Супер-Инфо
super.kg
видео
:Таза топурак менен гана таямум кылынат. Анткени “Тоййибден” тохир-таза деген сөз келип чыгат. Таза нерсе тазалоочу курал болот, ал үчүн топурактын өзү сууга окшош таза болуусу зарыл.
ويستحب لعادم الماء وھو يرجوه أن يؤخر الصلوة إلى آخر الوقت فان وجد الماء توضأ و إال تيمم و صلى
Суусу жок киши суу болуп калат деп үмүттөнсө, намазды акыркы убагын жылдырып окуусу мустахаб. Эгер суу табылып калса даарат алат, табылбаса таямум кылып намаз окуйт. Эки даараттын (даарат жана таямум) толугураагы менен намаз окуу үчүн намазды кечиктирет.
Жамаатты үмүт кылып намазын акыркы убакка кечиктирген киши сыяктуу Имам Абу Ханифа жана Абу Юсуф (р.м.) “Навадир” деген китепте оюнун көбүндө суу табылат деген киши чынында эле суу табыла тургандай, намазды акыркы убагына кечиктирип окуу милдет деп айтышат.
Ачык көрүнүштө акыйкатта ажыздык (суунун жоктугу) анык болгондуктан ажыздык өкүмү жоюлбайт, суунун барлыгына ишеничтүү кабар болмоюнча.
و يصلى بتيممه ما شاء من الفرائض و النوافل
Бир таямум менен каалаганча парз жана нафил намаздарды окуй алат. Имам Шафиъийде (р.м.) ар бир парз намаз үчүн таямум кылат. Себеби таямум зарылдыктан таза кылуучу болуп саналат деп айтат. Ал эми бизде болсо таямум суу жок учурда таза кылуучу болуп, саналып даараттын милдетин аткарат таямумдун шарты табылып турса. ويتيمم الصحيح فى المصر إذا حضرت جنازة و الولى غيره فخاف ان اشتغل بالطھارة أن تفوته الصلوة
Шаар жеринде жаназа келип калса, дени соо киши да жаназа намазы үчүн таямум кылат. Өлүктүн ээсинен башкасы даарат менен алек болуп, жаназадан калып калуу коркунучу болсо таямум кылат. Анткени жаназа намазынын казасы окулбайт, демек даараттан ажыздык анык болот.
وكذا من حضر العيد فخاف إن اشتغل بالطھارة أن يفوته العيد يتيمم Ошондой эле, айт намазына келген киши даарат менен алек болгондо айт намазынын бүтүп калуусунан корксо таямум кылат. Себеби, айт намазы кайра окулбайт.
Мусанифтин (автордун) өлүктүн ээси таямум кылбайт дегени ал (өлүк ээси) жаназаны кайра окууга укугу бар экенин көрсөтөт. Жаназа намазы ал үчүн каза болбойт.
وإن أحدث اإلمام أو المقتدى فى صلوة العيد تيمم وبنى عند أبى حنيفة رحمه ﷲ تعالى وقاال:ال يتيمم
Айт намазда имам же имамга эрчүүчү кишинин даараты бузулуп калса таямум кылып намазды уланта берет. Бул Имам Абу Ханифанын (р.м.) пикири. Ал эми Имам Абу Юсуф менен Имам Мухаммаддын (р.м.) пикирлеринде таямум кылбайт. Анткени лахык (даараты бузулуп, намаздын акыркы бөлүгүн өзү окуган киши) имамдын намазы бүткөн соң өзү жетишпеген намазын окуйт, ал үчүн намаздан калып калуу коркунучу жок. Абу Ханифада (р.м.) намаздан калып калуу коркунучу бар. Себеби айт күнү намазда кишилер көп жана тыгылыш болгондугунан анын намазын буза турган бир тоскоолдук болуп калуусу мүмкүн.
Түшүндүрмө:
Айт намазында даарат бузулган киши даарат алганы барганда бирөө ага салам берсе, же айт майрамы менен куттуктаса өкүм жагынан намазда экенин билбей жооп берип, намазын бузуп алышы мүмкүн.
Мындагы талаш-тартыш,
даарат менен намазды баштап даараты бузулуу жөнүндө болуп жатат. Эгерде намазды таямум менен баштап, таямуму бузулуп калса анда, таямум кылып намазды улантууда эч кандай талаш жок, анткени биз даарат алууну милдет кыла турган болсок намаз окуп жаткан учурда эле сууну тапкан болуп намазы бузулат.
وال يتيمم للجمعة وإن خاف الفوت لو توضأ فإن أدرك الجمعة و صلى الظھر أربعا
إالّصالھا Даарат алганда жума намазынын каза болуусунан канчалык корксо да таямум кылбайт. Даарат алып келип жумага жетишсе жуманы окуйт. Жетишпесе пешинди төрт рекет окуйт. Себеби пешин жуманын орун басары. Айт намаз тескерисинче анын орун басары жок.
وكذا إذا خاف فوت الوقت لو توضأ لم يتيمم ويتوضأ ويقضى مافاته Ошондой эле эгер даарат ала турган болсо убагында окула турган намаздын каза болуусунан корккон киши таямум кылбастан даарат алат, каза болгон намаздын казасын окуйт, анткени ал намаз убагында окулбай орун басарга калды. Орун басары каза.
والمسافر إذا نسى الماء فى رحله فتيمم وصلى ثم ذكر الماء لم يعدھا
Имам Абу Ханифа менен Имам Мухаммаддын (р.м.) ойлорунда мусапыр куржунундагы сууну унутуп коюп, таямум кылып намаз окугандан соң суу эсине келсе намазын кайра окубайт.
Абу Юсуфдун (р.м.) ою боюнча намазын кайра окуйт.
Мындагы пикир келишпестик мусапыр куржунуна сууну өзү камдаса, же болбосо башка бирөө анын буйругу менен камдап койсо, намаздын убагында же убакыт өткөндөн кийин суунун бар экендиги эсине келсин айрыма жок. Имам Абу Юсуф (р.м.): куржунунда кийими болуп туруп кийимин эстен чыгарып жылаңач намаз окуган киши кийими эсине келгенде намазын кайтарып окугандай эле суусу эсине келген киши да намазын кайтарып окуйт, анткени мусапырдын куржуну адатта суу үчүн даярдалат, ошондуктан аны аңтарыш ага милдет. Эки имамда (Абу Ханифа жана Мухаммадда (р.м.) суунун бар экенин билмейинче,
сууну иштетүүгө мүмкүндүк жок. Суунун бар болуусу да мүмкүндүккө карайт. Куржундун суусу иштетүү үчүн эмес, ичүү үчүн камдалат. Кийим маселесинде пикир келишпестик бар. Эгер кийим маселеси суу маселеси менен бир бүтүмдө болсо, уяттуу мүчөнү жабуу парздыгы убагынан калса орунсуз калат. Ал эми суу менен даарат алуу убагынан калса орундуу. Ал таямум.
Тактап айтканда суу менен даарат алып окулбай калган намаздын ордун таямум кылып казасын толуктайт.
وليس على المتيمم طلب الماء إذا لم يغلب على ظنه أن بقربه ماء
Таямум кылуучуга жакын арада оюнун көбүндө суунун жоктугу анык болсо, сууну издөө милдет эмес. Көп учурда чөлдөрдө суу жок болот. Суунун бардыгына далил да жок.
Ал сууну табуучу да болуп саналбайт.
وإن غلب على ظنه أن ھناك ماء لم يجز له أن يتيمم حتى يطلبه
Оюнун көбүндө суунун табылышы ишеничтүү болсо, сууну издемейинче таямум кылууга болбойт. Анткени оюнун көбүндө суу табылат деген далилге караганда өкүм жагынан сууну табуучу болуп саналат. Анан сууну, галва (жаанын огу жете турган аралыкка чейин) издейт. Шериктеринен калып калбоосу үчүн сууну төрт миң кадамга чейин издеп барбайт.
وإن كان مع رفيقه ماء طلب منه قبل ان يتيمم
Эгерде шеригинде суу болсо, таямум кылуудан мурда андан суу сурайт. Анткени сууну сураганда бербей коюу сейрек кездешет. Эгер бербей койсо таямум кылат суудан ажыздык анык болгондуктан.
ولو تيمم قبل الطلب أجزأه عند أبى حنيفة رحمه ﷲ تعالى
Абу Ханифа (р.м.) сууну суроодон башта эле таямум кылса болот дейт. Себеби киши башка бирөөнүн мүлкүн талап кылууга милдеттүү эмес. Эки имам (Абу Юсуф жана Мухаммад (р.м.) айтышат: сууну шеригинен талап кылбай туруп таямум кылууга болбойт, себеби суу адатта ушундай жумушка жумшала турган нерсе.
عطيه إال مم ّ ولو أب بثمن المثل وعنده ثمنه ال يجزئه التي َى أن ي
Сууну ага бекер берүүдөн баш тартып, өз баасында гана берем десе, сатып алууга акчасы болуп туруп таямум кылууга болбойт, себеби сатып алууга мүмкүнчүлүгү жетет.
Сууну кымбат баада сатып алып, даарат алууга милдеттүү эмес. Анткени зыян милдетти калтырат. (Тактап айтканда суну кымбат баада сатып алуунун зыяны суу менен даарат алуу милдетин калтырат). Алаах Таала анынгын билет.باب المسح على الخفين
Эки маасыга масх тартуу бөлүмү
المسح على الخفين جائز بالسنة
Сүннөт жолу менен эки маасыга масх тартууга болот.
Масх тартуу боюнча маалыматтар (Пайгамбар саллаллоху алайхи васалламдын масх тартканы же масх тартуу боюнча айткандары) жетиштүү. Ал тургай масх тартууга болбойт деп ишеним кылган кишиге мубтадиъ (Исламга туура эмес жаңылык киргизүүчү) болот делинген. Маасыга масх тартуу дурус деп ишеним кылып, бирок масх тартпастан бутун жууну максат туткан кишиге чоң сооп.
ويجوز من كل حدث موجب للوضوء إذا لبسھما على طھارة كاملة ثم أحدث
Эки маасыны толук даарат алып, бутуна кийгенден кийин даараты бузулса, дааратты милдет кылган ар бир дааратсыздыктан маасыга масх тартса болот.
Кудрийнин дааратты милдет кылган ар бир дааратсыздыктан масх тартса болот, - деп чектегенинин себеби, жунубтуктан (булгангандыктан) масх тартылбайт.
Алла буйруса аны баян кылабыз.
Кийинки дааратсыздыктан масх тартса болот,-деп да чектегендигинин себеби, маасы бутка дааратсыздыкты жеткирбей тосуп туру үчүн колдонулат.
Эгерде биз баштагы дааратсыздыктан масх тартса болот десек, мустахаза
(илдеттүү) аял сыяктуу (даарат алганда да маасыны кийгенде да каны агып же жели чыгып турса же даарат алганда акпай маасыны кйигенде акса же даарат алганда канап, кийгенден соң токтоп калса) ушул көрүнүштө маасыны кийип, анан намаздын убагы чыкса, же таямум кылуучу маасыны кийип, анан суу тапса, анда маасы бутту дааратсыздыктан таза кылуу үчүн колдонулган болуп калат.
Толук даарат алып маасыны кийсе деген мусаннифтин (автордун) сөзү, маасыны кийгенде даараттын толук
болуусун шарт кылбайт. Тескерисинче,
даараты сынган учурда даараттын толук болуусун шарт кылат. Бул маселе биздин мазхапта. Ал тургай, баштап эле эки бутун жууп маасыны кийип, андан соң даааратты толуктап алгандан кийин даараты бузулса, маасыга масх тартса болот. Анткени маасы даарат бузулганда бутту дааратсыздыктан сактап турат.
Дааратсыздыкты тоскон убактагы толук даарат эске алынат. Ал убакта даарат толук болбосо анда маасы бутту дааратсыздыктан таза кылуучу болуп саналат.
ويجوز للمقيم يوما وليلة وللمسافر ثالثة أيام ولياليھا
Муким (бир жерде туруктуу жашаган) киши бир күн бир түн, жолоочу үч күн үч түн маасыга масх тартса болот.
Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам: “Муким (бир
жерде туруктуу жашаган) киши бир күн бир түн, ал эми жолоочу үч күн үч түн маасыга масх тартат” деп айткан.
وابتداؤھا عقيب الحدث
Маасыга масх тартуу мөөнөтү даарат бузулган маалдан башталат. Себеби, даарат бузулганда маасы бутту дааратсыздыктан тосуп турат. Маасыга масх тартуу мөөнөтү даарат сынган маалдан тартып эсептелет.
والمسح على ظاھرھما خطوطا باألصابع يبدأ من قبل األصابع إلى الساق
Масх тартуу бул – эки маасынын үстүнө буттун манжаларынан баштап шыйракка карай колдун манжалары менен из түшүрүү. Себеби Мугийра розияллоху анху Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам эки колун эки маасысынын үстүнө коюп бутунун манжаларынын учунан жогору карай бир жолу масх тартты, мен Пайгамбар саллаллоху алайхи васалламдын маасысынын үстүнө масх тарткандагы манжаларынын сууланган издерин азыр да көрүп тургандаймын деп риваят кылат. Маасынын үстүнө гана масх тартуу бул бүткөн токтом. Маасынын астына, арт жагына жана кончуна масх
тартууга болбойт. Анткени ал (масх тартуу) кыясий (салыштырма) далилинен четтетилген.
Шарият чектеген бардык эрежелер, масх тартууда да сакталат. Буттун манжаларынан баштап жуугандай эле, масх тартууну да манжалардан баштоо мустахаб.
"Ислам илмихалы" китеби "ислам илмихалы" китеби
#82 29 March 2016 - 11:52
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
وفرض ذلك مقدار ثالث أصابع من أصابع اليد
Колдун манжаларынан үч манжа өлчөмүнчө масх тартуу парз. Имам Кархи (р.м.) буттун манжаларынын үчөөнүн көлөмүнчө деп айткан. Масх тартууда колдун манжаларын колдонгондуктан, колдун манжаларынын өлчөмүнчө масх тартуу деген бир пикир туурараак.
وال يجوز المسح على خف فيه خرق كبير يبين منه قدر ثالث أصابع من أصابع الرجل فإن كان أقل من ذلك جاز
Буттун манжаларынан үч манжа көлөмүнчө көрүнө турган чоң жыртыктуу маасыга масх тартууга болбойт. Эгер жыртык андан азыраак болсо масх тартууга болот.
Имам Зуфар жана Имам Шафиъий (р.м.) үч манжа көлөмүнөн азыраак жыртыгы бар маасыга да масх тартууга болбойт, себеби жыртыктан көрүнүп турган бутту жуу милдет болгондой көрүнбөй калган жагын жууш да милдет болот деп айтышат. Ал эми бизде Ханафийлерде: Адатта маасылар аз көлөмдөгү жыртыктардан бош болбойт, андай маасыны чечип бутту жууда кыйынчылык туулат. Жыртыгы чоң маасылар чанда болуп, аны чечүүдө кыйынчылык туулбайт.
Буттун кичине манжаларынын үчөө бата турган жыртыгы бар маасы чоң жыртыктуу маасы болуп саналышы бул туура.
Анткени кадамда (бутта) негиз манжалар болот, үчөө алардын көбү болуп саналат да, бардык манжалардын ордуна коюлат.
Этияттан (ибадатта) буттун кичине манжалары этибарга алынат.
Баскан мезгилде жыртык ачылбаса колдун манжаларынын учун жыртыкка киргизгенде батса аны жыртык деп этибарга алынбайт. Ушул көлөмдөгү жыртык ар бир маасыда өз-өзүнчө текшерилет. Тактап айтканда бир маасыдагы жыртыктар топтолуп ченелет, эки маасынын жыртыктары чогуу ченелбейт.
Анткени бир маасыдагы тешик экинчи маасы менен сапар кылууну тыйбайт. Мунун каршысында, эки маасыга чачырап жуккан нажасат аны ченегенде бир тенге көлөмүнчө болсо намаздан тыят. Анткени масынын ээси нажасаттын баарын көтөрүп жүрөт.
Авреттин (уяттуу мүчөнүн) ачылуусу да нажаска (ыпласка) окшош.
وال يجوز المسح لمن وجب عليه الغسل
Гусул (жуунуу) важиб (милдет) болгон киши үчүн маасыга масх тартууга болбойт. Себеби Сафван Ибни Ассал розияллоху анху риваят кылган хадисте мындай дейт:
“Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам сапарда жүргөнүбүздө үч кече-күндүз маасыбызды уйкудан заарадан жана дааратсыздыктан чечпөөгө буйрат эле”.
Бирок жунубтуктан (булганган учурда) маасыны чечүүгө буйруган. Жунубтук (булгануу) адатта улам-улам кайталанбагандыктан маасыны чечүүдө кыйынчылыкты туудурбайт. Дааратсыздык болсо бат-бат кайталанып, ар бир дааратта бутту жуу кыйынчылыкка алып барат.
وينقض المسح كل شئ ينقض الوضوء
Дааратты бузган нерсенин баары масхты да бузат. Себеби масх да даараттын бир бөлүгү.
وينقضه أيضا نزع الخف وكذا نزع أحدھما
Маасыны чечүү менен дааратсыздык бутка өтүп дааратсыздыкты тосуучу жок болгондуктан маасыны чечүү да маасынын масхын бузат. Эки маасынын бирин гана чечсе да (эки) маасынын масхы бузулат, себеби бир эле учурда тактап айтканда бутту жуу вазыйпасында масх тартуу менен жууну бириктирүү мүмкүн эмес.
وكذا مضى المدة وإذا تمت المدة نزع خفيه وغسل رجليه وصلى وليس عليه إعادة بقية الوضوء
Ошондой эле масх тартуу убактысы бүткөндө да маасынын масхы бузулат. Бул боюнча жогоруда айтып өттүк. Мөөнөт бүткөн мезгилде маасыны чечип, эки бутун тең жууп намазды окуйт. Даараттын башка амалдарын кайрадан аткаруу (бутту жуудан башка мүчөлөрүн жуу) шарт эмес. Мөөнөттөн мурун маасысын чечсе да маасысынын масхы бузулат, анткени маасыны чечкен мезгилде баштагы дааратсыздык эки бутка өтүп кетип, ал экөө жуулбаганга окшоп калат. Маасыны чечкенде согончогу кончуна чейин чыкса, толук чечилген өкүмүндө болот.
Себеби масх тартууда кончунун этибары жок. Ошондой эле согончоктон көбүрөөгү кончуна чыкса чечилген өкүмүндө болот.
ومن ابتدأ المسح وھو مقيم فسافر قبل تمام يوم و ليلة مسح ثلثة أيام ولياليھا
Ким масх тартууну мукум (жолоочу эмес) абалында баштап, анан бир күн, бир түн өтпөстөн сапарга чыкса үч күн, үч түн масх тартат, хадиске амал кылып. Анткени масх тартуу өкүмү убакытка тиешелүү болот. Ошондуктан акыркы убагы этибарга алынат. Бир күн бир түн мукумдик мөөнөт бүткөндөн кийин сапарга чыкса анда маасыны чечип бутун жууйт. Себеби дааратсыздык бутуна жетет. Маасы дааратсыздыкты буттан тоспойт.
ولو أقام وھو مسافر ان استكمل مدة االقامة نزع
Жолоочу сапарда болгон учурда муким болсо (барган жеринде он беш же андан көбүрөөк турууну ниет кылса, же үйүнө кайра келип калса), эгер мукимдик мөөнөттү толуктаган болсо маасыны чечет. Анткени сапардын уруксаты (башкача айтканда сапардагы үч күн үч түн масх тартуу жолу) сапары токтоп калса уланбайт.
وإن لم يستكمل أتمھا
Сапардан бир күн бир түн боло элек келип калса анда ошол бир кече күндүздү толуктайт. Себеби бул мукимдик (тургундук) мөөнөтү. Сапардагы киши муким болду.
و من لبس الجرموق فوق الخف مسح عليه
Ким маасынын үстүнө маасы кийсе ага масх тартат. Имам Шафиъийнин (р.м.) пикири буга каршы. Өз милдетин аткаруучунун анын милдетин аткаруучусу болбойт, (тактап
айтканда, эки бутту жууш милдетин эки маасыга масх тартуу аткарат. Ал эми эки маасыга масх тартуу милдетин анын үстүнө кабаттап кийилген эки маасыга масх тартуу аткарбайт деген түшүнүктү айтат).
ولنا ان النبى صلى ﷲ عليه والسالم مسح على جرموقين
Бизде Ханафий аалымдарынын пикирлеринде Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам журмукка (маасынын үстүнө кийилген маасыга) масх тарткан. Себеби журмук маасыны ээрчийт. Колдонууда жана максат тарабынан да маасынын ордунда эки кабаттуу тигилген маасыга окшоп.
Журмук (маасынын үстүнө кийилген маасы) тагыраак айтканда кабатталып кийилген маасы буттун орун басары маасынын орун басары эмес. Бирок журмукту маасынын даараты бузулгандан кийин кийсе ага масх тартууга болбойт.
Себеби маасы дааратсыз болду. Эгерде журмук (маасынын үстүнө кийилген маасы) жука кездемеден болсо ага да масх тартып болбойт. Анткени ал буттун орун басары боло албайт тактап айтканда аны жалаң бутка кийгенде маасынын кызматын аткара албайт. Бирок журмукка масх тартканда нымы маасыга өтсө анда болот.
