Супер-Инфо
super.kg
видео
Бул китептен көптөгөн суроолорубузга жооп ала алабыз. Ошондуктан да сиздер менен бөлүшүп коюуну туура көрдүм.
Бул жакка көчүргөндө "й" тамгасы "и" болуп калып жатат. Тууралап окуп коесуздар деген үмүттөмүн. Убактыма карап, өзүм да оңдоп-түзөп көчүргөнү аракет кылам, Иншаа Аллах.
БАШ СӨЗ
Бисмиллаахир-
Рахмаанир-Рахиим.
Жаамы жандуу-жансызды жараткан Улуу Алла Таалага миң мертебе шүгүр!
Ошондой эле Азирети Мухаммед (саллаллаху алейхи васаллам) Пайгамбарыбызга жана анын жолунан жүргөндөргө дубай салам!
Кыргыз элинин Ислам дини менен жашаганына миң жылдан ашуун убакыт өттү. Акыркы жүз жыл аралыгы казак, өзбек элдери сыяктуу кыргыз эли үчүн да рухании дөөлөттөрүнөн ажыроо өңүтүнөн оор жылдар болду. Кудайга шүгүр, бүгүнкү күнү кыргыз эли үчүн кайрадан Ислам дини менен жакындан таанышууга бир топ илгери мүмкүнчүлүктөр түзүлдү. Бул абдан кубанаарлык көрүнүш. Себеби ыймандуулук,
абийирдүүлүк,
ынтымак-ырашкерлик,
биримдик бар жерде ырыс бар.
Ислам жазма булактарында ар бир мусулман баласына милдеттүү түрдө билүү зарылчылыгы бар диний маалыматтар жыйындысы «илмихал» деп атала келген. Илмихал китептери ыйман негиздери, ибадаттар жана ошондой эле негизги диний маалыматтарды камтыйт. Асыресе, колуңуздардагы эмгек да ушул максатта жазылган мусулман баласынын жашоо мыйзамынын кыскача топтому десек жаңылышпайбыз.
Китептин биринчи бөлүмүндө ыйман негиздери жана анын шарттары, экинчи бөлүмүндө Ислам өкүмдөрү жана тийиштүү терминдер жөнүндө түшүндүрмө берилди. 3-11-бөлүмдөрдө Ислам дининин негиздери, ибадаттар, ал эми 12-бөлүмдө нике тууралуу маалыматтарга орун берилди. Мындан сырткары адал-арам, мусулман баласынын
өзгөчөлүктөрү жана чоң күнөөлөр жөнүндө да маалыматтар берилди. Китептин акыркы
бөлүмүндө Ислам агымдары жана алардын пайда болуу себептери жөнүндө жалпы маалымат берүүгө аракет кылдык.
Жалпы Орто Азия, анын ичинде Кыргызстан мусулмандары Имам Азам агымынын өкүлдөрү болгондуктан бул китеп аталган агымдын негизинде даярдалды. Андыктан
эмгектин булактары биринчи иретте Имам Азам агымынын укуктук китептери болду.
Элдин биримдиги үчүн тажрыйбада кыйынчылыктардын болбошу өңүтүнөн бул жагдай
өзгөчө мааниге ээ.
Имам Азам аалымдарынын алгачкы мугалимдери жана имамдары сахабалар болгон. Анын ичинде Абдуллах бин Масуд, Азирети Али баш болгон көптөгөн сахабалар Имам азам агымы түптөлгөн Куфа шаарында жашашкан. Имам Азам агымы да Ахли сүннөттүн калган үч агымы сыяктуу, эң ириде Куранга жана Сүннөткө таянат. Тагыраак айтканда, аалымдарыбыз Куран жана Сүннөттүн негизинде диний өкүм чыгарууга аракет кылышкан.
Бул өкүмдөр жана фатвалар бир күндө эле пайда боло калган эмес. Ондогон, кала берсе
жүздөгөн жылдар бою бул өкүмдөр кажыбас кайрат, талыбас эмгектин үзүрү деп айтууга толук негиз бар. Китептин акырында колдонулган жазма булактардын тизмеси кошо берилди. Бул
жерде ошол жазма булактардын айрымдары тууралуу кыскача маалымат берсек, ашыкча болбос. Китепте колдонулган негизги булактардын бири Имам Сарахсинин «ал-Мабсут» аттуу эмгеги. Бул китеп Имам Азамдын шакирти Имам Мухаммеддин алты китептен турган эмгегинин түшүндүрмөсү десек болот. Ырас, Имам Сарахси береги алты китепти
бир китепке чогултуп, түшүндүрмөсү менен кошо иштеген. «Ал-Мабсут» эмгеги Имам Азам агымынын негизги жазма булактарынан болуп саналат. Имам Сарахсинин сөөгү Кыргызстандын Өзгөн шаарына коюлган. Ошондой эле жазма булактарыбыздан Имам
Маргинаанинин «ал-Хидая», Садруш-Шариа ас-Саанинин «ал-Викоя» китебине корутунду иретинде иштеп чыккан «Мухтасарул-
Викоя», Имам ал Каасаанинин «Бадааиус-Санааи фии
тартиибиш-Шарааи» жана ал-Мавсилиидин «ал-Ихтияр» аттуу китептерди эскерүүгө болот. Мындан сырткары Имам Азам агымынын дагы бир катар эмгектери, асыресе, илмихал китептери да колдонулду.
Илмихал китептери негизинен усулдук жактан чоң көмөк болду. Китептин жарык көрүшүнө себепкер болгон «Жаштарды колдоо коомдук фондуна» жана ЖЧК «Башак»ка жана китепке салым кошкон жалпы боордошторума терең ыраазылычыгымды билдирем. Жараткан Алла аларга эки дүйнө бактысын берсин, оомииин!
Ийгилик Алла Тааладан!
Абдуррахман Хачкалы
Апрель 2008 / Рабиул-аввал 1429
Бишкек.
КИРИШҮҮ
ДИН ЖӨНҮНДӨ ЖАЛПЫ ТҮШҮНҮК
Дин – адамдын Кудайга болгон ишениминде жана күнүмдүк турмушунда ак-кара,
жакшы-жаман,
ошондой эле өлүмдөн кийинки жашоо жөнүндөгү баалуулуктар жыйындысы. Дин – бул адам баласынын жашоосун белгилүү эрежелердин негизинде белгилүү нукка салган мыйзамдар топтому. Дин алгачкы адам менен бирге келген эреже. Ошондуктан ал адамзат тарыхынын ар бир доорунда жандуулугун сактап, адам жашоосунан бөлүнгүс өзгөчөлүгүн уланткан. Мунун негизги себеби адамдын динге жатык жан болушу, диний туюмдун табигый өзгөчөлүк болгондугу.
Ишенүү, сыйынуу адам баласы төрөлгөндөн тарта чогуу ала келген өзүнчө сезим-туюм. Адамда ар качан жана ар жерде кандайдыр бир улуу, күчтүү, кудуреттүү затка баш калкалоо, ага таянуу, ишенүү жана андан жардам тилөө муктаждыгы болот. Адам баласы денеден жана рухтан тураары жалпыга маалым. Андыктан дененин муктаждыгы болгондой эле, рухтун да муктаждыгы бар. Ырас, Жалгыз Алла Таалага ишенүү, Ага ибадат кылуу –
бул рухтун эң иридеги муктаждыгы.
Бул муктаждык туура камсыздалбаса,
адам баласы ар кандай терс жолдорго, калпыс ишенимдерге багыт алып түбөлүк бактысынан ажырайт.
Адам баласы тек Аллага багыт алып, Ага гана ибадат кылганда рух дүйнөсүн туура камсыздаган болот. Ошондо гана рухий жактан чыныгы бейпилдикке жетет. Асыресе, адам баласы жашоо тек бул дүйнө менен гана чектелүү болгондугун,
өлүмдөн кийин эч кандай жашоо уланбашын ойлошу мүмкүн. Ырасында, бул туура эмес түшүнүк. Өлүм– бул бүтүү, жок болуу дегенди билдирбейт.
Чыныгы түбөлүк жашоо өлүмдөн кийин башталат. Алла Таала акыретти унуткан адамдарга пайгамбарлары аркылуу муну эскерте келген. Булар Ыйык Куранда ачык-айкын айтылган.
«Дин» түшүнүгүнө көптөгөн аныктамалар берилген. Диндердин ортоктош өзгөчөлүктөрү болгону сыңары айырмачылыктары да бар. Мына ушул себептен дин
түшүнүгүнө берилген аныктамалар бардык диндерди өз ичине камтый албайт. Диндердин негизи – бул ишеним. Дин ишенимге таянат. Адамзат тарыхында адамдар кандайдыр бир улуу күчкө, жаратуучуга,
ошондой эле ар кандай табият кубулуштарына,
тоо-ташка, рухий заттарга ишенип келишкен. Мына ошондуктан Ислам аалымдары диндерди [b]«акыйкат»[b] жана [b]«жалган»
дин деп экиге бөлүп карашкан.
[b] I АКЫЙКАТ ДИН[b]
Ислам дини бүгүнкү күнү жер бетинде тек акыйкат дини. Акыркы Кудайы дин. Акыркы Азирети Мухаммед Пайгамбар анын пайгамбары,
акыркы Ыйык Куран анын ыйык китеби болуп эсептелет. Бүгүнкү күнү Кудай Таала жиберген диндерден үчү гана
жашап келет. Алар Иудаизм, Христиан жана Ислам диндери. Бул диндердин экөөсү т.а.
Иудаизм жана Христиан диндери бүгүнкү күнгө чейин адамдар тарабынан бурмаланып,
нагызын сактай алган эмес. Булардан Ислам дини гана өзүнүн нагызын, аруулугун сактап келген.
Азирети Мухаммед (саллаллаху алейхи васаллам) Пайгамбарыбыздын пайгамбарлыгы көптөгөн мужиза-кереметтер менен тастыкталган.
Анын эң чоң мужиза-керемети – бул Ыйык Куран. Ал – Алланын сөзү. Муну андагы маалыматтарды жазуу адам
баласынын колунан келбеи тургандыгынан байкоого болот. Ырас, аяттардын бири-бирине куюлушкандыгы,
маанисинин тереңдиги, өтмүштөн, келечектен кабар бериши, айрым бир бүдөмүк аяттардын бүгүнкү күнү ачыкка чыгышы, береги аяттарга илимии изилдөөлөрдүн дал келип жатышы, адамзат бүгүн араң жетип олтурган акыйкаттарга 14 кылым илгери эле ишарат жасашынын өзү эле Курандын акыйкаттыгын далилдөөдө.
Ыйык Курандын бир да сөзү бүгүнкү күнгө чейин бурмаланбай келди. Мунун
себеби аяттар түшүрүлөөр замат жазылып, көптөгөн сахабалар тарабынан жатталып
турушу болгон. Курандын кыяматка чейин бурмаланбашы – бул Алланын кепилдиги.
[b] II ЖАЛГАН ДИНДЕР
Азирети Адам ата адамзаттын алгачкы пайгамбары болгон. Алла Таала Пайгамбарларын жөнөтүп адамдарга туура ыйман-ишеним,
ибадат жана өз ара мамиле эрежелери жөнүндө кабар берген. Пайгамбарлардын бардыгы бир ишенимге чакырышкан.
Ал жалгыз Аллага, Анын ак жолуна гана чакырган тавхид-Ислам ишеними болгон. Бирок
белгилүү убакыттын өтүшү менен адамдар бул өкүмдөрдү бурмалап бузушкан. Ошол
себептен бурмаланган диндер пайда болгон. Жогоруда айтылгандай,
буга бүгүнкү күнү
Иудаизм жана Христиан диндерин мисал келтирүүгө болот. Диндердин бурмаланышынын
себеби ыйык Китептердин жоголушунан соң кээ бир адамдар тарабынан диндин негиздери,
өкүмдөрү өз каалоо, жеке кызыкчылыкка ыкталып жазылышы болгон. Чынында Алла
Таала аларга мындай укук берген да, же вахий (Кудайы кабар) жиберген да эмес. Андыктан
бул диндер адам баласын түбөлүк бакытка алып бара албайт. Тек Алланын ак жолунан гана
адаштырат.Мындан тышкары эч кандай Кудай Таала тарабынан кабар берилбеген,
тек адамдар
өздөрү ойлоп тапкан ар кандаи ишенимдер да бар. Булардын жаңылыш болгондугунда эч
кандай күмөн жок.
Кыскача Ислам негиздери (Мухтасар Ислам илмихалы). Абдуррахман Хачкалы ( Фикх илиминин доктору).
#1 20 February 2016 - 22:44
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
#2 20 February 2016 - 23:06
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
БИРИНЧИ БӨЛҮМ
ИСЛАМ ДИНИНИН ИШЕНИМ НЕГИЗДЕРИ – АХЛИ СҮННӨТ ИШЕНИМИ
I АХЛИ СҮННӨТ ВАЛ-ЖАМААТ
Азирети Пайгамбарыбыздын доорунда мусулмандар ортосунда ишеним негиздери
өңүтүнөн эч бир талаш-тартыш маселе болгон эмес. Ал эми кийинки доорлордо
мусулмандардын саны өскөндүгүнө байланыштуу жаңы мусулман болгон адамдар менен
бирге көптөгөн ишенимдер, түшүнүктөр мусулман коомчулугунда пайда болгон. Анын
ичинен Куранга жана сүннөткө дал келбеген ишенимдер чыккан. Мына ошондуктан Ислам
аалымдары Куранга жана сүннөткө таянган кескин ишеним негиздерин белгилеп
жазышкан. Дал ошол Азирети Пайгамбарыбыздын жана кутман сахабалардын жолунан
тайбаган Ислам аалымдарынын пикирлерин жактагандар «Ахли сүннөт вал жамаат»
(суннийлер) деп аталып калган. Бүгүнкү күнү дүйнөдө мусулмандардын дээрлик көпчүлүгү
ушул агымды карманышат. Ахли сүннөттүн ишеним өңүтүнөн эки агымы бар. Алар
Матуриди жана Ашари агымдары. Бул экөөнүн ортосунда ишеним негиздеринде
айырмачылык жок. Кээ бир детал, майда-бачек маселелерде гана айрым айырмачылыктары
бар. Ал эми укуктук өңүтүнөн Имам Азам, Шафии, Ханбали жана Малики болуп төрткө бөлүнөт. Бул агымдарды мусулмандар ортосунда кандайдыр бир бөлүнүп-жарылуучулук
катары эмес, мусулмандар үчүн өзүнчө даңгыр жол, өзгөчө ырайымдуулуктун,
биримдиктин, ынтымактын жолу катары кабылдоо дурус.
Ахли сүннөт «ахли хак – акыйкат жамааты» деп да айтылат. Ахли сүннөт агымы боюнча, кескин далилге таянбаган жагдайларды Ислам дининин негиздерине, аят-хадистерге карама-каршы келбеген таризде жоромолдоп чечмелөөгө болот. Мындай чечмелөөлөр эч кимди дин Исламдан чыгарбайт. Куранда жана сүннөттө ачык-айкын түрдө белгиленбеген жагдайлар ыйман негиздерине кирбейт. Мына ошондуктан бул жагдайларды
ыйман негиздерине кошуу «бидат» (динге жаңылык киргизүү) болуп эсептелет. Мындай көз караштагы агымдар «бидат агымдары» делет.
Ахли сүннөт агымынын аалымдары ыйман негиздери жана жалпы укуктук негиздер
өңүтүнөн баары бир көз карашта. Жалпы негиздер өңүтүнөн эч бир талаш-тартыш маселе
жок. Жогоруда белгиленгендей, бул агымдардын ортосунда Ислам дининин өзөгүнө доо
кетирбеген кээ бир майда-бачек маселелерде гана айрым айырмачылыктар бар. Ахли сүннөт Куранга жана сүннөткө таянат. Куранда жана сүннөттө кандай буюрулган болсо, ахли сүннөт дал ошондой ишенип, дал ошондой кадам таштайт.
Негизинен укуктук өңүттөн Имам Азам (Ханафи) агымындагылар Матуриди агымын карманышат. Имам Матуриди өзү укуктук өңүттөн Имам Азамдын жолу менен жүргөн.
II ИСЛАМ ДИНИНИН ИШЕНИМ НЕГИЗДЕРИ
Ислам дини же мусулманчылык делген чакта Алланын акыркы элчиси Азирети
Мухаммед пайгамбар чакырган динди түшүнө келебиз. Ырасында Азирети Адам атадан
бери Алла Таала тарабынан жөнөтүлгөн диндердин бардыгы негизинен Ислам дини болуп
эсептелет. Алар белгилүү убакыттын өтүшү менен адамдар тарабынан бурмаланып келген.
Ал эми ардактуу Пайгамбарыбыз Мухаммед (саллаллаху алейхи васаллам) үндөгөн Ислам
дини кыяматка чейин аруулугун сактайт. Бул Жараткан Алла Тааланын кепилдиги,
асыресе, мусулмандарга болгон өзгөчө ыроосу.
Ислам дининин өзүнө таандык ишеним негиздери бар. Бул ишеним негиздеринин
жалпы аты «Тавхид ишеними» деп аталат. Тавхид – бул Жараткан Кудуреттин ар тараптан
жалгыздыгын, теңдешсиздигин, окшошсуздугун, улуулугун тастыктаган ишеним. Тавхид
ишениминин өзөгүн «Алла Тааланын тек, жалгыз болушу» түзөт. Бул деген сөз жер-асманда, ай-ааламда, айтоор, эч бир жерде Андан башка Кудай жок дегенди каңкуулайт.
Адам баласынан же жин дүйнөсүнөн же периштелер дүйнөсүнөн эч ким Ага тең келе албайт. Тавхид ишеними келмеде (калма-и тавхид) жана шахадат (күбөлүк) келмесинде корутундуланат.
Келме төмөнкүчө айтылат: «Лаа илааха иллаллаах, Мухаммадур- Расуулуллаах».
Ал эми күбөлүк келмеси: «Ашхаду ан лаа илааха иллаллаах, ва ашхаду анна Мухаммадан абдуху ва расуулух» (Алладан башка Кудай болбогонуна жана Мухаммед Анын кулу жана элчиси болгондугуна күбөгө өтөм (ишенем)) деп айтылат. Тигил же бул адам ушул сөздү айтып, Ислам динин жалпысынан тастыктап кабылдашы Ижмаалий ыйман деп аталат. Мына ушундай таризде ыйман келтирген адам Ислам дининин ыйман негиздерин, Азирети Пайгамбарыбыз алып келген бардык мыйзам-эрежелерди кабыл алган
болуп эсептелет. Алла Таалага ишенүү – Анын жаамы жандуу-жансызды жараткандыгын,
адам баласына жакшы-жаманды, адал-арамды билдирүү менен жападан жалгыз Өкүм
жүргүзүүчү болгондугун кабылдоо дегенди түшүндүрөт. Азирети Мухаммеддин
(саллаллаху алейхи васаллам) пайгамбарлыгын кабылдоо – бул Алланын элчиси болгондугун жана ал алып келген мыйзам-эрежелердин акыйкат, туура болгондугун кабыл кылуу дегендик.
Ислам дининин ишеним жана ибадат негиздерине өз-өзүнчө ишенүү Тафсилий ыйман деп аталат. Мусулман баласы ар бир ыйман негизине, Пайгамбарыбыз алып келген жолдун туура болгондугуна толук ишенет. Булардан бирин кабыл албаган адам
Азирети Пайгамбарды жалганчы катары көрүп, Алланын өкүмүн четке каккан болот.
Ошондуктан ал адам мусулманчылыктан четтеп калат. Ислам дининин бир негизин кабыл
албоо – анын бардык негиздерин, өкүмдөрүн четке кагууга тете. Ыйык Куранда жана
куттуу хадистерде ачык-айкын көрсөтүлгөн нерселерди четке кагуу каапырлыкты талап
кылат. Демек, ыйман негиздеринен, парз өкүмүндөгү иштерден бирин четке каккан жана
ачык-айкын түрдө арам болгондугу билдирилген нерсени арам катары кабыл албаган адам
ыймандан чыгып калат, Кудай өзү сактасын!
ИСЛАМ ДИНИНИН ИШЕНИМ НЕГИЗДЕРИ – АХЛИ СҮННӨТ ИШЕНИМИ
I АХЛИ СҮННӨТ ВАЛ-ЖАМААТ
Азирети Пайгамбарыбыздын доорунда мусулмандар ортосунда ишеним негиздери
өңүтүнөн эч бир талаш-тартыш маселе болгон эмес. Ал эми кийинки доорлордо
мусулмандардын саны өскөндүгүнө байланыштуу жаңы мусулман болгон адамдар менен
бирге көптөгөн ишенимдер, түшүнүктөр мусулман коомчулугунда пайда болгон. Анын
ичинен Куранга жана сүннөткө дал келбеген ишенимдер чыккан. Мына ошондуктан Ислам
аалымдары Куранга жана сүннөткө таянган кескин ишеним негиздерин белгилеп
жазышкан. Дал ошол Азирети Пайгамбарыбыздын жана кутман сахабалардын жолунан
тайбаган Ислам аалымдарынын пикирлерин жактагандар «Ахли сүннөт вал жамаат»
(суннийлер) деп аталып калган. Бүгүнкү күнү дүйнөдө мусулмандардын дээрлик көпчүлүгү
ушул агымды карманышат. Ахли сүннөттүн ишеним өңүтүнөн эки агымы бар. Алар
Матуриди жана Ашари агымдары. Бул экөөнүн ортосунда ишеним негиздеринде
айырмачылык жок. Кээ бир детал, майда-бачек маселелерде гана айрым айырмачылыктары
бар. Ал эми укуктук өңүтүнөн Имам Азам, Шафии, Ханбали жана Малики болуп төрткө бөлүнөт. Бул агымдарды мусулмандар ортосунда кандайдыр бир бөлүнүп-жарылуучулук
катары эмес, мусулмандар үчүн өзүнчө даңгыр жол, өзгөчө ырайымдуулуктун,
биримдиктин, ынтымактын жолу катары кабылдоо дурус.
Ахли сүннөт «ахли хак – акыйкат жамааты» деп да айтылат. Ахли сүннөт агымы боюнча, кескин далилге таянбаган жагдайларды Ислам дининин негиздерине, аят-хадистерге карама-каршы келбеген таризде жоромолдоп чечмелөөгө болот. Мындай чечмелөөлөр эч кимди дин Исламдан чыгарбайт. Куранда жана сүннөттө ачык-айкын түрдө белгиленбеген жагдайлар ыйман негиздерине кирбейт. Мына ошондуктан бул жагдайларды
ыйман негиздерине кошуу «бидат» (динге жаңылык киргизүү) болуп эсептелет. Мындай көз караштагы агымдар «бидат агымдары» делет.
Ахли сүннөт агымынын аалымдары ыйман негиздери жана жалпы укуктук негиздер
өңүтүнөн баары бир көз карашта. Жалпы негиздер өңүтүнөн эч бир талаш-тартыш маселе
жок. Жогоруда белгиленгендей, бул агымдардын ортосунда Ислам дининин өзөгүнө доо
кетирбеген кээ бир майда-бачек маселелерде гана айрым айырмачылыктар бар. Ахли сүннөт Куранга жана сүннөткө таянат. Куранда жана сүннөттө кандай буюрулган болсо, ахли сүннөт дал ошондой ишенип, дал ошондой кадам таштайт.
Негизинен укуктук өңүттөн Имам Азам (Ханафи) агымындагылар Матуриди агымын карманышат. Имам Матуриди өзү укуктук өңүттөн Имам Азамдын жолу менен жүргөн.
II ИСЛАМ ДИНИНИН ИШЕНИМ НЕГИЗДЕРИ
Ислам дини же мусулманчылык делген чакта Алланын акыркы элчиси Азирети
Мухаммед пайгамбар чакырган динди түшүнө келебиз. Ырасында Азирети Адам атадан
бери Алла Таала тарабынан жөнөтүлгөн диндердин бардыгы негизинен Ислам дини болуп
эсептелет. Алар белгилүү убакыттын өтүшү менен адамдар тарабынан бурмаланып келген.
Ал эми ардактуу Пайгамбарыбыз Мухаммед (саллаллаху алейхи васаллам) үндөгөн Ислам
дини кыяматка чейин аруулугун сактайт. Бул Жараткан Алла Тааланын кепилдиги,
асыресе, мусулмандарга болгон өзгөчө ыроосу.
Ислам дининин өзүнө таандык ишеним негиздери бар. Бул ишеним негиздеринин
жалпы аты «Тавхид ишеними» деп аталат. Тавхид – бул Жараткан Кудуреттин ар тараптан
жалгыздыгын, теңдешсиздигин, окшошсуздугун, улуулугун тастыктаган ишеним. Тавхид
ишениминин өзөгүн «Алла Тааланын тек, жалгыз болушу» түзөт. Бул деген сөз жер-асманда, ай-ааламда, айтоор, эч бир жерде Андан башка Кудай жок дегенди каңкуулайт.
Адам баласынан же жин дүйнөсүнөн же периштелер дүйнөсүнөн эч ким Ага тең келе албайт. Тавхид ишеними келмеде (калма-и тавхид) жана шахадат (күбөлүк) келмесинде корутундуланат.
Келме төмөнкүчө айтылат: «Лаа илааха иллаллаах, Мухаммадур- Расуулуллаах».
Ал эми күбөлүк келмеси: «Ашхаду ан лаа илааха иллаллаах, ва ашхаду анна Мухаммадан абдуху ва расуулух» (Алладан башка Кудай болбогонуна жана Мухаммед Анын кулу жана элчиси болгондугуна күбөгө өтөм (ишенем)) деп айтылат. Тигил же бул адам ушул сөздү айтып, Ислам динин жалпысынан тастыктап кабылдашы Ижмаалий ыйман деп аталат. Мына ушундай таризде ыйман келтирген адам Ислам дининин ыйман негиздерин, Азирети Пайгамбарыбыз алып келген бардык мыйзам-эрежелерди кабыл алган
болуп эсептелет. Алла Таалага ишенүү – Анын жаамы жандуу-жансызды жараткандыгын,
адам баласына жакшы-жаманды, адал-арамды билдирүү менен жападан жалгыз Өкүм
жүргүзүүчү болгондугун кабылдоо дегенди түшүндүрөт. Азирети Мухаммеддин
(саллаллаху алейхи васаллам) пайгамбарлыгын кабылдоо – бул Алланын элчиси болгондугун жана ал алып келген мыйзам-эрежелердин акыйкат, туура болгондугун кабыл кылуу дегендик.
Ислам дининин ишеним жана ибадат негиздерине өз-өзүнчө ишенүү Тафсилий ыйман деп аталат. Мусулман баласы ар бир ыйман негизине, Пайгамбарыбыз алып келген жолдун туура болгондугуна толук ишенет. Булардан бирин кабыл албаган адам
Азирети Пайгамбарды жалганчы катары көрүп, Алланын өкүмүн четке каккан болот.
Ошондуктан ал адам мусулманчылыктан четтеп калат. Ислам дининин бир негизин кабыл
албоо – анын бардык негиздерин, өкүмдөрүн четке кагууга тете. Ыйык Куранда жана
куттуу хадистерде ачык-айкын көрсөтүлгөн нерселерди четке кагуу каапырлыкты талап
кылат. Демек, ыйман негиздеринен, парз өкүмүндөгү иштерден бирин четке каккан жана
ачык-айкын түрдө арам болгондугу билдирилген нерсени арам катары кабыл албаган адам
ыймандан чыгып калат, Кудай өзү сактасын!
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
#3 20 February 2016 - 23:35
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
Ислам дининин ишеним негиздерин төмөнкүчө тизмелөөгө болот:
A. АЛЛАГА ИШЕНҮҮ
Алла Таала бар жана жалгыз. Анын эч жерде теңдеши жок. Төрөгөн да, төрөлгөн да
эмес. Ал эч бир нерсеге окшобогондой эле, эч нерсе Ага окшобойт. Алланын сыпаттарына
Куранда жана сүннөттө белгиленген таризде ишенүү Ислам дининин талабы. Ибадат, дуба,
кулчулук жалгыз Өзүнө гана кылынат. Ал жаамы жандуу-жансызды жараткан жалгыз Жаратуучу.
Куранда ааламдын, адамдын турган турпаты Жараткан Алланын бар экендигине,
ааламдагы кынтыксыз чеберчиликтин эң кичинесинен эң алпына чейин бардык жандуу-жансыз мүлдө мүчүлүш-кемчиликтерден такыр оолак улуу Алла Таала тарабынан гана жаратылгандыгына ишарат жасаган көптөгөн аяттар бар.Бул багыттагы аяттардын айрымдары төмөнкүчө: «Чындыгында, асман-жердин жаралуусунда, түн менен күндүн
алмашуусунда, адамдарга пайдалуу болуп деңиздерде сүзүп жүргөн кемеде, Алла асмандан
суу түшүрүп, жерди өлгөндөн кийин (кайра) тирилтүүсүндө, андагы (жер бетиндеги) ар
түрдүү жаныбарлардын таралуусунда, шамал багыттарынын өзгөрүшүндө, жер менен
асмандын ортосунда буйрукка дайым даяр турган булуттарда акыл-эстүү адамдар үчүн
Алланын белгилери бар» (Бакара сүрөсү, 164) «Инсан өзүнүн эмнеден жаралганына карап
көрсүнчү! Ал атылып чыгуучу суудан жаралган. (Ал суу) бел жана көкүрөк арасынан чыгат. Акыйкатта, Ал (Алла Таала) аны өзүнө кайтарып тирилтүүгө кудуреттүү! » (Таарик сүрөсү, 5-8)
«Ырасында, силер үчүн мал-жандыктарда да үлгү-сабак бар.
Силерге малдын ичиндеги (курсагындагы) каны менен жининин арасынан чыккан ичкенге
жагымдуу нагыз сүт ичирүүдөбүз»(Нахл сүрөсү, 66).
Алла ишениминде ар бир адам үчүн өтө кылдат мамиле жасашы зарыл маанилүү
жагдайлар бар. Аларга Аллага ишенүү менен бирге Ага шерик кошуу, Алла Таалага
кайсыдыр бир адамды же нерсени теңөө, аларды Кудай деп билүү, асыресе, бүгүнкү күнү
христиандар жана иудеилер жаңылган жагдайлар кирет.
