»- деп суроо узатканымда ал: «Өзүң жеп-ичкенден ал да жеп-ичсин, кийингениң сыяктуу аны да кийиндир (өзүң сапаттуу кийинсең, ага да сапаттуу кийим алып бер), жаакка чаппа, урба, аны жамандаба … » деп жооп берди. (Ибн Маажа, Никах, 3) Алар менен ынтымакта жашап, жылуу мамиледе болуу — бул Жараткан Алланын буйругу. Алла Таала Куранда эркектерге төмөнкүчө буйрук берет: «Аларды жактырбасаңар да, жылуу мамиледе болуп, ынтымактуу жашагыла!
Балким, Алла Таала силер жактырбаган нерседе көптөгөн жакшылыктарды ыроолоп (сактап) койгондур.» (Ниса, сүрөсү, 19) Ардактуу Пайгамбарыбыз куттуу хадистеринде:
«Аялдар тууралуу бири-бириңерге жакшылык үчүн (гана) кеңеш бергиле» (Бухарий, Никах, 8). «Мусулман эркек мусулман аялга ачууланып, таарынбасын.
Балким, ага анын бир мүнөзү жакпай калса, башка бир мүнөзү жагып калышы мүмкүн» (Муслим, Радаа — 18; 61) деп аялдарга карата оң көз карашта да болуп, жылуу мамиле жасоого чакырат. Андыктан Ислам дини аялдарга бир катар укуктарды ыйгарып, алардын укуктарын тебелеп-тепсебөөгө,
аларга урмат-сый көрсөтүп, дайыма жакшы мамиледе болуп, ынтымакта жашоого үндөйт.
لا اله الا الله محمد رسول الله
Başkalarının sözünü değil, kalbini dinle.
Başkalarının sözünü değil, kalbini dinle.