ال ن يكونا ّ وال يجوز المسح على الجوربين عند أبى حنيفة إ أ مجلدين أو منعلين وقاال يجوز إذا كانا ثخينين ال يشفان
Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде байпакка масх тартып болбойт. Байпак териден же астына тери капталган байпак болсо гана масх тартып болот дейт. Эки имамда Абу Юсуф менен Мухаммаддын (р.м.) пикирлеринде байпак калың, катуу болсо болот дешет:
ان النبي صلى ﷲ عليه والسالم مسح على جورَبيه
“Себеби Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам Байпактарына масх тарткан” деп далил кылышат. Байпак сахин (катуу) болсо аны менен жол жүрүү мүмкүн. Сахин дегендин мааниси байпакты кийип эч бир нерсе менен байлабастан өз абалына койгондо, томуктан төмөн түшүпкетпесе. Ошондуктан байпак маасыга окшойт. Абу Ханифанын (р.м.) далили байпак менен такай жол жүрүү мүмкүн болбогондуктан маасыга окшобойт. Бирок анын астына тери капталса гана болот, хадистин максаты да ошондой, Абу Ханифа (р.м.) бир риваятта эки имамдын сөзүн кубаттаган, ошого фатва берилген.
وال يجوز المسح على العمامة والقلنسوة والبرقع والقفازين
Селдеге, топуга, паранжыга жана кол каптарга масх тартып болбойт. Бул нерселерди чечүүдө кыйынчылык жок.
Масх тартуу уруксаты кыйынчылыкты жеңилдетүү үчүн.
ويجوز المسح على الجبائر و إن شدھا على غير وضوء
Жаранын таңууларына масх тартса болот, дааратсыз таңылса да. Анткени Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам таңууга масх тартып, Азирети Алини да (р.з.) ошого буйурган. Себеби маасыны чечүүдөн таңууну чечүү татаалыраак, ошондуктан аны чечпестен эле масх тартылат.
Анын теңинен көбүнө масх тартуу жетиштүү экенин Хасан (р.м.) айткан. Таңууга масх тартуу мөөнөтү чектелбейт, анын качан айыгуусу белгисиз болгондуктан.
و إن سقطت الجبيرة عن غير برء ال يبطل المسح
Жараат айыга элек мезгилде таңуу түшүп кетсе масх бузулбайт. Таңууга масх тартуу масх тартылган жерди жууган өкүмүндө жараат айыкканга чейин.
و إن سقطت عن برء بطل
Эгерде таңуу жараат айыккан соң түшүп кетсе, масх бузулат. Намаз окуп жатканда түшүп кетсе намазын кайтарып окуйт. Анткени орунбасар менен максатты ишке ашыруудан мурда, негизди аткарууга алы жетти. (Тактап айтканда жараатталган жер айыккан соң ага мас тартууга болбойт, ал жерди жууш керек).
Колдун манжаларынан үч манжа өлчөмүнчө масх тартуу парз. Имам Кархи (р.м.) буттун манжаларынын үчөөнүн көлөмүнчө деп айткан. Масх тартууда колдун манжаларын колдонгондуктан, колдун манжаларынын өлчөмүнчө масх тартуу деген бир пикир туурараак.
وال يجوز المسح على خف فيه خرق كبير يبين منه قدر ثالث أصابع من أصابع الرجل فإن كان أقل من ذلك جاز
Буттун манжаларынан үч манжа көлөмүнчө көрүнө турган чоң жыртыктуу маасыга масх тартууга болбойт. Эгер жыртык андан азыраак болсо масх тартууга болот.
Имам Зуфар жана Имам Шафиъий (р.м.) үч манжа көлөмүнөн азыраак жыртыгы бар маасыга да масх тартууга болбойт, себеби жыртыктан көрүнүп турган бутту жуу милдет болгондой көрүнбөй калган жагын жууш да милдет болот деп айтышат. Ал эми бизде Ханафийлерде: Адатта маасылар аз көлөмдөгү жыртыктардан бош болбойт, андай маасыны чечип бутту жууда кыйынчылык туулат. Жыртыгы чоң маасылар чанда болуп, аны чечүүдө кыйынчылык туулбайт.
Буттун кичине манжаларынын үчөө бата турган жыртыгы бар маасы чоң жыртыктуу маасы болуп саналышы бул туура.
Анткени кадамда (бутта) негиз манжалар болот, үчөө алардын көбү болуп саналат да, бардык манжалардын ордуна коюлат.
Этияттан (ибадатта) буттун кичине манжалары этибарга алынат.
Баскан мезгилде жыртык ачылбаса колдун манжаларынын учун жыртыкка киргизгенде батса аны жыртык деп этибарга алынбайт. Ушул көлөмдөгү жыртык ар бир маасыда өз-өзүнчө текшерилет. Тактап айтканда бир маасыдагы жыртыктар топтолуп ченелет, эки маасынын жыртыктары чогуу ченелбейт.
Анткени бир маасыдагы тешик экинчи маасы менен сапар кылууну тыйбайт. Мунун каршысында, эки маасыга чачырап жуккан нажасат аны ченегенде бир тенге көлөмүнчө болсо намаздан тыят. Анткени масынын ээси нажасаттын баарын көтөрүп жүрөт.
Авреттин (уяттуу мүчөнүн) ачылуусу да нажаска (ыпласка) окшош.
وال يجوز المسح لمن وجب عليه الغسل
Гусул (жуунуу) важиб (милдет) болгон киши үчүн маасыга масх тартууга болбойт. Себеби Сафван Ибни Ассал розияллоху анху риваят кылган хадисте мындай дейт:
“Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам сапарда жүргөнүбүздө үч кече-күндүз маасыбызды уйкудан заарадан жана дааратсыздыктан чечпөөгө буйрат эле”.
Бирок жунубтуктан (булганган учурда) маасыны чечүүгө буйруган. Жунубтук (булгануу) адатта улам-улам кайталанбагандыктан маасыны чечүүдө кыйынчылыкты туудурбайт. Дааратсыздык болсо бат-бат кайталанып, ар бир дааратта бутту жуу кыйынчылыкка алып барат.
وينقض المسح كل شئ ينقض الوضوء
Дааратты бузган нерсенин баары масхты да бузат. Себеби масх да даараттын бир бөлүгү.
وينقضه أيضا نزع الخف وكذا نزع أحدھما
Маасыны чечүү менен дааратсыздык бутка өтүп дааратсыздыкты тосуучу жок болгондуктан маасыны чечүү да маасынын масхын бузат. Эки маасынын бирин гана чечсе да (эки) маасынын масхы бузулат, себеби бир эле учурда тактап айтканда бутту жуу вазыйпасында масх тартуу менен жууну бириктирүү мүмкүн эмес.
وكذا مضى المدة وإذا تمت المدة نزع خفيه وغسل رجليه وصلى وليس عليه إعادة بقية الوضوء
Ошондой эле масх тартуу убактысы бүткөндө да маасынын масхы бузулат. Бул боюнча жогоруда айтып өттүк. Мөөнөт бүткөн мезгилде маасыны чечип, эки бутун тең жууп намазды окуйт. Даараттын башка амалдарын кайрадан аткаруу (бутту жуудан башка мүчөлөрүн жуу) шарт эмес. Мөөнөттөн мурун маасысын чечсе да маасысынын масхы бузулат, анткени маасыны чечкен мезгилде баштагы дааратсыздык эки бутка өтүп кетип, ал экөө жуулбаганга окшоп калат. Маасыны чечкенде согончогу кончуна чейин чыкса, толук чечилген өкүмүндө болот.
Себеби масх тартууда кончунун этибары жок. Ошондой эле согончоктон көбүрөөгү кончуна чыкса чечилген өкүмүндө болот.
ومن ابتدأ المسح وھو مقيم فسافر قبل تمام يوم و ليلة مسح ثلثة أيام ولياليھا
Ким масх тартууну мукум (жолоочу эмес) абалында баштап, анан бир күн, бир түн өтпөстөн сапарга чыкса үч күн, үч түн масх тартат, хадиске амал кылып. Анткени масх тартуу өкүмү убакытка тиешелүү болот. Ошондуктан акыркы убагы этибарга алынат. Бир күн бир түн мукумдик мөөнөт бүткөндөн кийин сапарга чыкса анда маасыны чечип бутун жууйт. Себеби дааратсыздык бутуна жетет. Маасы дааратсыздыкты буттан тоспойт.
ولو أقام وھو مسافر ان استكمل مدة االقامة نزع
Жолоочу сапарда болгон учурда муким болсо (барган жеринде он беш же андан көбүрөөк турууну ниет кылса, же үйүнө кайра келип калса), эгер мукимдик мөөнөттү толуктаган болсо маасыны чечет. Анткени сапардын уруксаты (башкача айтканда сапардагы үч күн үч түн масх тартуу жолу) сапары токтоп калса уланбайт.
وإن لم يستكمل أتمھا
Сапардан бир күн бир түн боло элек келип калса анда ошол бир кече күндүздү толуктайт. Себеби бул мукимдик (тургундук) мөөнөтү. Сапардагы киши муким болду.
و من لبس الجرموق فوق الخف مسح عليه
Ким маасынын үстүнө маасы кийсе ага масх тартат. Имам Шафиъийнин (р.м.) пикири буга каршы. Өз милдетин аткаруучунун анын милдетин аткаруучусу болбойт, (тактап
айтканда, эки бутту жууш милдетин эки маасыга масх тартуу аткарат. Ал эми эки маасыга масх тартуу милдетин анын үстүнө кабаттап кийилген эки маасыга масх тартуу аткарбайт деген түшүнүктү айтат).
ولنا ان النبى صلى ﷲ عليه والسالم مسح على جرموقين
Бизде Ханафий аалымдарынын пикирлеринде Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам журмукка (маасынын үстүнө кийилген маасыга) масх тарткан. Себеби журмук маасыны ээрчийт. Колдонууда жана максат тарабынан да маасынын ордунда эки кабаттуу тигилген маасыга окшоп.
Журмук (маасынын үстүнө кийилген маасы) тагыраак айтканда кабатталып кийилген маасы буттун орун басары маасынын орун басары эмес. Бирок журмукту маасынын даараты бузулгандан кийин кийсе ага масх тартууга болбойт.
Себеби маасы дааратсыз болду. Эгерде журмук (маасынын үстүнө кийилген маасы) жука кездемеден болсо ага да масх тартып болбойт. Анткени ал буттун орун басары боло албайт тактап айтканда аны жалаң бутка кийгенде маасынын кызматын аткара албайт. Бирок журмукка масх тартканда нымы маасыга өтсө анда болот.
ال ن يكونا ّ وال يجوز المسح على الجوربين عند أبى حنيفة إ أ مجلدين أو منعلين وقاال يجوز إذا كانا ثخينين ال يشفان
Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде байпакка масх тартып болбойт. Байпак териден же астына тери капталган байпак болсо гана масх тартып болот дейт. Эки имамда Абу Юсуф менен Мухаммаддын (р.м.) пикирлеринде байпак калың, катуу болсо болот дешет:
ان النبي صلى ﷲ عليه والسالم مسح على جورَبيه
“Себеби Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам Байпактарына масх тарткан” деп далил кылышат. Байпак сахин (катуу) болсо аны менен жол жүрүү мүмкүн. Сахин дегендин мааниси байпакты кийип эч бир нерсе менен байлабастан өз абалына койгондо, томуктан төмөн түшүпкетпесе. Ошондуктан байпак маасыга окшойт. Абу Ханифанын (р.м.) далили байпак менен такай жол жүрүү мүмкүн болбогондуктан маасыга окшобойт. Бирок анын астына тери капталса гана болот, хадистин максаты да ошондой, Абу Ханифа (р.м.) бир риваятта эки имамдын сөзүн кубаттаган, ошого фатва берилген.
وال يجوز المسح على العمامة والقلنسوة والبرقع والقفازين
Селдеге, топуга, паранжыга жана кол каптарга масх тартып болбойт. Бул нерселерди чечүүдө кыйынчылык жок.
Масх тартуу уруксаты кыйынчылыкты жеңилдетүү үчүн.
ويجوز المسح على الجبائر و إن شدھا على غير وضوء
Жаранын таңууларына масх тартса болот, дааратсыз таңылса да. Анткени Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам таңууга масх тартып, Азирети Алини да (р.з.) ошого буйурган. Себеби маасыны чечүүдөн таңууну чечүү татаалыраак, ошондуктан аны чечпестен эле масх тартылат.
Анын теңинен көбүнө масх тартуу жетиштүү экенин Хасан (р.м.) айткан. Таңууга масх тартуу мөөнөтү чектелбейт, анын качан айыгуусу белгисиз болгондуктан.
و إن سقطت الجبيرة عن غير برء ال يبطل المسح
Жараат айыга элек мезгилде таңуу түшүп кетсе масх бузулбайт. Таңууга масх тартуу масх тартылган жерди жууган өкүмүндө жараат айыкканга чейин.
و إن سقطت عن برء بطل
Эгерде таңуу жараат айыккан соң түшүп кетсе, масх бузулат. Намаз окуп жатканда түшүп кетсе намазын кайтарып окуйт. Анткени орунбасар менен максатты ишке ашыруудан мурда, негизди аткарууга алы жетти. (Тактап айтканда жараатталган жер айыккан соң ага мас тартууга болбойт, ал жерди жууш керек).
#83 30 March 2016 - 09:27
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
باب الحيض واالستحاضة
Этеккир жана илдеттен келген кан бөлүмү
أقل الحيض ثالثة أيام و ليا ليھا وما نقص من ذلك فھو استحاضة
Айыздын (этек кирдин) эң азы үч күн үч түн, андан азы “истихаза” илдет-оору себебинен келген кан болуп саналат.
Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
“Этек кирдин эң азы бойго жеткен кызга жана жубанга үч күн үч түн, анын эң көбү он күн” деген.
Жогорудагы хадис Имам Шафиъийнин (р.м.) этек кирдин азы бир күн бир түн ал эми Абу Юсуфдун (р.м.) этек кирдин азы эки күн, көбү болсо үчүнчү күндөн башталат деп теңинен көбүн жалпынын ордуна койгон сөздөрүнө каршы далил. Биз айтабыз: бул шарият чектеген мөөнөттөн аз болуп калат.
و أكثره عشرة أيام و ليالھا والزائد استحاضة
Этек кирдин эң көбү он күн, он түн андан ашканы истихаза (илдет) каны, биз риваят кылган хадис Имам Шафиъийнин (р.м.) этек кирдин көбү он беш күн дегенине каршы. Үч күнгө жетпеген, он күндөн ашып кеткен кан истихаза (илдет) оору каны болот. Анткени шарияттын белгилеген чеги башканын ага кошулуусун тыят.
وما تراه المرأة من الحمرة والصفرة والكدرة فى أيام الحيض حيض بعد الدم
الّ وقال أبو يوسف ال تكون الكدرة من الحيض إ
Аял киши этек кир көргөн күндөрдө таза ак өңдү көрмөйүнчө, башка күңүрт, сары жана кызыл өңдөрдү көрсө, этек кирден болуп саналат. Абу Юсуф (р.м.) кандан алдын келген күңүрт өңдүү канды этек кирден деп санабайт. Эгер биринчи кан келип андан соң күңүрт өңдүү кан келсе анда башка кеп. Себеби өңү күңүрт кан жатындан келген болсо, анда таза кандан кийин чыгат дейт. Эки имам Абу Ханифа менен Мухаммад (р.м.) риваят кылышат. Айша энебиз (розияллоху анха) актан башкасын этек кирден деп санаган.
Этек кирдин өкүмү угуу менен гана маалым болот.
Жатындын оозу төмөн карап турат ошол себептен биринчи күңүрт өңдөгү кан келет, кумуранын түбүн тешкенде биринчи ылайы анан тазасы чыккандай.
Этек кир көрө турган курактагы аял, жашыл өңдү көрсө этек кирден экени туура. Кандын өңүнүн бузулуусу, азыктын бузулуусунан болот делинет. Ал эми этек кир көрүүдөн калган картаң аял жашыл өңдүү гана канды көрсө, анда анын жатыны бузулган болуп этек кирден эсептелбейт.
والحيض يسقط عن الحائض الصلوة ويحرم عليھا الصوم وتقضى الصوم وال تقضى الصلوات
Этек кир көргөн аялдан, этек кири намаз окуу милдетин калтырат, орозо кармоону ага арам кылат. Этек кирден таза болгондон кийин орозонун казасын кармайт.
Намаздардын казасын окубайт. Себеби Айша энебиз розияллоху анха айткан: “Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васалламдын мезгилинде, биздин айрымдарыбыз этек кирден таза болсо, орозонун казасын кармап намаздардын казасын окуган эмес. Анткени намаздардын казасын окууда кыйынчылык туулат каза көбөйүп кеткендиктен”. Ал эми орозонун казасын кармоодо кыйынчылык жок.
و ال تدخل المسجد
Этек кири келген аял мечитке да кирбейт. Ошондой эле Жунуб (булганган киши) дагы мечитке кирбейт.
Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
“Мен этек кири келген аял менен жунубка (булганган
кишиге) мечитке кирүүгө уруксат бербеймин” деген.
Бул хадистин жалпыланып айтылганы Имам Шафиъийнин (р.м.) бир жерден экинчи жерге өтүү үчүн мечиттин жолунан башка жол жок болгон учурда жунуб, хайыз (этек кир көргөн аял) ошол мечиттин ичиндеги жол аркылуу өтсө болот деп айткан сөзүнө каршы далил.و ال تطوف بالبيت
Этек кир көргөн аял Каабаны айланбайт. Анткени алйлануу мечиттин ичинде болот.
وال يأتيھا زوجھا
Этек кир көргөн аялга жолдошу да жыныстык катнаш кылбайт. Алла Таала: “Аялдарыңарга таза болмоюнча жакындык кылбагыла” деп буйрук кылган.
وليس للحائض والجنب والنفساء قرأة القرآن
Жунуб болгон киши этек кири келген аял жана төрөт каны келген аялдарга Куран аяттарын окууга мүмкүн эмес.
Себеби, Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам: “Этек
кири келген аял, жунуб (булганган киши) Курандан бир аят болсо да окубайт”. Бул хадис Имам Маликдин (р.м.) жунуб жуунуп таза болгондон кийин Куран окуса болот, ал эми айыз көргөн аял жуунса да таза болбойт, ошондуктан ага Куран окууга болот, деген сөзүнө каршы келет. Имам Тахавийнин (р.м.) бир аяттан кем окуса мубах (окуса сооп да күнөө да эмес) деген сөзүнө да каршы келет.
ذ درھم فيه سورة ُ وليس لھم مس المصحف إال بغالفه و ال أخ ْ بغالف الّ من القرآن إال ه ّ بصرته وكذا المحدث ال يمس المصحف إ
Алар (жунуб, айыз, нифас) кабы жок Куранды, капчыксыз сүрө (Куран) жазылган тыйындарды да кармабайт. Ошондой эле дааратсыз киши да кабы жок Куранды кармабайт.
Анткени Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
“Куранды даараты бар киши гана кармайт” деп айткан.
Дааратсыздык жана жунубтук колду булгайт. Ошондуктан Куранды кармабоо өкүмүндө жунуб менен дааратсыз киши бирдей. Ал эми оозеки окууда айырмаланат. Жунуб кишинин оозу да дааратсыз болгондуктан оозеки жаттан Куран окуй албайт. Дааратсыз киши андай эмес. Курандын кабы Курандан ажырап жабышпай туруусу шарт. Куран менен чогуу тигилген булгаары анын кабы болуп саналбайт.
Куранды жеңи менен кармоо да макрух, бул туура. Себеби
жең менен кармоо кол менен кармагандай эле. Бирок шарият китептерин китеп ээлерине жең менен кармоого уруксат берилет, зарылдыктан. Жаш балдарга Куранды берүүнүн зыяны жок. Бербей коюуда жаттоодон кур калышат. Аларды дааратка буйруганда кыйынчылык туулат. Мына ушул маселе туура.
وإذا انقطع دم الحيض ألقل من عشرة أيام لم يحل وطؤھا حتى تغتسل
Этек кир көргөн аял өз адатында, он күндөн кеминде этек кири токтогон болсо, ал жуунмайынча ага жыныстык кошулуу адал эмес. Себеби кан бирде келип, бирде келбей да калат. Ошондуктан жуунуу милдет болот кандын токтогон тарабын анык болуусу үчүн.
ولو لم تغتسل ومضى عليھا أدنى وقت الصلوة بقدر أن تقدر على االغتسال والتحريمة حل وطؤھا
Адатынча этек кир көргөн аялдын, этек кири токтогондон кийин, жуунбаса жана намаздын убактысын эң аз өлчөмүнчө убакыт өтсө, мындайча айтканда жуунууга жана намазды баштоо үчүн айтыла турган такбир тахримага жетээрлик убакыт өткөн болсо, жуунбастан мурда кошулса болот.
Анткени намаз окуу анын мойнуна милдет болуп өкүм жагынан таза болот.
ولو كان انقطع الدم دون عادتھا فوق الثالث لم يقربھا حتى تمضى عادتھا وان اغتسلت
Үч күндөн өтүп адатына жетпей этек кири токтогон болсо, жуунса да адаты өтмөйүнчө ага жыныстык жактан жакындык кылбайт. Себеби, адаты боюнча кандын кайра келип калуусу басымдуу, этияттык үчүн кошулбайт.