Тавхид ишениминин негиздери төмөнкүчө:
Алла Тааланы заты жагынан тек деп билүү: Алла Таала заты жагынан тек, жалгыз. Ар түрдүү кемчиликтерден аруу. Бул багытта Куранда төмөнкүчө буюрулат:
«Эгер (жети кат) асманда жана жерде Алладан башка кудайлар болсо, анда ааламдын
тартиби (мыйзамы) бузулуп кетмек» (Анбия сүрөсү, 22) Бул аят Алланын уулу
болбостугун, идолдор Ага тең боло албашын билдирет. Христиандардын Иса пайгамбарды
Кудайдын уулу катары кабылдашы Ислам дининин Алла ишенимине дал келбейт. Бул Аллага шерик кошуу (ширк) деп аталат. Алла Тааланы сыпаттары жагынан жалгыз кабылдоо: Сыпаттары жагынан да
Ага эч ким тең келе албайт. Алла Таала эзелий, түбөлүктүү, билүүчү, угуучу жана көрүүчү.
Бул сыпаттардын айрымдары ысым иретинде адамдарга ыроолонсо да, Алланын
сыпаттарына такыр окшобойт. Маселен, Ал эзелтен беркинин баарын билүүчү, түбөлүктү
да билүүчү. Ал эми адам баласы белгилүү гана нерселерди билет. Бул Алла Тааланын ага
ыроологон өзүнчө ыроосу.
Тек Алла Таалага гана кулчулук кылуу: Тавхид (Жараткан Алланы жалгыз деп
билүү) ишеними тек Аллага гана ибадат кылуу, Ага гана алакан жая дуба кылуу
зарылчылыгын талаптайт.
«Тавхид» жана «ширк» сөздөрү карама-каршы мааниде колдонулат.
Ширк – бул ибадатта, кулчулукта, Алланын затында, сыпаттарында Ага кайсыдыр бир адамды же
нерсени теңөө, ортоктош кабылдоо. Башкача айтканда, Алладан башка нерселерге да бул
сыпаттарды ыйгаруу. Тавхид ишеними болсо, Кудай катары жалгыз Алланы гана кабылдоо
керектигин талап кылат. Ал бүтүндөй ааламдын Ээси, сыйынууга Ал гана татыктуу, Ал
бардык нерсеге кудуреттүү.
Ошентип, тавхид ишеними адамды көзгө көрүнүп-көрүнбөгөн башка нерселердин
кулуна айланбашына чакырат.
Инсанияттын алгачкы дини тавхид болгон. Ырас, алгачкы инсан Азирети Адам
пайгамбар болгондуктан тавхид ишенимин тутунган. Андан кийинки пайгамбарлардын
бардыгы өз үммөттөрүнө мына ушул тавхид ишенимин жеткизишкен. Алардын ичинен
Азирети Иса пайгамбар да, Азирети Муса да элди тавхид ишенимине чакырган. Тилекке
каршы, адамдар белгилүү убакыттан кийин пайгамбарлар алып келген тавхид ишенимин
бурмалап Алланын ак жолунан адашкан.
Тек Алла Таала гана биле турган кайып билгиликтерин башка бирөөнүн билээрин
айтуу, Алланын Жаратуучу болгондугун четке кагуу, Алладан башкага сыйынуу, табынуу,
Иса пайгамбарды Кудай Тааланын уулу катары кабылдоо ширк болуп эсептелет.
АЛЛАНЫН ЫСЫМДАРЫ
Алла Тааланын өзүнө таандык ысым-сыпаттары бар. Бул багытта аяттарда
төмөнкүчө буюрулат: «Ал – Аллах! Андан башка кудай жок. Эң жакшы ысымдар ага
таандык!» (Таха сүрөсү, 8) «Эң көркөм ысымдар Аллага таандык. Ага ошол ысымдар
менен жалбаргыла! » (Аараф сүрөсү, 180)
Алла Тааланын затын жана бардык сыпаттарын камтыган ысым «Аллах» ысмы
болуп эсептелет. «Аллаh» ысмы жалгыз Жараткан үчүн гана колдонулгандыктан, анын
көптүк түрү жок. Бул ысым башка эч нерсе үчүн колдонулбайт, которулбайт да. Куранда
Алла Таала үчүн «Рабб», «илах» «мавлаа» сыяктуу ысымдар да колдонулган.
Кээ бир куттуу хадистерде «Исм-и азам» (Алланын эң улуу ысмы) жөнүндө кеп салынат. Бул ысым менен дуба кылуу дубанын кабылданышына себеп болоору айтылган.
(Абу Давуд, Витр, 23; Тирмизи, Даават, 64, 65) Бирок бул Алланын кайсы ысмы болгондугу
туурасында «Аллах» «Рахман», «Рахим», «ал-Хаииул-Каииуум», «зул-Жалаали вал-икром»
ысымдарынын болуу ыктымалы билдирилген.
Аяттарда буюрулгандай, эң көркөм ысымдар Алла Таалага таандык. Булар «ал-
Асмаул-хуснаа» деп айтылат. Бир хадисте Алла Тааланын 99 ысмы болгондугу жөнүндө
маалымдалган. (Бухари, Даават, 68; Тирмизи, Зикр, 2)
АЛЛАНЫН СЫПАТТАРЫ
Алла Тааланын ысымдары менен бирге сыпаттары да бар. Алла Тааланын сыпаттары « затий» жана « субутий» деп экиге бөлүнөт.
Затий сыпаттары тек Өзүнө гана таандык сыпаттар. Булар Анын затына түк жарашпаган нерселерден оолак болгондугун
айгинелейт.
1. Затий сыпаттары:
Вужуд: Алла Таала өзүнө гана таандык зат дегенди түшүндүрөт.
Кыдам: Алла «эзелий» б.а. абалкынын абалкысы, башталгычы жок. Ал ар дайым
бар болгон. Алладан башка жаамы жандуу-жансыздын баары жаратылган болумуштар.
Бакоо: Алла Таала түбөлүктүү дегенди туюнтат.
Вахданият: Алла Тааланын жалгыздыгы. Анын Кудайлыгында, сыпаттарында Ага эч ким теңдеш эмес.
Мухалафатун лил-хавадис: Алла Таала жаралган жандуу-жансыздын бирине да окшобойт.
Шууро сүрөсүнүн 11-аятында мындай буюрулат: «Ага окшош эч нерсе жок.
(Анын затына, сыпаттарына эч нерсе теңдеше албайт жана окшобойт)».Мына ошондуктан береги аяттын талабы катары Куранда өткөн «Алланын колу, жүзү» деген түшүнүктөрдү «Алланын кудурети, Алланын заты» деп түшүнүү керек. Болбосо, Аны жаралган нерселерге окшоштурган болобуз. Ушул себептен улам Аллага кандайдыр бир
орундук-жер таңуулоого болбойт. Алла Таала жаралган нерселер сыяктуу белгилүү бир
жерде эмес. Ал ар жерде. Андыктан «Алла Таала көк-асманда гана» деп ишенүү туура
эмес. Бул тавхид ишенимине дал келбейт. Ал бүт жерде, белгилүү жер-орундуктан такыр оолак.
Кыям бинафсихи: Алла Таала эч бир нерсеге муктаж болбостон бар. Анын барлыгы Өзүнөн. Ал эми жаамы жандуу-жансыздын жаралышы Ага гана таандык.
Тагыраак айтканда, бүтүндөй аалам-атпайды Алла өзү жараткан.
2. Субутий сыпаттары
Алла Тааланын бардык кемчилик-мүчүлүштүктөрдөн оолак болгондугун
айгинелеген сыпаттары «субутий сыпаттар» деп аталат. Алар төмөнкүчө:
Хайат: бул сыпат Алла Тааланын тирүүлүгүнө далалат кылат. Анын илим, кудурет
сыяктуу сыпаттары мына ушул сыпатка таянат. Алланын тирүү болушу башка жандуулар
сыяктуу эмес. Анын тирүүлүгү эзелий жана түбөлүктүү.
Илим: Билүү дегенди түшүндүрөт. Алла Таала бардык нерсени билүүчү. Ага
жашыруун эч бир нерсе жок.
Самий: Алланын угуучулук сыпаты. Ал эч бир нерсеге муктаж болбостон бүт
нерсени угуучу. Адамдар жана башка жандуулар белгиленген чектен тышкаркы
нерселерди уга алышпайт.
Басар: Анын көрүүчүлүк сыпаты. Бүт нерсени көрүүчү. Ал кандайдыр бир
жарыктыкка ж.б. нерселерге муктаж болбостон көрөт.
Кудурет: Алла Таала бардык нерсеге күчү жетет. Ал тигил же бул нерсени жаратуу
жана жок кылуу кудуретине ээ. Анын кудурети чексиз.
Ирада: Алланын эрк-каалоосу дегенди туюнтат. Ал каалаган нерсе сөзсүз түрдө
болот. Анын эрк-каалоосунан тышкары эч бир нерсе жаралбайт.
Калам: Алланын сүйлөөчүлүк сыпаты. Алланын «калам» сыпаты кандайдыр бир
нерсеге муктаж эмес. Пайгамбарларга келген ыйык Китептер Анын «калам» сыпатынын
көрнөгү.
Таквин: Алланын жаратуучулук сыпаты. Алла Таала бул сыпаты менен кандайдыр
бир нерсени жоктон жаратат. Анын тирилтүүсү, өлтүрүүсү, жашоо берүүсү, ырыскы берүүсү ж.б. дал ушул «таквин» сыпатынын талабы.
A. АЛЛАГА ИШЕНҮҮ
Алла Таала бар жана жалгыз. Анын эч жерде теңдеши жок. Төрөгөн да, төрөлгөн да
эмес. Ал эч бир нерсеге окшобогондой эле, эч нерсе Ага окшобойт. Алланын сыпаттарына
Куранда жана сүннөттө белгиленген таризде ишенүү Ислам дининин талабы. Ибадат, дуба,
кулчулук жалгыз Өзүнө гана кылынат. Ал жаамы жандуу-жансызды жараткан жалгыз Жаратуучу.
Куранда ааламдын, адамдын турган турпаты Жараткан Алланын бар экендигине,
ааламдагы кынтыксыз чеберчиликтин эң кичинесинен эң алпына чейин бардык жандуу-жансыз мүлдө мүчүлүш-кемчиликтерден такыр оолак улуу Алла Таала тарабынан гана жаратылгандыгына ишарат жасаган көптөгөн аяттар бар.Бул багыттагы аяттардын айрымдары төмөнкүчө: «Чындыгында, асман-жердин жаралуусунда, түн менен күндүн
алмашуусунда, адамдарга пайдалуу болуп деңиздерде сүзүп жүргөн кемеде, Алла асмандан
суу түшүрүп, жерди өлгөндөн кийин (кайра) тирилтүүсүндө, андагы (жер бетиндеги) ар
түрдүү жаныбарлардын таралуусунда, шамал багыттарынын өзгөрүшүндө, жер менен
асмандын ортосунда буйрукка дайым даяр турган булуттарда акыл-эстүү адамдар үчүн
Алланын белгилери бар» (Бакара сүрөсү, 164) «Инсан өзүнүн эмнеден жаралганына карап
көрсүнчү! Ал атылып чыгуучу суудан жаралган. (Ал суу) бел жана көкүрөк арасынан чыгат. Акыйкатта, Ал (Алла Таала) аны өзүнө кайтарып тирилтүүгө кудуреттүү! » (Таарик сүрөсү, 5-8)
«Ырасында, силер үчүн мал-жандыктарда да үлгү-сабак бар.
Силерге малдын ичиндеги (курсагындагы) каны менен жининин арасынан чыккан ичкенге
жагымдуу нагыз сүт ичирүүдөбүз»(Нахл сүрөсү, 66).
Алла ишениминде ар бир адам үчүн өтө кылдат мамиле жасашы зарыл маанилүү
жагдайлар бар. Аларга Аллага ишенүү менен бирге Ага шерик кошуу, Алла Таалага
кайсыдыр бир адамды же нерсени теңөө, аларды Кудай деп билүү, асыресе, бүгүнкү күнү
христиандар жана иудеилер жаңылган жагдайлар кирет.
Тавхид ишениминин негиздери төмөнкүчө:
Алла Тааланы заты жагынан тек деп билүү: Алла Таала заты жагынан тек, жалгыз. Ар түрдүү кемчиликтерден аруу. Бул багытта Куранда төмөнкүчө буюрулат:
«Эгер (жети кат) асманда жана жерде Алладан башка кудайлар болсо, анда ааламдын
тартиби (мыйзамы) бузулуп кетмек» (Анбия сүрөсү, 22) Бул аят Алланын уулу
болбостугун, идолдор Ага тең боло албашын билдирет. Христиандардын Иса пайгамбарды
Кудайдын уулу катары кабылдашы Ислам дининин Алла ишенимине дал келбейт. Бул Аллага шерик кошуу (ширк) деп аталат. Алла Тааланы сыпаттары жагынан жалгыз кабылдоо: Сыпаттары жагынан да
Ага эч ким тең келе албайт. Алла Таала эзелий, түбөлүктүү, билүүчү, угуучу жана көрүүчү.
Бул сыпаттардын айрымдары ысым иретинде адамдарга ыроолонсо да, Алланын
сыпаттарына такыр окшобойт. Маселен, Ал эзелтен беркинин баарын билүүчү, түбөлүктү
да билүүчү. Ал эми адам баласы белгилүү гана нерселерди билет. Бул Алла Тааланын ага
ыроологон өзүнчө ыроосу.
Тек Алла Таалага гана кулчулук кылуу: Тавхид (Жараткан Алланы жалгыз деп
билүү) ишеними тек Аллага гана ибадат кылуу, Ага гана алакан жая дуба кылуу
зарылчылыгын талаптайт.
«Тавхид» жана «ширк» сөздөрү карама-каршы мааниде колдонулат.
Ширк – бул ибадатта, кулчулукта, Алланын затында, сыпаттарында Ага кайсыдыр бир адамды же
нерсени теңөө, ортоктош кабылдоо. Башкача айтканда, Алладан башка нерселерге да бул
сыпаттарды ыйгаруу. Тавхид ишеними болсо, Кудай катары жалгыз Алланы гана кабылдоо
керектигин талап кылат. Ал бүтүндөй ааламдын Ээси, сыйынууга Ал гана татыктуу, Ал
бардык нерсеге кудуреттүү.
Ошентип, тавхид ишеними адамды көзгө көрүнүп-көрүнбөгөн башка нерселердин
кулуна айланбашына чакырат.
Инсанияттын алгачкы дини тавхид болгон. Ырас, алгачкы инсан Азирети Адам
пайгамбар болгондуктан тавхид ишенимин тутунган. Андан кийинки пайгамбарлардын
бардыгы өз үммөттөрүнө мына ушул тавхид ишенимин жеткизишкен. Алардын ичинен
Азирети Иса пайгамбар да, Азирети Муса да элди тавхид ишенимине чакырган. Тилекке
каршы, адамдар белгилүү убакыттан кийин пайгамбарлар алып келген тавхид ишенимин
бурмалап Алланын ак жолунан адашкан.
Тек Алла Таала гана биле турган кайып билгиликтерин башка бирөөнүн билээрин
айтуу, Алланын Жаратуучу болгондугун четке кагуу, Алладан башкага сыйынуу, табынуу,
Иса пайгамбарды Кудай Тааланын уулу катары кабылдоо ширк болуп эсептелет.
АЛЛАНЫН ЫСЫМДАРЫ
Алла Тааланын өзүнө таандык ысым-сыпаттары бар. Бул багытта аяттарда
төмөнкүчө буюрулат: «Ал – Аллах! Андан башка кудай жок. Эң жакшы ысымдар ага
таандык!» (Таха сүрөсү, 8) «Эң көркөм ысымдар Аллага таандык. Ага ошол ысымдар
менен жалбаргыла! » (Аараф сүрөсү, 180)
Алла Тааланын затын жана бардык сыпаттарын камтыган ысым «Аллах» ысмы
болуп эсептелет. «Аллаh» ысмы жалгыз Жараткан үчүн гана колдонулгандыктан, анын
көптүк түрү жок. Бул ысым башка эч нерсе үчүн колдонулбайт, которулбайт да. Куранда
Алла Таала үчүн «Рабб», «илах» «мавлаа» сыяктуу ысымдар да колдонулган.
Кээ бир куттуу хадистерде «Исм-и азам» (Алланын эң улуу ысмы) жөнүндө кеп салынат. Бул ысым менен дуба кылуу дубанын кабылданышына себеп болоору айтылган.
(Абу Давуд, Витр, 23; Тирмизи, Даават, 64, 65) Бирок бул Алланын кайсы ысмы болгондугу
туурасында «Аллах» «Рахман», «Рахим», «ал-Хаииул-Каииуум», «зул-Жалаали вал-икром»
ысымдарынын болуу ыктымалы билдирилген.
Аяттарда буюрулгандай, эң көркөм ысымдар Алла Таалага таандык. Булар «ал-
Асмаул-хуснаа» деп айтылат. Бир хадисте Алла Тааланын 99 ысмы болгондугу жөнүндө
маалымдалган. (Бухари, Даават, 68; Тирмизи, Зикр, 2)
АЛЛАНЫН СЫПАТТАРЫ
Алла Тааланын ысымдары менен бирге сыпаттары да бар. Алла Тааланын сыпаттары « затий» жана « субутий» деп экиге бөлүнөт.
Затий сыпаттары тек Өзүнө гана таандык сыпаттар. Булар Анын затына түк жарашпаган нерселерден оолак болгондугун
айгинелейт.
1. Затий сыпаттары:
Вужуд: Алла Таала өзүнө гана таандык зат дегенди түшүндүрөт.
Кыдам: Алла «эзелий» б.а. абалкынын абалкысы, башталгычы жок. Ал ар дайым
бар болгон. Алладан башка жаамы жандуу-жансыздын баары жаратылган болумуштар.
Бакоо: Алла Таала түбөлүктүү дегенди туюнтат.
Вахданият: Алла Тааланын жалгыздыгы. Анын Кудайлыгында, сыпаттарында Ага эч ким теңдеш эмес.
Мухалафатун лил-хавадис: Алла Таала жаралган жандуу-жансыздын бирине да окшобойт.
Шууро сүрөсүнүн 11-аятында мындай буюрулат: «Ага окшош эч нерсе жок.
(Анын затына, сыпаттарына эч нерсе теңдеше албайт жана окшобойт)».Мына ошондуктан береги аяттын талабы катары Куранда өткөн «Алланын колу, жүзү» деген түшүнүктөрдү «Алланын кудурети, Алланын заты» деп түшүнүү керек. Болбосо, Аны жаралган нерселерге окшоштурган болобуз. Ушул себептен улам Аллага кандайдыр бир
орундук-жер таңуулоого болбойт. Алла Таала жаралган нерселер сыяктуу белгилүү бир
жерде эмес. Ал ар жерде. Андыктан «Алла Таала көк-асманда гана» деп ишенүү туура
эмес. Бул тавхид ишенимине дал келбейт. Ал бүт жерде, белгилүү жер-орундуктан такыр оолак.
Кыям бинафсихи: Алла Таала эч бир нерсеге муктаж болбостон бар. Анын барлыгы Өзүнөн. Ал эми жаамы жандуу-жансыздын жаралышы Ага гана таандык.
Тагыраак айтканда, бүтүндөй аалам-атпайды Алла өзү жараткан.
2. Субутий сыпаттары
Алла Тааланын бардык кемчилик-мүчүлүштүктөрдөн оолак болгондугун
айгинелеген сыпаттары «субутий сыпаттар» деп аталат. Алар төмөнкүчө:
Хайат: бул сыпат Алла Тааланын тирүүлүгүнө далалат кылат. Анын илим, кудурет
сыяктуу сыпаттары мына ушул сыпатка таянат. Алланын тирүү болушу башка жандуулар
сыяктуу эмес. Анын тирүүлүгү эзелий жана түбөлүктүү.
Илим: Билүү дегенди түшүндүрөт. Алла Таала бардык нерсени билүүчү. Ага
жашыруун эч бир нерсе жок.
Самий: Алланын угуучулук сыпаты. Ал эч бир нерсеге муктаж болбостон бүт
нерсени угуучу. Адамдар жана башка жандуулар белгиленген чектен тышкаркы
нерселерди уга алышпайт.
Басар: Анын көрүүчүлүк сыпаты. Бүт нерсени көрүүчү. Ал кандайдыр бир
жарыктыкка ж.б. нерселерге муктаж болбостон көрөт.
Кудурет: Алла Таала бардык нерсеге күчү жетет. Ал тигил же бул нерсени жаратуу
жана жок кылуу кудуретине ээ. Анын кудурети чексиз.
Ирада: Алланын эрк-каалоосу дегенди туюнтат. Ал каалаган нерсе сөзсүз түрдө
болот. Анын эрк-каалоосунан тышкары эч бир нерсе жаралбайт.
Калам: Алланын сүйлөөчүлүк сыпаты. Алланын «калам» сыпаты кандайдыр бир
нерсеге муктаж эмес. Пайгамбарларга келген ыйык Китептер Анын «калам» сыпатынын
көрнөгү.
Таквин: Алланын жаратуучулук сыпаты. Алла Таала бул сыпаты менен кандайдыр
бир нерсени жоктон жаратат. Анын тирилтүүсү, өлтүрүүсү, жашоо берүүсү, ырыскы берүүсү ж.б. дал ушул «таквин» сыпатынын талабы.
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
#4 21 February 2016 - 13:44
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
Б. ПЕРИШТЕЛЕРГЕ ИШЕНҮҮ
Периште – бул Алла Таала тарабынан жаратылган, Анын буйрук-жарлыктарын
аткарган, эркек-ургаачысы болбогон жандык. Периштелерге ишенүү зарылчылыгы
жөнүндө Куранда төмөнкүчө буюрулат: «Ким Аллага, периштелерине, китептерине,
элчилерине жана кыямат күнүнө ишенбесе, ал адашууда болот» (Ниса сүрөсү, 136).
Периште (малак) сөзү Куранда 87 жолу кайталанат. Периштелер нурдан жаралган. Алар
Алла Таалага эч качан баш көтөрбөйт. Алар тек Алла билдирген нерселерди гана билишет.
Бизге маалымдалган периштелердин арасынан төртү чоң периштелер болуп эсептелет.
Алар төмөнкүлөр:
Жабраил: Вахий (Алланын кабары) алып келүүчү периште. Ал пайгамбарларга
Алланын вахийин жеткизген.
Микаил: Табият кубулуш-жараяндарын жүзөгө ашыруучу (жамгыр, кар жаадыруу,
шамал жүргүзүү сыяктуу озуйпаларды аркалаган) периште.
Исрафил: Кыямат күнү сурнай тартуучу периште. Исрафил ысмы куттуу хадистерде өтөт (Муслим, Мусафирин, 200; Абу Давуд, Солаат, 119)
Азраил: Жан алуучу периште.
Булардан сырткары Аллага кулчулук кылуу менен эң жакын « Мукаррибуун » периштелери, адамдын оң жана сол ийнинде амал-иштерди жазып туруучу « Кирооман Каатибиин » периштелери,
бейиш жана тозокто Алланын буйругун аткаруучу периштелер, момун-мусулмандарга арка-жөлөк болуп согуш учурунда жардам берген периштелер бар.
Булар жөнүндө Куранда маалымат берилген (Аали Имран сүрөсү, 124; Анфал сүрөсү, 9).
Ошондой эле куттуу хадистерде көрүстөндө сурак алчу « Мункар жана Накир» аттуу
периштелер жөнүндө да кабар берилген (Тирмизи, Жанаиз, 70).
Периште – бул Алла Таала тарабынан жаратылган, Анын буйрук-жарлыктарын
аткарган, эркек-ургаачысы болбогон жандык. Периштелерге ишенүү зарылчылыгы
жөнүндө Куранда төмөнкүчө буюрулат: «Ким Аллага, периштелерине, китептерине,
элчилерине жана кыямат күнүнө ишенбесе, ал адашууда болот» (Ниса сүрөсү, 136).
Периште (малак) сөзү Куранда 87 жолу кайталанат. Периштелер нурдан жаралган. Алар
Алла Таалага эч качан баш көтөрбөйт. Алар тек Алла билдирген нерселерди гана билишет.
Бизге маалымдалган периштелердин арасынан төртү чоң периштелер болуп эсептелет.
Алар төмөнкүлөр:
Жабраил: Вахий (Алланын кабары) алып келүүчү периште. Ал пайгамбарларга
Алланын вахийин жеткизген.
Микаил: Табият кубулуш-жараяндарын жүзөгө ашыруучу (жамгыр, кар жаадыруу,
шамал жүргүзүү сыяктуу озуйпаларды аркалаган) периште.
Исрафил: Кыямат күнү сурнай тартуучу периште. Исрафил ысмы куттуу хадистерде өтөт (Муслим, Мусафирин, 200; Абу Давуд, Солаат, 119)
Азраил: Жан алуучу периште.
Булардан сырткары Аллага кулчулук кылуу менен эң жакын « Мукаррибуун » периштелери, адамдын оң жана сол ийнинде амал-иштерди жазып туруучу « Кирооман Каатибиин » периштелери,
бейиш жана тозокто Алланын буйругун аткаруучу периштелер, момун-мусулмандарга арка-жөлөк болуп согуш учурунда жардам берген периштелер бар.
Булар жөнүндө Куранда маалымат берилген (Аали Имран сүрөсү, 124; Анфал сүрөсү, 9).
Ошондой эле куттуу хадистерде көрүстөндө сурак алчу « Мункар жана Накир» аттуу
периштелер жөнүндө да кабар берилген (Тирмизи, Жанаиз, 70).
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
#5 21 February 2016 - 13:46
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
В. ЫЙЫК КИТЕПТЕРГЕ ИШЕНҮҮ
Алла Таала пайгамбарларына Китептерин түшүргөн. Бул ыйык Китептерден
бүгүнкү күнгө чейин нагызын сактап калган тек Китеп – бул Ыйык Куран. Буга чейинки
китептер адамдар тарабынан бурмалангандыктан ишеним, ибадат негиздери да бузулган.
Куран – бул Алланын сөзү. Куран кыяматка чейин бурмаланбай турганына кепилдик
берилген тек акыйкат Китеп.
Куранда пайгамбарларга түшүрүлгөндүгү маалымдалган китептер төмөнкүлөр:
Азирети Ибрахим пайгамбарга [b баракчалар][/ b] түшүрүлгөн.
Азирети Мусага Таврат,
Азирети Давудка Забур,
Азирети Иса пайгамбарга Инжил,
Азирети Мухаммед пайгамбарга Куран-ы Карим түшүрүлгөн.
Жогоруда белгиленгендей, Курандан сырткары бул китептердин бардыгы учурунда
бурмаланып, бүгүнкү күнгө чейин нагызын, аруулугун сактай албай калган. Куран-ы
Карим Азирети Мухаммед (саллаллаху алейхи васаллам) Пайгамбарыбыздын учурунда
жазылып, ошону менен бирге көптөгөн адамдар тарабынан ар бир сөзү жатталган. Ыйык
Куран бүтүндөй инсаниятка түбөлүк бакыттын ачкычы иретинде тартууланган. Анда эч
бир ача пикир, карама-каршылык жок. Инсаният менен жин ааламы биригишсе да, Куран
сыяктуу китеп жаза алышпайт. Куран мааниси жагынан да, сөздүн куюлушкандыгы
жагынан да өзгөчө мужиза-керемет китеп.
Куранга ишенбеген, же анын кандайдыр бир өкүмүн кабыл албаган адам ыйман
келтирген болуп эсептелбейт. Куран окуунун өзү да ибадат.
Кураны Карим Кудайы китептердин эң акыркысы болуп, өзүнөн мурунку ыйык китептердеги укуктук өкүмдөрдү жараксыз кылган.
Алла Таала пайгамбарларына Китептерин түшүргөн. Бул ыйык Китептерден
бүгүнкү күнгө чейин нагызын сактап калган тек Китеп – бул Ыйык Куран. Буга чейинки
китептер адамдар тарабынан бурмалангандыктан ишеним, ибадат негиздери да бузулган.
Куран – бул Алланын сөзү. Куран кыяматка чейин бурмаланбай турганына кепилдик
берилген тек акыйкат Китеп.
Куранда пайгамбарларга түшүрүлгөндүгү маалымдалган китептер төмөнкүлөр:
Азирети Ибрахим пайгамбарга [b баракчалар][/ b] түшүрүлгөн.
Азирети Мусага Таврат,
Азирети Давудка Забур,
Азирети Иса пайгамбарга Инжил,
Азирети Мухаммед пайгамбарга Куран-ы Карим түшүрүлгөн.
Жогоруда белгиленгендей, Курандан сырткары бул китептердин бардыгы учурунда
бурмаланып, бүгүнкү күнгө чейин нагызын, аруулугун сактай албай калган. Куран-ы
Карим Азирети Мухаммед (саллаллаху алейхи васаллам) Пайгамбарыбыздын учурунда
жазылып, ошону менен бирге көптөгөн адамдар тарабынан ар бир сөзү жатталган. Ыйык
Куран бүтүндөй инсаниятка түбөлүк бакыттын ачкычы иретинде тартууланган. Анда эч
бир ача пикир, карама-каршылык жок. Инсаният менен жин ааламы биригишсе да, Куран
сыяктуу китеп жаза алышпайт. Куран мааниси жагынан да, сөздүн куюлушкандыгы
жагынан да өзгөчө мужиза-керемет китеп.
Куранга ишенбеген, же анын кандайдыр бир өкүмүн кабыл албаган адам ыйман
келтирген болуп эсептелбейт. Куран окуунун өзү да ибадат.
Кураны Карим Кудайы китептердин эң акыркысы болуп, өзүнөн мурунку ыйык китептердеги укуктук өкүмдөрдү жараксыз кылган.
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
#6 21 February 2016 - 13:47
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
Г. ПАЙГАМБАРЛАРГА ИШЕНҮҮ
Пайгамбар – бул Алла Тааланын кабарын, мыйзам-эрежелерин инсаниятка
жеткирүүгө милдеттүү элчи дегенди түшүндүрөт. Алгачкы инсан Азирети Адам ата ошол
эле учурда биринчи пайгамбар болгон. Алла Таала аны ата-энесиз жараткан. Инсаният
пайгамбарлык менен, ырас, Алла үйрөткөн нерселер менен башталган. Мусулман адам
Азирети Адам атадан баштап бардык пайгамбарларга ишениши керек. Пайгамбарлар элди
ыймандуулукка, Алланын ак жолуна үндөгөн. Акыркы пайгамбар Мухаммед (саллаллаху
алейхи васаллам) болуп саналат. Инсаният пайгамбарга жана ал апкелген туура жолдун
ачкычына ар качан муктаж. Ыйман негиздери, ибадаттар руханий маселелер болгондуктан
адамдар өздөрү тек акылдын жардамы менен буларды толук биле алышпайт. Ошондой эле
пайгамбарлар адилеттүүлүктүн, акыйкаттын жана коомдук тартиптин негиздерин да элге
жеткизишкен. Себеби бул багытта да адамдардын жаңылышы толук ыктымал.