و إن انقطع الدم لعشرة أيام حل وطؤھا قبل الغسل
Он күн этек кир көрүп, анан токтогон болсо жуунбастан кошулса адал болот, себеби, он күндөн көп этек кир көрбөшү анык. Бирок, Куранда “этек кирден таза болмоюнча кошулбагыла” деп тыюуну басым менен айтылып, аял киши этек кири токтогондон кийин жуунбаган болсо, ага күйөөсү кошулса мустахаб амалды аткарбаган болуп саналат.
والطھر إذا تخلل بين الدمين فى مدة الحيض فھو كالدم المتوالى
Этек кир көргөн убакта эки кан ортосундагы тазалык, үзгүлтүксүз келген кан сыяктуу. Бул Абу Ханифанын (р.м.) риваяттарынан бир риваят. Анын себеби: этек кир мезгилинде кандын үзгүлтүксүз келүүсүнүн шарт эместиги ижма менен (бир бүтүмдө) кабыл кылынган дейт.
Этек кир убагында башында жана акырында келген кан эсепке алынат. Зекет бөлүмүндөгү нисабга окшош. Абу Юсуфдан (р.м.) болгон риваят, ал Абу Ханифанын (р.м.) да риваяты. Ал Абу Ханифанын (р.м.) акыркы сөздөрүнөн делет. Он беш күнгө жетпеген тазалыкты этек кир, тазалык деп ажыратылбайт. Ал үзгүлтүксүз келген канга окшойт.
Себеби ал бузулган тазалык. Ошондуктан этек кир канынын даражасындагы бир кан болот. Бул сөздү кабыл алуу жеңилирээк. Бул боюнча толук маалымат айыз китебинде айтылган.
وأقل الطھر خمسة عشر يوما
Этек кир көрбөй таза жүрүүнүн эң азы он беш күн, Ибрахим Нахаи деген табиъинден ушинтип накыл кылынган.
Тазалыктын эң азы он беш күн экенин хадистен гана угупбилүү мүмкүн.
و ال غاية ألكثره
Этек кирден таза жүрүүнүн эң көбүнүн чеги жок.
Анткени ал тазалык бир эки жылга дейре созулуп кетет.
Тазалыктын көбүн ченеп болбойт. Бирок тазалык менен этек кир каны турукташканда гана ченеп болот. Мунун баары хайыз китебинде маалым.
و دم االستحاضة كالرعاف الدائم ال يمنع الصوم وال الصالة وال الوطء
Истихаза (оору каны) мурундан такай аккан канга окшош.
Бул кан орозо кармоону, намаз окууну жана жыныстык кошулууну да тыйбайт. Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам Хубайыш кызы Фатимага: “Каның камыштан жасалган төшөкчөгө агып турса да даарат алып намаз оку” деген.
Намаздын өкүмү анык болгон соң орозо жана жыныстык кошулуу өкүмү ижмаънын (бир бүтүмдүн) натыйжасы менен аныкталат:
و لو زاد الدم على عشرة أيام ولھا عادة معروفة دونھا ردت إلى أيام عادتھا والذى زاد استحاضة
Этек кир көрүүдө он күнгө жетпеген белгилүү адаты бар аялдын этек кири он күндөн ашып кетсе адатына чейинкиси этек кир андан ашып кеткени истихаза (оору же үзүр каны) болуп саналат. Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам:
“Мустахаза (оору себеп, же үзүрлүү) аял этек кир көргөн күндөрүндө намазын окубайт” деп айткан. Адаттан ашыкча келген кан, он күндөн ашып кеткен кандын түрүнөн болуп анын өкүмүн алат. Бойго жеткенде эле истихаза канын көрсө, анда анын этек кири ар айдан он күн болуп, калган күндөрдө көргөн каны истихаза каны болуп саналат. Анткени биз он күндү этек кир деп билгенбиз. Шек менен этек кир он күндөн өтпөйт.
Алла Таала туурасын билүүчү.
Этеккир жана илдеттен келген кан бөлүмү
أقل الحيض ثالثة أيام و ليا ليھا وما نقص من ذلك فھو استحاضة
Айыздын (этек кирдин) эң азы үч күн үч түн, андан азы “истихаза” илдет-оору себебинен келген кан болуп саналат.
Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
“Этек кирдин эң азы бойго жеткен кызга жана жубанга үч күн үч түн, анын эң көбү он күн” деген.
Жогорудагы хадис Имам Шафиъийнин (р.м.) этек кирдин азы бир күн бир түн ал эми Абу Юсуфдун (р.м.) этек кирдин азы эки күн, көбү болсо үчүнчү күндөн башталат деп теңинен көбүн жалпынын ордуна койгон сөздөрүнө каршы далил. Биз айтабыз: бул шарият чектеген мөөнөттөн аз болуп калат.
و أكثره عشرة أيام و ليالھا والزائد استحاضة
Этек кирдин эң көбү он күн, он түн андан ашканы истихаза (илдет) каны, биз риваят кылган хадис Имам Шафиъийнин (р.м.) этек кирдин көбү он беш күн дегенине каршы. Үч күнгө жетпеген, он күндөн ашып кеткен кан истихаза (илдет) оору каны болот. Анткени шарияттын белгилеген чеги башканын ага кошулуусун тыят.
وما تراه المرأة من الحمرة والصفرة والكدرة فى أيام الحيض حيض بعد الدم
الّ وقال أبو يوسف ال تكون الكدرة من الحيض إ
Аял киши этек кир көргөн күндөрдө таза ак өңдү көрмөйүнчө, башка күңүрт, сары жана кызыл өңдөрдү көрсө, этек кирден болуп саналат. Абу Юсуф (р.м.) кандан алдын келген күңүрт өңдүү канды этек кирден деп санабайт. Эгер биринчи кан келип андан соң күңүрт өңдүү кан келсе анда башка кеп. Себеби өңү күңүрт кан жатындан келген болсо, анда таза кандан кийин чыгат дейт. Эки имам Абу Ханифа менен Мухаммад (р.м.) риваят кылышат. Айша энебиз (розияллоху анха) актан башкасын этек кирден деп санаган.
Этек кирдин өкүмү угуу менен гана маалым болот.
Жатындын оозу төмөн карап турат ошол себептен биринчи күңүрт өңдөгү кан келет, кумуранын түбүн тешкенде биринчи ылайы анан тазасы чыккандай.
Этек кир көрө турган курактагы аял, жашыл өңдү көрсө этек кирден экени туура. Кандын өңүнүн бузулуусу, азыктын бузулуусунан болот делинет. Ал эми этек кир көрүүдөн калган картаң аял жашыл өңдүү гана канды көрсө, анда анын жатыны бузулган болуп этек кирден эсептелбейт.
والحيض يسقط عن الحائض الصلوة ويحرم عليھا الصوم وتقضى الصوم وال تقضى الصلوات
Этек кир көргөн аялдан, этек кири намаз окуу милдетин калтырат, орозо кармоону ага арам кылат. Этек кирден таза болгондон кийин орозонун казасын кармайт.
Намаздардын казасын окубайт. Себеби Айша энебиз розияллоху анха айткан: “Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васалламдын мезгилинде, биздин айрымдарыбыз этек кирден таза болсо, орозонун казасын кармап намаздардын казасын окуган эмес. Анткени намаздардын казасын окууда кыйынчылык туулат каза көбөйүп кеткендиктен”. Ал эми орозонун казасын кармоодо кыйынчылык жок.
و ال تدخل المسجد
Этек кири келген аял мечитке да кирбейт. Ошондой эле Жунуб (булганган киши) дагы мечитке кирбейт.
Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
“Мен этек кири келген аял менен жунубка (булганган
кишиге) мечитке кирүүгө уруксат бербеймин” деген.
Бул хадистин жалпыланып айтылганы Имам Шафиъийнин (р.м.) бир жерден экинчи жерге өтүү үчүн мечиттин жолунан башка жол жок болгон учурда жунуб, хайыз (этек кир көргөн аял) ошол мечиттин ичиндеги жол аркылуу өтсө болот деп айткан сөзүнө каршы далил.و ال تطوف بالبيت
Этек кир көргөн аял Каабаны айланбайт. Анткени алйлануу мечиттин ичинде болот.
وال يأتيھا زوجھا
Этек кир көргөн аялга жолдошу да жыныстык катнаш кылбайт. Алла Таала: “Аялдарыңарга таза болмоюнча жакындык кылбагыла” деп буйрук кылган.
وليس للحائض والجنب والنفساء قرأة القرآن
Жунуб болгон киши этек кири келген аял жана төрөт каны келген аялдарга Куран аяттарын окууга мүмкүн эмес.
Себеби, Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам: “Этек
кири келген аял, жунуб (булганган киши) Курандан бир аят болсо да окубайт”. Бул хадис Имам Маликдин (р.м.) жунуб жуунуп таза болгондон кийин Куран окуса болот, ал эми айыз көргөн аял жуунса да таза болбойт, ошондуктан ага Куран окууга болот, деген сөзүнө каршы келет. Имам Тахавийнин (р.м.) бир аяттан кем окуса мубах (окуса сооп да күнөө да эмес) деген сөзүнө да каршы келет.
ذ درھم فيه سورة ُ وليس لھم مس المصحف إال بغالفه و ال أخ ْ بغالف الّ من القرآن إال ه ّ بصرته وكذا المحدث ال يمس المصحف إ
Алар (жунуб, айыз, нифас) кабы жок Куранды, капчыксыз сүрө (Куран) жазылган тыйындарды да кармабайт. Ошондой эле дааратсыз киши да кабы жок Куранды кармабайт.
Анткени Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
“Куранды даараты бар киши гана кармайт” деп айткан.
Дааратсыздык жана жунубтук колду булгайт. Ошондуктан Куранды кармабоо өкүмүндө жунуб менен дааратсыз киши бирдей. Ал эми оозеки окууда айырмаланат. Жунуб кишинин оозу да дааратсыз болгондуктан оозеки жаттан Куран окуй албайт. Дааратсыз киши андай эмес. Курандын кабы Курандан ажырап жабышпай туруусу шарт. Куран менен чогуу тигилген булгаары анын кабы болуп саналбайт.
Куранды жеңи менен кармоо да макрух, бул туура. Себеби
жең менен кармоо кол менен кармагандай эле. Бирок шарият китептерин китеп ээлерине жең менен кармоого уруксат берилет, зарылдыктан. Жаш балдарга Куранды берүүнүн зыяны жок. Бербей коюуда жаттоодон кур калышат. Аларды дааратка буйруганда кыйынчылык туулат. Мына ушул маселе туура.
وإذا انقطع دم الحيض ألقل من عشرة أيام لم يحل وطؤھا حتى تغتسل
Этек кир көргөн аял өз адатында, он күндөн кеминде этек кири токтогон болсо, ал жуунмайынча ага жыныстык кошулуу адал эмес. Себеби кан бирде келип, бирде келбей да калат. Ошондуктан жуунуу милдет болот кандын токтогон тарабын анык болуусу үчүн.
ولو لم تغتسل ومضى عليھا أدنى وقت الصلوة بقدر أن تقدر على االغتسال والتحريمة حل وطؤھا
Адатынча этек кир көргөн аялдын, этек кири токтогондон кийин, жуунбаса жана намаздын убактысын эң аз өлчөмүнчө убакыт өтсө, мындайча айтканда жуунууга жана намазды баштоо үчүн айтыла турган такбир тахримага жетээрлик убакыт өткөн болсо, жуунбастан мурда кошулса болот.
Анткени намаз окуу анын мойнуна милдет болуп өкүм жагынан таза болот.
ولو كان انقطع الدم دون عادتھا فوق الثالث لم يقربھا حتى تمضى عادتھا وان اغتسلت
Үч күндөн өтүп адатына жетпей этек кири токтогон болсо, жуунса да адаты өтмөйүнчө ага жыныстык жактан жакындык кылбайт. Себеби, адаты боюнча кандын кайра келип калуусу басымдуу, этияттык үчүн кошулбайт.
و إن انقطع الدم لعشرة أيام حل وطؤھا قبل الغسل
Он күн этек кир көрүп, анан токтогон болсо жуунбастан кошулса адал болот, себеби, он күндөн көп этек кир көрбөшү анык. Бирок, Куранда “этек кирден таза болмоюнча кошулбагыла” деп тыюуну басым менен айтылып, аял киши этек кири токтогондон кийин жуунбаган болсо, ага күйөөсү кошулса мустахаб амалды аткарбаган болуп саналат.
والطھر إذا تخلل بين الدمين فى مدة الحيض فھو كالدم المتوالى
Этек кир көргөн убакта эки кан ортосундагы тазалык, үзгүлтүксүз келген кан сыяктуу. Бул Абу Ханифанын (р.м.) риваяттарынан бир риваят. Анын себеби: этек кир мезгилинде кандын үзгүлтүксүз келүүсүнүн шарт эместиги ижма менен (бир бүтүмдө) кабыл кылынган дейт.
Этек кир убагында башында жана акырында келген кан эсепке алынат. Зекет бөлүмүндөгү нисабга окшош. Абу Юсуфдан (р.м.) болгон риваят, ал Абу Ханифанын (р.м.) да риваяты. Ал Абу Ханифанын (р.м.) акыркы сөздөрүнөн делет. Он беш күнгө жетпеген тазалыкты этек кир, тазалык деп ажыратылбайт. Ал үзгүлтүксүз келген канга окшойт.
Себеби ал бузулган тазалык. Ошондуктан этек кир канынын даражасындагы бир кан болот. Бул сөздү кабыл алуу жеңилирээк. Бул боюнча толук маалымат айыз китебинде айтылган.
وأقل الطھر خمسة عشر يوما
Этек кир көрбөй таза жүрүүнүн эң азы он беш күн, Ибрахим Нахаи деген табиъинден ушинтип накыл кылынган.
Тазалыктын эң азы он беш күн экенин хадистен гана угупбилүү мүмкүн.
و ال غاية ألكثره
Этек кирден таза жүрүүнүн эң көбүнүн чеги жок.
Анткени ал тазалык бир эки жылга дейре созулуп кетет.
Тазалыктын көбүн ченеп болбойт. Бирок тазалык менен этек кир каны турукташканда гана ченеп болот. Мунун баары хайыз китебинде маалым.
و دم االستحاضة كالرعاف الدائم ال يمنع الصوم وال الصالة وال الوطء
Истихаза (оору каны) мурундан такай аккан канга окшош.
Бул кан орозо кармоону, намаз окууну жана жыныстык кошулууну да тыйбайт. Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам Хубайыш кызы Фатимага: “Каның камыштан жасалган төшөкчөгө агып турса да даарат алып намаз оку” деген.
Намаздын өкүмү анык болгон соң орозо жана жыныстык кошулуу өкүмү ижмаънын (бир бүтүмдүн) натыйжасы менен аныкталат:
و لو زاد الدم على عشرة أيام ولھا عادة معروفة دونھا ردت إلى أيام عادتھا والذى زاد استحاضة
Этек кир көрүүдө он күнгө жетпеген белгилүү адаты бар аялдын этек кири он күндөн ашып кетсе адатына чейинкиси этек кир андан ашып кеткени истихаза (оору же үзүр каны) болуп саналат. Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам:
“Мустахаза (оору себеп, же үзүрлүү) аял этек кир көргөн күндөрүндө намазын окубайт” деп айткан. Адаттан ашыкча келген кан, он күндөн ашып кеткен кандын түрүнөн болуп анын өкүмүн алат. Бойго жеткенде эле истихаза канын көрсө, анда анын этек кири ар айдан он күн болуп, калган күндөрдө көргөн каны истихаза каны болуп саналат. Анткени биз он күндү этек кир деп билгенбиз. Шек менен этек кир он күндөн өтпөйт.
Алла Таала туурасын билүүчү.
#84 31 March 2016 - 09:58
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
فصل المستحاضة ومن به سلس البول
Мустахаза жана заарасы токтобой (же мурду такай канап) тургандар (ж.б.у.с.) жөнүндө бөлүм
والرعاف الدائم والجرح الذى ال يرقأ يتوضؤن لوقت كل صلوة فيصلون بذلك الوضوء فى الوقت ما شاؤا من الفرائض والنوافل
Мустахаза (үзүрлүү), заарасы такай чыгып турган, муруну такай канап турган жана айыкпай турган жарааты бар кишилер ар бир намаздын убактысына даарат алышат. Ошол даараттары менен ошол убакта каалаган парз, нафил намаздарды окушат. Имам Шафиъий (р.м.), үзүрлүү аял киши ар бир парз намаз үчүн даарат алат, анткени Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам:
المستحاضة تتوضأ لكل صالة
“Үзүрлүү аял ар бир намазга даарат алат” деген деп далил кылат. Анткени парз намазды окууда зарылдыктан үзүрлүүнүн дааратын этибарга алынат. Намаз окуп болгон соң анын даараты бузулат. Бизде Ханафийлерде Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
المستحاضة تتوضأ لوقت كل صالة
“Үзүрлүү аял ар бир намаздын убагы үчүн даарат алат”
деген. Биринчи хадистин мааниси да ушундай. Себеби “лам ل ” убакыт үчүн колдонулат. Сага пешин намазда келем деген сөздөн, пешин убагында келем деген маани чыгат. Намаз окуу үчүн убакыт талап кылынат, өкүм да убакытка карап жүргүзүлөт.
و إذا خرج الوقت بطل وضوؤھم إست ا الوضوء لصالة أخرى َأنفو
Намаздын убагы чыгары менен үзүрлүүлөрдүн даараты бузулат да, кийинки намазга дааратты кайрадан алышат. Үч
имамдын пикири ушундай.
Имам Зуфардын (р.м.) пикиринде намаз убагы кирсе эле үзүрлүүнүн даараты бузулат.
فإن توضؤا حين تطلع الشمس أجزأھم عن فرض الوقت حتى يذھب وقت الظھر
Үзүрлүүлөр (илдеттүүлөр) күн чыккан мезгилде даарат алышса, ошол даараттары менен пешин убагы чыкканга чейин намаз окуй алышат. Бул Абу Ханифа менен Мухаммаддын (р.м.) ойунда. Ал эми Абу Юсуф менен Имам Зуфардын (р.м.) пикирлеринде пешин убагы киргенге чейин эле. Жыйынтык: Негизинен убакыттын чыгуусу менен үзүрлүүнүн даараты бузулат.
Абу Ханифа менен Мухаммаддын (р.м.) пикиринде мурдагы дааратсыздыгы убакыт чыгуусу менен кайра кайтат.
Имам Зуфардын (р.м.) пикиринде убакыттын кирүүсү үзүрлүүнүн дааратын бузат.
Имам Абу Юсуфдун (р.м.) пикиринде убакыт чыкса да кирсе да үзүрлүүнүн даараты бузулат. Талаш-тартыш маселенин чечилүү жолу – биз айтып өткөндөй бир киши түштөн мурда же күн чыга элек даарат алса анан күн чыкса да. Абу Ханифа менен Мухаммадда даараты бузулат, убакыт чыккан себебинен. Ошондой эле Абу Юсуфда эки иштин бири ишке ашкандыктан. Имам Зуфарда даараты бузулбайт.
Бул боюнча Имам Зуфар (р.м.) намазды убагында окууга муктаж болгондуктан үзүрлүү кишинин дааратын даарат деп этибарга алат, ал эми намаздын убагы кире электе, дааратка муктаждык жок себебинен анын даараты этибарга алынбайт дейт.
Абу Юсуф (р.м.) муктаждыкты намаздын убагына гана чектеген. Убакыт кире электе жана убакыт чыккандан кийин муктаждык этибарга алынбайт. Эки имамда Абу Ханифа менен Мухаммадда (р.м.) намаздын убагы кирүүсү менен намаз окууга мүмкүн болуш үчүн, убакыт кире электе даарат алуу милдет. А убакыттын чыгуусу менен муктаждыктын бүтүшүнүн далили, убакыт чыгар замат дааратсыздыкэтибарга алынат. Жогорудагы убакыттан максат парз намаздардын убактысы. Эки имамда т.а. Абу Ханифа жана Имам Мухаммадда (р.м.) үзүрлүү киши айт намазына алган даараты менен пешин намазын окуса болот дешет. Бул туура.
Анткени айт намазы чашке намаздын ордунда. Пешиндин убагында пешин үчүн бир даарат алып ошол эле убакта дигер намазы үчүн дагы бир жолу даарат алса, парздын убагы чыгышы менен үзүрлүүнүн даараты бузулгандыктан, ал даараты менен дигерди окуй албайт. Дааратсыздыкка кабылып дааратсыздык менен намаздын убагы өткөн киши илдетүү киши болуп саналат. Биз айтып өткөндөй, заарасы тамчылап турган, муруну такай канаган, ичи өтүп туруучу жана жели такай чыгып тургандар да зарылдык себебинен баары үзүрлүүнүн маанисинде айтылат.
Мустахаза жана заарасы токтобой (же мурду такай канап) тургандар (ж.б.у.с.) жөнүндө бөлүм
والرعاف الدائم والجرح الذى ال يرقأ يتوضؤن لوقت كل صلوة فيصلون بذلك الوضوء فى الوقت ما شاؤا من الفرائض والنوافل
Мустахаза (үзүрлүү), заарасы такай чыгып турган, муруну такай канап турган жана айыкпай турган жарааты бар кишилер ар бир намаздын убактысына даарат алышат. Ошол даараттары менен ошол убакта каалаган парз, нафил намаздарды окушат. Имам Шафиъий (р.м.), үзүрлүү аял киши ар бир парз намаз үчүн даарат алат, анткени Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам:
المستحاضة تتوضأ لكل صالة
“Үзүрлүү аял ар бир намазга даарат алат” деген деп далил кылат. Анткени парз намазды окууда зарылдыктан үзүрлүүнүн дааратын этибарга алынат. Намаз окуп болгон соң анын даараты бузулат. Бизде Ханафийлерде Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
المستحاضة تتوضأ لوقت كل صالة
“Үзүрлүү аял ар бир намаздын убагы үчүн даарат алат”
деген. Биринчи хадистин мааниси да ушундай. Себеби “лам ل ” убакыт үчүн колдонулат. Сага пешин намазда келем деген сөздөн, пешин убагында келем деген маани чыгат. Намаз окуу үчүн убакыт талап кылынат, өкүм да убакытка карап жүргүзүлөт.
و إذا خرج الوقت بطل وضوؤھم إست ا الوضوء لصالة أخرى َأنفو
Намаздын убагы чыгары менен үзүрлүүлөрдүн даараты бузулат да, кийинки намазга дааратты кайрадан алышат. Үч
имамдын пикири ушундай.
Имам Зуфардын (р.м.) пикиринде намаз убагы кирсе эле үзүрлүүнүн даараты бузулат.
فإن توضؤا حين تطلع الشمس أجزأھم عن فرض الوقت حتى يذھب وقت الظھر
Үзүрлүүлөр (илдеттүүлөр) күн чыккан мезгилде даарат алышса, ошол даараттары менен пешин убагы чыкканга чейин намаз окуй алышат. Бул Абу Ханифа менен Мухаммаддын (р.м.) ойунда. Ал эми Абу Юсуф менен Имам Зуфардын (р.м.) пикирлеринде пешин убагы киргенге чейин эле. Жыйынтык: Негизинен убакыттын чыгуусу менен үзүрлүүнүн даараты бузулат.
Абу Ханифа менен Мухаммаддын (р.м.) пикиринде мурдагы дааратсыздыгы убакыт чыгуусу менен кайра кайтат.
Имам Зуфардын (р.м.) пикиринде убакыттын кирүүсү үзүрлүүнүн дааратын бузат.
Имам Абу Юсуфдун (р.м.) пикиринде убакыт чыкса да кирсе да үзүрлүүнүн даараты бузулат. Талаш-тартыш маселенин чечилүү жолу – биз айтып өткөндөй бир киши түштөн мурда же күн чыга элек даарат алса анан күн чыкса да. Абу Ханифа менен Мухаммадда даараты бузулат, убакыт чыккан себебинен. Ошондой эле Абу Юсуфда эки иштин бири ишке ашкандыктан. Имам Зуфарда даараты бузулбайт.
Бул боюнча Имам Зуфар (р.м.) намазды убагында окууга муктаж болгондуктан үзүрлүү кишинин дааратын даарат деп этибарга алат, ал эми намаздын убагы кире электе, дааратка муктаждык жок себебинен анын даараты этибарга алынбайт дейт.
Абу Юсуф (р.м.) муктаждыкты намаздын убагына гана чектеген. Убакыт кире электе жана убакыт чыккандан кийин муктаждык этибарга алынбайт. Эки имамда Абу Ханифа менен Мухаммадда (р.м.) намаздын убагы кирүүсү менен намаз окууга мүмкүн болуш үчүн, убакыт кире электе даарат алуу милдет. А убакыттын чыгуусу менен муктаждыктын бүтүшүнүн далили, убакыт чыгар замат дааратсыздыкэтибарга алынат. Жогорудагы убакыттан максат парз намаздардын убактысы. Эки имамда т.а. Абу Ханифа жана Имам Мухаммадда (р.м.) үзүрлүү киши айт намазына алган даараты менен пешин намазын окуса болот дешет. Бул туура.
Анткени айт намазы чашке намаздын ордунда. Пешиндин убагында пешин үчүн бир даарат алып ошол эле убакта дигер намазы үчүн дагы бир жолу даарат алса, парздын убагы чыгышы менен үзүрлүүнүн даараты бузулгандыктан, ал даараты менен дигерди окуй албайт. Дааратсыздыкка кабылып дааратсыздык менен намаздын убагы өткөн киши илдетүү киши болуп саналат. Биз айтып өткөндөй, заарасы тамчылап турган, муруну такай канаган, ичи өтүп туруучу жана жели такай чыгып тургандар да зарылдык себебинен баары үзүрлүүнүн маанисинде айтылат.
#85 31 March 2016 - 10:00
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
فصل فى النفاس
Нифас бөлүмү
النفاس ھوالدم الخارج عقيب الوالدة
Төрөттөн кийинки келген кан, нифас каны деп аталат.
Анткени ал нифас жатындын кан менен дем алуусунан алынган же жатындан баланын чыгуусу же кандын чыгуусу деген мааниден алынган.
والدم الذى تراه الحامل ابتداء أو حال والدتھا قبل خروج الولد استحاضة Кош бойлуу боло баштаганда эле кан көрсө же төрөт убагында бала чыга электе көргөн кан канчалык көпкө дейре келсе, (истихаза) илдет каны болуп саналат. Имам Шафиъий (р.м.) ал канды, нифаска (төрөттөн кийинки канга) этибар кылып, этек кир каны дейт. Себеби ал экөө тең жатындан келген кан.
Бизде (ханфийлерде), адат боюнча, кош бойлуу болуу менен жатындын оозу тосулат. Баланын чыгуусу менен жатындын оозу ачылып, нифас каны келет. Ошондуктан Абу Ханифа менен Мухаммаддын (р.м.) риваятында баланын кээ бир бөлүгү чыгуу менен келген кан нифас каны болот.
Себеби жатындын оозу ачылып жатын кан менен дем ала баштайт.
والسقط الذى استبان بعض خلقه ولد
Айрым мүчөлөрү билинип, убагы келбей чала төрөлгөн бала, нифас өкүмүндө убагы келип толук төрөлгөн баладай.
Ушул бала себебинен кан көрсө, нифас каны болуп саналат.
Катардагы күң ошол себептен Умму валад (баланын энеси) деген даражага ээ болот. Идда (саналуу күн күйөөсү өлгөн же күйөөсүнөн тирүү ажырашкан аялдын кийинки эрге тийбей күткөн убакытты идда деп айтылат). Убагы келбей төрөлгөн бала менен бүтөт.
وأقل النفاس ال حد له
Нифастын эң азына чек жок. Себеби баланын төрөлүүсү жатындан келгенинин белгиси. Андыктан кандын жатындан келип жатканын аныкташ үчүн үч күн, үч түн күтүү зарыл эмес. Этек кир мунун тескерисинде. Жатындан келип жатканын билүү үчүн үч күн үч түн күтүлөт.
و أكثره أربعون يوما و الزائد عليه إستحاضة
Нифастын мөөнөтүнүн эң көбү кырк күн, андан ашып кеткени илдеттүү кан. “Аялдарга нифас мөөнөтүн кырк күн деп белгиледи” деп Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам айтканын Умму Салама энебиз (р.з.) айтат. Бул хадис Имам Шафиъийнин нифасты алтымыш күн деп этибарга алганына каршы келет.
فإن جاوز الدم األربعين و قد كانت ولدت قبل ذلك و لھا عادة فى النفاس ردت إلى أيام عادتھا
Мурда төрөп, нифаста белгилүү адаты бар аялдын нифас каны кырк күндөн өтүп кетсе, адаттан ашып кеткен кан истихаза (илдетүү) кан болуп саналат. Этек кирде баян кылганыбыздай.
وإن لم تكن لھا عادة فابتداء نفاسھا أربعون يوما
Нифаста адаты жок аялдын нифасы кырк күндөн өтүп кетсе, анда анын нифасы баштап эле кырк күн. Анткени кырк күндү нифастын мөөнөтүнүн көбү деп саноо мүмкүн.
فإن ولدت ولدين فى بطن واحد فنفاسھا من الولد األول عند أبى حنيفة وأبى يوسف وإن كان بين ولدين أربعون يوما وقال محمد من الولد االخير و ھو قول زفر رحمه ﷲ تعالى
Эгиз төрөгөн же биринин артынан экинчи баланы төрөгөн аялдын нифасы Абу Ханифа менен Абу Юсуфдун (р.м.) пикирлеринде биринчи баланы төрөгөндөн кийин экинчи баланы төрөгөнгө чейин кырк күн өтсө да биринчибаладан саналат.
Имам Мухаммад (р.м.) ал аялдын нифасы экинчи баладан дейт.
Ал сөз Имам Зуфардын да (р.м.) сөзү. Себеби ал аял биринчи баланы төрөгөндөн кийин экинчи балага бойкат болду кош бойлуу мезгилде кан көрбөгөндөй эле нифас канын да көрбөйт. Андыктан аалымдар ал аялдын иддасы экинчи баланы төрөшү менен бүтөт деп бир бүтүмгө келишкен дешет. Абу Ханифа менен Абу Юсуфдун (р.м.) далилдери, бойкат аялдын жатынынын оозу жабылып этек кир көрбөшүн жогоруда айттык. Биринчи баланы төрөшү менен жатындын оозу ачылып, жатын кан менен дем алып, нифас каны келе баштайт. Ал эми идда болсо аялга туундык болгон кош бойлуулуктан бошоого байланган, демек кош бойлуулук баарын ичине камтыйт.
Нифас бөлүмү
النفاس ھوالدم الخارج عقيب الوالدة
Төрөттөн кийинки келген кан, нифас каны деп аталат.
Анткени ал нифас жатындын кан менен дем алуусунан алынган же жатындан баланын чыгуусу же кандын чыгуусу деген мааниден алынган.
والدم الذى تراه الحامل ابتداء أو حال والدتھا قبل خروج الولد استحاضة Кош бойлуу боло баштаганда эле кан көрсө же төрөт убагында бала чыга электе көргөн кан канчалык көпкө дейре келсе, (истихаза) илдет каны болуп саналат. Имам Шафиъий (р.м.) ал канды, нифаска (төрөттөн кийинки канга) этибар кылып, этек кир каны дейт. Себеби ал экөө тең жатындан келген кан.
Бизде (ханфийлерде), адат боюнча, кош бойлуу болуу менен жатындын оозу тосулат. Баланын чыгуусу менен жатындын оозу ачылып, нифас каны келет. Ошондуктан Абу Ханифа менен Мухаммаддын (р.м.) риваятында баланын кээ бир бөлүгү чыгуу менен келген кан нифас каны болот.
Себеби жатындын оозу ачылып жатын кан менен дем ала баштайт.
والسقط الذى استبان بعض خلقه ولد
Айрым мүчөлөрү билинип, убагы келбей чала төрөлгөн бала, нифас өкүмүндө убагы келип толук төрөлгөн баладай.
Ушул бала себебинен кан көрсө, нифас каны болуп саналат.
Катардагы күң ошол себептен Умму валад (баланын энеси) деген даражага ээ болот. Идда (саналуу күн күйөөсү өлгөн же күйөөсүнөн тирүү ажырашкан аялдын кийинки эрге тийбей күткөн убакытты идда деп айтылат). Убагы келбей төрөлгөн бала менен бүтөт.
وأقل النفاس ال حد له
Нифастын эң азына чек жок. Себеби баланын төрөлүүсү жатындан келгенинин белгиси. Андыктан кандын жатындан келип жатканын аныкташ үчүн үч күн, үч түн күтүү зарыл эмес. Этек кир мунун тескерисинде. Жатындан келип жатканын билүү үчүн үч күн үч түн күтүлөт.
و أكثره أربعون يوما و الزائد عليه إستحاضة
Нифастын мөөнөтүнүн эң көбү кырк күн, андан ашып кеткени илдеттүү кан. “Аялдарга нифас мөөнөтүн кырк күн деп белгиледи” деп Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам айтканын Умму Салама энебиз (р.з.) айтат. Бул хадис Имам Шафиъийнин нифасты алтымыш күн деп этибарга алганына каршы келет.
فإن جاوز الدم األربعين و قد كانت ولدت قبل ذلك و لھا عادة فى النفاس ردت إلى أيام عادتھا
Мурда төрөп, нифаста белгилүү адаты бар аялдын нифас каны кырк күндөн өтүп кетсе, адаттан ашып кеткен кан истихаза (илдетүү) кан болуп саналат. Этек кирде баян кылганыбыздай.
وإن لم تكن لھا عادة فابتداء نفاسھا أربعون يوما
Нифаста адаты жок аялдын нифасы кырк күндөн өтүп кетсе, анда анын нифасы баштап эле кырк күн. Анткени кырк күндү нифастын мөөнөтүнүн көбү деп саноо мүмкүн.
فإن ولدت ولدين فى بطن واحد فنفاسھا من الولد األول عند أبى حنيفة وأبى يوسف وإن كان بين ولدين أربعون يوما وقال محمد من الولد االخير و ھو قول زفر رحمه ﷲ تعالى
Эгиз төрөгөн же биринин артынан экинчи баланы төрөгөн аялдын нифасы Абу Ханифа менен Абу Юсуфдун (р.м.) пикирлеринде биринчи баланы төрөгөндөн кийин экинчи баланы төрөгөнгө чейин кырк күн өтсө да биринчибаладан саналат.
Имам Мухаммад (р.м.) ал аялдын нифасы экинчи баладан дейт.
Ал сөз Имам Зуфардын да (р.м.) сөзү. Себеби ал аял биринчи баланы төрөгөндөн кийин экинчи балага бойкат болду кош бойлуу мезгилде кан көрбөгөндөй эле нифас канын да көрбөйт. Андыктан аалымдар ал аялдын иддасы экинчи баланы төрөшү менен бүтөт деп бир бүтүмгө келишкен дешет. Абу Ханифа менен Абу Юсуфдун (р.м.) далилдери, бойкат аялдын жатынынын оозу жабылып этек кир көрбөшүн жогоруда айттык. Биринчи баланы төрөшү менен жатындын оозу ачылып, жатын кан менен дем алып, нифас каны келе баштайт. Ал эми идда болсо аялга туундык болгон кош бойлуулуктан бошоого байланган, демек кош бойлуулук баарын ичине камтыйт.
#86 01 April 2016 - 18:14
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
باب األنجاس وتطھيرھا
Нажасаттар (ыпластар) жана аларды тазалоо бөлүмү
تطھير النجاسة واجب من بدن المصلى وثوبه والمكان الذى يصلى عليه
Намаз окуучунун денеси, кийими жана намаз окуй турган оруну ыплас болсо тазалоо важиб. Алла Таала куранда Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васалламга:
ْ و َ
ﱢر ثِيَابَكَ ف َ ط َ ھ
“Кийимиңди тазала” деген аяты далил. Ошондой эле Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам ыпласты кантип тазалайт деп суроо берген аялга:
" حت " ّيه ثم اقرصيه ثم اغسليه بالماء واليضرك اثره
“Биринчи ушала, андан соң тырмагың менен кыр, анан суу менен жуу, нажасаттын калган изи болсо сага зыяны жок” деп айткан. Демек кийимди нажасаттан тазалоо важиб болсо анда денени, намаз окуй турган орунду да нажасаттан таза кылуу милдет. Анткени намаз учурунда колдонуу баарын бирдей камтыйт.
ويجوز تطھيرھا بالماء وبكل مائع طاھر يمكن إزالتھا به كالخل َ ر
َص وماء الورد ونحو ذلك مما إذا عُص ِ ر َ إن ْ ع
Нажас тийген жерди суу жана ар кандай тазалай турган таза суюктук менен, мисалы уксус, кызыл гүлдүн суусу, ошондой эле сыкканда суусу чыга турган суюктуктар менен тазаласа болот. Бул Абу Ханифа менен Абу Юсуф дун (р.м.) пикирлеринде. Имам Мухаммад менен Имам Зуфар (р.м.) нажасатты суу менен гана тазалайт, анткени суудан башка суюктук нажасатка тийиши менен булганып тазалоо касиетин жоготот дешет.
Бирок бул салыштырмалуу көрүнүш сууда да болот аны зарылдыктан калтырылды. Абу Ханифа менен Абу Юсуф (р.м.) айтышат: суюк нерсе да суу сыяктуу эле нажасатты ордунан жылдырып көчүрүү касиети бар. Нажасатты көчүрүү жана кетирүү касиети менен тазалык пайда болот. Нажасаттын бөлүктөрү кайсы мезгилде болбосун көчүп бүтсө булганган нерсе таза болуп калат.
Кудрий (р.м.) китепте дене менен кийимди айырмалабады. Бул Абу Ханифанын (р.м.) сөзү жана Абу Юсуфдун (р.м.) риваяттарынын бири. Абу Юсуфдун (р.м.) дагы бир риваятында дене менен кийимди айырмалап бөлдү денени суудан башка суюктук менен тазалап болбойт деген.
وإذا أصاب الخف نجاسة لھا جرم كالروث والعذرة والدم والمنى فجفت فدلكه باالرض جاز
Маасыга жуккан нажас көрүнүп, катып кала турган, малдын, адамдын заңы, кан жана маний (бел суудан), нажастардан жуккан болсо, маасыны жерге сүртүү менен тазаласа болот. Бул истихсаний далил (өкүм чыгаруу жолдорунун адамдарга оңой, бир жолу).
و قال محمد رحمه ﷲ:ال يجوز إال فى المنى خاصة
Имам Мухаммад (р.м.) бел суу башкасын мындай жол менен тазалоого болбойт. Бул кыяс (салыштырмалуу) маселе.
Себеби маасыга сиңип кеткен нажасатты кургатып сүртүү таза кыла албайт. Мааниде (бел суу) андай эмес. Аны биз жакында айтабыз. Эки имамдын тактап айтканда, Абу Ханифа менен Абу Юсуфдун (р.м.) далилдери Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
فإن كان بھما اذى فليمسحھما باألرض فإن األرض لھما طھور
“Эки маасыда нажасат (булганыч) болсо аны жерге сүртсүн. Анткени жер эки маасыны тазалайт”.
Анткени тери катуу болгондуктан нажасаттын бөлүктөрү маасыга азыраак сиңет. Нажасаттын көрүнүп катып калганы маасыга сиңген бөлүгүн кайра өзүнө тартып алат, кургап калгандан кийин аны тазалаган мезгилде нажасат да жок болот дешет.وفى الرطب ال يجوز حتى يغسله
Маасыга жуккан нажасат нымдуу, суюк болсо аны жуумайынча таза болбойт. Себеби нымдуу, суюк нажасатты жерге сүртүү нажасатты көбөйтүп маасыны таза кылбайт.
Абу Юсуф (р.м.) (нымдуу, суюк нажасты) жерге сүрткөндө нажасаттын изи калбаса маасы таза болот дейт, анткени жалпы коом мындай абалга көп кабылат. Ошондой эле хадисте да жалпысынан нажастын түрү чектелбестен айтылды. Улуу аалымдарыбыз да ушул пикирде.
فإن أصابه بول فيبس لم يجز حتى يغسله
Эгер маасыга заара жугуп кургап калса аны жуумайынча колдонуп болбойт. Аракка окшогон сиңип кете турган нажастарды да жуумайынча таза болбойт. Анткени ал маасынын тешиктерине сиңип кетет, аны кайра соруп тартып ала турган тартуучусу жок. Айрым аалымдар суюк нажаска жуккан кум топурак аны соруучу болот, кургаган соң ушаласа маасы таза болот дешет.
والثوب اليجزى فيه إال الغسل وإن يبس
Кийимге жуккан нажас кургап калса да аны жуумайынча кийим таза болбойт. Себеби кийимдин токуму бош болгондуктан нажас көп сиңип аны жууштан бөлөк жол менен тазалоого болбойт.
و المنى نجس يجب غسله إن كان رطبا فإذا جف على الثوب أجزأ فيه الفرك
Маний (бел суу) нажас, эгер ал нымдуу болсо жууш важиб болот. Эгер кийимге жугуп кургап калса, ушалап кетирсе да болот. Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам :
لعائشة فاغسليه ان كان رطبا وافركيه إن كان يابسا
Айша энебизге “манийдин суюгун жуу, кургап калганын ушала!” деген.
Имам Шафиъий (р.м.) маний (бел суу) таза дейт. Биз манийнин (бел суунун) таза эместигине далилди риваят
кылдык.
Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
” انما يغسل الثوب من خمس “
“Кийим беш нерседен жуулат”, деп ошонун ичинде манийди (бел сууну) да айткан, денеге жукса да. Улуу аалымдарыбыз: денеге жуккан манийди (бел сууну) ушаласа таза болот, анткени манийдин кийимге караганда денеге жугуусуна кишилер көп кабылат деп айтышкан. Абу Ханифада (р.м.) аны жууш менен гана тазалайт. Себеби дененин жылуулугу манийди өзүнө сиңирип алат, манийди кайра тарта турган, катып калган тартуучусу да жок. Денени ушалоо да мүмкүн эмес дейт.
والنجاسة إذا أصابت المِرآة أو السيف اكتفى بمسحھما
Эгер кылыч же күзгүгө нажас жуккан болсо, ал экөөнүн таза болуусуна сүртүп коюу гана жетиштүү. Булардын ичине нажас сиңбегендиктен сыртындагысы сүртүү менен таза болот.