Азирети Мухаммед Пайгамбарыбыз бардык пайгамбарлардын бир тууган
болгондугун маалымдаган. Алла Таала пайгамбарларга Өзүнүн ак жолун элге жеткизүү
озуйпасын жүктөгөн. Бардык пайгамбарлар бир ишенимге үндөгөн.
Пайгамбарлардын пайгамбарлык далили мужиза-кереметтер болгон. Ар бир
пайгамбар өз үммөтүнө Алланын элчиси экендигине карата мужиза көрсөткөн. Мужиза –
бул, пайгамбардан башка адамдын колунан келбей турган иш. Маселен, Азирети
Ибрахимдин алоолонгон от-жалынга жанбашы, Азирети Мусанын аса таягы менен деңизди
экиге бөлүшү, Азирети Иса пайгамбардын баткактан чымчык жасап, Алланын уруксаты
менен жан киргизип учурушу сыяктуу.
Азирети Мухаммед Пайгамбарыбыздын да көптөгөн мужизалары бар. Анын эң чоң
мужизасы – Куран болуп эсептелет. Анткени Куран бул Алланын сөзү. Адамдар жана жин
дүйнөсү бириксе да, андай китеп жаза албайт.
Пайгамбарыбыздын дагы бир мужизасы түндүн өтө кыска мөөнөт аралыгында
Меккеден Кудус шаарына барышы болгон. Анын жансыз сыяктуу көрүнгөн нерселер
менен дил алышуусу, периштелер менен сүйлөшүүсү, кайсыдыр бир окуяны алдын-ала
айтышы сыяктуу көптөгөн мужизалары жараян эткен.
Куран-ы Каримде аты аталган пайгамбарлар төмөнкүлөр:
Адам (алеихис-салам),
Идрис (алеихис-салам),
Нух (алеихис-салам),
Худ (алеихиссалам),
Салих (алеихис-салам),
Ибрахим (алеихис-салам),
Лут (алеихиссалам),
Исмаил (алеихис-салам),
Исхак (алеихис-салам),
Якуб (алеихиссалам),
Юсуф (алеихис-салам),
Айиуб (алеихис-салам),
Зулкифл (алеихис-салам),
Шуаиб (алеихис-салам),
Муса (алеихис-салам),
Харун (алеихис-салам),
Давуд (алеихис-салам),
Сулаиман (алеихис-салам),
Илияс (алеихис-салам),
Алясаа(алеихис- салам),
Юнус (алеихис-салам),
Закария (алеихис-салам),
Яхия (алеихис-салам),
Иса (алеихис-салам),
Мухаммед (алеихис-солаату вассалам).
Пайгамбар – бул Алла Тааланын кабарын, мыйзам-эрежелерин инсаниятка
жеткирүүгө милдеттүү элчи дегенди түшүндүрөт. Алгачкы инсан Азирети Адам ата ошол
эле учурда биринчи пайгамбар болгон. Алла Таала аны ата-энесиз жараткан. Инсаният
пайгамбарлык менен, ырас, Алла үйрөткөн нерселер менен башталган. Мусулман адам
Азирети Адам атадан баштап бардык пайгамбарларга ишениши керек. Пайгамбарлар элди
ыймандуулукка, Алланын ак жолуна үндөгөн. Акыркы пайгамбар Мухаммед (саллаллаху
алейхи васаллам) болуп саналат. Инсаният пайгамбарга жана ал апкелген туура жолдун
ачкычына ар качан муктаж. Ыйман негиздери, ибадаттар руханий маселелер болгондуктан
адамдар өздөрү тек акылдын жардамы менен буларды толук биле алышпайт. Ошондой эле
пайгамбарлар адилеттүүлүктүн, акыйкаттын жана коомдук тартиптин негиздерин да элге
жеткизишкен. Себеби бул багытта да адамдардын жаңылышы толук ыктымал.
Азирети Мухаммед Пайгамбарыбыз бардык пайгамбарлардын бир тууган
болгондугун маалымдаган. Алла Таала пайгамбарларга Өзүнүн ак жолун элге жеткизүү
озуйпасын жүктөгөн. Бардык пайгамбарлар бир ишенимге үндөгөн.
Пайгамбарлардын пайгамбарлык далили мужиза-кереметтер болгон. Ар бир
пайгамбар өз үммөтүнө Алланын элчиси экендигине карата мужиза көрсөткөн. Мужиза –
бул, пайгамбардан башка адамдын колунан келбей турган иш. Маселен, Азирети
Ибрахимдин алоолонгон от-жалынга жанбашы, Азирети Мусанын аса таягы менен деңизди
экиге бөлүшү, Азирети Иса пайгамбардын баткактан чымчык жасап, Алланын уруксаты
менен жан киргизип учурушу сыяктуу.
Азирети Мухаммед Пайгамбарыбыздын да көптөгөн мужизалары бар. Анын эң чоң
мужизасы – Куран болуп эсептелет. Анткени Куран бул Алланын сөзү. Адамдар жана жин
дүйнөсү бириксе да, андай китеп жаза албайт.
Пайгамбарыбыздын дагы бир мужизасы түндүн өтө кыска мөөнөт аралыгында
Меккеден Кудус шаарына барышы болгон. Анын жансыз сыяктуу көрүнгөн нерселер
менен дил алышуусу, периштелер менен сүйлөшүүсү, кайсыдыр бир окуяны алдын-ала
айтышы сыяктуу көптөгөн мужизалары жараян эткен.
Куран-ы Каримде аты аталган пайгамбарлар төмөнкүлөр:
Адам (алеихис-салам),
Идрис (алеихис-салам),
Нух (алеихис-салам),
Худ (алеихиссалам),
Салих (алеихис-салам),
Ибрахим (алеихис-салам),
Лут (алеихиссалам),
Исмаил (алеихис-салам),
Исхак (алеихис-салам),
Якуб (алеихиссалам),
Юсуф (алеихис-салам),
Айиуб (алеихис-салам),
Зулкифл (алеихис-салам),
Шуаиб (алеихис-салам),
Муса (алеихис-салам),
Харун (алеихис-салам),
Давуд (алеихис-салам),
Сулаиман (алеихис-салам),
Илияс (алеихис-салам),
Алясаа(алеихис- салам),
Юнус (алеихис-салам),
Закария (алеихис-салам),
Яхия (алеихис-салам),
Иса (алеихис-салам),
Мухаммед (алеихис-солаату вассалам).
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
#7 21 February 2016 - 23:21
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
Д. АКЫРЕТТИК ЖАШООГО ИШЕНҮҮ
Адамдар көз жумгандан кийин белгилүү убакыт өткөн соң кайра жан берилип,
түбөлүктүү акыреттик жашоолорун улантат. Акырет жашоосу кыямат күнү менен
башталат. Кыямат күнү ар бир адам тутунган ишеними, жасаган иштери боюнча суракка
тартылат. Адилетсиздиктин баары жоюлуп, бардык адамдар өз акы-укуктарын алышат.
Өлүмдөн кийинки жашоо кабыр (көр) жашоосу менен башталат. Бул жашоо
кыяматка чейин уланат. Кабыр жашоосу адамдын ишенимине, иш-амалдарына жараша же
бейиш, же тозок сыяктуу өтөт (Бухари, Жанаиз, 89; Муслим, Жаннат, 65). Бул дүйнө утурумдук жашоо. Ал эми акырет жашоосу түбөлүктүү. Адам баласы бул
дүйнөдө кайсыл ишенимди тутунуп, эмне жасаган болсо, акыретте анын жакшы же жаман
акыбетин алмакчы.
Сур (сурнай, най, керней сыяктуу нерсе) эки жолу тартылат. Биринчисинде жер-асмандагынын баары кыйрайт, көз жумат. Экинчисинде болсо, бардык адамдар денеси менен тирилет. Андан кийин бардыгы сурак өтчү «махшар» майданына чогултулуп, ар кимге өз амал дептери колуна карматылат.
Сурак берүү учурунда адамга амал дептери менен бирге мүчөлөрү жана жер бетиндеги жандуу-жансыздар (анын жакшы-жаман иштерине карата) күбөгө өтүшөт. Ал күнү эч кимге ийненин көзүндөй да адилетсиз мамиле жасалбайт. Бирөөнүн акы-укугу башка бирөөдө калбайт. Ар ким өз акы-укугун алат.
Амалдар «миизан» деп аталган таразада тартылат. Бул багытта Куранда төмөнкүчө
буюрулат: «Биз кыямат күнү туура таразаларды (адилеттүүлүктүн таразасын) жайгаштырабыз. Эч кимге адилетсиз чечим чыгарылбайт. Тигил же бул адамдын сары кычынын данынчалык (ийненин көзүндөй жакшы-жаман) иши болсо да, аны таразага
койобуз...» (Анбия сүрөсү, 47)
Куттуу хадистердин биринде ал күнү адамдан өзгөчө мынабул нерселер тууралуу
суралаары маалымдалат:
Өмүрүн кайсыл жерде, кантип өткөргөндүгү,
жаштыгын кандай өткөргөндүгү,
мал-мүлкүн кантип таап, кай жерлерге сарптагандыгы,
билген нерселери менен амал кылып-кылбагандыгы. (Тирмизи, Кыямат, 1)
Кыяматта бардык адамдар өтө турган «сырат» аттуу көпүрө бар. Сырат тозоктун
үстүнө салынган. Хадистерде жакшы адамдар ал жерден ылдам өтөөрү билдирилген.
(Муслим, Иман, 81.)
Акыреттик жашоонун негизги жери бейиш жана тозок болмокчу. Бул экөөнүн
ортосунда «аараф» деген да жер бар. Бирок бул жерде кимдердин болоору туурасында так
маалыматтар жок. Айрым аяттардын маанисинен бул жердеги адамдар тозоктон Аллага
баш калкалагандыгы жана бейишке кирүүгө үмүт байлагандыгы маалымдалат. (Аараф
сүрөсү, 46-47.)
Мусулмандар же түз, же тозокто күнөөлөрүнүн өлчөмүнчө азабын тарткан соң
бейишке киришет.
Адамдар көз жумгандан кийин белгилүү убакыт өткөн соң кайра жан берилип,
түбөлүктүү акыреттик жашоолорун улантат. Акырет жашоосу кыямат күнү менен
башталат. Кыямат күнү ар бир адам тутунган ишеними, жасаган иштери боюнча суракка
тартылат. Адилетсиздиктин баары жоюлуп, бардык адамдар өз акы-укуктарын алышат.
Өлүмдөн кийинки жашоо кабыр (көр) жашоосу менен башталат. Бул жашоо
кыяматка чейин уланат. Кабыр жашоосу адамдын ишенимине, иш-амалдарына жараша же
бейиш, же тозок сыяктуу өтөт (Бухари, Жанаиз, 89; Муслим, Жаннат, 65). Бул дүйнө утурумдук жашоо. Ал эми акырет жашоосу түбөлүктүү. Адам баласы бул
дүйнөдө кайсыл ишенимди тутунуп, эмне жасаган болсо, акыретте анын жакшы же жаман
акыбетин алмакчы.
Сур (сурнай, най, керней сыяктуу нерсе) эки жолу тартылат. Биринчисинде жер-асмандагынын баары кыйрайт, көз жумат. Экинчисинде болсо, бардык адамдар денеси менен тирилет. Андан кийин бардыгы сурак өтчү «махшар» майданына чогултулуп, ар кимге өз амал дептери колуна карматылат.
Сурак берүү учурунда адамга амал дептери менен бирге мүчөлөрү жана жер бетиндеги жандуу-жансыздар (анын жакшы-жаман иштерине карата) күбөгө өтүшөт. Ал күнү эч кимге ийненин көзүндөй да адилетсиз мамиле жасалбайт. Бирөөнүн акы-укугу башка бирөөдө калбайт. Ар ким өз акы-укугун алат.
Амалдар «миизан» деп аталган таразада тартылат. Бул багытта Куранда төмөнкүчө
буюрулат: «Биз кыямат күнү туура таразаларды (адилеттүүлүктүн таразасын) жайгаштырабыз. Эч кимге адилетсиз чечим чыгарылбайт. Тигил же бул адамдын сары кычынын данынчалык (ийненин көзүндөй жакшы-жаман) иши болсо да, аны таразага
койобуз...» (Анбия сүрөсү, 47)
Куттуу хадистердин биринде ал күнү адамдан өзгөчө мынабул нерселер тууралуу
суралаары маалымдалат:
Өмүрүн кайсыл жерде, кантип өткөргөндүгү,
жаштыгын кандай өткөргөндүгү,
мал-мүлкүн кантип таап, кай жерлерге сарптагандыгы,
билген нерселери менен амал кылып-кылбагандыгы. (Тирмизи, Кыямат, 1)
Кыяматта бардык адамдар өтө турган «сырат» аттуу көпүрө бар. Сырат тозоктун
үстүнө салынган. Хадистерде жакшы адамдар ал жерден ылдам өтөөрү билдирилген.
(Муслим, Иман, 81.)
Акыреттик жашоонун негизги жери бейиш жана тозок болмокчу. Бул экөөнүн
ортосунда «аараф» деген да жер бар. Бирок бул жерде кимдердин болоору туурасында так
маалыматтар жок. Айрым аяттардын маанисинен бул жердеги адамдар тозоктон Аллага
баш калкалагандыгы жана бейишке кирүүгө үмүт байлагандыгы маалымдалат. (Аараф
сүрөсү, 46-47.)
Мусулмандар же түз, же тозокто күнөөлөрүнүн өлчөмүнчө азабын тарткан соң
бейишке киришет.
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
#8 21 February 2016 - 23:22
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
Ж. «КАДАР» ЖАНА «КАЗА»ГА (тагдырга) ИШЕНҮҮ
Арап тилинде «кадар» сөзү «өлчөм, кандайдыр бир нерсени өз өлчөмү менен
өлчөө» сыяктуу маанилерди туюнтат. Ал эми терминологиялык мааниси төмөнкүчө:
«Кадар – бул Алла Таала бардык нерсени эзелтен бери билип, белгилеши жана бүт нерсени
белгилүү мыйзам-эрежелердин негизинде жаратуусу»
. Ал белгилеген нерселердин (м: окуялардын) өз учуру келгенде, белгиленген таризде жүзөгө ашышы «каза» деп аталат.
Куранда Алла Таала бардык нерсени өз чен-өлчөмү, тагдыры менен жараткандыгы
жөнүндө маалымдалат. «Чындыгында биз баарын өлчөм менен жараттык» (Камар сүрөсү,
49) «Анын алдында баарынын өлчөмү бар» (Раад сүрөсү, 8). Адам баласы өзүнө
ыйгарылган эрк-каалоосу менен жасаган ар бир ишинен жооптуу. Алла Таала эзелки илими
менен бардык нерсени Билүүчү. Бардык кубулуш-окуя Анын илими алкагында жараян
этет. Жаратуучулук сыпаты тек Аллага гана таандык. Жакшылыкты да, жамандыкты да Ал
жаратат. Ырас, адам уулу жакшылыкты да, жамандыкты да өз эрк-каалоосу менен тандоо
укугуна ээ. Ал мына ошондуктан жооптуу. Куранда Алла Тааланын эрк-каалоосу менен
тагдырды чийгендиги жөнүндө да, адам баласынын өз эрк-каалоосу менен жакшылык-жамандыкты тандоо укугуна ээ болгондугу тууралуу да көптөгөн аяттар бар. Алардын айрымдары төмөнкүлөр: «Калетсиз, Биз ага (адамга) туура жолду көргөздүк. Кааласа шүгүрчүл, кааласа кесир пенде болсун» (Инсан сүрөсү, 3) «Бул акыйкат (Куран) –
Эгеңерден (түшкөн!) – деп айт. Андан соң каалаганы (Аллага) ишенсин, каалаганы каапыр
болсун» (Кахф сүрөсү, 29) «Ар бир жан өзү жасаган иштин барымтасы (ар бир ишине
жооп берет)» (Муддассир сүрөсү, 38). Дагы бир топ аяттарда адам баласы тозокко өзүнүн
каапырлыгынан, зулумдугунан жана күнөөлөрүнөн улам түшөөрү тууралуу да айтылат.
Ошондой эле бейиш ыйман келтирген, жакшылык иштерди жасаган адамдар үчүн
даярдалгандыгы жөнүндө да кабар берилет. Мына ушул аяттардын бардыгы адам баласы
бул дүйнөдө жасаган ар бир ишине жооп бере тургандыгын, ар бир ишинин акыбетин көрө
тургандыгын айгинелейт.
Азирети Пайгамбарыбыз куттуу хадистеринин биринде мындай дейт:
«Ырасында ар бир наристе Исламга жатык, ийкемдүү болуп төрөлөт. Кийин ал
ата-энесинин багыты менен Иудаизм, же Христиан, же Мажуси дининин өкүлү болот»
(Бухари, Жанаиз, 92; Муслим, Кадар, 25)
Тагдырга ишенүү – адамдын жасаган иштеринен жооптуу болушуна карама-каршы
эмес. Анткени Алла Таала адамга эрк-каалоо ыроологон. Адам баласы жакшылыкты же
жамандыкты өз каалоосу менен жасоо укугуна ээ. Алла Таала адамдын жакшы же жаман
ишинин жүзөгө ашышын жаратат. Ошондой эле Алла Таала кааласа, адамдын жасай турган
ишин жүзөгө ашырбай кое алат, Ал аны сөзсүз түрдө жүзөгө ашырууга мажбур эмес. Адам
өз каалоосу менен кайсыдыр бир ишти жасашы « касб», ал эми Алла Тааланын жаратышы
« холк» делет. Бул эки нерсе бири-бирине карама-каршы келбейт. Алла Таала адам баласын
ар дайым жакшылыкка умтулуп, жамандыктан оолак болууга чакырган. Алланын чен-
өлчөмүн, чийген тагдырын адам биле албайт.
Адам көпчүлүк учурда жамандык иш кылса, аны тагдырга, ал эми жакшылык кылса
өзүнө таңуулап, «мен жасадым» дейт. Бул абал күнөөкөрлүктөн алыс болуу үчүн адам өзү
ойлогон психологиялык жагдай. Бул туура эмес. Себеби ал жакшылыкка да, жамандыкка да
жөндөмдүү. Ар бир жасаган ишин өз эрк-каалоосу менен жасайт. Ал эрк-каалоосунан
тышкаркы иштерден жооптуу эмес.
Жогоруда белгиленген жагдайлар Исламдын ишеним негиздери. Буларды ар бир
мусулман баласы жетик түшүнүшү керек. Мусулман адам Куранда жана сүннөттө ачык-
айкын жана кескин түрдө билдирилген нерселерге ишенип, аларды кабыл алышы керек.
Булардан кайсыдыр бир жагдайына ишенбесе, Ислам дининен чыгып калат. Себеби ыйман
бөлүнчү нерсе эмес. Ырас, Курандын бир аятын же бир өкүмүн четке кагуу – Куранды
толугу менен четке кагуу дегендикке жатат.
Арап тилинде «кадар» сөзү «өлчөм, кандайдыр бир нерсени өз өлчөмү менен
өлчөө» сыяктуу маанилерди туюнтат. Ал эми терминологиялык мааниси төмөнкүчө:
«Кадар – бул Алла Таала бардык нерсени эзелтен бери билип, белгилеши жана бүт нерсени
белгилүү мыйзам-эрежелердин негизинде жаратуусу»
. Ал белгилеген нерселердин (м: окуялардын) өз учуру келгенде, белгиленген таризде жүзөгө ашышы «каза» деп аталат.
Куранда Алла Таала бардык нерсени өз чен-өлчөмү, тагдыры менен жараткандыгы
жөнүндө маалымдалат. «Чындыгында биз баарын өлчөм менен жараттык» (Камар сүрөсү,
49) «Анын алдында баарынын өлчөмү бар» (Раад сүрөсү, 8). Адам баласы өзүнө
ыйгарылган эрк-каалоосу менен жасаган ар бир ишинен жооптуу. Алла Таала эзелки илими
менен бардык нерсени Билүүчү. Бардык кубулуш-окуя Анын илими алкагында жараян
этет. Жаратуучулук сыпаты тек Аллага гана таандык. Жакшылыкты да, жамандыкты да Ал
жаратат. Ырас, адам уулу жакшылыкты да, жамандыкты да өз эрк-каалоосу менен тандоо
укугуна ээ. Ал мына ошондуктан жооптуу. Куранда Алла Тааланын эрк-каалоосу менен
тагдырды чийгендиги жөнүндө да, адам баласынын өз эрк-каалоосу менен жакшылык-жамандыкты тандоо укугуна ээ болгондугу тууралуу да көптөгөн аяттар бар. Алардын айрымдары төмөнкүлөр: «Калетсиз, Биз ага (адамга) туура жолду көргөздүк. Кааласа шүгүрчүл, кааласа кесир пенде болсун» (Инсан сүрөсү, 3) «Бул акыйкат (Куран) –
Эгеңерден (түшкөн!) – деп айт. Андан соң каалаганы (Аллага) ишенсин, каалаганы каапыр
болсун» (Кахф сүрөсү, 29) «Ар бир жан өзү жасаган иштин барымтасы (ар бир ишине
жооп берет)» (Муддассир сүрөсү, 38). Дагы бир топ аяттарда адам баласы тозокко өзүнүн
каапырлыгынан, зулумдугунан жана күнөөлөрүнөн улам түшөөрү тууралуу да айтылат.
Ошондой эле бейиш ыйман келтирген, жакшылык иштерди жасаган адамдар үчүн
даярдалгандыгы жөнүндө да кабар берилет. Мына ушул аяттардын бардыгы адам баласы
бул дүйнөдө жасаган ар бир ишине жооп бере тургандыгын, ар бир ишинин акыбетин көрө
тургандыгын айгинелейт.
Азирети Пайгамбарыбыз куттуу хадистеринин биринде мындай дейт:
«Ырасында ар бир наристе Исламга жатык, ийкемдүү болуп төрөлөт. Кийин ал
ата-энесинин багыты менен Иудаизм, же Христиан, же Мажуси дининин өкүлү болот»
(Бухари, Жанаиз, 92; Муслим, Кадар, 25)
Тагдырга ишенүү – адамдын жасаган иштеринен жооптуу болушуна карама-каршы
эмес. Анткени Алла Таала адамга эрк-каалоо ыроологон. Адам баласы жакшылыкты же
жамандыкты өз каалоосу менен жасоо укугуна ээ. Алла Таала адамдын жакшы же жаман
ишинин жүзөгө ашышын жаратат. Ошондой эле Алла Таала кааласа, адамдын жасай турган
ишин жүзөгө ашырбай кое алат, Ал аны сөзсүз түрдө жүзөгө ашырууга мажбур эмес. Адам
өз каалоосу менен кайсыдыр бир ишти жасашы « касб», ал эми Алла Тааланын жаратышы
« холк» делет. Бул эки нерсе бири-бирине карама-каршы келбейт. Алла Таала адам баласын
ар дайым жакшылыкка умтулуп, жамандыктан оолак болууга чакырган. Алланын чен-
өлчөмүн, чийген тагдырын адам биле албайт.
Адам көпчүлүк учурда жамандык иш кылса, аны тагдырга, ал эми жакшылык кылса
өзүнө таңуулап, «мен жасадым» дейт. Бул абал күнөөкөрлүктөн алыс болуу үчүн адам өзү
ойлогон психологиялык жагдай. Бул туура эмес. Себеби ал жакшылыкка да, жамандыкка да
жөндөмдүү. Ар бир жасаган ишин өз эрк-каалоосу менен жасайт. Ал эрк-каалоосунан
тышкаркы иштерден жооптуу эмес.
Жогоруда белгиленген жагдайлар Исламдын ишеним негиздери. Буларды ар бир
мусулман баласы жетик түшүнүшү керек. Мусулман адам Куранда жана сүннөттө ачык-
айкын жана кескин түрдө билдирилген нерселерге ишенип, аларды кабыл алышы керек.
Булардан кайсыдыр бир жагдайына ишенбесе, Ислам дининен чыгып калат. Себеби ыйман
бөлүнчү нерсе эмес. Ырас, Курандын бир аятын же бир өкүмүн четке кагуу – Куранды
толугу менен четке кагуу дегендикке жатат.
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
#9 21 February 2016 - 23:35
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
III «АХЛИ СҮННӨТ» АГЫМЫНЫН АЙРЫМ ПРИНЦИПТЕРИ
Ахли сүннөткө каршы кээ бир адашкан агымдар Ислам дини менен жакындан
тааныш эмес айрым бир адамдарды учурунда өздөрүнүн ишеним түшүнүктөрүнө тарта
алышкан жана да тартууга жан үрөөдө. Мына ошондуктан Азирети Мухаммед (саллаллаху
алейхи васаллам) Пайгамбарыбыздын сүннөт жолуна бекем турууга аракет кылган бардык
мусулмандар мына ушундай туура эмес бузукулукка карата өтө кылдат болуулары керек.
Анүчүн эң ириде Ислам дини менен жакындан таанышууга, Азирети Пайгамбарыбыздын
өмүр таржымалын ийне-жибине чейин окууга, асыресе, «ахли сүннөт вал жамаат»тын
ишеним негиздерин жетик түшүнүүгө аракет кылуулары зарыл.
Ахли сүннөт агымын «бидат» агымдардан бөлүп турган айрым бир негиздер бар.
Алардын айрымдарын төмөнкүчө тизмелөөгө болот:
1. Ахли сүннөт аалымдары амалды ыймандын (ишеним) бир бөлүгү катары
эсептешпейт. Тагыраак аитканда, ыйман менен амал-иш экөө эки башка нерсе. Мына
ошондуктан өз мойнундагы озуйпасын же ибадаттарын аткарбаган, же чоң күнөө кылган
мусулман баласы Ислам дининен чыкпайт.
Ал киши тек күнөөкөр болуп эсептелет. Ал
Алла Таалага тооба кылып (бул ишке экинчи жолобоо үчүн сөз берип) кечирим тилеши
керек. Бирөөнүн акысын жеген болсо, аны төлөп же ээсинин ыраазылыгын алып
адалдашуусу кажет.
Демек, кыбылага карап намаз окуган адамды кандайдыр бир күнөөсүнөн улам
каапырлыкка чыгарууга болбойт.
Ахли сүннөт агымы боюнча, «мен мусулманмын» деген адам жогорудагы ыйман
негиздерин кабыл алган чакта ыймандуу (момун-мусулман) болуп эсептелет. Мусулман
адам күнөө иш жасоо менен мусулманчылыктан чыкпайт. Азирети Пайгамбарыбыздын
учурунда да арак ичкен, зина кылып чоң күнөө жасаган мусулмандар болгон.
Пайгамбарыбыз аларды каапырлыкка чыгарган эмес, болгону өздөрүнө тиешелүү
жазаларын берген. Эгер чоң күнөө жасаган адам динден чыга турган болсо,
Пайгамбарыбыз кескин түрдө аны каапырлыкка чыгармак. Ал эми Пайгамбарыбыз аларга
мусулман катары мамиле жасаган. Ошондуктан мусулман адам кандайдыр бир күнөөсүнөн
улам каапыр болуп эсептелбейт. Кайсыдыр бир мусулманды ыйман негиздеринен бирин
четке какмайынча «каапыр» деп атоого болбойт. Бүгүнкү күнү айрым бир дин
боордошторубуз тилекке каршы, мына ушул жагдайга кайдыгер мамиле жасап, мусулман
адамдарды кээ бир каталарынан улам «мушрик – Аллага шерик кошуучу» же «каапыр»
деп оңой-олтоң эле каапырлыкка чыгарып койгон учурлар кездешет. Арийне, бул көрүнүш
Ислам коомчулугуна залакасын тиигизип, мусулмандар ортосун дагы биримдиктин,
ынтымактын ыдырашына жол ачары бышык. Мындаи кадам мусулман баласына түк
жарашпайт. Ырас, Куран аяттарынын биринде төмөнкүчө буюрулат: «Арийне, мен
мусулмандарданмын – деп (элди) Аллага (Анын ак жолуна) чакырып, өздөрү да жакшы
иштерди жасаган адамдан жакшы сөздүү ким бар?» (Фуссилат сүрөсү, 33)
Асыресе, бул жерде эскерте кетчү жагдай бар. Тигил же бул күнөөнү ар дайым
жасаган адам убакыттын өтүшү менен бул күнөөнү жөнөкөй иш катары кабылдашы
мүмкүн. Кудай сактасын, чоң күнөөнү жөнөкөй иш катары кабылдоо каапырлыкты талап
кылаары анык. Маселен, дайыма арак ичкен адам «арак ичсе эмне болмок эле. Бул чоң
күнөө эмес» десе Ислам дининен чыгып калган болот.
2. Ахли сүннөт агымынын өкүлдөрү башка көз караштарга карата сый мамиледе
болуп, адеп карманышат. Ислам дининин ачык-айкын белгилүү өкүмдөрүнөн тышкаркы
талаш маселелерден улам эч ким каапырлыкка чыгарылбайт. Маселен, тагдыр
маселесиндеги ар түрдүү көз караштар себептүү мусулман адамды «каапыр» деп атоого
болбойт. Себеби бул маселеде кескин түшүндүрмөлөр жок.
3. Ахли сүннөт аалымдары Алла Тааланын кээ бир сыпаттары тууралуу
түшүндүрмө берүү зарылчылыгын туура көрүшөт.
4. Мисалы, кээ бир аят-хадистерде өткөн
«ядуллах» б.а. «Алланын колу» деген сөздү айрым адамдардын туура эмес түшүнүп
алышына карата ага «Алланын күч-кудурети» деген таризде түшүндүрмө берүү керек.
Аяттардын биринде «Ага окшош эч нерсе жок. (Анын затына, сыпаттарына эч нерсе
теңдеше албайт жана окшобойт)» (Шууро, 11) деп буюрулат. Мына ошондуктан береги
аяттын талабы катары Куранда өткөн «Алланын колу, жүзү» сыяктуу түшүнүктөрдү
«Алланын кудурети, Алланын заты» деп түшүнүү зарыл. Болбосо, Аны жаралган
нерселерге окшоштурган болобуз. Ал эми Ал эч бир нерсеге окшобойт, дешет. Ахли сүннөт аалымдары, Алла Тааланы кандайдыр бир жер-орундуктан оолак
деп билишет. Анын кандайдыр бир орундукка муктаж эместигин, ар качан бүт жерде
экендигин айтышат. Асыресе, Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам)
Пайгамбарыбыз Алланын асманда болгондугун ойлой баштаган айрым сахабаларга
эскертүү иретинде мындай деген: «Эгер силер кимдир бирөөнү жипке байлап жердин
түбүнө түшүрсөңөр, ал Алланын үстүнө түшмөк. Алла Таала -Аввал (абалкынын
абалкысы), Ахир (түбөлүктүү), Захир (көрүнүүчү) жана Батын (жашыруун)» (Тирмизи,
Тафсир, 57). Ардактуу Пайгамбарыбыз бул сөзү менен «Алла Тааланы тек асманда деп
ойлобогула, жердин жети катмарына түшсөңөр да, Алла ошол жерде болот. Анткени Ал
кандайдыр бир жер-орундукка муктаж эмес. Ал ар жерде» деп айткан.
5. Ахли сүннөт агымынын өкүлдөрү Азирети Пайгамбарыбыздан кийинки Ислам
мамлекетинин тизгинин колго алган Азирети Абу Бакир, Азирети Умар, Азирети Осмон
жана Азирети Али баш болгон кутман сахабалардын бардыгына урмат-сый мамиледе
болуп, аларга карата өзгөчө адеп карманышат. Алар тууралуу жаман сөз сүйлөө туура
эмес.
Себеби Алла Таала Пайгамбарыбыздын кутман сахабаларына ыраазы болгондугун
билдирген. Бул багытта Куранда аяттар бар.
6. Ахли сүннөт аалымдарынын көпчүлүгү «бидат» (пайгамбарыбыздын көзү
өткөндөн кийин динде пайда болгон жаңылык) түшүнүгүн «жакшы бидат» жана «жаман
бидат» деп экиге бөлүшөт. Алар бул багытта да Пайгамбарыбыздын сүннөтүнө таянышат.
Азирети Пайгамбарыбыз куттуу хадистеринин биринде мындай деген: “Ким Исламда
жакшы жол (жаңы чыйыр, бидаты хасана) баштаган болсо, ал кишиге сооп жазылат, ал
ишти жасагандардын сообунан да насибин алат. Ал эми Исламда ким жаман жол
(зыяндуу жол, бидаты саиииа) баштаган болсо ага күнөө жазылат жана ошол жаман
ишти жасагандардын күнөөсүнөн да насибин алат” (Муслим, Илим, 15; Насаи, Зекет, 64).
Маселен, Азирети Пайгамбарыбыздын учурунда диний илимдер мечитте окутулган. Ал
убакта өзүнчө мекептер болгон эмес. Убакыттын өтүшү менен мечиттер бул багытта
жетишпей калгандыктан жаңы медресе-мектептер курула баштаган. Ошондой эле
баштапкы мечиттерде мунара болгон эмес. Учурга жараша шаарлар чоңойуп, азан үнүн
элге жеткирүү үчүн бийик жерге чыгып азан чакыруу зарылчылыгы туулуп, мечиттер
мунарасы менен кошо салына баштаган. Мына ушул өңдүү мусулман коомчулугундагы
иштер «жакшы бидат» болуп эсептелет. Ал эми Ислам дининин ишеним жана ибадат
негиздерине дал келбеген жаңы иштер, же түшүнүктөр «бидат-ы саиииа –жаман бидат»
болуп, ага шариятта жол берилбеит. Бидат маселеси динии маселелерде гана өз күчүндө
болот. Ал эми мындан тышкаркы багыттарда, маселен, технологиялык багыттагы
жаңыланууларды, өркүндөп-өсүүлөрдү динии бидат менен аралаштырбоо кажет.
7. Ахли сүннөт аалымдары Алланын ак жолунан жүргөн олуя (олуя бул көзү ачык
эмес) пенделердин кереметтерине (кереметтин чындыгына) ишенишет.
Кереметтин
акыйкаттыгы Куран аяттары менен тастыкталган. Маселен, буга өз бөлмөсүндө жалгыз
Аллага сыйынып ибадат кылуу менен алек болгон Иса пайгамбардын энеси Мариямга
кышкысын жайкы, жайкысын кышкы мөмө-жемиштердин келип калышын (Аали Имран
сүрөсү, 36-37), ошондой эле, Азирети Сулайман пайгамбарга Балкистин тактысын көз ачып
жумганча алып келген вазири Аасаф бин Бархия жөнүндөгү аятты (Намл сүрөсү, 38-40)
далил катары көрсөтүүгө болот. Ахли сүннөт аалымдары чыныгы тасаввуфту Ислам
дининин руханий өңүтү катары кабылдашат. Ал эми Ислам укугу (фикх) илимин мусулман
баласынын мойнундагы негизги ибадаттардын таризин үйрөтүүчү илим катары карашат.
Ошондуктан алар бул эки илимди бири-бирин толуктап туруучу илимдер катары
эсептешет.
8. Момун-мусулмандар бейиште Алла Тааланы көрүшөт.
9. Ахли сүннөт вал жамаат Алла Элчисинин акырет жөнүндө айткан ар бир сөзүнө
кынтыксыз ишенет. Кабыр (көр) азабы да, андагы периштелердин сурагы да чындык. Ахли
сүннөт боюнча, көр мусулмандар үчүн бейиш бакча, ыймансыздар үчүн тозок
чуңкурларынан бири болот.
10. Азирети Пайгамбарыбыз көзү тирүүсүндө кээ бир сахабалардын бейишке
чыгары тууралуу куш кабар берген. Бейишке кирерине кепилдик берилген кутман
сахабаларга карата адеп сактабай жаман сөз айтуу чоң күнөө болуп эсептелет.
Пайгамбарыбыздын сүйүнчүсүнө туш болгон кутман сахабалар төмөнкүлөр эле:
Абу Бакир,
Умар,
Осмон,
Али,
Талха,
Зубаир бин Аввам,
Саад бин Абу Ваккас,
Саид бин Заид,
Абдуррахман бин Авф,
Абу Убайда бин Жаррах (Алла аларга ыраазы болсун!).
Береги кутман инсандар кажыбас кайраты, талыбас аракети менен Исламдын
илгери кадам таштап, арыш созуусуна опол тоодой салымдарын кошушкан. Азирети
Пайгамбарыбыз бир топ куттуу хадистеринде бул адамдарды алкоого алган. Мына
ошондуктан аларга карата адеп кармануу – Пайгамбарга болгон сый-урматтын белгиси
катары кабылданат.
11. Кыямат күнү Алланын уруксаты менен Азирети Мухаммед (саллаллаху алейхи
васаллам) Пайгамбарыбыздын мусулмандарга шапаат кылаары чын.
Ислам агымдары тууралуу кененирээк маалымат алуу үчүн китептин акыркы
бөлүмүнө назар салсаңыздар болот.
Ахли сүннөткө каршы кээ бир адашкан агымдар Ислам дини менен жакындан
тааныш эмес айрым бир адамдарды учурунда өздөрүнүн ишеним түшүнүктөрүнө тарта
алышкан жана да тартууга жан үрөөдө. Мына ошондуктан Азирети Мухаммед (саллаллаху
алейхи васаллам) Пайгамбарыбыздын сүннөт жолуна бекем турууга аракет кылган бардык
мусулмандар мына ушундай туура эмес бузукулукка карата өтө кылдат болуулары керек.
Анүчүн эң ириде Ислам дини менен жакындан таанышууга, Азирети Пайгамбарыбыздын
өмүр таржымалын ийне-жибине чейин окууга, асыресе, «ахли сүннөт вал жамаат»тын
ишеним негиздерин жетик түшүнүүгө аракет кылуулары зарыл.
Ахли сүннөт агымын «бидат» агымдардан бөлүп турган айрым бир негиздер бар.
Алардын айрымдарын төмөнкүчө тизмелөөгө болот:
1. Ахли сүннөт аалымдары амалды ыймандын (ишеним) бир бөлүгү катары
эсептешпейт. Тагыраак аитканда, ыйман менен амал-иш экөө эки башка нерсе. Мына
ошондуктан өз мойнундагы озуйпасын же ибадаттарын аткарбаган, же чоң күнөө кылган
мусулман баласы Ислам дининен чыкпайт.
Ал киши тек күнөөкөр болуп эсептелет. Ал
Алла Таалага тооба кылып (бул ишке экинчи жолобоо үчүн сөз берип) кечирим тилеши
керек. Бирөөнүн акысын жеген болсо, аны төлөп же ээсинин ыраазылыгын алып
адалдашуусу кажет.
Демек, кыбылага карап намаз окуган адамды кандайдыр бир күнөөсүнөн улам
каапырлыкка чыгарууга болбойт.
Ахли сүннөт агымы боюнча, «мен мусулманмын» деген адам жогорудагы ыйман
негиздерин кабыл алган чакта ыймандуу (момун-мусулман) болуп эсептелет. Мусулман
адам күнөө иш жасоо менен мусулманчылыктан чыкпайт. Азирети Пайгамбарыбыздын
учурунда да арак ичкен, зина кылып чоң күнөө жасаган мусулмандар болгон.
Пайгамбарыбыз аларды каапырлыкка чыгарган эмес, болгону өздөрүнө тиешелүү
жазаларын берген. Эгер чоң күнөө жасаган адам динден чыга турган болсо,
Пайгамбарыбыз кескин түрдө аны каапырлыкка чыгармак. Ал эми Пайгамбарыбыз аларга
мусулман катары мамиле жасаган. Ошондуктан мусулман адам кандайдыр бир күнөөсүнөн
улам каапыр болуп эсептелбейт. Кайсыдыр бир мусулманды ыйман негиздеринен бирин
четке какмайынча «каапыр» деп атоого болбойт. Бүгүнкү күнү айрым бир дин
боордошторубуз тилекке каршы, мына ушул жагдайга кайдыгер мамиле жасап, мусулман
адамдарды кээ бир каталарынан улам «мушрик – Аллага шерик кошуучу» же «каапыр»
деп оңой-олтоң эле каапырлыкка чыгарып койгон учурлар кездешет. Арийне, бул көрүнүш
Ислам коомчулугуна залакасын тиигизип, мусулмандар ортосун дагы биримдиктин,
ынтымактын ыдырашына жол ачары бышык. Мындаи кадам мусулман баласына түк
жарашпайт. Ырас, Куран аяттарынын биринде төмөнкүчө буюрулат: «Арийне, мен
мусулмандарданмын – деп (элди) Аллага (Анын ак жолуна) чакырып, өздөрү да жакшы
иштерди жасаган адамдан жакшы сөздүү ким бар?» (Фуссилат сүрөсү, 33)
Асыресе, бул жерде эскерте кетчү жагдай бар. Тигил же бул күнөөнү ар дайым
жасаган адам убакыттын өтүшү менен бул күнөөнү жөнөкөй иш катары кабылдашы
мүмкүн. Кудай сактасын, чоң күнөөнү жөнөкөй иш катары кабылдоо каапырлыкты талап
кылаары анык. Маселен, дайыма арак ичкен адам «арак ичсе эмне болмок эле. Бул чоң
күнөө эмес» десе Ислам дининен чыгып калган болот.
2. Ахли сүннөт агымынын өкүлдөрү башка көз караштарга карата сый мамиледе
болуп, адеп карманышат. Ислам дининин ачык-айкын белгилүү өкүмдөрүнөн тышкаркы
талаш маселелерден улам эч ким каапырлыкка чыгарылбайт. Маселен, тагдыр
маселесиндеги ар түрдүү көз караштар себептүү мусулман адамды «каапыр» деп атоого
болбойт. Себеби бул маселеде кескин түшүндүрмөлөр жок.
3. Ахли сүннөт аалымдары Алла Тааланын кээ бир сыпаттары тууралуу
түшүндүрмө берүү зарылчылыгын туура көрүшөт.
4. Мисалы, кээ бир аят-хадистерде өткөн
«ядуллах» б.а. «Алланын колу» деген сөздү айрым адамдардын туура эмес түшүнүп
алышына карата ага «Алланын күч-кудурети» деген таризде түшүндүрмө берүү керек.
Аяттардын биринде «Ага окшош эч нерсе жок. (Анын затына, сыпаттарына эч нерсе
теңдеше албайт жана окшобойт)» (Шууро, 11) деп буюрулат. Мына ошондуктан береги
аяттын талабы катары Куранда өткөн «Алланын колу, жүзү» сыяктуу түшүнүктөрдү
«Алланын кудурети, Алланын заты» деп түшүнүү зарыл. Болбосо, Аны жаралган
нерселерге окшоштурган болобуз. Ал эми Ал эч бир нерсеге окшобойт, дешет. Ахли сүннөт аалымдары, Алла Тааланы кандайдыр бир жер-орундуктан оолак
деп билишет. Анын кандайдыр бир орундукка муктаж эместигин, ар качан бүт жерде
экендигин айтышат. Асыресе, Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам)
Пайгамбарыбыз Алланын асманда болгондугун ойлой баштаган айрым сахабаларга
эскертүү иретинде мындай деген: «Эгер силер кимдир бирөөнү жипке байлап жердин
түбүнө түшүрсөңөр, ал Алланын үстүнө түшмөк. Алла Таала -Аввал (абалкынын
абалкысы), Ахир (түбөлүктүү), Захир (көрүнүүчү) жана Батын (жашыруун)» (Тирмизи,
Тафсир, 57). Ардактуу Пайгамбарыбыз бул сөзү менен «Алла Тааланы тек асманда деп
ойлобогула, жердин жети катмарына түшсөңөр да, Алла ошол жерде болот. Анткени Ал
кандайдыр бир жер-орундукка муктаж эмес. Ал ар жерде» деп айткан.
5. Ахли сүннөт агымынын өкүлдөрү Азирети Пайгамбарыбыздан кийинки Ислам
мамлекетинин тизгинин колго алган Азирети Абу Бакир, Азирети Умар, Азирети Осмон
жана Азирети Али баш болгон кутман сахабалардын бардыгына урмат-сый мамиледе
болуп, аларга карата өзгөчө адеп карманышат. Алар тууралуу жаман сөз сүйлөө туура
эмес.
Себеби Алла Таала Пайгамбарыбыздын кутман сахабаларына ыраазы болгондугун
билдирген. Бул багытта Куранда аяттар бар.
6. Ахли сүннөт аалымдарынын көпчүлүгү «бидат» (пайгамбарыбыздын көзү
өткөндөн кийин динде пайда болгон жаңылык) түшүнүгүн «жакшы бидат» жана «жаман
бидат» деп экиге бөлүшөт. Алар бул багытта да Пайгамбарыбыздын сүннөтүнө таянышат.
Азирети Пайгамбарыбыз куттуу хадистеринин биринде мындай деген: “Ким Исламда
жакшы жол (жаңы чыйыр, бидаты хасана) баштаган болсо, ал кишиге сооп жазылат, ал
ишти жасагандардын сообунан да насибин алат. Ал эми Исламда ким жаман жол
(зыяндуу жол, бидаты саиииа) баштаган болсо ага күнөө жазылат жана ошол жаман
ишти жасагандардын күнөөсүнөн да насибин алат” (Муслим, Илим, 15; Насаи, Зекет, 64).
Маселен, Азирети Пайгамбарыбыздын учурунда диний илимдер мечитте окутулган. Ал
убакта өзүнчө мекептер болгон эмес. Убакыттын өтүшү менен мечиттер бул багытта
жетишпей калгандыктан жаңы медресе-мектептер курула баштаган. Ошондой эле
баштапкы мечиттерде мунара болгон эмес. Учурга жараша шаарлар чоңойуп, азан үнүн
элге жеткирүү үчүн бийик жерге чыгып азан чакыруу зарылчылыгы туулуп, мечиттер
мунарасы менен кошо салына баштаган. Мына ушул өңдүү мусулман коомчулугундагы
иштер «жакшы бидат» болуп эсептелет. Ал эми Ислам дининин ишеним жана ибадат
негиздерине дал келбеген жаңы иштер, же түшүнүктөр «бидат-ы саиииа –жаман бидат»
болуп, ага шариятта жол берилбеит. Бидат маселеси динии маселелерде гана өз күчүндө
болот. Ал эми мындан тышкаркы багыттарда, маселен, технологиялык багыттагы
жаңыланууларды, өркүндөп-өсүүлөрдү динии бидат менен аралаштырбоо кажет.
7. Ахли сүннөт аалымдары Алланын ак жолунан жүргөн олуя (олуя бул көзү ачык
эмес) пенделердин кереметтерине (кереметтин чындыгына) ишенишет.
Кереметтин
акыйкаттыгы Куран аяттары менен тастыкталган. Маселен, буга өз бөлмөсүндө жалгыз
Аллага сыйынып ибадат кылуу менен алек болгон Иса пайгамбардын энеси Мариямга
кышкысын жайкы, жайкысын кышкы мөмө-жемиштердин келип калышын (Аали Имран
сүрөсү, 36-37), ошондой эле, Азирети Сулайман пайгамбарга Балкистин тактысын көз ачып
жумганча алып келген вазири Аасаф бин Бархия жөнүндөгү аятты (Намл сүрөсү, 38-40)
далил катары көрсөтүүгө болот. Ахли сүннөт аалымдары чыныгы тасаввуфту Ислам
дининин руханий өңүтү катары кабылдашат. Ал эми Ислам укугу (фикх) илимин мусулман
баласынын мойнундагы негизги ибадаттардын таризин үйрөтүүчү илим катары карашат.
Ошондуктан алар бул эки илимди бири-бирин толуктап туруучу илимдер катары
эсептешет.
8. Момун-мусулмандар бейиште Алла Тааланы көрүшөт.
9. Ахли сүннөт вал жамаат Алла Элчисинин акырет жөнүндө айткан ар бир сөзүнө
кынтыксыз ишенет. Кабыр (көр) азабы да, андагы периштелердин сурагы да чындык. Ахли
сүннөт боюнча, көр мусулмандар үчүн бейиш бакча, ыймансыздар үчүн тозок
чуңкурларынан бири болот.
10. Азирети Пайгамбарыбыз көзү тирүүсүндө кээ бир сахабалардын бейишке
чыгары тууралуу куш кабар берген. Бейишке кирерине кепилдик берилген кутман
сахабаларга карата адеп сактабай жаман сөз айтуу чоң күнөө болуп эсептелет.
Пайгамбарыбыздын сүйүнчүсүнө туш болгон кутман сахабалар төмөнкүлөр эле:
Абу Бакир,
Умар,
Осмон,
Али,
Талха,
Зубаир бин Аввам,
Саад бин Абу Ваккас,
Саид бин Заид,
Абдуррахман бин Авф,
Абу Убайда бин Жаррах (Алла аларга ыраазы болсун!).
Береги кутман инсандар кажыбас кайраты, талыбас аракети менен Исламдын
илгери кадам таштап, арыш созуусуна опол тоодой салымдарын кошушкан. Азирети
Пайгамбарыбыз бир топ куттуу хадистеринде бул адамдарды алкоого алган. Мына
ошондуктан аларга карата адеп кармануу – Пайгамбарга болгон сый-урматтын белгиси
катары кабылданат.
11. Кыямат күнү Алланын уруксаты менен Азирети Мухаммед (саллаллаху алейхи
васаллам) Пайгамбарыбыздын мусулмандарга шапаат кылаары чын.
Ислам агымдары тууралуу кененирээк маалымат алуу үчүн китептин акыркы
бөлүмүнө назар салсаңыздар болот.
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
#10 21 February 2016 - 23:59
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
ЭКИНЧИ БӨЛҮМ
ИСЛАМ ДИНИНИН ӨКҮМДӨРҮ
Акыл-эси толук, балагатка жетип Ислам дининин өкүмдөрүнөн жооптуу болгон
мусулман адам «мукаллаф» деп аталат. Балагат жашы кыз балдардын этек кири, эркек
балдардын түшүркөөсү менен башталат. Эгер кыз да, эркек бала да 15 жашка чыгып
балагаттыктын белгилерин көрбөсө, алар балагатка жеткен болуп эсептелет. Бул жаштан
кииин ар бир мусулман баласы динии өкүмдөргө карата милдеттүү болуп эсептелет.
ДИНИИ ӨКҮМДӨР
Имам Азам агымы боюнча, динии өкүмдөр төмөнкүчө:
1. ПАРЗ: Ислам дини ачык-аикын кескин далилдер менен тастыктаган буируктар
«парз» деп аталат. Парздар ишеним-ибадат өңүттөрүнөн кескин далилдерге таянат.
Каисыдыр бир парзды четке каккан адам Ислам дининен чыгып калат. Каисыдыр бир парз
иштин парз болгондугуна ишенген, бирок аны аткарбаган адам чоң күнөө жасоо менен
бирге Исламдан чыкпаит. Маселен намаз, орозо, зекет, ажылык сыяктуу ибадаттар парз
болуп эсептелет.
Ислам дининде парздар «парз-ы аин» жана «парз-ы кифая» деп экиге бөлүнөт.
Парз-ы аин – бул ар бир мусулман баласынан талап кылынган амал-иштер. Намаз окуу,
орозо кармоо, мусулман баласы үчүн зарыл маалыматтарды билүү сыяктуу. Ал эми парз-ы
кифая коомчулуктун бир бөлүгү тарабынан орундалган чакта, бүтүндөи ошол элден түшчү
милдеттүү амалиштер. Буга жаназа намазын мисал келтирсек болот. Жаназа намазы ар бир
мусулмандан талап кылынбаит. Жаназа намазын элдин белгилүү бөлүгү гана окуса, жалпы
коомчулук жаназа намазынын жоопкерчилигинен кутулат. Ал эми жаназаны эч ким
окубаса, анда бардык мусулмандар андан жооптуу болуп саналат. Коомдук
муктаждыктарды камсыздоого багытталган билимдер да парз-ы кифаяга кирет. Ошондои эле ибадаттардын ичинде да өзүнчө парздар бар. Мисалы, намаз
ибадатынын саждасы (башты жерге коиуу) сыяктуу. Мына ушул сыяктуу парздар
орундалбаса, ал ибадат жараксыз болуп саналат.
2. ВАЖИП: Бираз бүдөмүрөөк далил менен кескин түрдө талап кылынган иш
«важип» деп аталат. Важиптин далилинде аз да болсо ыктымал бар. Ошону менен бирге
Ислам дини мусулман баласынан важиптерди кескин түрдө талап кылат. Важипти
аткарбаган адам күнөө жасаган болуп эсептелет.
Имам Азам агымы боюнча, битир садага, аит намаздары, витир намазы, курмандык
сыяктуу ибадаттар важип болуп саналат.
Ибадаттардын ичиндеги важиптерди аткарбоо тахриман макирөө (макрух), күнөө.
Маселен, төрт ирекеттүү намаздын экинчи ирекетинде отурбаи туруп кетүү сыяктуу.
3. МАНДУП: Ислам дини үндөп сунуш кылган иштер «мандуп» деп аталат.
Мандуп мусулман баласынан кескин түрдө талап кылынбаит. Аны аткарган адам сооп
алып, аткарбаган адам эч кандаи күнөө кылган болбоит.
Имам Азам агымы боюнча, мандуптун даражалары бар. Алар сүннөт, мустахап
жана адабдар.
Сүннөт: Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын
динии өңүттө жасаган ар бир иши жана аиткан ар бир сөзү «сүннөт» деп аталат. Маселен,
беш маал парз намаз менен кошо окулган сүннөт намаздар сыяктуу.
Сүннөт негизинен өз ара экиге бөлүнөт:
а. Муаккад сүннөт: Азирети Паигамбарыбыз даиыма орундап, эч калтырбаи
аткарган сүннөттөр. Буга багымдат намазынын эки ирекет сүннөтүн, бешим намазынын
алгачкы төрт ирекет сүннөтүн мисал келтирүүгө болот. Азан чакыруу, намазды жамаат
менен окуу да муаккад сүннөт болуп саналат.
Бул жерде эскерте кетчү жагдаи, маселен азан, же жамаат менен намаз окуу сыяктуу
жеке адам өңүтүнөн сүннөт катары эсептелген жагдаиларга жалпы коом тарабынан
каидыгер мамиле жасалышы туура эмес, күнөө болуп саналат.
б. Гаири муаккад сүннөт: Паигамбарыбыздын кээ бир учурларда гана аткарбаи
калган сүннөттөрү. Асыр намазынын алгачкы төрт ирекет сүннөтү сыяктуу.
4. МУБАХ: кескин түрдө орундалып-орундалбашы талап кылынбаган жагдаилар
«мубах» деп аталат. Шариятта мубахты аткарууга же аткарбоого эч кандаи буирук берилген
эмес. Бирок кээ бир мубахтарды такыр таштап коиууга шарият уруксат бербеит. Маселен,
жеп-ичүү мубах. Эгер кимдир бирөө денсоолугуна зыян бере турганчалык жеп-ичүүдөн
баш тартса, ал күнөө жасаган болот. Мына ушундаи мубах иштердин өкүмү анын
жыиынтыгына жараша болот. Ислам дини буиурган иштер үчүн орундалган мубахтар
соопко себеп болот. Мисалы, басуу, жүрүү. Жакшылык иштер үчүн жүрүү, жаназаны
мүрзөгө көтөрүп баруу, же мечитке баруунун өзү мусулман адамга өзүнчө сооп алып келет.
Ошондои эле жеп-ичүүдөн баш тартуу же аша тоюнуу макирөө же арам болуп саналат.
Демек, мубахтын өкүмү жагдаига жараша өзгөрөт.
5. ТАНЗИХАН МАКИРӨӨ: орундалбашы орундалышынан абзел болгон
жагдаилар «танзихан макирөө» делет. Маселен, сарымсак (чеснок) жеп алып мечитке
баруу, даарат алууда сууну ысырап кылуу сыяктуу. Танзихан макирөө динии өңүттөн
кандаидыр бир жаза талап кылбаит. Бирок мындаи иштер менен жакшылык иштердин
изигиликтери, артыкчылыктары жүзөгө ашпаи калган болот.
6. ТАХРИМАН МАКИРӨӨ: орундалышы күнөө болуу менен бирге бүдөмүк
далилге таянган иштер «тахриман макирөө» делет. Тахриман макирөө күнөө болуп
эсептелет. Бирок мунун далили ачык-аикын болбогондуктан аны «арам» деи албаибыз. Имам Азам агымынан сырткаркы үч агым боюнча, булар (б.а. Имам Азам агымы боюнча,
тахриман макирөө эсептелген нерселер) арам болуп саналат.
7. АРАМ: Кескин далилдер менен тыиуу салынган иштер «арам» деп аталат. Арам
иштерге тыиуу салынгандыгы үчүн аны аткаруу чоң күнөө болуп эсептелет. Аирыкча
Имам Азам агымынын аалымдары ачык-аикын далили болбогон жагдаига дароо эле
«арам» деп өкүм берүүдөн оолак болушкан. Кандаидыр бир арам ишти аткаруу чоң күнөө
болсо да, аны адал катары кабылдамаиынча эч бир мусулман адам динден чыкпаит.
Ислам дининде арам иштер адам баласына эки дүинөдө тең залакасын
тиигизгендиги үчүн арам кылынган. Ислам дининин эч бир буирук-жарлыгы себепсиз
эмес, анын көптөгөн себеп-сырлары бар. Паидасыз иштер зыянына жараша макирөө же
арам болот. Паидалуу иштер да даражасына жараша мандуп, важип же парз болот. Адамзат
бул дүинөдө жана акыретте өзү үчүн эмненин паидалуу-паидасыз болгондугун толук
билбегендиктен Алла Таала ага акыикат динин жиберген.
Арам иштер «харам ли-аинихи» жана «харам ли-гоирихи» деп экиге бөлүнөт.
«Харам ли-аинихи» бул турган турпаты менен зыяндуу болгондугу үчүн арам
болгон нерселер. Калп аитуу, адам өлтүрүү, арак ичүү, бирөөнүн малмүлкүнө кол салуу,
кумар оиноо сыяктуу. Ал эми «харам ли-гоирихи» бул зыяндуу иштерге, жат жосундарга
себеп болгондугу үчүн арам кылынган иштер, дегенди түшүндүрөт. Мисалы, орозо аит
күнү орозо кармоо сыяктуу. Себеби мындаи күндөр Алла Таала тарабынан мусулмандар
үчүн маирам катары белгиленген. Аит күндөрү мусулмандар маирамдык маанаида болуп,
бири-бирине зыярат кылуулары керек.
Жогоруда белгиленген өкүмдөр «таклифии өкүмдөр» деп аталат. Бул жерде береги
өкүмдөр менен бирге Ислам укугунда колдонулган аирым терминдер тууралуу түшүнүк
берсек, артыкбаш болбос:
СЕБЕП: Ислам дининин өкүмдөрү себептерге таянат. Анткени «себепсиз» өкүм
болбоит. Бул өңүттөн, себептин болуп-болбошу, өкүмдүн жарактуу-жараксыз болушун
талап кылат. Маселен, убакыт – бул намаздын себеби. Башкача аитканда, бешим убагынын
кириши бешим намазынын парз болушун талаптаит. Рамазан аиынын башталышы
орозонун парз болушунун себеби. Демек, себеп – бул каисыдыр бир ибадатты орундоо
үчүн зарыл талап. Мусулман адам себептер аркылуу аткара турган ишин билген болот.
Асыресе, мусулман адам күнүмдүк турмушунда өз эрк-каалоосу менен жүзөгө ашыра
турган себептер да бар. Маселен, уурулук кылуу уурулуктун жазасын талап кылганы
сыңары.
ШАРТ: Тигил же бул өкүмдүн орундалышы үчүн сөзсүз түрдө талап кылынган
нерсе «шарт» делет. Буга ибадаттардан мисал келтирсек, даарат бул намаздын шарты.
Нике келишиминин толук кандуу жарамдуу болушу үчүн эки күбөнүн болушу да өзүнчө
шарт.
РУКУН: Кандаидыр бир өкүмдүн толук кандуу жарамдуу болушу үчүн талап
кылынган дагы бир жагдаи «рукун» деп аталат. Рукун менен шарттын өз ара аиырмасы бар.
Каисыдыр бир өкүмдүн орундалышы үчүн ал өкүмдөн тышкары талап кылынган жагдаи
«шарт», ал эми ошол өкүмдүн бир бөлүгү катары талап кылынган жагдаи «рукун» болуп
эсептелет. Маселен, даарат алуу намаздан тышкары болгондугу үчүн ал шарт, ал эми сажда
намаздын бир бөлүгү болгондугу үчүн ал рукунга кирет. Кандаидыр бир ибадаттын
шарттарынан же рукундарынан бири орундалбаса, ал ибадат жараксыз болуп калат.
Намаздын 6 шарты, 6 рукуну бар. Булар жалпысынан «намаздын парздары» делет.