وإن أصابت األرض نجاسة فجفت بالشمس وذھب أثرھا جازت الصلوة على مكانھا
Жерге нажас тийип булганса, күн аркылуу нажас кургап, анын изи калбаса, анда ал жерге намаз окуса болот. Имам Зуфар менен Имам Шафиъийде (р.м.) намаз окууга болбойт.
Себеби нажасты тазалоочу нерсени жерге колдонгон жок ошондуктан ал жерге таямум кылып болбойт дешет. Биздин далилибиз Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
ُھا ذكاة االرض يُبْس
“Жер кургашы менен таза болот” деген. Эмнеге бул жерге таямум кылууга болбойт? себеби, таямум кылуу үчүн топурактын таза болуусу аяттын негизинде шарт. Жер кургашы менен эле таза болот деген хадистин негизинде нажас болуп кургаган жерге таямум кылынбайт.وقدر الدرھم وما دونه من النجس المغلظ كالدم والبول والخمر وخرء الدجاج و بول الحمار جازت الصلوة معه وإن زاد لم تجز
Кан, заара, арак тооктун заңы жана эшектин сийдиги сыяктуу оор нажастардан тенге көлөмүнчө же андан азыраак жукса аны менен намаз окуса болот. Тенге көлөмүнөн чоң жукса аны менен намаз окуса болбойт.
Имам Зуфар менен Имам Шафиъий (р.м.) нажасты тазалоо боюнча келген аят нажасаттын азы-көбүн бөлгөн эмес. Ошондуктан аны менен намаз окууга болбойт дешет.
Бизде Ханафийлерде аз нажастан сактануу мүмкүн эместиктен ал кечирилет.
Анын көлөмүн истинжа да тазалана турган жерге салыштырып, бир теңге деп белгиледик жана риваят кылынат, көлөмү жактан теңгени этибарга алганы анын алакан көлөмүнчө болот дегени туура.
Оор нажас салмак жагынан чоң тенгенин салмагынча, анын оордугу бир мискалга (100 даана орточо арпанын салмагына) жетет. Суюк нажас көлөмү жактан, ал эми коюу нажас салмак жактан ченелет. Жогорку нажастардын оор нажас болуусу, кескин далил менен аныкталган.
و إن كانت مخففة كبول ما يؤكل لحمه جازت الصلوة معه حتى يبلغ ربع الثوب
Абу Ханифадан (р.м.) болгон риваятта эти желине турган айбандын сийдиги сыяктуу жеңил нажас кийимге жукса, кийимдин төрттөн бир бөлүгүнө чейин булганганча аны менен намаз окуса болот. Себеби кийимде төрттөн бирин белгилөө өтө көп болуп саналат. Кээ бир өкүмдөрдө төрттөн бир бөлүк жалпынын өкүмүн алат. Мисалы баштын төрттөн бир бөлүгүнө масх тартуу баарына масх тарткандай. Уяттуу мүчөнүн төрттөн бир бөлүгү көрүнсө же ачылса, баары ачылгандай.
Абу Ханифа (р.м.) дагы бир риваятта намаз окуса боло турган кичине кийимдин төрттөн бир бөлүгү деген дамбал сыяктуу. Нажас жуккан жердин төрттөн бир бөлүгү деген да
кеп бар. Этек жең сыяктуу. Абу Юсуфдан (р.м.) болгон риваятта жеңил нажас бир чарчы карыш жерге жукса кечиримдүү дейт. Эти желине турган айбандын сийдигинин жеңил нажас болгондугунун себеби Абу Ханифа менен Абу Юсуфдун (р.м.) пикирлеринде анын ыпластыгында талаштартыш болгондуктан же эки хадистин (“төөнүн сийдиги дарылыкка ичүүгө болот” деген хадис менен “Сийдиктен сактангыла” деген хадистин) бир-бирине карама-каршы келүүсү.
وإذا أصاب الثوب من الروث أو من أخثاء البقر أكثر من قدر الدرھم لم تجز الصلوة فيه عند أبى حنيفة رحمه ﷲ تعالى
Кийимге тенгенин көлөмүнөн көбүрөөк аттын же уйдун тезеги жукса ал кийим менен Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде намаз окууга болбойт. Себеби анын нажастыгына далил келген, ал далил Пайгамбар саллаллоху алайхи васалламга тазалануусу үчүн алып келинген тезекти бул нажас деп таштап жибергендиги. Бул хадиске каршы хадис жок. Ушул хадистин негизинде Абу Ханифа (р.м.) тезекти оор нажас деген. Эгер бул хадиске каршы хадис келсе, анда ал жеңил нажас болмок.
Нажасаттар (ыпластар) жана аларды тазалоо бөлүмү
تطھير النجاسة واجب من بدن المصلى وثوبه والمكان الذى يصلى عليه
Намаз окуучунун денеси, кийими жана намаз окуй турган оруну ыплас болсо тазалоо важиб. Алла Таала куранда Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васалламга:
ْ و َ
ﱢر ثِيَابَكَ ف َ ط َ ھ
“Кийимиңди тазала” деген аяты далил. Ошондой эле Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам ыпласты кантип тазалайт деп суроо берген аялга:
" حت " ّيه ثم اقرصيه ثم اغسليه بالماء واليضرك اثره
“Биринчи ушала, андан соң тырмагың менен кыр, анан суу менен жуу, нажасаттын калган изи болсо сага зыяны жок” деп айткан. Демек кийимди нажасаттан тазалоо важиб болсо анда денени, намаз окуй турган орунду да нажасаттан таза кылуу милдет. Анткени намаз учурунда колдонуу баарын бирдей камтыйт.
ويجوز تطھيرھا بالماء وبكل مائع طاھر يمكن إزالتھا به كالخل َ ر
َص وماء الورد ونحو ذلك مما إذا عُص ِ ر َ إن ْ ع
Нажас тийген жерди суу жана ар кандай тазалай турган таза суюктук менен, мисалы уксус, кызыл гүлдүн суусу, ошондой эле сыкканда суусу чыга турган суюктуктар менен тазаласа болот. Бул Абу Ханифа менен Абу Юсуф дун (р.м.) пикирлеринде. Имам Мухаммад менен Имам Зуфар (р.м.) нажасатты суу менен гана тазалайт, анткени суудан башка суюктук нажасатка тийиши менен булганып тазалоо касиетин жоготот дешет.
Бирок бул салыштырмалуу көрүнүш сууда да болот аны зарылдыктан калтырылды. Абу Ханифа менен Абу Юсуф (р.м.) айтышат: суюк нерсе да суу сыяктуу эле нажасатты ордунан жылдырып көчүрүү касиети бар. Нажасатты көчүрүү жана кетирүү касиети менен тазалык пайда болот. Нажасаттын бөлүктөрү кайсы мезгилде болбосун көчүп бүтсө булганган нерсе таза болуп калат.
Кудрий (р.м.) китепте дене менен кийимди айырмалабады. Бул Абу Ханифанын (р.м.) сөзү жана Абу Юсуфдун (р.м.) риваяттарынын бири. Абу Юсуфдун (р.м.) дагы бир риваятында дене менен кийимди айырмалап бөлдү денени суудан башка суюктук менен тазалап болбойт деген.
وإذا أصاب الخف نجاسة لھا جرم كالروث والعذرة والدم والمنى فجفت فدلكه باالرض جاز
Маасыга жуккан нажас көрүнүп, катып кала турган, малдын, адамдын заңы, кан жана маний (бел суудан), нажастардан жуккан болсо, маасыны жерге сүртүү менен тазаласа болот. Бул истихсаний далил (өкүм чыгаруу жолдорунун адамдарга оңой, бир жолу).
و قال محمد رحمه ﷲ:ال يجوز إال فى المنى خاصة
Имам Мухаммад (р.м.) бел суу башкасын мындай жол менен тазалоого болбойт. Бул кыяс (салыштырмалуу) маселе.
Себеби маасыга сиңип кеткен нажасатты кургатып сүртүү таза кыла албайт. Мааниде (бел суу) андай эмес. Аны биз жакында айтабыз. Эки имамдын тактап айтканда, Абу Ханифа менен Абу Юсуфдун (р.м.) далилдери Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
فإن كان بھما اذى فليمسحھما باألرض فإن األرض لھما طھور
“Эки маасыда нажасат (булганыч) болсо аны жерге сүртсүн. Анткени жер эки маасыны тазалайт”.
Анткени тери катуу болгондуктан нажасаттын бөлүктөрү маасыга азыраак сиңет. Нажасаттын көрүнүп катып калганы маасыга сиңген бөлүгүн кайра өзүнө тартып алат, кургап калгандан кийин аны тазалаган мезгилде нажасат да жок болот дешет.وفى الرطب ال يجوز حتى يغسله
Маасыга жуккан нажасат нымдуу, суюк болсо аны жуумайынча таза болбойт. Себеби нымдуу, суюк нажасатты жерге сүртүү нажасатты көбөйтүп маасыны таза кылбайт.
Абу Юсуф (р.м.) (нымдуу, суюк нажасты) жерге сүрткөндө нажасаттын изи калбаса маасы таза болот дейт, анткени жалпы коом мындай абалга көп кабылат. Ошондой эле хадисте да жалпысынан нажастын түрү чектелбестен айтылды. Улуу аалымдарыбыз да ушул пикирде.
فإن أصابه بول فيبس لم يجز حتى يغسله
Эгер маасыга заара жугуп кургап калса аны жуумайынча колдонуп болбойт. Аракка окшогон сиңип кете турган нажастарды да жуумайынча таза болбойт. Анткени ал маасынын тешиктерине сиңип кетет, аны кайра соруп тартып ала турган тартуучусу жок. Айрым аалымдар суюк нажаска жуккан кум топурак аны соруучу болот, кургаган соң ушаласа маасы таза болот дешет.
والثوب اليجزى فيه إال الغسل وإن يبس
Кийимге жуккан нажас кургап калса да аны жуумайынча кийим таза болбойт. Себеби кийимдин токуму бош болгондуктан нажас көп сиңип аны жууштан бөлөк жол менен тазалоого болбойт.
و المنى نجس يجب غسله إن كان رطبا فإذا جف على الثوب أجزأ فيه الفرك
Маний (бел суу) нажас, эгер ал нымдуу болсо жууш важиб болот. Эгер кийимге жугуп кургап калса, ушалап кетирсе да болот. Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам :
لعائشة فاغسليه ان كان رطبا وافركيه إن كان يابسا
Айша энебизге “манийдин суюгун жуу, кургап калганын ушала!” деген.
Имам Шафиъий (р.м.) маний (бел суу) таза дейт. Биз манийнин (бел суунун) таза эместигине далилди риваят
кылдык.
Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
” انما يغسل الثوب من خمس “
“Кийим беш нерседен жуулат”, деп ошонун ичинде манийди (бел сууну) да айткан, денеге жукса да. Улуу аалымдарыбыз: денеге жуккан манийди (бел сууну) ушаласа таза болот, анткени манийдин кийимге караганда денеге жугуусуна кишилер көп кабылат деп айтышкан. Абу Ханифада (р.м.) аны жууш менен гана тазалайт. Себеби дененин жылуулугу манийди өзүнө сиңирип алат, манийди кайра тарта турган, катып калган тартуучусу да жок. Денени ушалоо да мүмкүн эмес дейт.
والنجاسة إذا أصابت المِرآة أو السيف اكتفى بمسحھما
Эгер кылыч же күзгүгө нажас жуккан болсо, ал экөөнүн таза болуусуна сүртүп коюу гана жетиштүү. Булардын ичине нажас сиңбегендиктен сыртындагысы сүртүү менен таза болот.
وإن أصابت األرض نجاسة فجفت بالشمس وذھب أثرھا جازت الصلوة على مكانھا
Жерге нажас тийип булганса, күн аркылуу нажас кургап, анын изи калбаса, анда ал жерге намаз окуса болот. Имам Зуфар менен Имам Шафиъийде (р.м.) намаз окууга болбойт.
Себеби нажасты тазалоочу нерсени жерге колдонгон жок ошондуктан ал жерге таямум кылып болбойт дешет. Биздин далилибиз Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
ُھا ذكاة االرض يُبْس
“Жер кургашы менен таза болот” деген. Эмнеге бул жерге таямум кылууга болбойт? себеби, таямум кылуу үчүн топурактын таза болуусу аяттын негизинде шарт. Жер кургашы менен эле таза болот деген хадистин негизинде нажас болуп кургаган жерге таямум кылынбайт.وقدر الدرھم وما دونه من النجس المغلظ كالدم والبول والخمر وخرء الدجاج و بول الحمار جازت الصلوة معه وإن زاد لم تجز
Кан, заара, арак тооктун заңы жана эшектин сийдиги сыяктуу оор нажастардан тенге көлөмүнчө же андан азыраак жукса аны менен намаз окуса болот. Тенге көлөмүнөн чоң жукса аны менен намаз окуса болбойт.
Имам Зуфар менен Имам Шафиъий (р.м.) нажасты тазалоо боюнча келген аят нажасаттын азы-көбүн бөлгөн эмес. Ошондуктан аны менен намаз окууга болбойт дешет.
Бизде Ханафийлерде аз нажастан сактануу мүмкүн эместиктен ал кечирилет.
Анын көлөмүн истинжа да тазалана турган жерге салыштырып, бир теңге деп белгиледик жана риваят кылынат, көлөмү жактан теңгени этибарга алганы анын алакан көлөмүнчө болот дегени туура.
Оор нажас салмак жагынан чоң тенгенин салмагынча, анын оордугу бир мискалга (100 даана орточо арпанын салмагына) жетет. Суюк нажас көлөмү жактан, ал эми коюу нажас салмак жактан ченелет. Жогорку нажастардын оор нажас болуусу, кескин далил менен аныкталган.
و إن كانت مخففة كبول ما يؤكل لحمه جازت الصلوة معه حتى يبلغ ربع الثوب
Абу Ханифадан (р.м.) болгон риваятта эти желине турган айбандын сийдиги сыяктуу жеңил нажас кийимге жукса, кийимдин төрттөн бир бөлүгүнө чейин булганганча аны менен намаз окуса болот. Себеби кийимде төрттөн бирин белгилөө өтө көп болуп саналат. Кээ бир өкүмдөрдө төрттөн бир бөлүк жалпынын өкүмүн алат. Мисалы баштын төрттөн бир бөлүгүнө масх тартуу баарына масх тарткандай. Уяттуу мүчөнүн төрттөн бир бөлүгү көрүнсө же ачылса, баары ачылгандай.
Абу Ханифа (р.м.) дагы бир риваятта намаз окуса боло турган кичине кийимдин төрттөн бир бөлүгү деген дамбал сыяктуу. Нажас жуккан жердин төрттөн бир бөлүгү деген да
кеп бар. Этек жең сыяктуу. Абу Юсуфдан (р.м.) болгон риваятта жеңил нажас бир чарчы карыш жерге жукса кечиримдүү дейт. Эти желине турган айбандын сийдигинин жеңил нажас болгондугунун себеби Абу Ханифа менен Абу Юсуфдун (р.м.) пикирлеринде анын ыпластыгында талаштартыш болгондуктан же эки хадистин (“төөнүн сийдиги дарылыкка ичүүгө болот” деген хадис менен “Сийдиктен сактангыла” деген хадистин) бир-бирине карама-каршы келүүсү.
وإذا أصاب الثوب من الروث أو من أخثاء البقر أكثر من قدر الدرھم لم تجز الصلوة فيه عند أبى حنيفة رحمه ﷲ تعالى
Кийимге тенгенин көлөмүнөн көбүрөөк аттын же уйдун тезеги жукса ал кийим менен Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде намаз окууга болбойт. Себеби анын нажастыгына далил келген, ал далил Пайгамбар саллаллоху алайхи васалламга тазалануусу үчүн алып келинген тезекти бул нажас деп таштап жибергендиги. Бул хадиске каршы хадис жок. Ушул хадистин негизинде Абу Ханифа (р.м.) тезекти оор нажас деген. Эгер бул хадиске каршы хадис келсе, анда ал жеңил нажас болмок.
#87 02 April 2016 - 14:22
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
و قاال يجزيه حتى يفحش
Абу Юсуф менен Имам Мухаммад (р.м.) кийимге өтө эле көп жукпаса намаз окуса болот дешет. Себеби тезек боюнча түшүнүктөр кенен. Ошондуктан эки имамдын пикиринде тезек жеңил нажас. Тезектин жеңил нажас болуусу зарылдыктан, жолдордо тезектин көптүгүнөн. Ошондуктан зарылдык тезекти жеңил нажас деп саноого тасирин тийгизет. Эшектин сийдиги мунун каршысында.
Түшүндүрмө:
Эшектин сийдигин да тезек сыяктуу жеңил деп саноого зарылдык бар, анткени эшектер жолдордо көп сийет, деген суроого жооп иретинде. Жер аны сиңирип алат жооп берген мусанниф (автор).
Биз айтабыз, кепичтерге жуккан тезек зарылдыктан бир
жолу жеңил саноого таасирин тийгизет. Аны жерге сүртүү менен таза болот. Демек, зарылдык мээнети сүртүп тазалоого жетиштүү. Эти желген айбан менен эти желинбеген айбандын тезегинин нажастыгында айырма жок. Имам Зуфар экөөнүн ортосун айырмалаган. Эти желинбей турган айбан маселесинде анын пикири Абу Ханифанын (р.м.) пикирине дал келет, ал эми эти желине турган айбандын маселесинде Абу Юсуф менен Имам Мухаммаддын (р.м.) пикирлери дал келет. Имам Мухаммад (р.м.) Рай шаарына барып, бул нажаска жалпынын учураганын көрүп мунун көбү кийимге жукса да намаз окуудан тыйбайт, деп фатва (чечим) берген.
Аалымдар (Бухаранын ылайын Имам Мухаммаддын сөзүнө кыяс (салыштырышкан). (Бухаранын ылайы тезекке аралашып канчалык көп жукса да зарылдыктан булгабайт дешет). Имам Мухаммад (р.м.) Райдын жолдору нажаска толгонун көргөн соң маасыдагы нажасты жерге сүртсө таза болбойт деген сөзүнөн кайткандыгы риваят кылынат.
وإن أصابه بول الفرس لم يفسده حتى يفحش عند أبى حنيفة وأبى يوسف وعند محمد ال تمنع وإن فحش
Имам Абу Юсуф менен Абу Ханифа (р.м.) кийимге аттын сийдиги азыраак булгабайт дешсе, Имам Мухаммад (р.м.) көп жукса да булгабайт дейт. Анткени Имам Мухаммаддын (р.м.) пикиринде эти желинген айбандын сийдиги таза. Абу Юсуф (р.м.) эти желине турган жаныбардын сийдигин жеңил нажас деп санайт. Абу Юсуф менен Имам Мухаммадда (р.м.) аттын эти желинет. Ал эми Имам Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде далилдер бири-бирине карама-каршы келгендиктен (аттын сийдиги) жеңил нажас деп саналат.
وإن أصابه خرء ما ال يؤكل لحمه من الطيور أكثر من قدر الدرھم جازت الصلوة فيه عند أبى حنيفة وأبى يوسف وقال محمد ال تجوز
Эгер кийимге эти желинбей турган куштун заңынан дирхамдын (күмүш теңгенин) көлөмүнөн көбүрөөк жукса, Абу Ханифа менен Имам Абу Юсуфдун (р.м.) пикирлеринде ал кийим менен намаз окуса болот. Имам Мухаммад (р.м.) болбойт дейт. Айрымдар бул жердеги талаш анын нажастыгында десе, айрымдар жуккан нажастын көлөмүндө дешет, ушул туура. Абу Ханифада (р.м.) жеңил нажас болуусу зарылдыктан. Эти желинбеген жапайы куш адамдар менен чогуу жашабагандыктан зарылдык жок. Ошондуктан анын заңы жеңил нажас эмес дейт. Абу Юсуф менен Имам Мухаммад (р.м.) ал куштар асмандан заңдайт, андан сактануу үзүрлүү ошол себептен зарылдык бар, деп далил кылышат.
Эгерде алардын тезеги идишке түшсө, анда аны булгайт деп да айтылат. Кээ бирлер идишти алардын тезегинен сактоо үзүрлүү болгондуктан булгабайт дешет.
وإن أصابه من دم السمك أو من لعاب البغل أو الحمار أكثر من قدر الدرھم أجزأت الصلوة فيه
Дирхам (күмүш теңге) көлөмүнөн көбүрөөк эшек же качырдын шилекейи же балыктын каны жуккан кийим менен намаз окуса болот. Балыктын каны чыныгы кан болбогондуктан нажас эмес. Абу Юсуфдан (р.м.) болгон риваятта балыктын каны көп жукса нажас деп этибар кылат.
Ал эми качыр менен эшектин шилекейинин арамдыгында шек бар болгондуктан таза нерсе аны менен булганбайт.
فإن انتضح عليه البول مثل روؤس اإلبر فذلك ليس بشئ
Эгер кийимге ийненин учтарындай сийдик чачыраса анын зыяны жок. Анткени андан сактануу кыйын.
والنجاسة ضربان مرئية وغير مرئية فما كان منھا مرئية فطھارتھا بزوال عينھا
Нажас экиге бөлүнөт: көрүнгөн жана көрүнбөй турган нажас.
Көрүнүп турган нажастын өзүн тазалоо менен таза болот.
Себеби нажас жуккан орунда болот. Көрүнүп турган нажасатты тазалаш менен нажас жок болот.