МААНИИ: Каисыдыр бир өкүмдүн себеби болсо да, анын орундалышына тоскоол
болгон жагдаилар «маании» деп аталат. Мисалы Рамазан аиынын башталышы ар бир мусулманга орозонун парз болушун талап кылат. Бирок этек кири абалындагы аял киши
Рамазан аиы кирсе да, орозо кармаи албаит. Бул учурда этек кири абалы «маании» болгон
болот.
САХИХ: тигил же бул ибадат же болбосо Ислам укуктук иштер шарт-рукундарына
ылаиык таризде орундалса, ал сахих (толук жарамдуу) болуп эсептелет. Мисалы, намаз
шарт-рукундары менен толук орундалган чакта ал сахих болот. Каисыдыр бир ибадаттын
сахих болушу бул анын кабылданышы, толук аткарылышы дегенди түшүндүрөт.
ФАСИТ - БАТЫЛ: тигил же бул ибадаттын шарт-рукундарынан бири аткарылбаи
калса, ал ибадат фасит (же батыл) б.а. жараксыз болуп саналат. Орозо кармоо учурунда
биле туруп жеп-ичүү орозонун жараксыз абалга келишине себеп болот. Намаздын
парздарынан бирин таштап кетүү да намазды жараксыз абалга алып келет.
Имам Азам агымы боюнча, ибадаттар өңүтүнөн «фасит» жана «батыл» сөздөрү бир
маанини туюнтат. Тагыраак аитканда, тигил же бул ибадат фасит же батыл болсо, аны
каирадан аткаруу зарылчылыгы күч. Ал эми укуктук келишимдер өңүтүнөн «фасит» жана
«батыл» сөздөрү өз-өзүнчө маанилерди туюндурат.
АЗИМАТ: Жөн учурларда талап кылынган шарият өкүмдөрү «азимат» деп аталат.
Буга намаз, орозо сыяктуу ибадаттарды, ошондои эле, адам өлтүрүү, арак ичүү, доңуз этин
жеөө, зина кылуу (никесиз катнаш) сыяктуу тыиуу салынган жагдаиларды да мисал
келтирүүгө болот.
РУХСАТ: Себептүү учурларда шариятта уруксат берилген өкүмдөр «рухсат» деп
аталат. Маселен, беитап абалда (оорулуу) болуу, сапар, согуш учурлары сыяктуу. Ырас,
Рамазан аиында орозо кармоо – бул парз. Бирок кандаидыр бир ооруга чалдыккан же
сапарга чыккан адам үчүн орозо кармабоого уруксат берилет. Жөн учурларда доңуз этин
жеш арам. Бирок ачарчылыктан улам көз жумуу коркунучунда болгон адам андан башка
эч нерсе таппаса, жесе болот. Шарият буга уруксат берет.
ИСЛАМ ДИНИНИН ӨКҮМДӨРҮ
Акыл-эси толук, балагатка жетип Ислам дининин өкүмдөрүнөн жооптуу болгон
мусулман адам «мукаллаф» деп аталат. Балагат жашы кыз балдардын этек кири, эркек
балдардын түшүркөөсү менен башталат. Эгер кыз да, эркек бала да 15 жашка чыгып
балагаттыктын белгилерин көрбөсө, алар балагатка жеткен болуп эсептелет. Бул жаштан
кииин ар бир мусулман баласы динии өкүмдөргө карата милдеттүү болуп эсептелет.
ДИНИИ ӨКҮМДӨР
Имам Азам агымы боюнча, динии өкүмдөр төмөнкүчө:
1. ПАРЗ: Ислам дини ачык-аикын кескин далилдер менен тастыктаган буируктар
«парз» деп аталат. Парздар ишеним-ибадат өңүттөрүнөн кескин далилдерге таянат.
Каисыдыр бир парзды четке каккан адам Ислам дининен чыгып калат. Каисыдыр бир парз
иштин парз болгондугуна ишенген, бирок аны аткарбаган адам чоң күнөө жасоо менен
бирге Исламдан чыкпаит. Маселен намаз, орозо, зекет, ажылык сыяктуу ибадаттар парз
болуп эсептелет.
Ислам дининде парздар «парз-ы аин» жана «парз-ы кифая» деп экиге бөлүнөт.
Парз-ы аин – бул ар бир мусулман баласынан талап кылынган амал-иштер. Намаз окуу,
орозо кармоо, мусулман баласы үчүн зарыл маалыматтарды билүү сыяктуу. Ал эми парз-ы
кифая коомчулуктун бир бөлүгү тарабынан орундалган чакта, бүтүндөи ошол элден түшчү
милдеттүү амалиштер. Буга жаназа намазын мисал келтирсек болот. Жаназа намазы ар бир
мусулмандан талап кылынбаит. Жаназа намазын элдин белгилүү бөлүгү гана окуса, жалпы
коомчулук жаназа намазынын жоопкерчилигинен кутулат. Ал эми жаназаны эч ким
окубаса, анда бардык мусулмандар андан жооптуу болуп саналат. Коомдук
муктаждыктарды камсыздоого багытталган билимдер да парз-ы кифаяга кирет. Ошондои эле ибадаттардын ичинде да өзүнчө парздар бар. Мисалы, намаз
ибадатынын саждасы (башты жерге коиуу) сыяктуу. Мына ушул сыяктуу парздар
орундалбаса, ал ибадат жараксыз болуп саналат.
2. ВАЖИП: Бираз бүдөмүрөөк далил менен кескин түрдө талап кылынган иш
«важип» деп аталат. Важиптин далилинде аз да болсо ыктымал бар. Ошону менен бирге
Ислам дини мусулман баласынан важиптерди кескин түрдө талап кылат. Важипти
аткарбаган адам күнөө жасаган болуп эсептелет.
Имам Азам агымы боюнча, битир садага, аит намаздары, витир намазы, курмандык
сыяктуу ибадаттар важип болуп саналат.
Ибадаттардын ичиндеги важиптерди аткарбоо тахриман макирөө (макрух), күнөө.
Маселен, төрт ирекеттүү намаздын экинчи ирекетинде отурбаи туруп кетүү сыяктуу.
3. МАНДУП: Ислам дини үндөп сунуш кылган иштер «мандуп» деп аталат.
Мандуп мусулман баласынан кескин түрдө талап кылынбаит. Аны аткарган адам сооп
алып, аткарбаган адам эч кандаи күнөө кылган болбоит.
Имам Азам агымы боюнча, мандуптун даражалары бар. Алар сүннөт, мустахап
жана адабдар.
Сүннөт: Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам) Паигамбарыбыздын
динии өңүттө жасаган ар бир иши жана аиткан ар бир сөзү «сүннөт» деп аталат. Маселен,
беш маал парз намаз менен кошо окулган сүннөт намаздар сыяктуу.
Сүннөт негизинен өз ара экиге бөлүнөт:
а. Муаккад сүннөт: Азирети Паигамбарыбыз даиыма орундап, эч калтырбаи
аткарган сүннөттөр. Буга багымдат намазынын эки ирекет сүннөтүн, бешим намазынын
алгачкы төрт ирекет сүннөтүн мисал келтирүүгө болот. Азан чакыруу, намазды жамаат
менен окуу да муаккад сүннөт болуп саналат.
Бул жерде эскерте кетчү жагдаи, маселен азан, же жамаат менен намаз окуу сыяктуу
жеке адам өңүтүнөн сүннөт катары эсептелген жагдаиларга жалпы коом тарабынан
каидыгер мамиле жасалышы туура эмес, күнөө болуп саналат.
б. Гаири муаккад сүннөт: Паигамбарыбыздын кээ бир учурларда гана аткарбаи
калган сүннөттөрү. Асыр намазынын алгачкы төрт ирекет сүннөтү сыяктуу.
4. МУБАХ: кескин түрдө орундалып-орундалбашы талап кылынбаган жагдаилар
«мубах» деп аталат. Шариятта мубахты аткарууга же аткарбоого эч кандаи буирук берилген
эмес. Бирок кээ бир мубахтарды такыр таштап коиууга шарият уруксат бербеит. Маселен,
жеп-ичүү мубах. Эгер кимдир бирөө денсоолугуна зыян бере турганчалык жеп-ичүүдөн
баш тартса, ал күнөө жасаган болот. Мына ушундаи мубах иштердин өкүмү анын
жыиынтыгына жараша болот. Ислам дини буиурган иштер үчүн орундалган мубахтар
соопко себеп болот. Мисалы, басуу, жүрүү. Жакшылык иштер үчүн жүрүү, жаназаны
мүрзөгө көтөрүп баруу, же мечитке баруунун өзү мусулман адамга өзүнчө сооп алып келет.
Ошондои эле жеп-ичүүдөн баш тартуу же аша тоюнуу макирөө же арам болуп саналат.
Демек, мубахтын өкүмү жагдаига жараша өзгөрөт.
5. ТАНЗИХАН МАКИРӨӨ: орундалбашы орундалышынан абзел болгон
жагдаилар «танзихан макирөө» делет. Маселен, сарымсак (чеснок) жеп алып мечитке
баруу, даарат алууда сууну ысырап кылуу сыяктуу. Танзихан макирөө динии өңүттөн
кандаидыр бир жаза талап кылбаит. Бирок мындаи иштер менен жакшылык иштердин
изигиликтери, артыкчылыктары жүзөгө ашпаи калган болот.
6. ТАХРИМАН МАКИРӨӨ: орундалышы күнөө болуу менен бирге бүдөмүк
далилге таянган иштер «тахриман макирөө» делет. Тахриман макирөө күнөө болуп
эсептелет. Бирок мунун далили ачык-аикын болбогондуктан аны «арам» деи албаибыз. Имам Азам агымынан сырткаркы үч агым боюнча, булар (б.а. Имам Азам агымы боюнча,
тахриман макирөө эсептелген нерселер) арам болуп саналат.
7. АРАМ: Кескин далилдер менен тыиуу салынган иштер «арам» деп аталат. Арам
иштерге тыиуу салынгандыгы үчүн аны аткаруу чоң күнөө болуп эсептелет. Аирыкча
Имам Азам агымынын аалымдары ачык-аикын далили болбогон жагдаига дароо эле
«арам» деп өкүм берүүдөн оолак болушкан. Кандаидыр бир арам ишти аткаруу чоң күнөө
болсо да, аны адал катары кабылдамаиынча эч бир мусулман адам динден чыкпаит.
Ислам дининде арам иштер адам баласына эки дүинөдө тең залакасын
тиигизгендиги үчүн арам кылынган. Ислам дининин эч бир буирук-жарлыгы себепсиз
эмес, анын көптөгөн себеп-сырлары бар. Паидасыз иштер зыянына жараша макирөө же
арам болот. Паидалуу иштер да даражасына жараша мандуп, важип же парз болот. Адамзат
бул дүинөдө жана акыретте өзү үчүн эмненин паидалуу-паидасыз болгондугун толук
билбегендиктен Алла Таала ага акыикат динин жиберген.
Арам иштер «харам ли-аинихи» жана «харам ли-гоирихи» деп экиге бөлүнөт.
«Харам ли-аинихи» бул турган турпаты менен зыяндуу болгондугу үчүн арам
болгон нерселер. Калп аитуу, адам өлтүрүү, арак ичүү, бирөөнүн малмүлкүнө кол салуу,
кумар оиноо сыяктуу. Ал эми «харам ли-гоирихи» бул зыяндуу иштерге, жат жосундарга
себеп болгондугу үчүн арам кылынган иштер, дегенди түшүндүрөт. Мисалы, орозо аит
күнү орозо кармоо сыяктуу. Себеби мындаи күндөр Алла Таала тарабынан мусулмандар
үчүн маирам катары белгиленген. Аит күндөрү мусулмандар маирамдык маанаида болуп,
бири-бирине зыярат кылуулары керек.
Жогоруда белгиленген өкүмдөр «таклифии өкүмдөр» деп аталат. Бул жерде береги
өкүмдөр менен бирге Ислам укугунда колдонулган аирым терминдер тууралуу түшүнүк
берсек, артыкбаш болбос:
СЕБЕП: Ислам дининин өкүмдөрү себептерге таянат. Анткени «себепсиз» өкүм
болбоит. Бул өңүттөн, себептин болуп-болбошу, өкүмдүн жарактуу-жараксыз болушун
талап кылат. Маселен, убакыт – бул намаздын себеби. Башкача аитканда, бешим убагынын
кириши бешим намазынын парз болушун талаптаит. Рамазан аиынын башталышы
орозонун парз болушунун себеби. Демек, себеп – бул каисыдыр бир ибадатты орундоо
үчүн зарыл талап. Мусулман адам себептер аркылуу аткара турган ишин билген болот.
Асыресе, мусулман адам күнүмдүк турмушунда өз эрк-каалоосу менен жүзөгө ашыра
турган себептер да бар. Маселен, уурулук кылуу уурулуктун жазасын талап кылганы
сыңары.
ШАРТ: Тигил же бул өкүмдүн орундалышы үчүн сөзсүз түрдө талап кылынган
нерсе «шарт» делет. Буга ибадаттардан мисал келтирсек, даарат бул намаздын шарты.
Нике келишиминин толук кандуу жарамдуу болушу үчүн эки күбөнүн болушу да өзүнчө
шарт.
РУКУН: Кандаидыр бир өкүмдүн толук кандуу жарамдуу болушу үчүн талап
кылынган дагы бир жагдаи «рукун» деп аталат. Рукун менен шарттын өз ара аиырмасы бар.
Каисыдыр бир өкүмдүн орундалышы үчүн ал өкүмдөн тышкары талап кылынган жагдаи
«шарт», ал эми ошол өкүмдүн бир бөлүгү катары талап кылынган жагдаи «рукун» болуп
эсептелет. Маселен, даарат алуу намаздан тышкары болгондугу үчүн ал шарт, ал эми сажда
намаздын бир бөлүгү болгондугу үчүн ал рукунга кирет. Кандаидыр бир ибадаттын
шарттарынан же рукундарынан бири орундалбаса, ал ибадат жараксыз болуп калат.
Намаздын 6 шарты, 6 рукуну бар. Булар жалпысынан «намаздын парздары» делет.
МААНИИ: Каисыдыр бир өкүмдүн себеби болсо да, анын орундалышына тоскоол
болгон жагдаилар «маании» деп аталат. Мисалы Рамазан аиынын башталышы ар бир мусулманга орозонун парз болушун талап кылат. Бирок этек кири абалындагы аял киши
Рамазан аиы кирсе да, орозо кармаи албаит. Бул учурда этек кири абалы «маании» болгон
болот.
САХИХ: тигил же бул ибадат же болбосо Ислам укуктук иштер шарт-рукундарына
ылаиык таризде орундалса, ал сахих (толук жарамдуу) болуп эсептелет. Мисалы, намаз
шарт-рукундары менен толук орундалган чакта ал сахих болот. Каисыдыр бир ибадаттын
сахих болушу бул анын кабылданышы, толук аткарылышы дегенди түшүндүрөт.
ФАСИТ - БАТЫЛ: тигил же бул ибадаттын шарт-рукундарынан бири аткарылбаи
калса, ал ибадат фасит (же батыл) б.а. жараксыз болуп саналат. Орозо кармоо учурунда
биле туруп жеп-ичүү орозонун жараксыз абалга келишине себеп болот. Намаздын
парздарынан бирин таштап кетүү да намазды жараксыз абалга алып келет.
Имам Азам агымы боюнча, ибадаттар өңүтүнөн «фасит» жана «батыл» сөздөрү бир
маанини туюнтат. Тагыраак аитканда, тигил же бул ибадат фасит же батыл болсо, аны
каирадан аткаруу зарылчылыгы күч. Ал эми укуктук келишимдер өңүтүнөн «фасит» жана
«батыл» сөздөрү өз-өзүнчө маанилерди туюндурат.
АЗИМАТ: Жөн учурларда талап кылынган шарият өкүмдөрү «азимат» деп аталат.
Буга намаз, орозо сыяктуу ибадаттарды, ошондои эле, адам өлтүрүү, арак ичүү, доңуз этин
жеөө, зина кылуу (никесиз катнаш) сыяктуу тыиуу салынган жагдаиларды да мисал
келтирүүгө болот.
РУХСАТ: Себептүү учурларда шариятта уруксат берилген өкүмдөр «рухсат» деп
аталат. Маселен, беитап абалда (оорулуу) болуу, сапар, согуш учурлары сыяктуу. Ырас,
Рамазан аиында орозо кармоо – бул парз. Бирок кандаидыр бир ооруга чалдыккан же
сапарга чыккан адам үчүн орозо кармабоого уруксат берилет. Жөн учурларда доңуз этин
жеш арам. Бирок ачарчылыктан улам көз жумуу коркунучунда болгон адам андан башка
эч нерсе таппаса, жесе болот. Шарият буга уруксат берет.
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
#11 22 February 2016 - 00:04
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
ҮЧҮНЧҮ БӨЛҮМ
ИСЛАМ ДИНИНДЕ «ИБАДАТ» ТҮШҮНҮГҮ
«Ибадат» сөзүн арап тилинен кыргыз тилине оодарсак, «моюн сунуу, баш ииүү,
элпектик, кичи пеиилдик, кулчулук, табынуу, сыиынуу» сыяктуу маанилерди туюнтат.
Ислам дининде «ибадат» түшүнүгүнүн жекелик жана жалпы маанилери бар. Пенденин
Алла Таалага карата бапестеген сүиүүсүн, берилгендигин далилдеген сезим-туюм, ои-
түшүнүк жана амал-иштеринин бардыгы, б.а. моинундагы милдеттерди аткарып, адал-
арамга кылдат мамиле жасоо менен Алланын ак жолунан жүрүшү жалпы мааниде
«ибадат» болуп саналат. Бул өңүттөн жекелик маанидеги ибадаттардан сырткары, «Алла
ыраазы боло турган» жалпы элдин жакшылыгы, ата-журттун паидасы үчүн аткарылчу
иштердин ар бири өзүнчө ибадат. Демек, мусулман баласы үчүн ниетине жараша ар бир
ишин ибадатка аилантуу мүмкүндүгү бар. Албетте, бул жерде шариятта тыиуу салынган
күнөө иштерди ибадат ниети менен жасоого уруксат берилбеит. Ырас, бул Алла Тааланын
буируктарына карама-каршы кадам таштоо дегендикке жатат.
Ал эми жекелик мааниси төмөнкүчө; ибадат – Алла Таала жана анын Паигамбары
жалгыз Аллага гана кулчулук кылуу үчүн мусулман баласына буюрган белгилүү таризи бар
иш-амалдар. Намаз, орозо, зекет, ажылык, каиыр-садага, итикаф, Алланы зикир кылуу
сыяктуу. Демек, ибадаттар жана аларды аткаруунун таризи тууралуу Алла Таала тарабынан
билдирилген. Муну мусулмандарга Азирети Мухаммед Паигамбарыбыз үирөткөн.
Ошондуктан ибадаттарды Паигамбарыбыз үирөткөн таризде орундоо зарыл (Бухари, Азан,
18; Насаи, Манасик, 220). «Ибадат» түшүнүгүнүн жалпы жана жекелик маанилери негизи бири-бирин
толуктап турат. Мусулман адам моинундагы парз ибадаттарды орундап, шарияттын
негизинде арам-адалга этият мамиле жасоо менен өмүр кечирсе, -Кудаи буюрсаанын ар бир
иши ибадат өкүмүнө кирген болот. Парз намаздарын окуган, орозосун кармаган, зекетин
берген мусулман адамдын адал жолдо таштаган ар бир кадамы, ар бир иши ниетине
жараша ибадат болуп эсептелет. Ал эми кимдир бирөө «мен иштеп жатам. Намаз окуганга
убактым жок» деп парз ибадаттарды аткарбаса, чоң күнөө кылган болот. Андыктан
мусулман адам алгач парз ибадаттарды орундашы кажет.
Мусулман адам ибадаттарын орундоо үчүн эң ириде ден-соолугу чың болушу керек.
Анүчүн өзүнүн материалдык муктаждыгын камсыз кылышы шарт.Бул багытта кылган
аракети парз ибадатка себеп болгондугу үчүн ибадат болуп саналат. Үи-бүлөнү, бала-
бакыраны адал жол менен багуу, тууган-туушкандарга каралашуу да Паигамбарыбыздын
куттуу хадистеринде «ибадат» иретинде чечмеленген. Бирок жогоруда белгиленгендеи, ар
бир ишти ибадатка аилантуу үчүн эң ириде парз ибадаттарды аткаруу зарыл. Парз
ибадаттарды аткарган соң, үибүлөнүн, элдин кызматы үчүн жасаган ар бир иш ибадат
катары кабылданат.
Ибадат Ислам дининин негиздеринин бири болуп, ыимандын талабы. Ибадат адам
баласын жалгыз Аллага жакындатат. Жандүинөгө беипилдик тартуулаит. Адам баласы
ибадаттар менен гана бактылуу өмүр сүрөт. Ал ибадатсыз жашоо менен ар түркүн рухии
ыпластыктарга, рухии машакаттарга, бактысыздыкка, жандүинө жакырлыгына мажбур
болот. Ибадат мусулман адамды ар кандаи терс көрүнүштөрдөн, жат жосундардан оолак
кармаит. Ал адамды адамгерчиликтүүлүккө, адилеттүүлүккө, чынчылдыкка тарбиялаит.
Ырас, бүгүнкү күнү бир топ өлкөлөрдө ушул багытта жүргүзүлгөн иликтөөлөрдүн
жыиынтыгы, ибадат адам баласынын адамдык аруу сапаттарын өркүндөтүп- өстүргөнүн
көрсөткөн.
Асыресе, жандүинө чын ыклас менен орундалган ибадаттар аркылуу тазарат,
арууланат. Аяттардын биринде баса белгиленгендеи, кыямат күнү Алланын алдына таза
жүрөк, аруу жандүинө менен келгендер түбөлүк бакытка караи багыт алары бышык.
Жандүинөнү таза кармоо үчүн эң ириде бекем ыиман, чын ыклас менен орундалган ибадат
күч. Ошондои эле анүчүн терсаяктыктан, жат иштерден, напсинин терс арзууларынан алыс
болуу зарыл. Ошондо гана жүрөк кемелине келет.
Адам баласы ибадат аркылуу Улуу Жараткан Алла менен баиланыш курат, Ага
жалынып-жалбарат. Рухии жактан жогорулаит. Материалдык дүинөдөн чыгып, рухании
дүинөгө бет алат. Адам уулу ибадат менен жандүинөсүн тазалаит. Алла Таала буиурган
ибадаттардан сырткаркы нерселер адамга чыныгы беипилдик, түбөлүк бакыт тартуулаи
албаит. Алар убактылуу гана.
Ибадат тек Аллага гана кылынат. Көрсөтмөлүүлүк, элкөрсүн үчүн орундалган
ибадаттардын сообу болбоит. Азирети Паигамбарыбыз Алланын ыраазылыгы үчүн чын
ыклас менен орундалбаган ибадат ичи көңдөи аракет болуп эсептелерин аиткан (Бухари,
Иман, 41). Бул жерде дагы бир эскерте кетчү жагдаи, ибадаттарды ар жерде жана ар качан
орундоо зарылчылыгы. Мусулман адам балагатка жеткен күндөн тарта өмүрүнүн акырына
деире Алланын буирук-жарлыктарына карата жооптуу болуп эсептелет. Андыктан ар бир
мусулман баласы утурумдук бул жашоодо Алла Таала тарабынан коюлган түбөлүк
бакыттын даяр мыизам-эрежелери менен Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам)
Паигамбарыбыздын үлгүсүндө өмүр кечиргени дурус.
ИСЛАМ ДИНИНДЕ «ИБАДАТ» ТҮШҮНҮГҮ
«Ибадат» сөзүн арап тилинен кыргыз тилине оодарсак, «моюн сунуу, баш ииүү,
элпектик, кичи пеиилдик, кулчулук, табынуу, сыиынуу» сыяктуу маанилерди туюнтат.
Ислам дининде «ибадат» түшүнүгүнүн жекелик жана жалпы маанилери бар. Пенденин
Алла Таалага карата бапестеген сүиүүсүн, берилгендигин далилдеген сезим-туюм, ои-
түшүнүк жана амал-иштеринин бардыгы, б.а. моинундагы милдеттерди аткарып, адал-
арамга кылдат мамиле жасоо менен Алланын ак жолунан жүрүшү жалпы мааниде
«ибадат» болуп саналат. Бул өңүттөн жекелик маанидеги ибадаттардан сырткары, «Алла
ыраазы боло турган» жалпы элдин жакшылыгы, ата-журттун паидасы үчүн аткарылчу
иштердин ар бири өзүнчө ибадат. Демек, мусулман баласы үчүн ниетине жараша ар бир
ишин ибадатка аилантуу мүмкүндүгү бар. Албетте, бул жерде шариятта тыиуу салынган
күнөө иштерди ибадат ниети менен жасоого уруксат берилбеит. Ырас, бул Алла Тааланын
буируктарына карама-каршы кадам таштоо дегендикке жатат.
Ал эми жекелик мааниси төмөнкүчө; ибадат – Алла Таала жана анын Паигамбары
жалгыз Аллага гана кулчулук кылуу үчүн мусулман баласына буюрган белгилүү таризи бар
иш-амалдар. Намаз, орозо, зекет, ажылык, каиыр-садага, итикаф, Алланы зикир кылуу
сыяктуу. Демек, ибадаттар жана аларды аткаруунун таризи тууралуу Алла Таала тарабынан
билдирилген. Муну мусулмандарга Азирети Мухаммед Паигамбарыбыз үирөткөн.
Ошондуктан ибадаттарды Паигамбарыбыз үирөткөн таризде орундоо зарыл (Бухари, Азан,
18; Насаи, Манасик, 220). «Ибадат» түшүнүгүнүн жалпы жана жекелик маанилери негизи бири-бирин
толуктап турат. Мусулман адам моинундагы парз ибадаттарды орундап, шарияттын
негизинде арам-адалга этият мамиле жасоо менен өмүр кечирсе, -Кудаи буюрсаанын ар бир
иши ибадат өкүмүнө кирген болот. Парз намаздарын окуган, орозосун кармаган, зекетин
берген мусулман адамдын адал жолдо таштаган ар бир кадамы, ар бир иши ниетине
жараша ибадат болуп эсептелет. Ал эми кимдир бирөө «мен иштеп жатам. Намаз окуганга
убактым жок» деп парз ибадаттарды аткарбаса, чоң күнөө кылган болот. Андыктан
мусулман адам алгач парз ибадаттарды орундашы кажет.
Мусулман адам ибадаттарын орундоо үчүн эң ириде ден-соолугу чың болушу керек.
Анүчүн өзүнүн материалдык муктаждыгын камсыз кылышы шарт.Бул багытта кылган
аракети парз ибадатка себеп болгондугу үчүн ибадат болуп саналат. Үи-бүлөнү, бала-
бакыраны адал жол менен багуу, тууган-туушкандарга каралашуу да Паигамбарыбыздын
куттуу хадистеринде «ибадат» иретинде чечмеленген. Бирок жогоруда белгиленгендеи, ар
бир ишти ибадатка аилантуу үчүн эң ириде парз ибадаттарды аткаруу зарыл. Парз
ибадаттарды аткарган соң, үибүлөнүн, элдин кызматы үчүн жасаган ар бир иш ибадат
катары кабылданат.
Ибадат Ислам дининин негиздеринин бири болуп, ыимандын талабы. Ибадат адам
баласын жалгыз Аллага жакындатат. Жандүинөгө беипилдик тартуулаит. Адам баласы
ибадаттар менен гана бактылуу өмүр сүрөт. Ал ибадатсыз жашоо менен ар түркүн рухии
ыпластыктарга, рухии машакаттарга, бактысыздыкка, жандүинө жакырлыгына мажбур
болот. Ибадат мусулман адамды ар кандаи терс көрүнүштөрдөн, жат жосундардан оолак
кармаит. Ал адамды адамгерчиликтүүлүккө, адилеттүүлүккө, чынчылдыкка тарбиялаит.
Ырас, бүгүнкү күнү бир топ өлкөлөрдө ушул багытта жүргүзүлгөн иликтөөлөрдүн
жыиынтыгы, ибадат адам баласынын адамдык аруу сапаттарын өркүндөтүп- өстүргөнүн
көрсөткөн.
Асыресе, жандүинө чын ыклас менен орундалган ибадаттар аркылуу тазарат,
арууланат. Аяттардын биринде баса белгиленгендеи, кыямат күнү Алланын алдына таза
жүрөк, аруу жандүинө менен келгендер түбөлүк бакытка караи багыт алары бышык.
Жандүинөнү таза кармоо үчүн эң ириде бекем ыиман, чын ыклас менен орундалган ибадат
күч. Ошондои эле анүчүн терсаяктыктан, жат иштерден, напсинин терс арзууларынан алыс
болуу зарыл. Ошондо гана жүрөк кемелине келет.
Адам баласы ибадат аркылуу Улуу Жараткан Алла менен баиланыш курат, Ага
жалынып-жалбарат. Рухии жактан жогорулаит. Материалдык дүинөдөн чыгып, рухании
дүинөгө бет алат. Адам уулу ибадат менен жандүинөсүн тазалаит. Алла Таала буиурган
ибадаттардан сырткаркы нерселер адамга чыныгы беипилдик, түбөлүк бакыт тартуулаи
албаит. Алар убактылуу гана.
Ибадат тек Аллага гана кылынат. Көрсөтмөлүүлүк, элкөрсүн үчүн орундалган
ибадаттардын сообу болбоит. Азирети Паигамбарыбыз Алланын ыраазылыгы үчүн чын
ыклас менен орундалбаган ибадат ичи көңдөи аракет болуп эсептелерин аиткан (Бухари,
Иман, 41). Бул жерде дагы бир эскерте кетчү жагдаи, ибадаттарды ар жерде жана ар качан
орундоо зарылчылыгы. Мусулман адам балагатка жеткен күндөн тарта өмүрүнүн акырына
деире Алланын буирук-жарлыктарына карата жооптуу болуп эсептелет. Андыктан ар бир
мусулман баласы утурумдук бул жашоодо Алла Таала тарабынан коюлган түбөлүк
бакыттын даяр мыизам-эрежелери менен Азирети Мухаммед (саллаллаху алеихи васаллам)
Паигамбарыбыздын үлгүсүндө өмүр кечиргени дурус.
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
#12 22 February 2016 - 00:18
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
ТӨРТҮНЧҮ БӨЛҮМ
ИСЛАМ ДИНИНДЕ ТАЗАЛЫКТЫН ОРДУ
I – ТАЗАЛЫКТЫН МААНИСИ ЖАНА АНЫН ТҮРЛӨРҮ;
Ислам дининин эң иридеги максаттарынын бири – бул адам баласынын ички жана
сырткы дүинөсүн тазалоо. Ислам дининде «тазалык» өзгөчө мааниге ээ. Ички дүинөнүн да,
сырткы дүинөнүн да тазалыгы жөнүндө Куранда жана Паигамбарыбыздын куттуу
хадистеринде кенен-кесири аитылган. Мусулман баласынын эң маанилүү милдеттеринен
болуп эсептелген ибадаттарды аткаруу үчүн рухании тазалык менен бирге материалдык
тазалык да талап кылынган. Анын тулку-бою, кииим-кечеси, аилана-чөирөсү таза болушу
кажет. Мына ошентип дин Исламда мусулман адамдын ар тараптан таза болушу максат
кылынган.
Ыиык Куранда тазалык тууралуу төмөнкүчө буюрулат:
«Чындыгында, Алла тообо кылуучуларды жана (ар түрдүү ыпластыктардан)
тазалангандарды сүиөт» (Бакара сүрөсү, 222)
«Ал жерде тазарууну (тазалыкты) жакшы көргөн адамдар бар. Алла Таала
(өздөрүн) таза алып жүргөн адамдарды сүиөт» (Тооба сүрөсү, 108)
«Напсини ыпластыктардан аруулаган адам сөзсүз түрдө иигиликке жетти. Ал эми
аны ыпластыктар менен «шөкөттөгөн» адам зыян тартты» (Шамс сүрөсү, 9-10).
Даарат алуунун таризи жөнүндө буюрулган аяттын аяк жагында: «Алла силерге
машакат кылууну каалабаит. Тескерисинче, силерди тазартууну жана шүгүр кылууңар
үчүн силерге болгон Өз жакшылыгынын толук болуусун каалаит» (Маида сүрөсү, 6) деп
буюрулат.
Азирети Мухаммад (саллаллааху алеихи ва саллам) Паигамбарыбыз да тазалыкка
өзгөчө маани берип, өтө кылдат мамиле жасаган. Ал куттуу хадистеринин биринде:
«Тазалык – ыимандын жарымы». (Муслим, Тахарат, 1) «Алла таза, аруу! Ал тазалыкты
сүиөт» (Тирмизи, Адаб, 41) деген. Ошондои эле Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва
саллам) денени таза кармоодон баштап жашаган жеринин, аилана-чөирөсүнүн тазалыгына
чеиин үммөтүнө ар тараптан эң сонун үлгү боло алган.
Ислам аалымдары тазалыкты өз ара төмөнкүчө үч топко бөлүп карашкан:
1.Материалдык тазалык (конкреттүү түрдөгү тазалык)
2. Хукмии тазалык (абстрактуу
түрдөгү тазалык).
3. Рухании тазалык
Материалдык тазалык: Фикх (Ислам укугу) китептеринде материалдык тазалык
«нажасаттан тазалануу» деген темада иштелет. Бул темада конкреттүү ыпластыккирлер
жөнүндө сөз болот. Бул багытта төмөндө кененирээк маалымат берилет.
Хукмии тазалык: бул тазалык дааратсыздык жана жунуп абалдары жөнүндөгү
маселелерге каирылат. Хукмии тазалык «хадастан тазалануу» деп да аитылат.
Рухании тазалык: Рухании тазалык – бул күнөөлөрдөн, арам нерселерден, кул
акысынан б.а. бирөөнүн акысын жештен, аитоор, адамдын жан дүинөсүн карартып,
жакырланткан рухии илдеттерден оолак болуу.
Конкреттүү түрдөгү ыплас нерселер «нажас», же болбосо «нажасат» деп аталат.
Нажасаттан тазалануу – намаздын шарты болуп эсептелет. Тагыраак аитканда, намаз окуу
үчүн адамдын денеси, кииими жана намаз окуи турган жери таза болушу кажет. Андыктан
Ислам дининде ибадат кылуу максатында аткарылган тазалык менен кеңири маанидеги
тазалык өз ара тыгыз баиланышта. Мусулман адам кииими менен денесинин тазалыгына
маани бергени сыңары, рух дүинөсүнүн тазалыгына да маани бериши керек. Демек,
мусулман – бул ичи да, сырты да таза адам.
Адам баласы ички дүинөсүндөгү кирлерден, ар кандаи рухии илдеттерден арылууга
тиииш. Рухии ыпластыктар адам баласынын рухании жактан жогорулашына, баралына келип жетик адам болушуна чоң тоскоол болот. Мындаи илдет-ыпыластыктардын башында
кек сактоо, көрө албастык, жек көрүүчүлүк, сараңдык, өзүмчүлдүк сыяктуу жат сапаттар
турат. Бул илдеттер адам баласынын дилин карартып, жандүинөсүн кирдетет, өзүнө да,
аилана-чөирөсүнө да, коомго да паидасыз болушун талаптаит. Мусулман адам мындаи жат
сапаттардан арылып, кичипеиилдик, кечиримдүүлүк, мээримдүүлүк, ыраиымдуулук,
боорукерлик, адилеттүүлүк сыяктуу асыл сапаттарга ээ болуусу зарыл. Даарат, намаз,
орозо, ажылык, зекет жана садака берүү сыяктуу шариатта көрсөтүлгөн ибадаттардын
артыкчылыктарынын бири дал ушул рухии илдеттерден, жандүинөнү жакырланткан
ыплас-кирлерден алыс кармашы болуп эсептелет.
Мусулман адам арам иштерден, Алланы жана акырет жашоосун унутуудан,
Алланын ак жолуна каидыгер мамиледе болуудан, напсилик арзуу-каалоолордун артынан
сая түшүүдөн, баилык-бииликтиын кулуна аилануудан, текеберчилик, менменсинүү
сыяктуу терс сапаттардан өзүн какас тутушу кажет. Ырас, арам жолдон киреше таап күн
көргөн адамдын жандүинөсү карарат. Жүрөк канчалык карарган болсо, күнөө иштер да
ошончолук оңои орундалат. Мына ошондуктан Ислам дини мусулмандарга даиыма
ибадаттарды аткарууну, арамкүнөө иштерден алыс болууну буируган. Мына ошондо гана
мусулман адамдын жандүинөсү аруу, таза болот. Бул багытта Алла Таала мындаи буюрат:
«Ал күнү мал-мүлк да, бала-бакыра да паида бере албаит. Тек Жараткан Аллага аруу
жүрөк (калб-и салим) менен келгендер гана (паида табат. Тозок отунан кутулуп, беиишке
кирет)» (Шуара сүрөсү, 88-89)
Алла Таала пенделерин мына ушундаи ыплас-илдеттерден арылтуу үчүн өз
паигамбарларын жиберген. Шариатта көрсөтүлгөн ибадаттардын түпкү максаты мына
ошондо жатат. Намаз ибадаты адам баласын күнөө, арам иштерден оолак кармаи
тургандыгы жөнүндө Ыиык Куранда төмөнкүчө буюрулат:
«(Мухаммад! ) Китептен сага кабар берилгендерди (Куран аяттарын) окуп бер!
Намаз окугун! Анткени намаз бузукулуктан жана күнөө иштерден тосот. Алланы эстөө
бул, алибетте, ибадаттардын эң чоңу. Алла Таала жасаган ар бир ишиңерди билет».
(Анкабут сүрөсү, 45)
«Алла силерге машакат кылууну каалабаит. Тескерисинче, силерди тазартууну
жана шүгүр кылууңар үчүн силерге болгон Өз жакшылыгынын толук болуусун каалаит»
(Маида сүрөсү, 6). Азирети Мухаммад Паигамбар (саллаллааху алеихи ва саллам) даарат
тууралуу мындаи деген: «Бир мусулман адам даарат алып жүзүн жууганда жүзү (менен)
кылган бардык күнөөлөрү, колу-бутун жууганда колу-буту менен кылган бардык
катачылыктары суу тамчылары менен бирге агып кетет да, таптаза болот. А түгүл
кирпиктери менен тырмактарынын түбүндөгү күнөөлөрдөн да эч нерсе калбаит.
Даараттын адеп-шарттары менен даарат алып бүтүп, кыбылага карап: «Ашхаду ан лаа
илааха иллаллааху, лаа шариика лаху. Ва ашхаду анна Мухаммадан абдуху ва Расуулуху»
деген адам үчүн беииштин эшиктери ачылат. Ал адам каалаган эшигинен беиишке
кирет». (Муслим, Тахарат, 32, 33; Тирмизи, Тахарат, 2)
Орозо ибадаты жөнүндөгү аятта да орозо рухании жактан тазалануу үчүн парз
кылынгандыгы баса белгиленет:
«О, ыимандуулар! Силерден мурдагыларга (мурунку элдерге) буирулгандаи эле,
силерге да такыба болушуңар үчүн саналуу күндөрдө орозо кармоо (парз кылынды)».
(Бакара сүрөсү, 183)
Зекет ибадаты да рухии илдеттерден арылууга, жандүинө тазалыгына багытталган.
Мал-мүлкүнүн белгилүү бир бөлүгүн муктаж адамдарга зекет катары берген адам эки
жактан тазаланган болот: зекет берүү жолу менен оболу мал-мүлкүн ар кандаи ашыкча кирлерден, экинчиден, ал адам башка бирөөлөргө каирымдуулук кылуу менен дил-
жүрөгүн дүнүиөгө берилүүдөн, сараңдыктан жана зыкымдыктан арылтат.
Курандын көп жеринде буирук кылынган ибадаттардын бири – бул Алланы эстөө.
Ахзабсүрөсүнүн 41-42-аяттарында төмөнкүчө буюрулат: «О, ыимандуулар! Алланы көп-
көп эстегиле! Эртели-кеч Аны даңазалап-аруулагыла! » Чындыгында, Алланы эстөө дилди
ар кандаи ыпластыктардан тазалаган өзгөчө маанилүү ибадатболуп эсептелет. Куран окуу,
угуу да адамга рухании жактан өзүнчө күлазык. Куран аяттарында напсисин теске салган
адам эңсеген иигилигине жетээри, ал эми рухии илдеттердин сормо сазына белчеден
баткан адам зыян тартаары жөнүндө: «Напсини ыпластыктардан аруулаган адам сөзсүз
түрдө иигиликке жетти. Ал эми аны ыпластыктар менен «шөкөттөгөн» адам зыян
тартты» (Шамс сүрөсү, 9-10) деп буюрулат.
Демек, арам жана күнөө иштерден оолак болуу жана динии ибадаттарды ырааттуу
түрдө орундатуу адамды материалдык жактан да, рухании жактан да таза кармаит. Адам
баласы канчалык түз басып, астеидил жашоого умтулса да, жаза басып туура эмес кадам
шилтеп алышы толук мүмкүн. Мына ошондуктан Алла Таала кечирим тилеп тооба
кылууну буюрган. Асыресе, тооба да өзүнчө рухании жактан тазалануунун жолу. Курани
Каримде төмөндөгүдөи буюрулат: «Бирок, (күнөөлөрүнөн) кииин тооба кылып (амал-
иштерин) түзөп-оңдогондор мындан сырткары (б.а. Алла Таала алардын күнөөлөрүн
кечирет). Акыикатта Алла – Кечиримдүү, Боорукер». (Аали Имран сүрөсү, 89)
Жогоруда белгиленгендеи, адам баласынын ички (рухании) тазалыгы менен сырткы
тазалыгы өз ара тыгыз баиланышта. Мына ошондуктан адамга таза иштер адал, жаман
нерселер арам кылынган: «О, адамдар! Жер бетинде таза нерселер менен азыктангыла!
Шаитанга баш иибегиле! Ал силердин ачык-аикын душманыңар» (Бакара сүрөсү, 168) «О,
ыиман келтиргендер! Алланын Өзүнө гана ибадат кылгыңар келсе, Биз насип кылган таза
(адал) ырыскылардан паидалангыла! Аллага шүгүр келтиргиле! ». (Бакара сүрөсү,
172)«(Мухаммад! Ыиман келтиргендер) сенден эмнелер адал кылынгандыгын сурашат.
«Силерге жакшы (таза) нерселер адал кылынды» деп аиткын». (Маида сүрөсү, 5/4)
Фикх китептеринде материалдык тазалык «нажасаттан тазалануу», хукмии тазалык
болсо «хадастан тазалануу» деген темада каралат. Ал эми рухании тазалык жөнүндө адеп-
ахлактык эмгектерде, өзгөчө тасаввуф илиминде кененирээк маалымат берилет.
ИСЛАМ ДИНИНДЕ ТАЗАЛЫКТЫН ОРДУ
I – ТАЗАЛЫКТЫН МААНИСИ ЖАНА АНЫН ТҮРЛӨРҮ;
Ислам дининин эң иридеги максаттарынын бири – бул адам баласынын ички жана
сырткы дүинөсүн тазалоо. Ислам дининде «тазалык» өзгөчө мааниге ээ. Ички дүинөнүн да,
сырткы дүинөнүн да тазалыгы жөнүндө Куранда жана Паигамбарыбыздын куттуу
хадистеринде кенен-кесири аитылган. Мусулман баласынын эң маанилүү милдеттеринен
болуп эсептелген ибадаттарды аткаруу үчүн рухании тазалык менен бирге материалдык
тазалык да талап кылынган. Анын тулку-бою, кииим-кечеси, аилана-чөирөсү таза болушу
кажет. Мына ошентип дин Исламда мусулман адамдын ар тараптан таза болушу максат
кылынган.
Ыиык Куранда тазалык тууралуу төмөнкүчө буюрулат:
«Чындыгында, Алла тообо кылуучуларды жана (ар түрдүү ыпластыктардан)
тазалангандарды сүиөт» (Бакара сүрөсү, 222)
«Ал жерде тазарууну (тазалыкты) жакшы көргөн адамдар бар. Алла Таала
(өздөрүн) таза алып жүргөн адамдарды сүиөт» (Тооба сүрөсү, 108)
«Напсини ыпластыктардан аруулаган адам сөзсүз түрдө иигиликке жетти. Ал эми
аны ыпластыктар менен «шөкөттөгөн» адам зыян тартты» (Шамс сүрөсү, 9-10).
Даарат алуунун таризи жөнүндө буюрулган аяттын аяк жагында: «Алла силерге
машакат кылууну каалабаит. Тескерисинче, силерди тазартууну жана шүгүр кылууңар
үчүн силерге болгон Өз жакшылыгынын толук болуусун каалаит» (Маида сүрөсү, 6) деп
буюрулат.
Азирети Мухаммад (саллаллааху алеихи ва саллам) Паигамбарыбыз да тазалыкка
өзгөчө маани берип, өтө кылдат мамиле жасаган. Ал куттуу хадистеринин биринде:
«Тазалык – ыимандын жарымы». (Муслим, Тахарат, 1) «Алла таза, аруу! Ал тазалыкты
сүиөт» (Тирмизи, Адаб, 41) деген. Ошондои эле Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва
саллам) денени таза кармоодон баштап жашаган жеринин, аилана-чөирөсүнүн тазалыгына
чеиин үммөтүнө ар тараптан эң сонун үлгү боло алган.
Ислам аалымдары тазалыкты өз ара төмөнкүчө үч топко бөлүп карашкан:
1.Материалдык тазалык (конкреттүү түрдөгү тазалык)
2. Хукмии тазалык (абстрактуу
түрдөгү тазалык).
3. Рухании тазалык
Материалдык тазалык: Фикх (Ислам укугу) китептеринде материалдык тазалык
«нажасаттан тазалануу» деген темада иштелет. Бул темада конкреттүү ыпластыккирлер
жөнүндө сөз болот. Бул багытта төмөндө кененирээк маалымат берилет.
Хукмии тазалык: бул тазалык дааратсыздык жана жунуп абалдары жөнүндөгү
маселелерге каирылат. Хукмии тазалык «хадастан тазалануу» деп да аитылат.
Рухании тазалык: Рухании тазалык – бул күнөөлөрдөн, арам нерселерден, кул
акысынан б.а. бирөөнүн акысын жештен, аитоор, адамдын жан дүинөсүн карартып,
жакырланткан рухии илдеттерден оолак болуу.
Конкреттүү түрдөгү ыплас нерселер «нажас», же болбосо «нажасат» деп аталат.
Нажасаттан тазалануу – намаздын шарты болуп эсептелет. Тагыраак аитканда, намаз окуу
үчүн адамдын денеси, кииими жана намаз окуи турган жери таза болушу кажет. Андыктан
Ислам дининде ибадат кылуу максатында аткарылган тазалык менен кеңири маанидеги
тазалык өз ара тыгыз баиланышта. Мусулман адам кииими менен денесинин тазалыгына
маани бергени сыңары, рух дүинөсүнүн тазалыгына да маани бериши керек. Демек,
мусулман – бул ичи да, сырты да таза адам.
Адам баласы ички дүинөсүндөгү кирлерден, ар кандаи рухии илдеттерден арылууга
тиииш. Рухии ыпластыктар адам баласынын рухании жактан жогорулашына, баралына келип жетик адам болушуна чоң тоскоол болот. Мындаи илдет-ыпыластыктардын башында
кек сактоо, көрө албастык, жек көрүүчүлүк, сараңдык, өзүмчүлдүк сыяктуу жат сапаттар
турат. Бул илдеттер адам баласынын дилин карартып, жандүинөсүн кирдетет, өзүнө да,
аилана-чөирөсүнө да, коомго да паидасыз болушун талаптаит. Мусулман адам мындаи жат
сапаттардан арылып, кичипеиилдик, кечиримдүүлүк, мээримдүүлүк, ыраиымдуулук,
боорукерлик, адилеттүүлүк сыяктуу асыл сапаттарга ээ болуусу зарыл. Даарат, намаз,
орозо, ажылык, зекет жана садака берүү сыяктуу шариатта көрсөтүлгөн ибадаттардын
артыкчылыктарынын бири дал ушул рухии илдеттерден, жандүинөнү жакырланткан
ыплас-кирлерден алыс кармашы болуп эсептелет.
Мусулман адам арам иштерден, Алланы жана акырет жашоосун унутуудан,
Алланын ак жолуна каидыгер мамиледе болуудан, напсилик арзуу-каалоолордун артынан
сая түшүүдөн, баилык-бииликтиын кулуна аилануудан, текеберчилик, менменсинүү
сыяктуу терс сапаттардан өзүн какас тутушу кажет. Ырас, арам жолдон киреше таап күн
көргөн адамдын жандүинөсү карарат. Жүрөк канчалык карарган болсо, күнөө иштер да
ошончолук оңои орундалат. Мына ошондуктан Ислам дини мусулмандарга даиыма
ибадаттарды аткарууну, арамкүнөө иштерден алыс болууну буируган. Мына ошондо гана
мусулман адамдын жандүинөсү аруу, таза болот. Бул багытта Алла Таала мындаи буюрат:
«Ал күнү мал-мүлк да, бала-бакыра да паида бере албаит. Тек Жараткан Аллага аруу
жүрөк (калб-и салим) менен келгендер гана (паида табат. Тозок отунан кутулуп, беиишке
кирет)» (Шуара сүрөсү, 88-89)
Алла Таала пенделерин мына ушундаи ыплас-илдеттерден арылтуу үчүн өз
паигамбарларын жиберген. Шариатта көрсөтүлгөн ибадаттардын түпкү максаты мына
ошондо жатат. Намаз ибадаты адам баласын күнөө, арам иштерден оолак кармаи
тургандыгы жөнүндө Ыиык Куранда төмөнкүчө буюрулат:
«(Мухаммад! ) Китептен сага кабар берилгендерди (Куран аяттарын) окуп бер!
Намаз окугун! Анткени намаз бузукулуктан жана күнөө иштерден тосот. Алланы эстөө
бул, алибетте, ибадаттардын эң чоңу. Алла Таала жасаган ар бир ишиңерди билет».
(Анкабут сүрөсү, 45)
«Алла силерге машакат кылууну каалабаит. Тескерисинче, силерди тазартууну
жана шүгүр кылууңар үчүн силерге болгон Өз жакшылыгынын толук болуусун каалаит»
(Маида сүрөсү, 6). Азирети Мухаммад Паигамбар (саллаллааху алеихи ва саллам) даарат
тууралуу мындаи деген: «Бир мусулман адам даарат алып жүзүн жууганда жүзү (менен)
кылган бардык күнөөлөрү, колу-бутун жууганда колу-буту менен кылган бардык
катачылыктары суу тамчылары менен бирге агып кетет да, таптаза болот. А түгүл
кирпиктери менен тырмактарынын түбүндөгү күнөөлөрдөн да эч нерсе калбаит.
Даараттын адеп-шарттары менен даарат алып бүтүп, кыбылага карап: «Ашхаду ан лаа
илааха иллаллааху, лаа шариика лаху. Ва ашхаду анна Мухаммадан абдуху ва Расуулуху»
деген адам үчүн беииштин эшиктери ачылат. Ал адам каалаган эшигинен беиишке
кирет». (Муслим, Тахарат, 32, 33; Тирмизи, Тахарат, 2)
Орозо ибадаты жөнүндөгү аятта да орозо рухании жактан тазалануу үчүн парз
кылынгандыгы баса белгиленет:
«О, ыимандуулар! Силерден мурдагыларга (мурунку элдерге) буирулгандаи эле,
силерге да такыба болушуңар үчүн саналуу күндөрдө орозо кармоо (парз кылынды)».
(Бакара сүрөсү, 183)
Зекет ибадаты да рухии илдеттерден арылууга, жандүинө тазалыгына багытталган.
Мал-мүлкүнүн белгилүү бир бөлүгүн муктаж адамдарга зекет катары берген адам эки
жактан тазаланган болот: зекет берүү жолу менен оболу мал-мүлкүн ар кандаи ашыкча кирлерден, экинчиден, ал адам башка бирөөлөргө каирымдуулук кылуу менен дил-
жүрөгүн дүнүиөгө берилүүдөн, сараңдыктан жана зыкымдыктан арылтат.
Курандын көп жеринде буирук кылынган ибадаттардын бири – бул Алланы эстөө.
Ахзабсүрөсүнүн 41-42-аяттарында төмөнкүчө буюрулат: «О, ыимандуулар! Алланы көп-
көп эстегиле! Эртели-кеч Аны даңазалап-аруулагыла! » Чындыгында, Алланы эстөө дилди
ар кандаи ыпластыктардан тазалаган өзгөчө маанилүү ибадатболуп эсептелет. Куран окуу,
угуу да адамга рухании жактан өзүнчө күлазык. Куран аяттарында напсисин теске салган
адам эңсеген иигилигине жетээри, ал эми рухии илдеттердин сормо сазына белчеден
баткан адам зыян тартаары жөнүндө: «Напсини ыпластыктардан аруулаган адам сөзсүз
түрдө иигиликке жетти. Ал эми аны ыпластыктар менен «шөкөттөгөн» адам зыян
тартты» (Шамс сүрөсү, 9-10) деп буюрулат.
Демек, арам жана күнөө иштерден оолак болуу жана динии ибадаттарды ырааттуу
түрдө орундатуу адамды материалдык жактан да, рухании жактан да таза кармаит. Адам
баласы канчалык түз басып, астеидил жашоого умтулса да, жаза басып туура эмес кадам
шилтеп алышы толук мүмкүн. Мына ошондуктан Алла Таала кечирим тилеп тооба
кылууну буюрган. Асыресе, тооба да өзүнчө рухании жактан тазалануунун жолу. Курани
Каримде төмөндөгүдөи буюрулат: «Бирок, (күнөөлөрүнөн) кииин тооба кылып (амал-
иштерин) түзөп-оңдогондор мындан сырткары (б.а. Алла Таала алардын күнөөлөрүн
кечирет). Акыикатта Алла – Кечиримдүү, Боорукер». (Аали Имран сүрөсү, 89)
Жогоруда белгиленгендеи, адам баласынын ички (рухании) тазалыгы менен сырткы
тазалыгы өз ара тыгыз баиланышта. Мына ошондуктан адамга таза иштер адал, жаман
нерселер арам кылынган: «О, адамдар! Жер бетинде таза нерселер менен азыктангыла!
Шаитанга баш иибегиле! Ал силердин ачык-аикын душманыңар» (Бакара сүрөсү, 168) «О,
ыиман келтиргендер! Алланын Өзүнө гана ибадат кылгыңар келсе, Биз насип кылган таза
(адал) ырыскылардан паидалангыла! Аллага шүгүр келтиргиле! ». (Бакара сүрөсү,
172)«(Мухаммад! Ыиман келтиргендер) сенден эмнелер адал кылынгандыгын сурашат.
«Силерге жакшы (таза) нерселер адал кылынды» деп аиткын». (Маида сүрөсү, 5/4)
Фикх китептеринде материалдык тазалык «нажасаттан тазалануу», хукмии тазалык
болсо «хадастан тазалануу» деген темада каралат. Ал эми рухании тазалык жөнүндө адеп-
ахлактык эмгектерде, өзгөчө тасаввуф илиминде кененирээк маалымат берилет.
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
#13 22 February 2016 - 00:35
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
II ТАЗАЛЫКТЫН АНЫКТАМАСЫ
Фикх илиминде тазалыкка төмөнкүчө аныктама берилет: тазалык – бул
материалдык ыпластыктардан да, хукмииб ыпластыктардан да тазалануу.
III - МАТЕРИАЛДЫК ТАЗАЛЫК:
НАЖАСАТТАН ТАЗАЛАНУУ
Нажасат – бул материалдык ыпластык.
Нажасат намаздын толук кандуу жарамдуу (сахих) болуп-болбошуна тиигизген
таасири өңүтүнөн оор жана жеңил ыпластык деп экиге бөлүнөт.
Негизи оор-жеңил ыпластыктын баарынан тазалануу кажет. Бирок аирым учурларда
канчалык этияттанууга аракет болсо да, өтө аз өлчөмдө ыпластык тииип калышы толук
ыктымал. Ошондуктан Имам Азам агымы бул багытта да Куран менен Сүннөттүн негизине
ылаиык өкүм чыгарууга аракет кылган. Ханафи (Имам Азам агымынын) аалымдары
нажасаттын эң аз өлчөмү жөнүндө төмөнкүчө жыиынтыкка келишкен.
Оор ыпластык катуу болуп, болжол менен 3 грамм өлчөмүнө жетсе, намаздын толук
кандуу жарамдуу болушуна тоскоолдук жаратат. Ал эми оор ыпластык суюктук түрүндө
болуп, алакан көлөмүнөн чоң жерге жаиылса, намаз жараксыз болуп эсептелет.
Жеңил ыпластык тигил же бул мүчөнүн же болбосо мүчөнү жаап турган кииимдин
төрттөн бирине жаиылса, намаздын жарамдуу болушуна терс таасирин тиигизет.
А. ООР ЫПЛАСТЫКТАР (НАЖАСАТ-У ГАЛИЗА).10
Адамдын заңы, заарасы, кан, жыныстык органдан чыкчу урук суюктугунун бардык
түрлөрү (м: сперм, мази ж.б.), денеден үзүлүп калган, же кесилип алынган эт же тери
бөлүктөрү, ооз толо кусунду.
Эти желбеген жаныбарлардын заарасы, шилекеилери, канаттуулардан башка
жаныбарлардын тезектери жана бардык жаныбарлардын каны. Шарият боюнча мууздалган
адал мал-жандыктын этинин арасында калган кандар таза болуп эсептелет
Тарп, т.а. шарият эрежесине ылаиык боюнча мууздалып союлбаган же өлтүрүлгөн
жаныбарлардын эттери.
Адамды мас кылган ичимдиктер.
Эти желген канаттуулардан тоок, каз жана өрдөктүн тезеги.
Эти желбеген жаныбарлардын эттери, чочконун эти жана териси. Чочконун териси
жууп тазаланып ашатылса да таза болбоит.
Б. ЖЕҢИЛ ЫПЛАСТЫКТАР (НАЖАСАТ-У ХАФИФА) :
Эти желген жаныбарлардын заарасы, тезеги. Бирок тоок, каз сыяктуу үи
канаттууларынын тезектери жеңил эмес, оор ыпластыкка кирет.
Ителги, бүркүт жана көгүчкөн сыяктуу учуучу канаттуулардын тезектери.
Жеңил ыпластык тигил же бул мүчөнүн же болбосо мүчөнү жаап турган кииимдин
төрттөн бирине жаиылбаса, намаздын толук кандуу жарамдуу (сахих) болушуна терс
таасирин тиигизбеит.
Тазалануунун негизги максаты – ыплас нерселерден толук түрдө арылуу, тазалануу
болуп эсептелет. Ошентсе да, ар качан аз өлчөмдөгү ыпластыктардан (маселен, зааранын
чачырандысынан) сактануу оор. Ошондуктан ушундаи сактанууга аз өлчөмдөгү ыпластык
намазга зыян тиигизбеит.
Жогоруда белгиленгендеи, бул жерде ыпластыктарды намазга тоскоол болуп-болбоо
өңүтүнөн гана бөлүүгө туура келди. Болбосо, сууну ыплас кылуу жаатында ыпластыктын
(оор жана жеңил) түрлөрүнүн ортосунда эч кандаи аиырмачылык жок. Демек, оор болсун,
жеңил болсун, аитор, ыпластык түшкөн суу кир болуп эсептелет.
В. ЫПЛАСТЫКТАН (нажасаттан) ТАЗАЛАНУУНУН ЫКМАЛАРЫ
Материалдык ыпластыктарды суу же тазалоочу суюк заттар менен тазалоого
мүмкүн.
Көзгө көрүнгөн ыплас нерселерди өңү-түсү, жыты кеткенге чеиин тазалоо керек.
Эгер бир жолу жууганда эле өң-түсү, жыты кете турган болсо, анда бир жолу жууп
коюунун өзү эле жетиштүү болот. Эгерде ыпластыктын (мисалы, кандын) өңүн кетирүү
машакат туудурса, анда аны түсү толук чыкканга чеиин жуунун кажети жок.
Ыпластык тигил же бул нерсеге жугуп, бирок көзгө көрүнбөсө, анда аны үч жолу
жууп чаикоо кажет. Килем, таар сыяктуу сыкканга оор болгон нерселерге жукса, анда аны
үстүнө суу куюп жышуу жолу менен тазалоо керек. Бул учурда ыпластык чыккан соң
килемден таза суу чыга баштаган кезде гана ал таза болуп эсептелет.
Фикх китептеринде көрсөтүлгөн тазалоо ыкмалары төмөнкүлөр:
1. Суу менен жуу: Тазалоонун табигыи жолу бул суу менен жуу.
2. Арчуу же сүртүү: аинек, бычак, табак ж.б.у.с. нерселерге ыпластык жукса, аны
топурак же кездеме менен тагы кеткенге чеиин сүртүү жолу аркылуу тазалоого болот.