إال أن يبقى من أثرھا ما تشق إزالته ّ
Бирок биротоло тазалап кетирүү кыйын болгон нажастын изи, жуккан жерде калса да таза болот. Анткени кыйынчылык четтетилген.
Кудурийнин (р.м.) бул сөзү көрүнүп турган нажасты
тазалап кетиргенден кийин дагы жууштун шарт эместигине багыт берет. Бир жолу жууганда эле таза болсо кайра куулбайт. Бул боюнча машайыктардын бир канча сөздөрү бар.
وما ليس بمرئ ل حتى يغلب على ظن الغاسل ِى ٍ فطھارته أن يغس أنه قد طھر
Көрүнбөгөн нажасты тазалоо жолу, жууган кишинин көңүлүндө албетте буюм таза болду, деген ой басымдуулук кылганга чейин жууш менен таза болот. Нажасты тазалоо үчүн кайра-кайра жууш милдет. Нажастын изи кетсе эле таза болду делинбейт, оюунун көбүндө таза болгону үстөмдүк кылмайынча, жууш керек. Бул нерсе кыбыла белгисиз болсо оюнун көбү менен кыбылага амал кылган ишке окшоп калды.
Үч жолу жуусун деп аалымдардын айтканынын себеби үч жолу жууганда таза болду деген пикир басымдуулук кылат.
Демек ачык себепти (үч жолу жуушту) оюнун көбүндө таза болду дегендин ордуна жеңил болуш үчүн коюлат. Бул сөздү уйкудан ойгонгон киши тууралуу келген хадис кубаттайт.
Ачык риваятта ар бир жууганда сыгуу милдет делинген.
Анткени, кийимдеги нажас сыкканда гана чыгат.
Абу Юсуф менен Имам Мухаммад (р.м.) кийимге өтө эле көп жукпаса намаз окуса болот дешет. Себеби тезек боюнча түшүнүктөр кенен. Ошондуктан эки имамдын пикиринде тезек жеңил нажас. Тезектин жеңил нажас болуусу зарылдыктан, жолдордо тезектин көптүгүнөн. Ошондуктан зарылдык тезекти жеңил нажас деп саноого тасирин тийгизет. Эшектин сийдиги мунун каршысында.
Түшүндүрмө:
Эшектин сийдигин да тезек сыяктуу жеңил деп саноого зарылдык бар, анткени эшектер жолдордо көп сийет, деген суроого жооп иретинде. Жер аны сиңирип алат жооп берген мусанниф (автор).
Биз айтабыз, кепичтерге жуккан тезек зарылдыктан бир
жолу жеңил саноого таасирин тийгизет. Аны жерге сүртүү менен таза болот. Демек, зарылдык мээнети сүртүп тазалоого жетиштүү. Эти желген айбан менен эти желинбеген айбандын тезегинин нажастыгында айырма жок. Имам Зуфар экөөнүн ортосун айырмалаган. Эти желинбей турган айбан маселесинде анын пикири Абу Ханифанын (р.м.) пикирине дал келет, ал эми эти желине турган айбандын маселесинде Абу Юсуф менен Имам Мухаммаддын (р.м.) пикирлери дал келет. Имам Мухаммад (р.м.) Рай шаарына барып, бул нажаска жалпынын учураганын көрүп мунун көбү кийимге жукса да намаз окуудан тыйбайт, деп фатва (чечим) берген.
Аалымдар (Бухаранын ылайын Имам Мухаммаддын сөзүнө кыяс (салыштырышкан). (Бухаранын ылайы тезекке аралашып канчалык көп жукса да зарылдыктан булгабайт дешет). Имам Мухаммад (р.м.) Райдын жолдору нажаска толгонун көргөн соң маасыдагы нажасты жерге сүртсө таза болбойт деген сөзүнөн кайткандыгы риваят кылынат.
وإن أصابه بول الفرس لم يفسده حتى يفحش عند أبى حنيفة وأبى يوسف وعند محمد ال تمنع وإن فحش
Имам Абу Юсуф менен Абу Ханифа (р.м.) кийимге аттын сийдиги азыраак булгабайт дешсе, Имам Мухаммад (р.м.) көп жукса да булгабайт дейт. Анткени Имам Мухаммаддын (р.м.) пикиринде эти желинген айбандын сийдиги таза. Абу Юсуф (р.м.) эти желине турган жаныбардын сийдигин жеңил нажас деп санайт. Абу Юсуф менен Имам Мухаммадда (р.м.) аттын эти желинет. Ал эми Имам Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде далилдер бири-бирине карама-каршы келгендиктен (аттын сийдиги) жеңил нажас деп саналат.
وإن أصابه خرء ما ال يؤكل لحمه من الطيور أكثر من قدر الدرھم جازت الصلوة فيه عند أبى حنيفة وأبى يوسف وقال محمد ال تجوز
Эгер кийимге эти желинбей турган куштун заңынан дирхамдын (күмүш теңгенин) көлөмүнөн көбүрөөк жукса, Абу Ханифа менен Имам Абу Юсуфдун (р.м.) пикирлеринде ал кийим менен намаз окуса болот. Имам Мухаммад (р.м.) болбойт дейт. Айрымдар бул жердеги талаш анын нажастыгында десе, айрымдар жуккан нажастын көлөмүндө дешет, ушул туура. Абу Ханифада (р.м.) жеңил нажас болуусу зарылдыктан. Эти желинбеген жапайы куш адамдар менен чогуу жашабагандыктан зарылдык жок. Ошондуктан анын заңы жеңил нажас эмес дейт. Абу Юсуф менен Имам Мухаммад (р.м.) ал куштар асмандан заңдайт, андан сактануу үзүрлүү ошол себептен зарылдык бар, деп далил кылышат.
Эгерде алардын тезеги идишке түшсө, анда аны булгайт деп да айтылат. Кээ бирлер идишти алардын тезегинен сактоо үзүрлүү болгондуктан булгабайт дешет.
وإن أصابه من دم السمك أو من لعاب البغل أو الحمار أكثر من قدر الدرھم أجزأت الصلوة فيه
Дирхам (күмүш теңге) көлөмүнөн көбүрөөк эшек же качырдын шилекейи же балыктын каны жуккан кийим менен намаз окуса болот. Балыктын каны чыныгы кан болбогондуктан нажас эмес. Абу Юсуфдан (р.м.) болгон риваятта балыктын каны көп жукса нажас деп этибар кылат.
Ал эми качыр менен эшектин шилекейинин арамдыгында шек бар болгондуктан таза нерсе аны менен булганбайт.
فإن انتضح عليه البول مثل روؤس اإلبر فذلك ليس بشئ
Эгер кийимге ийненин учтарындай сийдик чачыраса анын зыяны жок. Анткени андан сактануу кыйын.
والنجاسة ضربان مرئية وغير مرئية فما كان منھا مرئية فطھارتھا بزوال عينھا
Нажас экиге бөлүнөт: көрүнгөн жана көрүнбөй турган нажас.
Көрүнүп турган нажастын өзүн тазалоо менен таза болот.
Себеби нажас жуккан орунда болот. Көрүнүп турган нажасатты тазалаш менен нажас жок болот.
إال أن يبقى من أثرھا ما تشق إزالته ّ
Бирок биротоло тазалап кетирүү кыйын болгон нажастын изи, жуккан жерде калса да таза болот. Анткени кыйынчылык четтетилген.
Кудурийнин (р.м.) бул сөзү көрүнүп турган нажасты
тазалап кетиргенден кийин дагы жууштун шарт эместигине багыт берет. Бир жолу жууганда эле таза болсо кайра куулбайт. Бул боюнча машайыктардын бир канча сөздөрү бар.
وما ليس بمرئ ل حتى يغلب على ظن الغاسل ِى ٍ فطھارته أن يغس أنه قد طھر
Көрүнбөгөн нажасты тазалоо жолу, жууган кишинин көңүлүндө албетте буюм таза болду, деген ой басымдуулук кылганга чейин жууш менен таза болот. Нажасты тазалоо үчүн кайра-кайра жууш милдет. Нажастын изи кетсе эле таза болду делинбейт, оюунун көбүндө таза болгону үстөмдүк кылмайынча, жууш керек. Бул нерсе кыбыла белгисиз болсо оюнун көбү менен кыбылага амал кылган ишке окшоп калды.
Үч жолу жуусун деп аалымдардын айтканынын себеби үч жолу жууганда таза болду деген пикир басымдуулук кылат.
Демек ачык себепти (үч жолу жуушту) оюнун көбүндө таза болду дегендин ордуна жеңил болуш үчүн коюлат. Бул сөздү уйкудан ойгонгон киши тууралуу келген хадис кубаттайт.
Ачык риваятта ар бир жууганда сыгуу милдет делинген.
Анткени, кийимдеги нажас сыкканда гана чыгат.
#88 02 April 2016 - 14:25
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
فصل فى اإلستنجاء
Булганган эки жолду тазалоо бөлүмү
االستنجاء سنة
Истинжа (заң жана заара чыккандан кийин тазалануу).
Истинжа сүннөт. Анткени пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам такай тазаланган. Таш жана таш ордуна колдоно турган кесек (топурактын катуусу) менен таза болгончо сүртүп (же аарчып) тазаласа болот. Себеби истинжадан максат тазалоо, андыктан максатка ылайык нерсе этибарга алынат.
وليس فيه عدد مسنون
Истинжада (тазаланууда) сүннөт менен бекемделген бир сан жок. (мисалы, үч жолу же беш жолу тазалоо дегендей).
Имам Шафиъийде (р.м.) үч ирет тазалануу милдет дейт.
Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам:
وليستنج منكم بثلثة احجار
“Силердин истинжа кылганыңар үч таш менен истинжа кылсын” деген.
Бизде Ханафий аалымдарынын далили пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
من استجمر فليوتر ومن فعل فحسن ومن ال فال حرج
“Ким истинжа кылса так санда кылсын. Ошондой жасаса жакшы, жасабаса зыяны жок деген”.
Так сан бир таш менен да болот.
Имам Шафиъий (р.м.) риваят кылган хадистин ачык мааниси алынбайт. Анткени үч кырлуу (бурчтуу) бир таш менен истинжа кылса болот деп аалымдар бир бүтүмгө келишкен.وغسله بالماء أفضل
Истинжадан соң суу менен жууш абзел. Себеби Алла Таала Куранда:
" فيه رجال يحبون أن يطھروا"
“Ал жерде (Куба айылында) тазаланууну жакшы көрүшкөн кишилер бар” деген аят таш же кесек менен тазаланып артынан суу менен жууган адамдар үчүн түшкөн.
Андан соң суу менен тазалануунун өзү адептен. Айрымдар биздин заманыбызда сүннөт дешкен. Көңүлү жай алганга чейин жууйт. Канча ирет жууш белгиленген эмес. Бирок истинжада азгырылган кишиге үч жолу жуусун деп белгиленет. Жети жолу да деп айтылат.
ولو جاوزت النجاسة مخرجھا لم يجز فيه إال الماء
Эгер нажас, чыккан жеринен жайылып кетсе, анда суу менен гана тазаланат. Кээ бир китептерде суюктук менен деп да айтылган. Бул биз айтып өткөндөй денени суудан башка суюктук менен тазалоодо келген эки риваяттын талашын тастыктоо үчүн келген. Мындай болушунун себеби сүртүп же арчып тазалоо толук таза кыла албайт. Бирок истинжа оруну гана сүртүп таза кылууга гана чектелгендиктен сүртүп тазалоо андан башка орунга өтпөйт. (Тактап айтканда истинжа орунунан (көчүктөн) башка жерге нажас жукса сүртүп таза кылбастан жууп таза кылынат). Абу Ханифа жана Абу Юсуфдун (р.м.) пикирлеринде намаздын дурус болушунан тыюучу нажастын көлөмү, истинжа орунунан тышкары, бир теңге көлөмү болуусу этибарга алынат.
Истинжа оруну эсепке алынбаган үчүн.
Имам Мухаммад (р.м.) башка орундарга салыштырып, истинжа оруну менен биргеликте этибарга алынат дейт.
وال يستنجى بعظم وال بروث
Сөөк жана тезек менен истинжа кылынбайт. Анткени Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам бул нерседен тыйган. Эгерде тезек же сөөк менен истинжа кылып койгон
болсо, максат ишке ашат. (Тактап айтканда истинжанын эсебине өтүп, кайрадан истинжа кылуу шарт эмес).
Тезек менен истинжа кылуудан тыйганынын мааниси (себеби) ыпластыктан, ал эми сөөктө болсо ал жиндердин азыгы болгондугунан.
وال بطعام
Тамак-аш менен истинжа кылбайт. Себеби ысырап болуп саналат.
وال بيمينه
Оң кол менен да истинжа кылбайт. Анткени Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам оң кол менен истинжа кылуудан тыйган.
Булганган эки жолду тазалоо бөлүмү
االستنجاء سنة
Истинжа (заң жана заара чыккандан кийин тазалануу).
Истинжа сүннөт. Анткени пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам такай тазаланган. Таш жана таш ордуна колдоно турган кесек (топурактын катуусу) менен таза болгончо сүртүп (же аарчып) тазаласа болот. Себеби истинжадан максат тазалоо, андыктан максатка ылайык нерсе этибарга алынат.
وليس فيه عدد مسنون
Истинжада (тазаланууда) сүннөт менен бекемделген бир сан жок. (мисалы, үч жолу же беш жолу тазалоо дегендей).
Имам Шафиъийде (р.м.) үч ирет тазалануу милдет дейт.
Пайгамбар саллаллоху алайхи васаллам:
وليستنج منكم بثلثة احجار
“Силердин истинжа кылганыңар үч таш менен истинжа кылсын” деген.
Бизде Ханафий аалымдарынын далили пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам:
من استجمر فليوتر ومن فعل فحسن ومن ال فال حرج
“Ким истинжа кылса так санда кылсын. Ошондой жасаса жакшы, жасабаса зыяны жок деген”.
Так сан бир таш менен да болот.
Имам Шафиъий (р.м.) риваят кылган хадистин ачык мааниси алынбайт. Анткени үч кырлуу (бурчтуу) бир таш менен истинжа кылса болот деп аалымдар бир бүтүмгө келишкен.وغسله بالماء أفضل
Истинжадан соң суу менен жууш абзел. Себеби Алла Таала Куранда:
" فيه رجال يحبون أن يطھروا"
“Ал жерде (Куба айылында) тазаланууну жакшы көрүшкөн кишилер бар” деген аят таш же кесек менен тазаланып артынан суу менен жууган адамдар үчүн түшкөн.
Андан соң суу менен тазалануунун өзү адептен. Айрымдар биздин заманыбызда сүннөт дешкен. Көңүлү жай алганга чейин жууйт. Канча ирет жууш белгиленген эмес. Бирок истинжада азгырылган кишиге үч жолу жуусун деп белгиленет. Жети жолу да деп айтылат.
ولو جاوزت النجاسة مخرجھا لم يجز فيه إال الماء
Эгер нажас, чыккан жеринен жайылып кетсе, анда суу менен гана тазаланат. Кээ бир китептерде суюктук менен деп да айтылган. Бул биз айтып өткөндөй денени суудан башка суюктук менен тазалоодо келген эки риваяттын талашын тастыктоо үчүн келген. Мындай болушунун себеби сүртүп же арчып тазалоо толук таза кыла албайт. Бирок истинжа оруну гана сүртүп таза кылууга гана чектелгендиктен сүртүп тазалоо андан башка орунга өтпөйт. (Тактап айтканда истинжа орунунан (көчүктөн) башка жерге нажас жукса сүртүп таза кылбастан жууп таза кылынат). Абу Ханифа жана Абу Юсуфдун (р.м.) пикирлеринде намаздын дурус болушунан тыюучу нажастын көлөмү, истинжа орунунан тышкары, бир теңге көлөмү болуусу этибарга алынат.
Истинжа оруну эсепке алынбаган үчүн.
Имам Мухаммад (р.м.) башка орундарга салыштырып, истинжа оруну менен биргеликте этибарга алынат дейт.
وال يستنجى بعظم وال بروث
Сөөк жана тезек менен истинжа кылынбайт. Анткени Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам бул нерседен тыйган. Эгерде тезек же сөөк менен истинжа кылып койгон
болсо, максат ишке ашат. (Тактап айтканда истинжанын эсебине өтүп, кайрадан истинжа кылуу шарт эмес).
Тезек менен истинжа кылуудан тыйганынын мааниси (себеби) ыпластыктан, ал эми сөөктө болсо ал жиндердин азыгы болгондугунан.
وال بطعام
Тамак-аш менен истинжа кылбайт. Себеби ысырап болуп саналат.
وال بيمينه
Оң кол менен да истинжа кылбайт. Анткени Пайгамбарыбыз саллаллоху алайхи васаллам оң кол менен истинжа кылуудан тыйган.
#89 03 April 2016 - 10:32
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
كتاب الصلوة
Намаз китеби باب المواقيت
Убактылар бөлүмү
أول وقت الفجر اذا طلع الفجر الثانى و ھو البياض المعترض فى االفق وآخر وقتھا ما لم تطلع الشمس
Багымдат намазынын оболгу убагы экинчи таң аткандан (ал экинчи таң асманда туурасынан таралган актык) акыркы убагы күн чыкканча Жабраил а.с. Пайгамбарга (саллаллоху алейхи васаллам) имам болуп намаз окуган хадистин негизинде. Албетте Жабраил а.с. Пайгамбарга (саллаллоху алейхи васаллам) биринчи күнү субху садыкта (таң сүрүлгөн мезгилде) экичи күнү таң толук атып, күн-чыгууга жакын калганда, имам болуп намаз окуп анан Пайгамбарга (саллаллоху алейхи васаллам):
وما بين ھذين الوقتين وقت لك والمتك
«Ушул эки убактын ортосу сен жана сенин үммөтүң үчүн багымдат намазынын убагы», деп айткан. Жалган таң этибарга алынбайт. Ал деген асманда узунунан жарык тарап, артынан караңгылык каптайт Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
ال يغرنكم اذان بالل وال الفجر المستطيل وانما الفجر المستطير فى االفق
«Силерди Билалдын азаны жана жалган таң алдап койбосун. Чыныгы таң асманда туурасынан таралат» деген.
اول وقت الظھر اذا زالت الشمس
Бешим намазынын оболгу убагы күн түш оогон мезгилден. Анткени Жабраил а.с. биринчи күнү күн түш оогон мезгилде келип имам болгон.
وآخر وقتھا عند ابى حنيفة رحمه ﷲ اذا صار ظل كل شئ مثليه سوى فئ الزوال وقاال اذا صار الظل مثله
Акыркы убагы Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде ар бир нерсенин көлөкөсү чак түштөгү көлөкөсүнөн башка эки эсе болгонго чейин. Эки Имам бир эсе болгон деп айтышат. Ал бир эсе болгондо деген сөз да, Абу Ханифадан (р.м.) болгон риваят. Фай-из завал ар бир нерсенин чак түштөгү көлөкөсү эки имамда т.а. Имам Абу Юсуф менен Имам Мухаммадда (р.м.) Жабраил а.с. биринчи күнү келип, ошол убакта Пайгамбарга (саллаллоху алейхи васаллам) имам болгондугу далил, Абу Ханифа (р.м.) Пайгамбардын (саллаллоху алейхи васаллам).
ابردوا بالظھر فان شدة الحر من فيح جھنم
Бешимди күн салкындаганда окугула, албетте күндүн ысыгы тозоктун табынан дегенин далил кылат. Арабтар журтунда күндүн (өтө катуу) ысыгы ушул убакытта болот.
Далилдер бири-бирине карама-каршы келсе да намаздын убагы шек (күмөн) менен өткөрүлбөйт.
واول وقت العصر اذا خرج وقت الظھر على القولين وآخر وقتھا ما لم تغرب الشمس
Асыр намазынын оболгу убагы бешим намазынын убагы чыккан мезгилден, эки сөздүн негизинде. Акыркы убагы күн батканча, анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам)
من ادرك ركعة من العصر قبل ان تغرب الشمس فقد ادركھا
“Ким күн батпастан мурда асырдын бир рекетине жетишкен болсо, асырга жетишкендей” - деген.
و أول وقت المغرب اذا غربت الشمس و آخر وقتھا ما لم يغب الشفق
Шам намазынын оболгу убагы күн баткан убактан, акыркы убагы шафак (күндүн кызыл нуру) жок болгончо, Имам Шафий (р.м.) шам намазы убагынын көлөмү үч рекет намаз окуганчалык эле себеби Жабраил а.с. эки күн келип бир эле убакта имам болгон дейт. Бизде Пайгамбардын (саллаллоху алейхи васаллам).
اول وقت المغرب حين تغرب الشمس وآخر وقتھا حين يغيب الشفق
Шам намазынын оболгу убагы күн баткан мезгилден акыркы убагы шафак жок болгончо деп айтканы далил. Имам Шафий (р.м.) риваят кылган хадис макрух убактан сактануу үчүн айтылган.
ثم الشفق ھو البيض الذى فى االفق بعد الحمرة عند ابى حنيفة رحمه ﷲ تعالى وعندھما ھو الحمرة
Шафак Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде асмандагы кызылдыктан кийин келүүчү актык, Имам Мухаммад жана Имам Абу Юсуфдун (р.м.) пикирлеринде шафак-кызылдык.