3. Отко кактоо: Отко чыдамдуу (күибөгөн) нерсеге жуккан (отко күиүп, же ээрип
кете турган) ыпластыкты отко кактоо жолу тазалоого мүмкүн.
4. Кыруу же жышуу: Ыпластыкты өзүнө сиңирип албаган катуу нерселерге көзгө
көрүнгөн ыпластык жукса, аны кыруу, же жышуу жолу менен тазаласа болот. Ал эми ага
заара сыяктуу көзгө көрүнбөгөн ыпластык жукса, анда аны жууш керек.
5. Ыпластыктын турпат-курамынын өзгөрүшү: убакыттын өтүшү менен жерге
көмүлгөн тигил же бул ыплас нерсенин топуракка аиланышы.
6. Мууздоо жана ашатуу: Чочкодон тышкаркы жаныбарлардын терилери ал
жаныбарлар мууздалган соң таза болуп эсептелет. Эти желген мал-жандыктарды
шарияттын жол-жобосуна ылаиык мууздоо менен эти да таза болот. Ошондои эле ар
кандаи жолдор менен арам өлгөн жаныбарлардын терилерин ашатуу жолу менен тазалап
колдонсо болот. Ашатуу – бул терини иилөө, же болбосо күнгө кургатуу менен андагы кан,
эт жана маи калдыктарын тазалоо.
Г. ДААРАТКАНА ТАЗАЛЫГЫ:
ИСТИНЖА ЖАНА ИСТИБРА
Куттуу хадистердин биринде аитылгандаи, бекем ыиман толук кандуу жарамдуу
намазга, жарамдуу намаз толук алынган дааратка, толук алынган даарат «истинжага» жана
«истибрага» баиланыштуу. Ислам дини тазалыкка негизделген дин болгондугу үчүн эң
ириде тазалык маселесин дааратканадан (ажатканадан) баштап, ага өзгөчө көңүл бурган.
Адам өз табиятына жарашкан таризде таза жана аруу өмүр сүрүшү керек. Ошондуктан дин
Ислам мусулман баласынан алгач дене тазалыгын, асыресе, аилана-чөирө тазалыгын талап
кылган. Денени, кииим-кечени жана аилана-чөирөнү таза кармоо Ислам дининде
ибадаттардын алгачкы талабы болуп эсептелет. Ибадаттардын толук кандуу жарамдуу
болушу тазалыкка баиланыштуу. Мына ошондуктан Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи
ва саллам) бул багытта кутман сахабаларына терең маалымат берген. Ислам аалымдары да
тазалык темасына өзгөчө басым жасап, аны маида-чүидөсүнө чеиин иликтөөгө аракет
кылышкан.
Даараткана адамдын негизги муктаждыктарынын бири. Бул маселе адамдын ден-
соолугу жана тазалыгы менен тыгыз баиланышта болгондугу үчүн ал жөнүндө маалымат
алуу ар бир адам үчүн өзүнчө зарылдык.
Чоң же кичи даарат ушаткан соң тазалануу ден-соолук өңүтүнөн да, даарат жана
намаз ибадаты үчүн да өзгөчө мааниге ээ.
1. Истинжа; Кан, урук суюктугу (сперм, мази), заң, заара сыяктуу ыпластыктар
чыккан жерлерди тазалоо «истинжа» деп аталат. Адам чоң-кичине даарат ушаткан соң
ыплас жерлерин тазалашы кажет. Бул жерде эң ириде табигыи жол б.а. суу менен тазалануу
керек. Суу менен тазалануу (б.а. суу менен истинжа кылуу) Ыиык Куранда да,
Паигамбарыбыздын (саллаллааху алеихи ва саллам) сүннөтүндө да сунушталган. Суу
табылбаи калган учурда эң ыңгаилуу каражаттар менен тазалануу зарыл.
Кагаз билим алуу каражаты болгондугу үчүн Ислам маданиятында аны менен
тазалануу (истинжа кылуу) ылаиык көрүлгөн эмес. Учурубузда «даарат кагазы» деп
аталып, атаиын даараткана үчүн жасалган кагаздар кадимки кагаз талабына жооп бербеит.
Андыктан даарат кагазын истинжа-истибра үчүн колдонуу шарият боюнча да туура, абзел
болуп эсептелет. Анткени истибрадан кииинки суу тамчыларын кургатуу өзүнчө тазалыкка
кирет.
Даарат ушатуу учурунда заарадан этият болуу кажет. Азирети Паигамбарыбыз
(саллаллааху алеихи ва саллам) заарадан сактануу зарылчылыгын баса белгилеп, андан
сактанбаган (тазалыкка шалаакы мамиле жасаган) адамдар анүчүн өзүнчө азап тартаарын
билдирген. (Бухари, Вудуу, 55; Ибн Маажа, Тахарат, 26)
2. Истибра. Кичи даарат ушаткан (заара кылган) соң сиидик каналдарында калган
анча-мынча заара тамчыларын калтырбаи тазалоо «истибра» деп аталат. Кичи даарат алып жүрүүлөрү зарыл. Мончолордо бүгүнкү күндөгүдөи (эркектердин өз ара, аялдардын
да өз ара) жылаңач жуунушу кескин түрдө арам болуп саналат.
Жогоруда белгиленгендеи, хадас жана нажасат абалынан тышкары денеде чогулган
кирлерден, жагымсыз жыттардан жана буларга себеп болгон нерселерден тазалануу – бул
Ислам дининин буиругу, асыресе, Паигамбарыбыздын сүннөтү.
Азирети Паигамбарыбыз эң азынан аптада бир жолу, өзгөчө жума күнү жуунуу
керектигин сунуштаган. : «Ким жума күнү жунуп абалынан тазалангандаи жуунуп-
таранып алып жума намазына эрте барса, бир төө курмандыкка чалгандаи сооп
табат...» (Бухари, Жума, 4) деген.
Ардактуу Паигамбарыбыз күн саиын беш маал намаз үчүн алынган даараттан
сырткары, ар бир тамактануунун алдында жана тамактануудан кииин колду жуу
тазалыктын талабы экендигин баса белгилеген. (Тирмизи, Атима, 39)
Ошондои эле тырмак алуу, тиш жуу, сакал-мурутту кыскартып туруу мусулман
баласынан сөзсүз түрдө талап кылынчу иштер болуп саналат. Алланын Элчиси (саллаллаху
алеихи васаллам) мындаи деит: «Мынабул беш нерсе табигыи болуп, паигамбарлардын
сүннөтү: сүннөткө отуруу, колтук жана жыныстык мүчөнүн кылдарын алуу, тырмак
алуу, мурутту кыскартуу» (Бухари, Либас, 63-64)
1. Сүннөткө отуруу (Хитан): Сүннөткө отуруу мусулманчылыктын белгилеринен
бири. Баланы төрөлгөндөн кииин жетинчи күнүнөн тарта балагатка жеткенге чеиин
сүннөткө отургузса болот. Ошону менен бирге баланы «сүннөткө отуруу» түшүнүгүн биле
турган чагында сүннөткө отургузуу абзел. Балагатка жетсе да, сүннөткө отурбаган балдар
же адамдар да сүннөткө отуруулары керек.
Сүннөткө отуруу табигыи муктаждык болуу менен бирге ден-соолукка да паидалуу.
2. Тырмак алуу: Тырмакты манжага зыян бербеи турган таризде, эки жакка ыргып
кетишине этият болуп алуу керек. Тырмакты узарган саиын алып туруу зарыл. Алынган
тырмакты алынган жерине таштап салбоо керек.
Бүгүнкү күнү аиымдар ар кандаи себептер менен тырмактарын өстүрүп келет.
Мунун Ислам адебине дал келбеши ачык-аикын. Тырмактын алдына чогулган кирлер
адамдын ден-соолугуна зыяндуу болушу да жалпыга маалым. Ашканада тамак-аш жасаган
аял кишинин тырмак өстүрүшү өзүнө да, үи-бүлөсүнө да залакасын тиигизиши толук
ыктымал. Азирети Паигамбарыбыз куттуу хадистеринин биринде мындаи деген:
«Силердин араңарда асман (Кудаиы) кабарлары менен алектенгендер бар. Алар
тырмактарын (жырткыч) канаттуулардын тырмактары сыяктуу өстүрүшөт.
Тырмактарынын түбүнө ыпластык, кир толуп калган» (Ибни Ханбал, V, 427)
3. Колтук кылдарын алуу: Колтук кылдарын сөзсүз түрдө алып туруу кажет.
Колтук кылдарын жулуу, кыруу же дары колдонуу жолдору менен алууга болот. Оң
колтуктан баштоо дурус.
4. Жыныстык мүчөнү тазалоо (Истихдад): Бул жердеги кылдардын узарышы
ыпластыктын себеби болуп саналат. Жогорудагы хадисте белгиленгендеи, бул нерсе да
адам табиятынын талабы.
5. Мурутту кыскартуу: Паигамбарыбыз мурутту үстүңкү эрин толук көрүнүп
турганчалык кыскартууну сунуш кылган. Мурутту оозду жаба тургандаи узартуу дурус
эмес. Ырас, тамактануу учурунда муруттун тамак-ашка аралашуусу терс көрүнүш.
Аалымдар сакал ашкере узарып жагымсыз көрүнүш тартууласа, аны капталынан
жана астынан кыскартуу керектигин аитышкан. Сүннөткө ылаиык сакалдын узундугу бир
тутам. Паигамбарыбыз сакалды бир тутамдан ашыкчасын алууну сунуш кылган 7. Тиш жуу: Алланын Элчиси бул багытта мындаи деген: «Үммөтүмө оор
келбегенде, аларга ар бир намаз убагында мисвак менен тиштерин тазалап турууларын
буиурмакмын» (Бухари, Жума, 8) «Мисвак колдонуу ооздун таза болушуна жана
Жараткандын ыраазылыгына себеп» (Ибни Маажа, Тахарат, 7)
Аиша (Алла ага ыраазы болсун!) мындаи деит:
«Биз Алла Элчисинин (саллаллаху алеихи васаллам) мисвагын жана даарат суусун
кечинде даярдап коер элек. Алла аны түн бир оокумда оиготор эле. Оигоноор замат
мисвак менен тишин тазалап, даарат алып намаз окуи турган» (Муслим, Мусафирин,
139)
Шураих бин Хаани мындаи деит: Азирети Аишадан:
Азирети Паигамбарыбыз үигө келгенде эң биринчи эмне кылаар эле?
– деп сурадым. Ал:
Мисвак менен тишин тазалаар эле – деп жооп каитарды (Муслим, Тахарат, 43-44)
Ариине, бул хадистер тишти таза алып жүрүүнүн канчалык зор мааниге ээ
экендигин ачык-аикын тастыктаит.
Фикх илиминде тазалыкка төмөнкүчө аныктама берилет: тазалык – бул
материалдык ыпластыктардан да, хукмииб ыпластыктардан да тазалануу.
III - МАТЕРИАЛДЫК ТАЗАЛЫК:
НАЖАСАТТАН ТАЗАЛАНУУ
Нажасат – бул материалдык ыпластык.
Нажасат намаздын толук кандуу жарамдуу (сахих) болуп-болбошуна тиигизген
таасири өңүтүнөн оор жана жеңил ыпластык деп экиге бөлүнөт.
Негизи оор-жеңил ыпластыктын баарынан тазалануу кажет. Бирок аирым учурларда
канчалык этияттанууга аракет болсо да, өтө аз өлчөмдө ыпластык тииип калышы толук
ыктымал. Ошондуктан Имам Азам агымы бул багытта да Куран менен Сүннөттүн негизине
ылаиык өкүм чыгарууга аракет кылган. Ханафи (Имам Азам агымынын) аалымдары
нажасаттын эң аз өлчөмү жөнүндө төмөнкүчө жыиынтыкка келишкен.
Оор ыпластык катуу болуп, болжол менен 3 грамм өлчөмүнө жетсе, намаздын толук
кандуу жарамдуу болушуна тоскоолдук жаратат. Ал эми оор ыпластык суюктук түрүндө
болуп, алакан көлөмүнөн чоң жерге жаиылса, намаз жараксыз болуп эсептелет.
Жеңил ыпластык тигил же бул мүчөнүн же болбосо мүчөнү жаап турган кииимдин
төрттөн бирине жаиылса, намаздын жарамдуу болушуна терс таасирин тиигизет.
А. ООР ЫПЛАСТЫКТАР (НАЖАСАТ-У ГАЛИЗА).10
Адамдын заңы, заарасы, кан, жыныстык органдан чыкчу урук суюктугунун бардык
түрлөрү (м: сперм, мази ж.б.), денеден үзүлүп калган, же кесилип алынган эт же тери
бөлүктөрү, ооз толо кусунду.
Эти желбеген жаныбарлардын заарасы, шилекеилери, канаттуулардан башка
жаныбарлардын тезектери жана бардык жаныбарлардын каны. Шарият боюнча мууздалган
адал мал-жандыктын этинин арасында калган кандар таза болуп эсептелет
Тарп, т.а. шарият эрежесине ылаиык боюнча мууздалып союлбаган же өлтүрүлгөн
жаныбарлардын эттери.
Адамды мас кылган ичимдиктер.
Эти желген канаттуулардан тоок, каз жана өрдөктүн тезеги.
Эти желбеген жаныбарлардын эттери, чочконун эти жана териси. Чочконун териси
жууп тазаланып ашатылса да таза болбоит.
Б. ЖЕҢИЛ ЫПЛАСТЫКТАР (НАЖАСАТ-У ХАФИФА) :
Эти желген жаныбарлардын заарасы, тезеги. Бирок тоок, каз сыяктуу үи
канаттууларынын тезектери жеңил эмес, оор ыпластыкка кирет.
Ителги, бүркүт жана көгүчкөн сыяктуу учуучу канаттуулардын тезектери.
Жеңил ыпластык тигил же бул мүчөнүн же болбосо мүчөнү жаап турган кииимдин
төрттөн бирине жаиылбаса, намаздын толук кандуу жарамдуу (сахих) болушуна терс
таасирин тиигизбеит.
Тазалануунун негизги максаты – ыплас нерселерден толук түрдө арылуу, тазалануу
болуп эсептелет. Ошентсе да, ар качан аз өлчөмдөгү ыпластыктардан (маселен, зааранын
чачырандысынан) сактануу оор. Ошондуктан ушундаи сактанууга аз өлчөмдөгү ыпластык
намазга зыян тиигизбеит.
Жогоруда белгиленгендеи, бул жерде ыпластыктарды намазга тоскоол болуп-болбоо
өңүтүнөн гана бөлүүгө туура келди. Болбосо, сууну ыплас кылуу жаатында ыпластыктын
(оор жана жеңил) түрлөрүнүн ортосунда эч кандаи аиырмачылык жок. Демек, оор болсун,
жеңил болсун, аитор, ыпластык түшкөн суу кир болуп эсептелет.
В. ЫПЛАСТЫКТАН (нажасаттан) ТАЗАЛАНУУНУН ЫКМАЛАРЫ
Материалдык ыпластыктарды суу же тазалоочу суюк заттар менен тазалоого
мүмкүн.
Көзгө көрүнгөн ыплас нерселерди өңү-түсү, жыты кеткенге чеиин тазалоо керек.
Эгер бир жолу жууганда эле өң-түсү, жыты кете турган болсо, анда бир жолу жууп
коюунун өзү эле жетиштүү болот. Эгерде ыпластыктын (мисалы, кандын) өңүн кетирүү
машакат туудурса, анда аны түсү толук чыкканга чеиин жуунун кажети жок.
Ыпластык тигил же бул нерсеге жугуп, бирок көзгө көрүнбөсө, анда аны үч жолу
жууп чаикоо кажет. Килем, таар сыяктуу сыкканга оор болгон нерселерге жукса, анда аны
үстүнө суу куюп жышуу жолу менен тазалоо керек. Бул учурда ыпластык чыккан соң
килемден таза суу чыга баштаган кезде гана ал таза болуп эсептелет.
Фикх китептеринде көрсөтүлгөн тазалоо ыкмалары төмөнкүлөр:
1. Суу менен жуу: Тазалоонун табигыи жолу бул суу менен жуу.
2. Арчуу же сүртүү: аинек, бычак, табак ж.б.у.с. нерселерге ыпластык жукса, аны
топурак же кездеме менен тагы кеткенге чеиин сүртүү жолу аркылуу тазалоого болот.
3. Отко кактоо: Отко чыдамдуу (күибөгөн) нерсеге жуккан (отко күиүп, же ээрип
кете турган) ыпластыкты отко кактоо жолу тазалоого мүмкүн.
4. Кыруу же жышуу: Ыпластыкты өзүнө сиңирип албаган катуу нерселерге көзгө
көрүнгөн ыпластык жукса, аны кыруу, же жышуу жолу менен тазаласа болот. Ал эми ага
заара сыяктуу көзгө көрүнбөгөн ыпластык жукса, анда аны жууш керек.
5. Ыпластыктын турпат-курамынын өзгөрүшү: убакыттын өтүшү менен жерге
көмүлгөн тигил же бул ыплас нерсенин топуракка аиланышы.
6. Мууздоо жана ашатуу: Чочкодон тышкаркы жаныбарлардын терилери ал
жаныбарлар мууздалган соң таза болуп эсептелет. Эти желген мал-жандыктарды
шарияттын жол-жобосуна ылаиык мууздоо менен эти да таза болот. Ошондои эле ар
кандаи жолдор менен арам өлгөн жаныбарлардын терилерин ашатуу жолу менен тазалап
колдонсо болот. Ашатуу – бул терини иилөө, же болбосо күнгө кургатуу менен андагы кан,
эт жана маи калдыктарын тазалоо.
Г. ДААРАТКАНА ТАЗАЛЫГЫ:
ИСТИНЖА ЖАНА ИСТИБРА
Куттуу хадистердин биринде аитылгандаи, бекем ыиман толук кандуу жарамдуу
намазга, жарамдуу намаз толук алынган дааратка, толук алынган даарат «истинжага» жана
«истибрага» баиланыштуу. Ислам дини тазалыкка негизделген дин болгондугу үчүн эң
ириде тазалык маселесин дааратканадан (ажатканадан) баштап, ага өзгөчө көңүл бурган.
Адам өз табиятына жарашкан таризде таза жана аруу өмүр сүрүшү керек. Ошондуктан дин
Ислам мусулман баласынан алгач дене тазалыгын, асыресе, аилана-чөирө тазалыгын талап
кылган. Денени, кииим-кечени жана аилана-чөирөнү таза кармоо Ислам дининде
ибадаттардын алгачкы талабы болуп эсептелет. Ибадаттардын толук кандуу жарамдуу
болушу тазалыкка баиланыштуу. Мына ошондуктан Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи
ва саллам) бул багытта кутман сахабаларына терең маалымат берген. Ислам аалымдары да
тазалык темасына өзгөчө басым жасап, аны маида-чүидөсүнө чеиин иликтөөгө аракет
кылышкан.
Даараткана адамдын негизги муктаждыктарынын бири. Бул маселе адамдын ден-
соолугу жана тазалыгы менен тыгыз баиланышта болгондугу үчүн ал жөнүндө маалымат
алуу ар бир адам үчүн өзүнчө зарылдык.
Чоң же кичи даарат ушаткан соң тазалануу ден-соолук өңүтүнөн да, даарат жана
намаз ибадаты үчүн да өзгөчө мааниге ээ.
1. Истинжа; Кан, урук суюктугу (сперм, мази), заң, заара сыяктуу ыпластыктар
чыккан жерлерди тазалоо «истинжа» деп аталат. Адам чоң-кичине даарат ушаткан соң
ыплас жерлерин тазалашы кажет. Бул жерде эң ириде табигыи жол б.а. суу менен тазалануу
керек. Суу менен тазалануу (б.а. суу менен истинжа кылуу) Ыиык Куранда да,
Паигамбарыбыздын (саллаллааху алеихи ва саллам) сүннөтүндө да сунушталган. Суу
табылбаи калган учурда эң ыңгаилуу каражаттар менен тазалануу зарыл.
Кагаз билим алуу каражаты болгондугу үчүн Ислам маданиятында аны менен
тазалануу (истинжа кылуу) ылаиык көрүлгөн эмес. Учурубузда «даарат кагазы» деп
аталып, атаиын даараткана үчүн жасалган кагаздар кадимки кагаз талабына жооп бербеит.
Андыктан даарат кагазын истинжа-истибра үчүн колдонуу шарият боюнча да туура, абзел
болуп эсептелет. Анткени истибрадан кииинки суу тамчыларын кургатуу өзүнчө тазалыкка
кирет.
Даарат ушатуу учурунда заарадан этият болуу кажет. Азирети Паигамбарыбыз
(саллаллааху алеихи ва саллам) заарадан сактануу зарылчылыгын баса белгилеп, андан
сактанбаган (тазалыкка шалаакы мамиле жасаган) адамдар анүчүн өзүнчө азап тартаарын
билдирген. (Бухари, Вудуу, 55; Ибн Маажа, Тахарат, 26)
2. Истибра. Кичи даарат ушаткан (заара кылган) соң сиидик каналдарында калган
анча-мынча заара тамчыларын калтырбаи тазалоо «истибра» деп аталат. Кичи даарат алып жүрүүлөрү зарыл. Мончолордо бүгүнкү күндөгүдөи (эркектердин өз ара, аялдардын
да өз ара) жылаңач жуунушу кескин түрдө арам болуп саналат.
Жогоруда белгиленгендеи, хадас жана нажасат абалынан тышкары денеде чогулган
кирлерден, жагымсыз жыттардан жана буларга себеп болгон нерселерден тазалануу – бул
Ислам дининин буиругу, асыресе, Паигамбарыбыздын сүннөтү.
Азирети Паигамбарыбыз эң азынан аптада бир жолу, өзгөчө жума күнү жуунуу
керектигин сунуштаган. : «Ким жума күнү жунуп абалынан тазалангандаи жуунуп-
таранып алып жума намазына эрте барса, бир төө курмандыкка чалгандаи сооп
табат...» (Бухари, Жума, 4) деген.
Ардактуу Паигамбарыбыз күн саиын беш маал намаз үчүн алынган даараттан
сырткары, ар бир тамактануунун алдында жана тамактануудан кииин колду жуу
тазалыктын талабы экендигин баса белгилеген. (Тирмизи, Атима, 39)
Ошондои эле тырмак алуу, тиш жуу, сакал-мурутту кыскартып туруу мусулман
баласынан сөзсүз түрдө талап кылынчу иштер болуп саналат. Алланын Элчиси (саллаллаху
алеихи васаллам) мындаи деит: «Мынабул беш нерсе табигыи болуп, паигамбарлардын
сүннөтү: сүннөткө отуруу, колтук жана жыныстык мүчөнүн кылдарын алуу, тырмак
алуу, мурутту кыскартуу» (Бухари, Либас, 63-64)
1. Сүннөткө отуруу (Хитан): Сүннөткө отуруу мусулманчылыктын белгилеринен
бири. Баланы төрөлгөндөн кииин жетинчи күнүнөн тарта балагатка жеткенге чеиин
сүннөткө отургузса болот. Ошону менен бирге баланы «сүннөткө отуруу» түшүнүгүн биле
турган чагында сүннөткө отургузуу абзел. Балагатка жетсе да, сүннөткө отурбаган балдар
же адамдар да сүннөткө отуруулары керек.
Сүннөткө отуруу табигыи муктаждык болуу менен бирге ден-соолукка да паидалуу.
2. Тырмак алуу: Тырмакты манжага зыян бербеи турган таризде, эки жакка ыргып
кетишине этият болуп алуу керек. Тырмакты узарган саиын алып туруу зарыл. Алынган
тырмакты алынган жерине таштап салбоо керек.
Бүгүнкү күнү аиымдар ар кандаи себептер менен тырмактарын өстүрүп келет.
Мунун Ислам адебине дал келбеши ачык-аикын. Тырмактын алдына чогулган кирлер
адамдын ден-соолугуна зыяндуу болушу да жалпыга маалым. Ашканада тамак-аш жасаган
аял кишинин тырмак өстүрүшү өзүнө да, үи-бүлөсүнө да залакасын тиигизиши толук
ыктымал. Азирети Паигамбарыбыз куттуу хадистеринин биринде мындаи деген:
«Силердин араңарда асман (Кудаиы) кабарлары менен алектенгендер бар. Алар
тырмактарын (жырткыч) канаттуулардын тырмактары сыяктуу өстүрүшөт.
Тырмактарынын түбүнө ыпластык, кир толуп калган» (Ибни Ханбал, V, 427)
3. Колтук кылдарын алуу: Колтук кылдарын сөзсүз түрдө алып туруу кажет.
Колтук кылдарын жулуу, кыруу же дары колдонуу жолдору менен алууга болот. Оң
колтуктан баштоо дурус.
4. Жыныстык мүчөнү тазалоо (Истихдад): Бул жердеги кылдардын узарышы
ыпластыктын себеби болуп саналат. Жогорудагы хадисте белгиленгендеи, бул нерсе да
адам табиятынын талабы.
5. Мурутту кыскартуу: Паигамбарыбыз мурутту үстүңкү эрин толук көрүнүп
турганчалык кыскартууну сунуш кылган. Мурутту оозду жаба тургандаи узартуу дурус
эмес. Ырас, тамактануу учурунда муруттун тамак-ашка аралашуусу терс көрүнүш.
Аалымдар сакал ашкере узарып жагымсыз көрүнүш тартууласа, аны капталынан
жана астынан кыскартуу керектигин аитышкан. Сүннөткө ылаиык сакалдын узундугу бир
тутам. Паигамбарыбыз сакалды бир тутамдан ашыкчасын алууну сунуш кылган 7. Тиш жуу: Алланын Элчиси бул багытта мындаи деген: «Үммөтүмө оор
келбегенде, аларга ар бир намаз убагында мисвак менен тиштерин тазалап турууларын
буиурмакмын» (Бухари, Жума, 8) «Мисвак колдонуу ооздун таза болушуна жана
Жараткандын ыраазылыгына себеп» (Ибни Маажа, Тахарат, 7)
Аиша (Алла ага ыраазы болсун!) мындаи деит:
«Биз Алла Элчисинин (саллаллаху алеихи васаллам) мисвагын жана даарат суусун
кечинде даярдап коер элек. Алла аны түн бир оокумда оиготор эле. Оигоноор замат
мисвак менен тишин тазалап, даарат алып намаз окуи турган» (Муслим, Мусафирин,
139)
Шураих бин Хаани мындаи деит: Азирети Аишадан:
Азирети Паигамбарыбыз үигө келгенде эң биринчи эмне кылаар эле?
– деп сурадым. Ал:
Мисвак менен тишин тазалаар эле – деп жооп каитарды (Муслим, Тахарат, 43-44)
Ариине, бул хадистер тишти таза алып жүрүүнүн канчалык зор мааниге ээ
экендигин ачык-аикын тастыктаит.
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
#14 22 February 2016 - 00:51
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 314
- 19 April 14
- : 28 Feb 2022 12:15
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:Ala-Buka
.
#15 22 February 2016 - 01:13
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
БЕШИНЧИ БӨЛҮМ
ХАДАСТАН ТАЗАЛАНУУ
Хадастан тазалануу ибадаттарды орундоо үчүн дааратсыз болуу, жунуп, этек кири
жана нифас абалдарынан тазалануу дегенди түшүндүрөт. Жунуп абалы «чоң хадас», ал
эми дааратсыз болуу «кичи хадас» делет. Аял кишиге таандык өзгөчө абалдар (б.а. этек
кири, нифас абалдары) чоң хадаска кирет. Чоң хадастан гусул алуу менен, ал эми кичи
хадастан даарат алуу менен тазалануу керек. Бул «хадастан тазалануу» деп аталат. Суу
табылбаи калган учурларда таиаммум алуу зарыл.
I. ДААРАТ
Таза суу менен колду чыканак менен бирге, бетти, томук (кызыл ашык) менен
кошо бутту жуу жана башка масх тартуу түрүндө жүзөгө ашкан өзгөчө тазалык
«даарат» деп аталат.
Маида сүрөсүнүн 6-аятында намазга тураардан мурун даарат алуу зарылчылыгы
тууралуу төмөнкчө буюрулат: «О, ыиман келтиргендер! Намазга турганыңарда
жүзүңөрдү жана колуңарды чыканакка чеиин жуугула, башыңарга масх тарткыла (т.а.
сууланган ным колуңар менен сылагыла), бутуңарды томукка (кызыл ашыкка) чеиин
жуугула». (Маида сүрөсү, 5/6) Азирети Мухаммад (саллаллааху алеихи ва саллам)
Паигамбарыбыз да дааратсыз окулган намаздын жараксыз болгондугу жөнүндө бир топ
куттуу хадистеринде аитып кеткен. Ислам аалымдары Куран менен Сүннөткө таянуу менен
намаз окуу үчүн даарат алуу ар бир мусулман адамга парз болгондугун бир пикирден
кабылдашкан.
Даарат – баарыдан мурда ар түрдүү материалдык жана рухании ыплас-кирлерден
оолак болуу үчүн Ислам дини талап кылган өзгөчө мааниге ээ тазалык болуп эсептелет.
Микроптордун көбөиүүсүнө өтө ыңгаилуу жер бул ооз. Ооздон баштап бети-колду жана
бутту күндө беш маал жуунун өзү эле дин Исламдын тазалыкка берген маанисин
аигинелеп турат. Ырас, даараттын негизги максаты – бул Аллага ибадат кылуу үчүн
пенденин рухании жактан даярданышында жатат. Даарат алган адам өзгөчө рухании
жактан өзүн таза жана сергек сезет. Ал мына ушундаи таза сезим менен Аллага ибадат
кылууга турат. Ибадат кылуу максатында жаралган адам баласы берегидеи тазалануу
менен Аллага ибадат кылуудан алган рухии жаназыкты, беипилдикти сөз менен
түшүндүрүү оголе оор. Даарат алуу менен эки дүинө бактысы талап кылган көптөгөн
жакшылыкартыкчылыктарга ээ болууга болот. Ардактуу Мухаммад (саллаллааху алеихи ва
саллам) Паигамбарыбыз мындаи деит:
«Бир мусулман адам даарат алып жүзүн жууганда жүзү (менен) иштеген бардык
күнөөлөрү, колу-бутун жууганда колу-буту менен кылган бардык катачылыктары суу
тамчылары менен бирге агып кетет да, таптаза болот. А түгүл кирпиктери менен
тырмактарынын түбүндөгү күнөөлөрдөн да эч нерсе калбаит. Даараттын адеп-
шарттары менен даарат алып бүтүп, кыбылага карап: «Ашхаду ан лаа илааха иллаллаах,
лаа шариика лаху. Ва ашхаду анна Мухаммадан абдуху ва Расуулуху» деген адам үчүн
беииштин эшиктери ачылат. Ал адам каалаган эшигинен беиишке кирет». (Муслим,
Тахарат, 32, 33; Тирмизи, Тахарат, 2)
Азирети Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) даиыма даарат менен
жүрүүгө өзгөчө көңүл бөлө турган. Андыктан биз дагы Паигамбарыбыздын ак сүннөтүн
аткарып ар даиым даарат менен жүрүүгө аракет кылуубуз абзел.