Ал Абу Ханифадан (р.м.) болгон риваят. Имам Шафий (р.м.) ушул ойду колдойт. Анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
الشفق الحمرة
Шафак – кызылдык – деп айткан.
Абу Ханифа (р.м.) Пайгамбардын (саллаллоху алейхи васаллам):
آخر وقت المغرب اذا اسود االفق
Шам намазынын акыркы убагы асман карая баштагандан – деген хадисин далил кылат.
Имам Шафийде (р.м.) Шафак ал кызылдык деген риваяты Ибни Умардын (р.з.) сөзү (хадиси эмес), аны Имам Малик (р.м.) Муватто деген китебинде жазган. “Шафак” боюнча Сахабалардын риваяттарында талаш-тартыштар бар.
واول وقت العشاء اذا غاب الشفق وآخر وقتھا ما لم يطلع الفجر
Куптан намазынын оболгу убагы шафак жок болгон мезгилден, акыркы убагы болсо таң атканча, себеби Пайгамбардын (саллаллоху алейхи васаллам).
آخر وقت العشاء حين يطلع الفجر
«Куптандын акыркы убагы таң атканча», деген. Бул хадис Имам Шафий (р.м.) Куптандын акыркы убагы түндүн үчтөн бир бөлүгү кеткенче деген сөзүнө каршы келет.
واول وقت الوتر بعد العشاء و آخره الى طلوع الفجر
Витр намазынын оболгу убагы Куптан намазынан кийин, акыркы убагы таң атканча. Анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
فصلوھا ما بين العشاء الى طلوع الفجر
«витрди куптан менен таңдык ортосундагы убакта окугула» дегени далил.
Бурханудин (р.м.) айтат: Бул Абу Юсуф менен Имам Мухаммаддын (р.м.) пикирлеринде. Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде витрдин убагы куптандын эле убагы, бирок тартипти эске алып витр куптандан мурда окулбайт.فصل ويستحب اإلسفار بالفجر
Багымдат намазын жарык түшкөндө окуу мустахаб.
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) айткан:
اسفروا بالفجر فانه اعظم لالجر
“Багымдатты жарык түшүрүп окугула, албетте сообу чоң болот”. Имам Шафий (р.м.) баардык намаздын убагы киргенден кийин бат окуу мустахаб дейт. Биз ага далилди риваят кылдык жана риваят кылабыз. Мусанниф (жазуучу) айтат:
واالبراد بالظھر فى الصيف وتقديمه فى الشتاء
Бешимди жайында салкын түшкөндө (кечиктирип), ал эми кышында оболгу убагында окуу мустахаб.
Биз риваят кылгандай, Анас (р.з.) риваят кылат:
كان رسول ﷲ صلى ﷲ عليه والسالم اذا كان فى الشتاء بكر بالظھر واذا كان فى الصيف ابرد بھا
“Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) кышында бешимди оболгу убагында окуган. Ал эми жайында болсо, күн салкындаганда окуган”.
وتاخير العصر ما لم تتغير الشمس فى الصيف والشتاء
Асыр намазын кышында да жайында да күндүн нуру көздү уялтпай турган мезгилге жеткирбей кечиктирүү мустахаб. Анткени асырдан кийин нафил окуу макрух болгондуктан, асырдан алдың көбүрөөк нафил намаз окуш үчүн, күндүн нурунун өзгөрүүсү этибарга алынат. Ал ушундай убак – күндү караганда көздөр уялбай калат. Ушул туура, бул убакка чейин намазды кечиктирүү макрух.
ويستحب تعجيل المغرب
Убагы киргенден кийин шамды бат окуу мустахаб. Аны кечиктирип окууда жөөттөргө окшоп калат.
ال تزال امتي بخير ما عجلوا المغرب و اخروا العشاء
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам): “Үммөтүм шамды бат, куптанды кечиктирип окушса жакшылыктан айрылбайт”, деген.
تاخير العشاء الي ما قبل ثلث الليل
Куптан намазын түндүн үчтөн бир бөлүгү өткөнчө кечиктирип окуу мустахаб.
لو ال ان اشق علي امتي الخرت العشاء الي ثلث الليل
Себеби Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
“Үммөтүмө машакаттуу болбогондо куптанды түндүн үчтөн бир бөлүгүнө чейин кечиктирмекмин” деп айткан. Куптандан кийин маектешүү тыйылган аны токтотуу үчүн куптанды кечиктирилет. Жана дагы жаз күнүндө жамаат азайып кетпес үчүн куптан батыраак окулат деген кеп бар. Түндүн жарымына кечиктирүү мубах болот, анткени жамааттын азайып кетүүсү куптанды кечиктирүүнүн макрух экендигинин далили болсо, анын каршысында куптандан кийин маек курбаш үчүн куптанды кечиктирип окуу мустахаб экендигинин далили турат. Андай болсо, түндүн жарымына чейин кечиктирүүгө жол коюлгандыгы такталган.
Ал эми акыркы жарымына кечиктирүү макрух, жамааттын азайып кетүүсү анык болгондугу үчүн. Түндүн акыркы бөлүгүндө кеп ансыз да токтойт.
ويستحب فى الوتر لمن يألف صلوة الليل ان يؤخر الى آخر الليل فان لم يثق باالنتباه اوتر قبل النوم
Түнкү намазга көнүккөн киши үчүн витр намазын түндүн акыркы бөлүгүндө окуусу мустахаб. Түндө туруусуна ишене албаган адам, витр намазын уктаардан мурда окуп алат.
من خاف ان ال يقوم آخر الليل فليوتر اول الليل ومن طمع ان يقوم اخر الليل فليوتر اخر الليل
Анткени Пайгамар (саллаллоху алейхи васаллам):
“Түндүн акыркы бөлүгүндө туруудан кооптонгон киши,
түндүн оболгу бөлүгүндө витр окусун. Ал эми түндүн акырында туруудан үмүттөнгөн киши түндүн акыркы бөлүгүндө витр окусун”- деп айткан. Күн бүркөө күндөрү багымдат, бешим жана шам намаздарын кечиктирип окуу мустахаб. Ал эми асыр менен куптан намаздарын эртерээк окуу мустахаб. Себеби куптанды кечиктирүүдө жамаат азайып кетет, жамгырды этибарга алганда, ал эми асырды кечиктирүүдө макрух убакта окулуп калдыбы!? деген ойго барылат. Багымдатты кечиктирүүдө андай ой (макрух убакта окулду деген ой) жок. Багымдаттын убагы кенен болгондуктан. Этияттан бардык намаздарды кечиктирсе болот, деген Абу Ханифадан (р.м.) риваят бар. Байкап көрүң, намаздын убагыдан кийин (каза) намаз окуса болот. Намаз убагы кирбей намаз окууга болбойт.
Намаз китеби باب المواقيت
Убактылар бөлүмү
أول وقت الفجر اذا طلع الفجر الثانى و ھو البياض المعترض فى االفق وآخر وقتھا ما لم تطلع الشمس
Багымдат намазынын оболгу убагы экинчи таң аткандан (ал экинчи таң асманда туурасынан таралган актык) акыркы убагы күн чыкканча Жабраил а.с. Пайгамбарга (саллаллоху алейхи васаллам) имам болуп намаз окуган хадистин негизинде. Албетте Жабраил а.с. Пайгамбарга (саллаллоху алейхи васаллам) биринчи күнү субху садыкта (таң сүрүлгөн мезгилде) экичи күнү таң толук атып, күн-чыгууга жакын калганда, имам болуп намаз окуп анан Пайгамбарга (саллаллоху алейхи васаллам):
وما بين ھذين الوقتين وقت لك والمتك
«Ушул эки убактын ортосу сен жана сенин үммөтүң үчүн багымдат намазынын убагы», деп айткан. Жалган таң этибарга алынбайт. Ал деген асманда узунунан жарык тарап, артынан караңгылык каптайт Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
ال يغرنكم اذان بالل وال الفجر المستطيل وانما الفجر المستطير فى االفق
«Силерди Билалдын азаны жана жалган таң алдап койбосун. Чыныгы таң асманда туурасынан таралат» деген.
اول وقت الظھر اذا زالت الشمس
Бешим намазынын оболгу убагы күн түш оогон мезгилден. Анткени Жабраил а.с. биринчи күнү күн түш оогон мезгилде келип имам болгон.
وآخر وقتھا عند ابى حنيفة رحمه ﷲ اذا صار ظل كل شئ مثليه سوى فئ الزوال وقاال اذا صار الظل مثله
Акыркы убагы Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде ар бир нерсенин көлөкөсү чак түштөгү көлөкөсүнөн башка эки эсе болгонго чейин. Эки Имам бир эсе болгон деп айтышат. Ал бир эсе болгондо деген сөз да, Абу Ханифадан (р.м.) болгон риваят. Фай-из завал ар бир нерсенин чак түштөгү көлөкөсү эки имамда т.а. Имам Абу Юсуф менен Имам Мухаммадда (р.м.) Жабраил а.с. биринчи күнү келип, ошол убакта Пайгамбарга (саллаллоху алейхи васаллам) имам болгондугу далил, Абу Ханифа (р.м.) Пайгамбардын (саллаллоху алейхи васаллам).
ابردوا بالظھر فان شدة الحر من فيح جھنم
Бешимди күн салкындаганда окугула, албетте күндүн ысыгы тозоктун табынан дегенин далил кылат. Арабтар журтунда күндүн (өтө катуу) ысыгы ушул убакытта болот.
Далилдер бири-бирине карама-каршы келсе да намаздын убагы шек (күмөн) менен өткөрүлбөйт.
واول وقت العصر اذا خرج وقت الظھر على القولين وآخر وقتھا ما لم تغرب الشمس
Асыр намазынын оболгу убагы бешим намазынын убагы чыккан мезгилден, эки сөздүн негизинде. Акыркы убагы күн батканча, анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам)
من ادرك ركعة من العصر قبل ان تغرب الشمس فقد ادركھا
“Ким күн батпастан мурда асырдын бир рекетине жетишкен болсо, асырга жетишкендей” - деген.
و أول وقت المغرب اذا غربت الشمس و آخر وقتھا ما لم يغب الشفق
Шам намазынын оболгу убагы күн баткан убактан, акыркы убагы шафак (күндүн кызыл нуру) жок болгончо, Имам Шафий (р.м.) шам намазы убагынын көлөмү үч рекет намаз окуганчалык эле себеби Жабраил а.с. эки күн келип бир эле убакта имам болгон дейт. Бизде Пайгамбардын (саллаллоху алейхи васаллам).
اول وقت المغرب حين تغرب الشمس وآخر وقتھا حين يغيب الشفق
Шам намазынын оболгу убагы күн баткан мезгилден акыркы убагы шафак жок болгончо деп айтканы далил. Имам Шафий (р.м.) риваят кылган хадис макрух убактан сактануу үчүн айтылган.
ثم الشفق ھو البيض الذى فى االفق بعد الحمرة عند ابى حنيفة رحمه ﷲ تعالى وعندھما ھو الحمرة
Шафак Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде асмандагы кызылдыктан кийин келүүчү актык, Имам Мухаммад жана Имам Абу Юсуфдун (р.м.) пикирлеринде шафак-кызылдык.
Ал Абу Ханифадан (р.м.) болгон риваят. Имам Шафий (р.м.) ушул ойду колдойт. Анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
الشفق الحمرة
Шафак – кызылдык – деп айткан.
Абу Ханифа (р.м.) Пайгамбардын (саллаллоху алейхи васаллам):
آخر وقت المغرب اذا اسود االفق
Шам намазынын акыркы убагы асман карая баштагандан – деген хадисин далил кылат.
Имам Шафийде (р.м.) Шафак ал кызылдык деген риваяты Ибни Умардын (р.з.) сөзү (хадиси эмес), аны Имам Малик (р.м.) Муватто деген китебинде жазган. “Шафак” боюнча Сахабалардын риваяттарында талаш-тартыштар бар.
واول وقت العشاء اذا غاب الشفق وآخر وقتھا ما لم يطلع الفجر
Куптан намазынын оболгу убагы шафак жок болгон мезгилден, акыркы убагы болсо таң атканча, себеби Пайгамбардын (саллаллоху алейхи васаллам).
آخر وقت العشاء حين يطلع الفجر
«Куптандын акыркы убагы таң атканча», деген. Бул хадис Имам Шафий (р.м.) Куптандын акыркы убагы түндүн үчтөн бир бөлүгү кеткенче деген сөзүнө каршы келет.
واول وقت الوتر بعد العشاء و آخره الى طلوع الفجر
Витр намазынын оболгу убагы Куптан намазынан кийин, акыркы убагы таң атканча. Анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
فصلوھا ما بين العشاء الى طلوع الفجر
«витрди куптан менен таңдык ортосундагы убакта окугула» дегени далил.
Бурханудин (р.м.) айтат: Бул Абу Юсуф менен Имам Мухаммаддын (р.м.) пикирлеринде. Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде витрдин убагы куптандын эле убагы, бирок тартипти эске алып витр куптандан мурда окулбайт.فصل ويستحب اإلسفار بالفجر
Багымдат намазын жарык түшкөндө окуу мустахаб.
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) айткан:
اسفروا بالفجر فانه اعظم لالجر
“Багымдатты жарык түшүрүп окугула, албетте сообу чоң болот”. Имам Шафий (р.м.) баардык намаздын убагы киргенден кийин бат окуу мустахаб дейт. Биз ага далилди риваят кылдык жана риваят кылабыз. Мусанниф (жазуучу) айтат:
واالبراد بالظھر فى الصيف وتقديمه فى الشتاء
Бешимди жайында салкын түшкөндө (кечиктирип), ал эми кышында оболгу убагында окуу мустахаб.
Биз риваят кылгандай, Анас (р.з.) риваят кылат:
كان رسول ﷲ صلى ﷲ عليه والسالم اذا كان فى الشتاء بكر بالظھر واذا كان فى الصيف ابرد بھا
“Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) кышында бешимди оболгу убагында окуган. Ал эми жайында болсо, күн салкындаганда окуган”.
وتاخير العصر ما لم تتغير الشمس فى الصيف والشتاء
Асыр намазын кышында да жайында да күндүн нуру көздү уялтпай турган мезгилге жеткирбей кечиктирүү мустахаб. Анткени асырдан кийин нафил окуу макрух болгондуктан, асырдан алдың көбүрөөк нафил намаз окуш үчүн, күндүн нурунун өзгөрүүсү этибарга алынат. Ал ушундай убак – күндү караганда көздөр уялбай калат. Ушул туура, бул убакка чейин намазды кечиктирүү макрух.
ويستحب تعجيل المغرب
Убагы киргенден кийин шамды бат окуу мустахаб. Аны кечиктирип окууда жөөттөргө окшоп калат.
ال تزال امتي بخير ما عجلوا المغرب و اخروا العشاء
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам): “Үммөтүм шамды бат, куптанды кечиктирип окушса жакшылыктан айрылбайт”, деген.
تاخير العشاء الي ما قبل ثلث الليل
Куптан намазын түндүн үчтөн бир бөлүгү өткөнчө кечиктирип окуу мустахаб.
لو ال ان اشق علي امتي الخرت العشاء الي ثلث الليل
Себеби Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
“Үммөтүмө машакаттуу болбогондо куптанды түндүн үчтөн бир бөлүгүнө чейин кечиктирмекмин” деп айткан. Куптандан кийин маектешүү тыйылган аны токтотуу үчүн куптанды кечиктирилет. Жана дагы жаз күнүндө жамаат азайып кетпес үчүн куптан батыраак окулат деген кеп бар. Түндүн жарымына кечиктирүү мубах болот, анткени жамааттын азайып кетүүсү куптанды кечиктирүүнүн макрух экендигинин далили болсо, анын каршысында куптандан кийин маек курбаш үчүн куптанды кечиктирип окуу мустахаб экендигинин далили турат. Андай болсо, түндүн жарымына чейин кечиктирүүгө жол коюлгандыгы такталган.
Ал эми акыркы жарымына кечиктирүү макрух, жамааттын азайып кетүүсү анык болгондугу үчүн. Түндүн акыркы бөлүгүндө кеп ансыз да токтойт.
ويستحب فى الوتر لمن يألف صلوة الليل ان يؤخر الى آخر الليل فان لم يثق باالنتباه اوتر قبل النوم
Түнкү намазга көнүккөн киши үчүн витр намазын түндүн акыркы бөлүгүндө окуусу мустахаб. Түндө туруусуна ишене албаган адам, витр намазын уктаардан мурда окуп алат.
من خاف ان ال يقوم آخر الليل فليوتر اول الليل ومن طمع ان يقوم اخر الليل فليوتر اخر الليل
Анткени Пайгамар (саллаллоху алейхи васаллам):
“Түндүн акыркы бөлүгүндө туруудан кооптонгон киши,
түндүн оболгу бөлүгүндө витр окусун. Ал эми түндүн акырында туруудан үмүттөнгөн киши түндүн акыркы бөлүгүндө витр окусун”- деп айткан. Күн бүркөө күндөрү багымдат, бешим жана шам намаздарын кечиктирип окуу мустахаб. Ал эми асыр менен куптан намаздарын эртерээк окуу мустахаб. Себеби куптанды кечиктирүүдө жамаат азайып кетет, жамгырды этибарга алганда, ал эми асырды кечиктирүүдө макрух убакта окулуп калдыбы!? деген ойго барылат. Багымдатты кечиктирүүдө андай ой (макрух убакта окулду деген ой) жок. Багымдаттын убагы кенен болгондуктан. Этияттан бардык намаздарды кечиктирсе болот, деген Абу Ханифадан (р.м.) риваят бар. Байкап көрүң, намаздын убагыдан кийин (каза) намаз окуса болот. Намаз убагы кирбей намаз окууга болбойт.
#90 04 April 2016 - 10:34
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
فصل فى االوقات التى تكره فيھا الصلوة
Намаз окуу макрух болгон убакыттар бөлүмү
Акаба ибни Амрдин хадисинин негизинде, күн чыгып келе жаткан мезгилде, чак түштө, жана күн батып баратканда намаз окууга болбойт. Ал айтат: “Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) бизди үч убакытта намаз окуудан, өлүктөрүбүздү жерге коюудан тыйды, күн чыгып келе жатканда күн көтөрүлгөнчө, чак түштө күн түштөн оогончо жана күн батып баратканда күн батып кеткенче. Өлүктү жерге коюудан тыйды – деген сөздөн жаназа намазын түшүнүү керек, ал эми өлүктү жерге коюу макрух эмес.
Хадистин жалпы жөнүнөн айтылуусу Имам Шафий (р.м.) парз намаздарды чектөөсүнө (тактап айтканда ушул убактарда парз намаздарды окуса болот Меккеде нафилди макрух убакта окуса болот (Меккеден башка жерде макрух) жана Абу Юсуф (р.м.) жума күнү чак түштө нафил окууга жол коюлган, деген сөздөрүнө да каршы.
وال صلوة جنازة
Биз риваят кылгандай бул убакыттарда жаназа намазын да окууга болобойт.
وال سجدة تالوة
Тилават саждасы да кылынбайт. Себеби анын да намаз мааниси бар.
اال العصر يومه عند الغروب
Бирок ошол күндүн асыр намазын, күн батып баратканда окуса болот, анткени намаз окууга себеп убакыттын калган бөлүгү эгерде толук убакта окууга байланыштырса, анда убакыт чыккандан соң казасын окуу милдет. Намаздын өтүп кеткен убагына байланыштырса, анда акыркы убагында окуучу каза кылып окуган болот. Андай болсо, акыркы
убагында окуган важиб болгон убагында окугандай эле окуптур. Асырдан башка намаздар мындый эмес. Алар толук эмес убакта окулбайт. Себеби алардын убактылары жетиштүү толук убак. Мусанниф (р.з.) жаназа намазын, тилават саждасын ошол макрух убакка чейин кечиктирип окуу макрух деген. Ал эми ошол убактарда жаназа келип калса, жаназаны окуса болот же ошол убактарда тилават аятын окуп калса, анда сажда кылса болот. Анткени жаназанын келип калышы, сажда аятын окулуусу толук эмес убакытта аткарууга түрткү берди.
ويكره ان يتنفل بعد الفجر حتى تطلع الشمس و بعد العصر حتى تغرب
Таң аткандан кийин күн чыкканча, асырдан кийин күн батканча нафил окуу макрух, Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) тыйгандыктан.
وال بأس بان يصلى فى ھذين الوقتين الفوائت ويسجد للتالوة ويصلى على الجنازة
Ушул эки убакта каза намаздарды окуса, тилават саждасын кылса жана жаназа намазын окуса болот. Ушул эки убакта нафил окуса макрух болуусун себеби, парз укугун сактоо үчүн, ошол убакытта парз окуу менен алек болгондой болсун. Ал эми ал убактын өзүндө эч кандай макрух болууга тийешеси жок. Демек парз намаздардын акында макрух эмес.
(Жогоруда айтылгандай каза намаздарды ушул эки убакта окуса болот дегенге эскетрме). Өз-өзүнөн милдет болгон сажда аяты да ушул убакта макрух эмес. Себеби ал пенденин ыктыяры менен милдет болгон эмес. Ал эми назир намазын бул убактарда окуу макрух, себеби назир намазын милдет болуусу назыр кылуучу жактан болду, тавафтын эки рекет намазы, жана намазды баштап бузуп алса, аны кайра окуу ошол эки макрух убактарда макрух. Анткени бул намаздардын важиб болуусуна башка жак себеп болду. Ал тавафтын бүтүшү жана намаз окуучуга намаздын бузулуусунан сактап калуунун важиб болуусу.