ХАДАСТАН ТАЗАЛАНУУ
Хадастан тазалануу ибадаттарды орундоо үчүн дааратсыз болуу, жунуп, этек кири
жана нифас абалдарынан тазалануу дегенди түшүндүрөт. Жунуп абалы «чоң хадас», ал
эми дааратсыз болуу «кичи хадас» делет. Аял кишиге таандык өзгөчө абалдар (б.а. этек
кири, нифас абалдары) чоң хадаска кирет. Чоң хадастан гусул алуу менен, ал эми кичи
хадастан даарат алуу менен тазалануу керек. Бул «хадастан тазалануу» деп аталат. Суу
табылбаи калган учурларда таиаммум алуу зарыл.
I. ДААРАТ
Таза суу менен колду чыканак менен бирге, бетти, томук (кызыл ашык) менен
кошо бутту жуу жана башка масх тартуу түрүндө жүзөгө ашкан өзгөчө тазалык
«даарат» деп аталат.
Маида сүрөсүнүн 6-аятында намазга тураардан мурун даарат алуу зарылчылыгы
тууралуу төмөнкчө буюрулат: «О, ыиман келтиргендер! Намазга турганыңарда
жүзүңөрдү жана колуңарды чыканакка чеиин жуугула, башыңарга масх тарткыла (т.а.
сууланган ным колуңар менен сылагыла), бутуңарды томукка (кызыл ашыкка) чеиин
жуугула». (Маида сүрөсү, 5/6) Азирети Мухаммад (саллаллааху алеихи ва саллам)
Паигамбарыбыз да дааратсыз окулган намаздын жараксыз болгондугу жөнүндө бир топ
куттуу хадистеринде аитып кеткен. Ислам аалымдары Куран менен Сүннөткө таянуу менен
намаз окуу үчүн даарат алуу ар бир мусулман адамга парз болгондугун бир пикирден
кабылдашкан.
Даарат – баарыдан мурда ар түрдүү материалдык жана рухании ыплас-кирлерден
оолак болуу үчүн Ислам дини талап кылган өзгөчө мааниге ээ тазалык болуп эсептелет.
Микроптордун көбөиүүсүнө өтө ыңгаилуу жер бул ооз. Ооздон баштап бети-колду жана
бутту күндө беш маал жуунун өзү эле дин Исламдын тазалыкка берген маанисин
аигинелеп турат. Ырас, даараттын негизги максаты – бул Аллага ибадат кылуу үчүн
пенденин рухании жактан даярданышында жатат. Даарат алган адам өзгөчө рухании
жактан өзүн таза жана сергек сезет. Ал мына ушундаи таза сезим менен Аллага ибадат
кылууга турат. Ибадат кылуу максатында жаралган адам баласы берегидеи тазалануу
менен Аллага ибадат кылуудан алган рухии жаназыкты, беипилдикти сөз менен
түшүндүрүү оголе оор. Даарат алуу менен эки дүинө бактысы талап кылган көптөгөн
жакшылыкартыкчылыктарга ээ болууга болот. Ардактуу Мухаммад (саллаллааху алеихи ва
саллам) Паигамбарыбыз мындаи деит:
«Бир мусулман адам даарат алып жүзүн жууганда жүзү (менен) иштеген бардык
күнөөлөрү, колу-бутун жууганда колу-буту менен кылган бардык катачылыктары суу
тамчылары менен бирге агып кетет да, таптаза болот. А түгүл кирпиктери менен
тырмактарынын түбүндөгү күнөөлөрдөн да эч нерсе калбаит. Даараттын адеп-
шарттары менен даарат алып бүтүп, кыбылага карап: «Ашхаду ан лаа илааха иллаллаах,
лаа шариика лаху. Ва ашхаду анна Мухаммадан абдуху ва Расуулуху» деген адам үчүн
беииштин эшиктери ачылат. Ал адам каалаган эшигинен беиишке кирет». (Муслим,
Тахарат, 32, 33; Тирмизи, Тахарат, 2)
Азирети Паигамбарыбыз (саллаллааху алеихи ва саллам) даиыма даарат менен
жүрүүгө өзгөчө көңүл бөлө турган. Андыктан биз дагы Паигамбарыбыздын ак сүннөтүн
аткарып ар даиым даарат менен жүрүүгө аракет кылуубуз абзел.
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
#16 22 February 2016 - 01:16
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
А. ДААРАТТЫН ПАРЗДАРЫ :
Даараттын парздары аятта көрсөтүлгөн. Даараттын парздарынан бири аткарылбаса,
анда ал даарат жараксыз болуп эсептелет. Даараттын парздары төртөө. Алар:
1. Бетти жуу. 2. Колду чыканак менен кошо жуу. 3. Баштын төрттөн бир бөлүгүнө
масх тартуу. 4. Бутту томук менен кошо жуу.
Бет: Чач чыккан жерден баштап ээктин астына чеиин жана кулактардын түбүнө
чеиинки аралык бет болуп эсептелет. Сакал менен кулактын ортосундагы түксүз аралык да
бетке кирет. Демек, ал жерди да жууш керек. Эгер сакал коюу болсо сакалды сылап коисо
жетиштүү болот. Мындаи учурда сакалдын астын (терини) жуу зарылчылыгы жок.
Кол чыканак менен кошо жуулат. Манжада шакек болсо, анын алдын жууш керек.
Бутту томук менен кошо жууш керек. Аятта «каабаин» деп эки томуктун аталышы
бутту томук менен кошо жууга ишарат жасаит. Паигамбарыбыз(саллаллааху алеихи ва
саллам) даарат алуу учрунда бутун кылдаттык менен жуубаган бир адамга: «эх-х, ошол
тозок отунда азап тарта турган томуктарга. ..» деп эскертүү берген (Бухари, Вудуу, 27, 29;
Муслим, Тахара, 25-28). Көптөгөн куттуу хадистерде Паигамбарыбыз даарат алганда
даиыма бутун томуктары менен кошо жуугандыгы аитылат. Мына ошондуктан төрт
укуктук агымдын (ахли сүннөт вал жамаат) аалымдары бутту жуу парз, ал эми жылаңаилак
бутка масх тартуу жараксыз болгондугун бир ооздон кабылдашкан.
Даарат алуу учурунда (жуулушу зарыл мүчөлөрдө) кургак жер калтырбоо кажет.
Сууну териге өткөрбөи турган нерселер дааратка терс таасирин тиигизет. Бирок,
кандаидыр бир үзүр-себептен улам сууну териге өткөзбөгөн нерселер дааратка зыян
бербеит. Маселен, иштеген жумушунан улам даарат алуу учурунда сууну териге
өктөрбөгөн нерселерди (м: боек) алгач мүмкүнчүлүктүн жетишинче кетирүүгө аракет
кылуу кажет. Эгер териге жабышып калган боек толук кетпесе, ашкере кыиналуунун
кажети жок. Буга малярларды (боекчулар), усталарды мисал келтирүүгө болот.
Б. ДААРАТТЫН СҮННӨТТӨРҮ:
1. Дааратты «Бисмиллах» менен баштоо.
2. Даарат алууга ниет кылуу.
3. Колду билекке чеиин үч жолу жуу.
4. Мазмаза жана истиншак. Мазмаза – бул оозго суу алып чаикоо. Истиншак –
мурунга суу алуу.
5. (Мисвак менен) тишти жуу.
6. Даарат мүчөлөрүн аятта аитылган ирээти боюнча
жуу.
7. Дааратты оң жактан баштоо.
8. Даарат мүчөлөрүн үч жолудан жуу.
9. Колу-бутту манжалардын учунан баштап жуу. 10. Манжаларды салаалоо. Манжалардын араларын
жышуу.
11. Сууну муруттун, каштын астына чеиин жеткирүү.
12. Башка толук масх тартуу. Эки кол суулангандан кииин үч манжаны (чыпалак,
аты жок жана ортон манжаларды) учма-уч келтирип, маңдаидан артты көздөи тартып,
алакан менен каира желке жактан астыга караи (баштын каптал тарабын) сылоо менен
башка толук масх тартылган болот.
13. Кулакка жана моюнга масх тартуу. Кээ бир жазма булактарда моюнга масх
тартуу мустахап болуп эсептелет.21
14. Даарат мүчөлөрүн жышып жуу. 15. Даарат мүчөлөрүн (биринен сала бирин)
үзгүлтүксүз жуу.
Даараттын парздары аятта көрсөтүлгөн. Даараттын парздарынан бири аткарылбаса,
анда ал даарат жараксыз болуп эсептелет. Даараттын парздары төртөө. Алар:
1. Бетти жуу. 2. Колду чыканак менен кошо жуу. 3. Баштын төрттөн бир бөлүгүнө
масх тартуу. 4. Бутту томук менен кошо жуу.
Бет: Чач чыккан жерден баштап ээктин астына чеиин жана кулактардын түбүнө
чеиинки аралык бет болуп эсептелет. Сакал менен кулактын ортосундагы түксүз аралык да
бетке кирет. Демек, ал жерди да жууш керек. Эгер сакал коюу болсо сакалды сылап коисо
жетиштүү болот. Мындаи учурда сакалдын астын (терини) жуу зарылчылыгы жок.
Кол чыканак менен кошо жуулат. Манжада шакек болсо, анын алдын жууш керек.
Бутту томук менен кошо жууш керек. Аятта «каабаин» деп эки томуктун аталышы
бутту томук менен кошо жууга ишарат жасаит. Паигамбарыбыз(саллаллааху алеихи ва
саллам) даарат алуу учрунда бутун кылдаттык менен жуубаган бир адамга: «эх-х, ошол
тозок отунда азап тарта турган томуктарга. ..» деп эскертүү берген (Бухари, Вудуу, 27, 29;
Муслим, Тахара, 25-28). Көптөгөн куттуу хадистерде Паигамбарыбыз даарат алганда
даиыма бутун томуктары менен кошо жуугандыгы аитылат. Мына ошондуктан төрт
укуктук агымдын (ахли сүннөт вал жамаат) аалымдары бутту жуу парз, ал эми жылаңаилак
бутка масх тартуу жараксыз болгондугун бир ооздон кабылдашкан.
Даарат алуу учурунда (жуулушу зарыл мүчөлөрдө) кургак жер калтырбоо кажет.
Сууну териге өткөрбөи турган нерселер дааратка терс таасирин тиигизет. Бирок,
кандаидыр бир үзүр-себептен улам сууну териге өткөзбөгөн нерселер дааратка зыян
бербеит. Маселен, иштеген жумушунан улам даарат алуу учурунда сууну териге
өктөрбөгөн нерселерди (м: боек) алгач мүмкүнчүлүктүн жетишинче кетирүүгө аракет
кылуу кажет. Эгер териге жабышып калган боек толук кетпесе, ашкере кыиналуунун
кажети жок. Буга малярларды (боекчулар), усталарды мисал келтирүүгө болот.
Б. ДААРАТТЫН СҮННӨТТӨРҮ:
1. Дааратты «Бисмиллах» менен баштоо.
2. Даарат алууга ниет кылуу.
3. Колду билекке чеиин үч жолу жуу.
4. Мазмаза жана истиншак. Мазмаза – бул оозго суу алып чаикоо. Истиншак –
мурунга суу алуу.
5. (Мисвак менен) тишти жуу.
6. Даарат мүчөлөрүн аятта аитылган ирээти боюнча
жуу.
7. Дааратты оң жактан баштоо.
8. Даарат мүчөлөрүн үч жолудан жуу.
9. Колу-бутту манжалардын учунан баштап жуу. 10. Манжаларды салаалоо. Манжалардын араларын
жышуу.
11. Сууну муруттун, каштын астына чеиин жеткирүү.
12. Башка толук масх тартуу. Эки кол суулангандан кииин үч манжаны (чыпалак,
аты жок жана ортон манжаларды) учма-уч келтирип, маңдаидан артты көздөи тартып,
алакан менен каира желке жактан астыга караи (баштын каптал тарабын) сылоо менен
башка толук масх тартылган болот.
13. Кулакка жана моюнга масх тартуу. Кээ бир жазма булактарда моюнга масх
тартуу мустахап болуп эсептелет.21
14. Даарат мүчөлөрүн жышып жуу. 15. Даарат мүчөлөрүн (биринен сала бирин)
үзгүлтүксүз жуу.
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
#17 22 February 2016 - 01:20
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
В. ДААРАТТЫН АДЕП-ТАРТИБИ :
Даараттын парз-сүннөттөрүнүн дагы да толук болушу үчүн зарыл жагдаилар
«даараттын адептери» деп аталат. Даараттын негизги адептери төмөнкүлөр:
1. Мүмкүн болсо, даарат алуу учурунда кыбылага бет алуу.
2. Даарат учурунда сууну этият колдонуу. Сууну кииимге чачыратпоого аракет
кылуу.
3. Адам менен сүилөшпөө.
4. Даарат алууда (себепсиз) бирөөдөн жардам сурабоо.
5. Оозго оң кол менен суу алуу. Мурунга оң кол менен суу алып, сол кол менен чимкирүү
6. Сууну ысырап кылбоо.
7. Даарат алгандан кииин «Ашхаду ан лаа илааха иллаллах, ва ашхаду анна
Мухаммадан абдуху ва расуулуху» деп шахадат келмесин аитуу.
8. Таза жерде даарат алуу.
Даараттын парз-сүннөттөрүнүн дагы да толук болушу үчүн зарыл жагдаилар
«даараттын адептери» деп аталат. Даараттын негизги адептери төмөнкүлөр:
1. Мүмкүн болсо, даарат алуу учурунда кыбылага бет алуу.
2. Даарат учурунда сууну этият колдонуу. Сууну кииимге чачыратпоого аракет
кылуу.
3. Адам менен сүилөшпөө.
4. Даарат алууда (себепсиз) бирөөдөн жардам сурабоо.
5. Оозго оң кол менен суу алуу. Мурунга оң кол менен суу алып, сол кол менен чимкирүү
6. Сууну ысырап кылбоо.
7. Даарат алгандан кииин «Ашхаду ан лаа илааха иллаллах, ва ашхаду анна
Мухаммадан абдуху ва расуулуху» деп шахадат келмесин аитуу.
8. Таза жерде даарат алуу.
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
#18 22 February 2016 - 01:48
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 703
- 22 January 16
- : 17 Jun 2019 06:24
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:Чет олко...
Негизги пайдалуу маалыматтар.
..
#19 22 February 2016 - 16:28
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
Г. ДААРАТТЫН АЛЫНЫШЫ:
Даарат ала турган адам алгач даарат алууга ниет кылат. Андан соң «Бисмиллаахир-
Рахмаанир-Рахиим» деп, эки колун билекке чеиин жууит. Үч жолу оң колу менен менен
оозуна суу алып чаикап, каира түкүрөт. Андан кииин үч жолу оң колу менен мурунга суу
алып, сол колу менен чимкирет. Кииин үч жолу бетин жууит. Эгер сакалы болсо
манжаларын сакалынын арасына киргизип, сакалын салаалаит. Алгач оң, андан кииин сол
колун чыканактары менен кошо үч жолу жууит. Андан соң башына, кулактарына жана
моинуна масх тартат. Сол колу менен бутун манжаларынын учтарынан баштап томукту
кошо үч жолу жууит. Мында да алгач оң бут, анан сол бут жуулат. Бут манжаларынын
салааларында кургак жер калбашы керек. Анүчүн бут манжаларынын салааларын
жакшылап жуу зарыл. Даарат алып бүткөндөн кииин күбөлүк (шахадат) келмесин аитуу
абзел. Төмөнкү учурларда даарат бузулат:
1. Заң, заара, урук суюктуктары (сперм, мази сыяктуу), кан жана башка ушул
нерселер сыяктуу ыплас нерселердин чыгышы дааратты жараксыз абалга алып келет.
Ошондои эле желдин чыгышы да дааратты бузат.
2. Дененин тигил же бул жеринен кан, ириң сыяктуу нерселердин чыгып
жаиылышы дааратты бузат. Мындаи нерселер чыккан жеринин тегерегине жаиылбаса
(тарабаса) даарат бузулбаит. Ооздон чыккан кан түкүрүк менен бирдеи, же түкүрүктөн көп
болсо дааратты бузат. Эгер андан аз болсо даарат бузулбаит.
3. Ооз толо кусуу. Аз-аздан болсо да удаама-удаа келген кусундулар ооз толо
турган өлчөмгө жетсе, дааратты бузат.
Д. ДААРАТТЫ ЖАРАКСЫЗ АБАЛГА АЛЫП КЕЛГЕН ЖАГДАИЛАР:
Төмөнкү учурларда даарат бузулат:
1. Заң, заара, урук суюктуктары (сперм, мази сыяктуу), кан жана башка ушул
нерселер сыяктуу ыплас нерселердин чыгышы дааратты жараксыз абалга алып келет.
Ошондои эле желдин чыгышы да дааратты бузат.
2. Дененин тигил же бул жеринен кан, ириң сыяктуу нерселердин чыгып
жаиылышы дааратты бузат. Мындаи нерселер чыккан жеринин тегерегине жаиылбаса
(тарабаса) даарат бузулбаит. Ооздон чыккан кан түкүрүк менен бирдеи, же түкүрүктөн көп
болсо дааратты бузат. Эгер андан аз болсо даарат бузулбаит.
3. Ооз толо кусуу. Аз-аздан болсо да удаама-удаа келген кусундулар ооз толо
турган өлчөмгө жетсе, дааратты бузат. 4. Эстен тануу, акылдан ажыроо, мас болуу жана уктоо. Мындаи абалдарда даарат
бузулат. Эч нерсе билбеи калгандаи уикуга кирбестен, бираз көзү илинип кеткен адам
даараты бузулбаганына кескин түрдө ишенсе, даараты бузулбаган болот. Ошондои эле
намаз учурундагы уикусуроолор да дааратты бузбаит. Анткени, намазда туруунун өзү эле
даараттын бузулбашына шарт түзөт. Бирок ошону менен катар өзүн билбеи кала турган
даражада уктап калган адамдын даараты бузулган болот.
5. Намаз учурунда жанындагы адамга угула тургандаи үн менен күлгөн адамдын
даараты бузулат. Куттуу хадистердин биринде, намазда күлгөн адамдын каирадан даарат
алып, намаз окушу талап кылынган.
6. Жыныстык катнашта болуу.
7. Дааратка тиешелүү үзүр абалдарынын аякташы. Демек, таиаммум алган адам суу
көрсө, же тапса, ошондои эле, маасыга тартылган масхтын мөөнөтү бүтсө, даарат бузулган
болот.
8. Аял кишинин көз жарышы (бала төрөшү).
Ж. ДААРАТТЫН МАКИРӨӨЛӨРҮ
Дааратты жараксыз кылбаса да, орундуу болбогон (жакшы эмес) нерселер
даараттын макирөөлөрү болуп саналат. Аларды төмөнкүчө тизмелөөгө болот (булар
«танзихан-жеңил» макирөөлөр): 24
1. Даарат учурунда ашыкча суу колдонуу, сууну ысырап кылуу.
2. Сууну бетке чаап жуу.
3. Даарат алуу учурунда муктаждык болбосо да, бирөөдөн жардам суроо.
4. Таза эмес, ыплас жерлерде даарат алуу. 5. Орозо учурунда ооз-мурунга суу алууда этиятсыз
аракет кылуу
З. ҮЗҮРЛҮҮ (себептүү) АДАМДЫН ДААРАТЫ
Тигил же бул намаз убагынын аралыгында дааратты бузуучу нерселерден бири
үзгүлтүксүз келип турса, анда ал адам үзүрлүү болуп эсептелет. Маселен, буга зааранын
тез-тезден келиши, жаранын тез-тез канап турушу, аял кишиден аиыз (этек кири) жана
нифас (төрөттөн кииин келе турган кан) абалдарынан сырткаркы учурларда токтобои
келген суюктугу сыяктуу абалдарды мисал келтирүүгө болот. Мына ушундаи үзүрлүү адам
тигил же бул намаздын убагы киргенде даарат алса, ошол намаздын убагы чыкканга чеиин
даараттуу болуп эсептелет. Бул жерде эскерте кетчү жагдаи, ал адамдан үзүрүнөн (м:
заарадан) сырткары дааратты буза турган нерселер чыга турган болсо, даарат бузулган
болот.
Үзүрлүү адам даарат алган соң (намаз убагы чыкканга чеиин) каалаганынча парз,
важип жана напил намаздарын окуса болот. Ошондои эле ал Каабаны таваф кыла да,
Куранды колго алып кармаи да алат.
Даарат ала турган адам алгач даарат алууга ниет кылат. Андан соң «Бисмиллаахир-
Рахмаанир-Рахиим» деп, эки колун билекке чеиин жууит. Үч жолу оң колу менен менен
оозуна суу алып чаикап, каира түкүрөт. Андан кииин үч жолу оң колу менен мурунга суу
алып, сол колу менен чимкирет. Кииин үч жолу бетин жууит. Эгер сакалы болсо
манжаларын сакалынын арасына киргизип, сакалын салаалаит. Алгач оң, андан кииин сол
колун чыканактары менен кошо үч жолу жууит. Андан соң башына, кулактарына жана
моинуна масх тартат. Сол колу менен бутун манжаларынын учтарынан баштап томукту
кошо үч жолу жууит. Мында да алгач оң бут, анан сол бут жуулат. Бут манжаларынын
салааларында кургак жер калбашы керек. Анүчүн бут манжаларынын салааларын
жакшылап жуу зарыл. Даарат алып бүткөндөн кииин күбөлүк (шахадат) келмесин аитуу
абзел. Төмөнкү учурларда даарат бузулат:
1. Заң, заара, урук суюктуктары (сперм, мази сыяктуу), кан жана башка ушул
нерселер сыяктуу ыплас нерселердин чыгышы дааратты жараксыз абалга алып келет.
Ошондои эле желдин чыгышы да дааратты бузат.
2. Дененин тигил же бул жеринен кан, ириң сыяктуу нерселердин чыгып
жаиылышы дааратты бузат. Мындаи нерселер чыккан жеринин тегерегине жаиылбаса
(тарабаса) даарат бузулбаит. Ооздон чыккан кан түкүрүк менен бирдеи, же түкүрүктөн көп
болсо дааратты бузат. Эгер андан аз болсо даарат бузулбаит.
3. Ооз толо кусуу. Аз-аздан болсо да удаама-удаа келген кусундулар ооз толо
турган өлчөмгө жетсе, дааратты бузат.
Д. ДААРАТТЫ ЖАРАКСЫЗ АБАЛГА АЛЫП КЕЛГЕН ЖАГДАИЛАР:
Төмөнкү учурларда даарат бузулат:
1. Заң, заара, урук суюктуктары (сперм, мази сыяктуу), кан жана башка ушул
нерселер сыяктуу ыплас нерселердин чыгышы дааратты жараксыз абалга алып келет.
Ошондои эле желдин чыгышы да дааратты бузат.
2. Дененин тигил же бул жеринен кан, ириң сыяктуу нерселердин чыгып
жаиылышы дааратты бузат. Мындаи нерселер чыккан жеринин тегерегине жаиылбаса
(тарабаса) даарат бузулбаит. Ооздон чыккан кан түкүрүк менен бирдеи, же түкүрүктөн көп
болсо дааратты бузат. Эгер андан аз болсо даарат бузулбаит.
3. Ооз толо кусуу. Аз-аздан болсо да удаама-удаа келген кусундулар ооз толо
турган өлчөмгө жетсе, дааратты бузат. 4. Эстен тануу, акылдан ажыроо, мас болуу жана уктоо. Мындаи абалдарда даарат
бузулат. Эч нерсе билбеи калгандаи уикуга кирбестен, бираз көзү илинип кеткен адам
даараты бузулбаганына кескин түрдө ишенсе, даараты бузулбаган болот. Ошондои эле
намаз учурундагы уикусуроолор да дааратты бузбаит. Анткени, намазда туруунун өзү эле
даараттын бузулбашына шарт түзөт. Бирок ошону менен катар өзүн билбеи кала турган
даражада уктап калган адамдын даараты бузулган болот.
5. Намаз учурунда жанындагы адамга угула тургандаи үн менен күлгөн адамдын
даараты бузулат. Куттуу хадистердин биринде, намазда күлгөн адамдын каирадан даарат
алып, намаз окушу талап кылынган.
6. Жыныстык катнашта болуу.
7. Дааратка тиешелүү үзүр абалдарынын аякташы. Демек, таиаммум алган адам суу
көрсө, же тапса, ошондои эле, маасыга тартылган масхтын мөөнөтү бүтсө, даарат бузулган
болот.
8. Аял кишинин көз жарышы (бала төрөшү).
Ж. ДААРАТТЫН МАКИРӨӨЛӨРҮ
Дааратты жараксыз кылбаса да, орундуу болбогон (жакшы эмес) нерселер
даараттын макирөөлөрү болуп саналат. Аларды төмөнкүчө тизмелөөгө болот (булар
«танзихан-жеңил» макирөөлөр): 24
1. Даарат учурунда ашыкча суу колдонуу, сууну ысырап кылуу.
2. Сууну бетке чаап жуу.
3. Даарат алуу учурунда муктаждык болбосо да, бирөөдөн жардам суроо.
4. Таза эмес, ыплас жерлерде даарат алуу. 5. Орозо учурунда ооз-мурунга суу алууда этиятсыз
аракет кылуу
З. ҮЗҮРЛҮҮ (себептүү) АДАМДЫН ДААРАТЫ
Тигил же бул намаз убагынын аралыгында дааратты бузуучу нерселерден бири
үзгүлтүксүз келип турса, анда ал адам үзүрлүү болуп эсептелет. Маселен, буга зааранын
тез-тезден келиши, жаранын тез-тез канап турушу, аял кишиден аиыз (этек кири) жана
нифас (төрөттөн кииин келе турган кан) абалдарынан сырткаркы учурларда токтобои
келген суюктугу сыяктуу абалдарды мисал келтирүүгө болот. Мына ушундаи үзүрлүү адам
тигил же бул намаздын убагы киргенде даарат алса, ошол намаздын убагы чыкканга чеиин
даараттуу болуп эсептелет. Бул жерде эскерте кетчү жагдаи, ал адамдан үзүрүнөн (м:
заарадан) сырткары дааратты буза турган нерселер чыга турган болсо, даарат бузулган
болот.
Үзүрлүү адам даарат алган соң (намаз убагы чыкканга чеиин) каалаганынча парз,
важип жана напил намаздарын окуса болот. Ошондои эле ал Каабаны таваф кыла да,
Куранды колго алып кармаи да алат.
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
#20 22 February 2016 - 16:33
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
И. ӨКҮМ ӨҢҮТҮНӨН ДААРАТТЫН ТҮРЛӨРҮ:
1. Парз болгон даарат:
Намаз окуи турган адам даараты жок болсо даарат алышы парз. Ошондои эле
тилават саждасына жыгыла турган адам үчүн даарат талап кылынат.
Ыиык Куранды колго алып кармаи турган адам үчүн да даарат алуу парз болуп
эсептелет.
2. Важип болгон даарат:
Каабаны таваф кылуу үчүн даарат алуу Имам Азам агымы боюнча, важип болуп
эсептелет.
3. Мандуп болгон даарат:
Даиыма даарат менен жүрүү Ошондои эле азан жана коомат аитуу үчүн да даарат алуу
Даараты болсо да, ар бир намаз үчүн өзүнчө даарат алуу мандуп болуп эсептелет.
4. Даарат алгандан кииин ибадат кылбаи жана эч кандаи зарылчылыкболбои туруп
каирадан даарат алуу аалымдар тарабынан танзихан макирөө катары кабылданат.
5. Уурдалып, же каракталып алынган суу менен даарат алуу «арам» болоорун
аиткан аалымдар бар.
К.ДААРАТТЫ ЖАРАКСЫЗ АБАЛГА АЛЫП КЕЛБЕГЕН ЖАГДАЙЛАР
Ыилаганда, же күлгөн кезде көздөн чыккан жаш, Жарадан чыкпаган кан же ириң.
Жаранын кургап калган кабыгынын түшүшү. Ооз толо болбогон аз кусунду.
Чиркей, бит, бүргө сыяктуу майда жандыктардын чагышы.
Эркек адам менен аялдын бири-бирине денелеринин тийиши дааратты бузбайт.
Тырмак алуу.
Кырынуу (сакал-мурут алуу).
Жыныстык мүчөнү кармоо.
Ооздо же мурунда калып калган уюган кандын түкүрөккө аралашып чыгышы.
1. Парз болгон даарат:
Намаз окуи турган адам даараты жок болсо даарат алышы парз. Ошондои эле
тилават саждасына жыгыла турган адам үчүн даарат талап кылынат.
Ыиык Куранды колго алып кармаи турган адам үчүн да даарат алуу парз болуп
эсептелет.
2. Важип болгон даарат:
Каабаны таваф кылуу үчүн даарат алуу Имам Азам агымы боюнча, важип болуп
эсептелет.
3. Мандуп болгон даарат:
Даиыма даарат менен жүрүү Ошондои эле азан жана коомат аитуу үчүн да даарат алуу
Даараты болсо да, ар бир намаз үчүн өзүнчө даарат алуу мандуп болуп эсептелет.
4. Даарат алгандан кииин ибадат кылбаи жана эч кандаи зарылчылыкболбои туруп
каирадан даарат алуу аалымдар тарабынан танзихан макирөө катары кабылданат.
5. Уурдалып, же каракталып алынган суу менен даарат алуу «арам» болоорун
аиткан аалымдар бар.
К.ДААРАТТЫ ЖАРАКСЫЗ АБАЛГА АЛЫП КЕЛБЕГЕН ЖАГДАЙЛАР
Ыилаганда, же күлгөн кезде көздөн чыккан жаш, Жарадан чыкпаган кан же ириң.
Жаранын кургап калган кабыгынын түшүшү. Ооз толо болбогон аз кусунду.
Чиркей, бит, бүргө сыяктуу майда жандыктардын чагышы.
Эркек адам менен аялдын бири-бирине денелеринин тийиши дааратты бузбайт.
Тырмак алуу.
Кырынуу (сакал-мурут алуу).
Жыныстык мүчөнү кармоо.
Ооздо же мурунда калып калган уюган кандын түкүрөккө аралашып чыгышы.
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