ويكره ان يتنفل بعد طلوع الفجر باكثر من ركعتى الفجر
Таң аткандан кийин багымдаттын эки рекет сүннөтүнөн башка нафил окуу макрух. Анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) канчалык намаз окууга кызыкса да эки рекеттен артык намаз окуган эмес.
وال يتنفل بعد الغروب قبل الفرض
Күн баткандан кийин парздан мурун нафил окулбайт себеби шам намазын кечиктирип коёт.
وال اذا خرج االمام للخطبة يوم الجمعة الى ان يفرغ من خطبته
Жума күнү имам кутба окуп жаткан мезгилде кутбаны окуп бүтмөйүнчө нафил окулбайт. Нафил намаз менен алек болуп кутбаны уга албай калат.
Намаз окуу макрух болгон убакыттар бөлүмү
Акаба ибни Амрдин хадисинин негизинде, күн чыгып келе жаткан мезгилде, чак түштө, жана күн батып баратканда намаз окууга болбойт. Ал айтат: “Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) бизди үч убакытта намаз окуудан, өлүктөрүбүздү жерге коюудан тыйды, күн чыгып келе жатканда күн көтөрүлгөнчө, чак түштө күн түштөн оогончо жана күн батып баратканда күн батып кеткенче. Өлүктү жерге коюудан тыйды – деген сөздөн жаназа намазын түшүнүү керек, ал эми өлүктү жерге коюу макрух эмес.
Хадистин жалпы жөнүнөн айтылуусу Имам Шафий (р.м.) парз намаздарды чектөөсүнө (тактап айтканда ушул убактарда парз намаздарды окуса болот Меккеде нафилди макрух убакта окуса болот (Меккеден башка жерде макрух) жана Абу Юсуф (р.м.) жума күнү чак түштө нафил окууга жол коюлган, деген сөздөрүнө да каршы.
وال صلوة جنازة
Биз риваят кылгандай бул убакыттарда жаназа намазын да окууга болобойт.
وال سجدة تالوة
Тилават саждасы да кылынбайт. Себеби анын да намаз мааниси бар.
اال العصر يومه عند الغروب
Бирок ошол күндүн асыр намазын, күн батып баратканда окуса болот, анткени намаз окууга себеп убакыттын калган бөлүгү эгерде толук убакта окууга байланыштырса, анда убакыт чыккандан соң казасын окуу милдет. Намаздын өтүп кеткен убагына байланыштырса, анда акыркы убагында окуучу каза кылып окуган болот. Андай болсо, акыркы
убагында окуган важиб болгон убагында окугандай эле окуптур. Асырдан башка намаздар мындый эмес. Алар толук эмес убакта окулбайт. Себеби алардын убактылары жетиштүү толук убак. Мусанниф (р.з.) жаназа намазын, тилават саждасын ошол макрух убакка чейин кечиктирип окуу макрух деген. Ал эми ошол убактарда жаназа келип калса, жаназаны окуса болот же ошол убактарда тилават аятын окуп калса, анда сажда кылса болот. Анткени жаназанын келип калышы, сажда аятын окулуусу толук эмес убакытта аткарууга түрткү берди.
ويكره ان يتنفل بعد الفجر حتى تطلع الشمس و بعد العصر حتى تغرب
Таң аткандан кийин күн чыкканча, асырдан кийин күн батканча нафил окуу макрух, Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) тыйгандыктан.
وال بأس بان يصلى فى ھذين الوقتين الفوائت ويسجد للتالوة ويصلى على الجنازة
Ушул эки убакта каза намаздарды окуса, тилават саждасын кылса жана жаназа намазын окуса болот. Ушул эки убакта нафил окуса макрух болуусун себеби, парз укугун сактоо үчүн, ошол убакытта парз окуу менен алек болгондой болсун. Ал эми ал убактын өзүндө эч кандай макрух болууга тийешеси жок. Демек парз намаздардын акында макрух эмес.
(Жогоруда айтылгандай каза намаздарды ушул эки убакта окуса болот дегенге эскетрме). Өз-өзүнөн милдет болгон сажда аяты да ушул убакта макрух эмес. Себеби ал пенденин ыктыяры менен милдет болгон эмес. Ал эми назир намазын бул убактарда окуу макрух, себеби назир намазын милдет болуусу назыр кылуучу жактан болду, тавафтын эки рекет намазы, жана намазды баштап бузуп алса, аны кайра окуу ошол эки макрух убактарда макрух. Анткени бул намаздардын важиб болуусуна башка жак себеп болду. Ал тавафтын бүтүшү жана намаз окуучуга намаздын бузулуусунан сактап калуунун важиб болуусу.
ويكره ان يتنفل بعد طلوع الفجر باكثر من ركعتى الفجر
Таң аткандан кийин багымдаттын эки рекет сүннөтүнөн башка нафил окуу макрух. Анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) канчалык намаз окууга кызыкса да эки рекеттен артык намаз окуган эмес.
وال يتنفل بعد الغروب قبل الفرض
Күн баткандан кийин парздан мурун нафил окулбайт себеби шам намазын кечиктирип коёт.
وال اذا خرج االمام للخطبة يوم الجمعة الى ان يفرغ من خطبته
Жума күнү имам кутба окуп жаткан мезгилде кутбаны окуп бүтмөйүнчө нафил окулбайт. Нафил намаз менен алек болуп кутбаны уга албай калат.
#91 04 April 2016 - 10:37
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
فصل فى االوقات التى تكره فيھا الصلوة
Намаз окуу макрух болгон убакыттар бөлүмү
Акаба ибни Амрдин хадисинин негизинде, күн чыгып келе жаткан мезгилде, чак түштө, жана күн батып баратканда намаз окууга болбойт. Ал айтат: “Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) бизди үч убакытта намаз окуудан, өлүктөрүбүздү жерге коюудан тыйды, күн чыгып келе жатканда күн көтөрүлгөнчө, чак түштө күн түштөн оогончо жана күн батып баратканда күн батып кеткенче. Өлүктү жерге коюудан тыйды – деген сөздөн жаназа намазын түшүнүү керек, ал эми өлүктү жерге коюу макрух эмес.
Хадистин жалпы жөнүнөн айтылуусу Имам Шафий (р.м.) парз намаздарды чектөөсүнө (тактап айтканда ушул убактарда парз намаздарды окуса болот Меккеде нафилди макрух убакта окуса болот (Меккеден башка жерде макрух) жана Абу Юсуф (р.м.) жума күнү чак түштө нафил окууга жол коюлган, деген сөздөрүнө да каршы.
وال صلوة جنازة
Биз риваят кылгандай бул убакыттарда жаназа намазын да окууга болобойт.
وال سجدة تالوة
Тилават саждасы да кылынбайт. Себеби анын да намаз мааниси бар.
اال العصر يومه عند الغروب
Бирок ошол күндүн асыр намазын, күн батып баратканда окуса болот, анткени намаз окууга себеп убакыттын калган бөлүгү эгерде толук убакта окууга байланыштырса, анда убакыт чыккандан соң казасын окуу милдет. Намаздын өтүп кеткен убагына байланыштырса, анда акыркы убагында окуучу каза кылып окуган болот. Андай болсо, акыркы
убагында окуган важиб болгон убагында окугандай эле окуптур. Асырдан башка намаздар мындый эмес. Алар толук эмес убакта окулбайт. Себеби алардын убактылары жетиштүү толук убак. Мусанниф (р.з.) жаназа намазын, тилават саждасын ошол макрух убакка чейин кечиктирип окуу макрух деген. Ал эми ошол убактарда жаназа келип калса, жаназаны окуса болот же ошол убактарда тилават аятын окуп калса, анда сажда кылса болот. Анткени жаназанын келип калышы, сажда аятын окулуусу толук эмес убакытта аткарууга түрткү берди.
ويكره ان يتنفل بعد الفجر حتى تطلع الشمس و بعد العصر حتى تغرب
Таң аткандан кийин күн чыкканча, асырдан кийин күн батканча нафил окуу макрух, Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) тыйгандыктан.
وال بأس بان يصلى فى ھذين الوقتين الفوائت ويسجد للتالوة ويصلى على الجنازة
Ушул эки убакта каза намаздарды окуса, тилават саждасын кылса жана жаназа намазын окуса болот. Ушул эки убакта нафил окуса макрух болуусун себеби, парз укугун сактоо үчүн, ошол убакытта парз окуу менен алек болгондой болсун. Ал эми ал убактын өзүндө эч кандай макрух болууга тийешеси жок. Демек парз намаздардын акында макрух эмес.
(Жогоруда айтылгандай каза намаздарды ушул эки убакта окуса болот дегенге эскетрме). Өз-өзүнөн милдет болгон сажда аяты да ушул убакта макрух эмес. Себеби ал пенденин ыктыяры менен милдет болгон эмес. Ал эми назир намазын бул убактарда окуу макрух, себеби назир намазын милдет болуусу назыр кылуучу жактан болду, тавафтын эки рекет намазы, жана намазды баштап бузуп алса, аны кайра окуу ошол эки макрух убактарда макрух. Анткени бул намаздардын важиб болуусуна башка жак себеп болду. Ал тавафтын бүтүшү жана намаз окуучуга намаздын бузулуусунан сактап калуунун важиб болуусу.мунара кең болгондуктан эки бутун жерден үзбөй турганда жүзүн оң жана сол тарапка бура албаса айланып азан айтсын.
Мунарада айланбастан жүзүн оң жана солго буруп азан айтуу сүннөт. Муктаждык болбосо андай кылуу зарыл эмес.
واالفضل للمؤذن ان يجعل اصبعيه فى اذنيه
Эки сөөмөйүн эки кулагын ичине киргизип азан айтуу, азанчы үчүн абзел. Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) Билалга ушундай азан айтууга буйруган, себеби үнү бийик чыгып, алыстагылар да угушат.
وان لم يفعل فحسن
Сөөмөйүн кулакка киргизбей азан айтса да болот анткени ал негизги сүннөт эмес.
والتثويب فى الفجر حى على الصلوة حى على الفالح مرتين بين االذان واالقامة حسن
Багымдатта азан менен такбирдин ортосунда “Хаййа-алас солах, хаййа-алал фалаах” деп чакыруу жакшы иш, себеби бул убак уйкунун жана капилеттиктин убагы.
وكره فى سائر الصلوات
Башка намаздарда мындай айтуу макрух. Тасвибтин мааниси (чакыруудан соң дагы чакыруу) адамдардын көнгөн адаттарынча. Бул чакырыкты сахабалардан кийин, Куфа аалымдары адамдардын ахбалы өзгөрүп кеткендиктен пайда кылышкан. Биз айтып кеткендей мындай чакырыкты багымдатка чектешкен. Дин иштеринде адамдардын жалкоолугу ачык байкала баштагандыктан бардык намаздарда эле чакырыкты айтууну акыркы аалымдар каалашкан. Абу Юсуф (р.м.) бардык намаздарда азанчынын амирге “Ассаламу алайка айюхал амир ва рахматуллохи ва барокаатуху, хайя-алас солаах, хайя-алах фалах, ассалату ярхамукалоох, деп айтуусунун зыяны жок дейт. Имам Мухаммад (р.м.) аны бидаат (исламда жок нерсе) деп санайт.
Себеби адамдар жамаат ишинде баары бирдей. Абу Юсуф
(р.м.) аларга чектегени мусулмандардын жумушу менен өтө эле алек болуп, жамааттан калып калбоосу үчүн мындай билдирүү казы муфтилерге да керек.
ويجلس بين االذان واالقامة اال فى المغرب وھذا عند ابى حنيفة رحمه ﷲ وقاال يجلس فى المغرب ايضا جلسة خفيفة
Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде, шамдан башка намаздарда азан менен такбирдин ортосунда азанчы олтурат, эки имамда шамда дагы олтурат, себеби азан менен такбирдин ортосун бөлүү милдет, кошуп коюу макрух, тыныгуу менен бөлүү жетишсиз, анткени тыныгуу азан келимелеринин ортосунда келет, эки кутбанын ортосун олтуруп бөлгөндөй олтуруп бөлүш керек, дешет. Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде (намазды) кечиктирүү макрух.
Намазды кечиктирүүдөн сактанып, бир аз тыныгуу менен бөлүп койсо жетиштүү. Биздин маселебизде орундар башкача (тактап айтканда азан сыртта мунарада айтылат, такбир болсо мечиттин ичинде айтылат). Ошондой эле азан келимелерин тартиби башка, такбир келимелери айтуу тартиби да башка. Демек азан менен такбирдин ортосун бир аз тыныгуу менен бөлсө болот. Кутбаны болсо мындай тартипте бөлүү болбойт. Имам Шафий (р.м.) башка намаздарга салыштырып, азан менен такбирдин ортосун эки рекет намаз менен бөлөт дейт. Шам менен башка намаздардын айырмасын биз айтып өттүк, Абу Юсуф (р.м.) айтат: Абу Ханифа (р.м.) шамга азан айтып, артынан дароо такбир айткан, азан менен такбирдин ортосунда олтурбады, бул биз айтканды кубаттайт. Тактап айтканда азанчы шамда азан менен такбирдин ортосунда олтурбайт.
Азанчынын сүннөт илимин жакшы билиши мустахаб.
يؤذن لكم خياركم
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) силердин (илим жагынан) жакшыңар азан айтсын деген:
Намаз окуу макрух болгон убакыттар бөлүмү
Акаба ибни Амрдин хадисинин негизинде, күн чыгып келе жаткан мезгилде, чак түштө, жана күн батып баратканда намаз окууга болбойт. Ал айтат: “Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) бизди үч убакытта намаз окуудан, өлүктөрүбүздү жерге коюудан тыйды, күн чыгып келе жатканда күн көтөрүлгөнчө, чак түштө күн түштөн оогончо жана күн батып баратканда күн батып кеткенче. Өлүктү жерге коюудан тыйды – деген сөздөн жаназа намазын түшүнүү керек, ал эми өлүктү жерге коюу макрух эмес.
Хадистин жалпы жөнүнөн айтылуусу Имам Шафий (р.м.) парз намаздарды чектөөсүнө (тактап айтканда ушул убактарда парз намаздарды окуса болот Меккеде нафилди макрух убакта окуса болот (Меккеден башка жерде макрух) жана Абу Юсуф (р.м.) жума күнү чак түштө нафил окууга жол коюлган, деген сөздөрүнө да каршы.
وال صلوة جنازة
Биз риваят кылгандай бул убакыттарда жаназа намазын да окууга болобойт.
وال سجدة تالوة
Тилават саждасы да кылынбайт. Себеби анын да намаз мааниси бар.
اال العصر يومه عند الغروب
Бирок ошол күндүн асыр намазын, күн батып баратканда окуса болот, анткени намаз окууга себеп убакыттын калган бөлүгү эгерде толук убакта окууга байланыштырса, анда убакыт чыккандан соң казасын окуу милдет. Намаздын өтүп кеткен убагына байланыштырса, анда акыркы убагында окуучу каза кылып окуган болот. Андай болсо, акыркы
убагында окуган важиб болгон убагында окугандай эле окуптур. Асырдан башка намаздар мындый эмес. Алар толук эмес убакта окулбайт. Себеби алардын убактылары жетиштүү толук убак. Мусанниф (р.з.) жаназа намазын, тилават саждасын ошол макрух убакка чейин кечиктирип окуу макрух деген. Ал эми ошол убактарда жаназа келип калса, жаназаны окуса болот же ошол убактарда тилават аятын окуп калса, анда сажда кылса болот. Анткени жаназанын келип калышы, сажда аятын окулуусу толук эмес убакытта аткарууга түрткү берди.
ويكره ان يتنفل بعد الفجر حتى تطلع الشمس و بعد العصر حتى تغرب
Таң аткандан кийин күн чыкканча, асырдан кийин күн батканча нафил окуу макрух, Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) тыйгандыктан.
وال بأس بان يصلى فى ھذين الوقتين الفوائت ويسجد للتالوة ويصلى على الجنازة
Ушул эки убакта каза намаздарды окуса, тилават саждасын кылса жана жаназа намазын окуса болот. Ушул эки убакта нафил окуса макрух болуусун себеби, парз укугун сактоо үчүн, ошол убакытта парз окуу менен алек болгондой болсун. Ал эми ал убактын өзүндө эч кандай макрух болууга тийешеси жок. Демек парз намаздардын акында макрух эмес.
(Жогоруда айтылгандай каза намаздарды ушул эки убакта окуса болот дегенге эскетрме). Өз-өзүнөн милдет болгон сажда аяты да ушул убакта макрух эмес. Себеби ал пенденин ыктыяры менен милдет болгон эмес. Ал эми назир намазын бул убактарда окуу макрух, себеби назир намазын милдет болуусу назыр кылуучу жактан болду, тавафтын эки рекет намазы, жана намазды баштап бузуп алса, аны кайра окуу ошол эки макрух убактарда макрух. Анткени бул намаздардын важиб болуусуна башка жак себеп болду. Ал тавафтын бүтүшү жана намаз окуучуга намаздын бузулуусунан сактап калуунун важиб болуусу.мунара кең болгондуктан эки бутун жерден үзбөй турганда жүзүн оң жана сол тарапка бура албаса айланып азан айтсын.
Мунарада айланбастан жүзүн оң жана солго буруп азан айтуу сүннөт. Муктаждык болбосо андай кылуу зарыл эмес.
واالفضل للمؤذن ان يجعل اصبعيه فى اذنيه
Эки сөөмөйүн эки кулагын ичине киргизип азан айтуу, азанчы үчүн абзел. Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) Билалга ушундай азан айтууга буйруган, себеби үнү бийик чыгып, алыстагылар да угушат.
وان لم يفعل فحسن
Сөөмөйүн кулакка киргизбей азан айтса да болот анткени ал негизги сүннөт эмес.
والتثويب فى الفجر حى على الصلوة حى على الفالح مرتين بين االذان واالقامة حسن
Багымдатта азан менен такбирдин ортосунда “Хаййа-алас солах, хаййа-алал фалаах” деп чакыруу жакшы иш, себеби бул убак уйкунун жана капилеттиктин убагы.
وكره فى سائر الصلوات
Башка намаздарда мындай айтуу макрух. Тасвибтин мааниси (чакыруудан соң дагы чакыруу) адамдардын көнгөн адаттарынча. Бул чакырыкты сахабалардан кийин, Куфа аалымдары адамдардын ахбалы өзгөрүп кеткендиктен пайда кылышкан. Биз айтып кеткендей мындай чакырыкты багымдатка чектешкен. Дин иштеринде адамдардын жалкоолугу ачык байкала баштагандыктан бардык намаздарда эле чакырыкты айтууну акыркы аалымдар каалашкан. Абу Юсуф (р.м.) бардык намаздарда азанчынын амирге “Ассаламу алайка айюхал амир ва рахматуллохи ва барокаатуху, хайя-алас солаах, хайя-алах фалах, ассалату ярхамукалоох, деп айтуусунун зыяны жок дейт. Имам Мухаммад (р.м.) аны бидаат (исламда жок нерсе) деп санайт.
Себеби адамдар жамаат ишинде баары бирдей. Абу Юсуф
(р.м.) аларга чектегени мусулмандардын жумушу менен өтө эле алек болуп, жамааттан калып калбоосу үчүн мындай билдирүү казы муфтилерге да керек.
ويجلس بين االذان واالقامة اال فى المغرب وھذا عند ابى حنيفة رحمه ﷲ وقاال يجلس فى المغرب ايضا جلسة خفيفة
Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде, шамдан башка намаздарда азан менен такбирдин ортосунда азанчы олтурат, эки имамда шамда дагы олтурат, себеби азан менен такбирдин ортосун бөлүү милдет, кошуп коюу макрух, тыныгуу менен бөлүү жетишсиз, анткени тыныгуу азан келимелеринин ортосунда келет, эки кутбанын ортосун олтуруп бөлгөндөй олтуруп бөлүш керек, дешет. Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде (намазды) кечиктирүү макрух.
Намазды кечиктирүүдөн сактанып, бир аз тыныгуу менен бөлүп койсо жетиштүү. Биздин маселебизде орундар башкача (тактап айтканда азан сыртта мунарада айтылат, такбир болсо мечиттин ичинде айтылат). Ошондой эле азан келимелерин тартиби башка, такбир келимелери айтуу тартиби да башка. Демек азан менен такбирдин ортосун бир аз тыныгуу менен бөлсө болот. Кутбаны болсо мындай тартипте бөлүү болбойт. Имам Шафий (р.м.) башка намаздарга салыштырып, азан менен такбирдин ортосун эки рекет намаз менен бөлөт дейт. Шам менен башка намаздардын айырмасын биз айтып өттүк, Абу Юсуф (р.м.) айтат: Абу Ханифа (р.м.) шамга азан айтып, артынан дароо такбир айткан, азан менен такбирдин ортосунда олтурбады, бул биз айтканды кубаттайт. Тактап айтканда азанчы шамда азан менен такбирдин ортосунда олтурбайт.
Азанчынын сүннөт илимин жакшы билиши мустахаб.
يؤذن لكم خياركم
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) силердин (илим жагынан) жакшыңар азан айтсын деген:
#92 04 April 2016 - 10:49
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
باب االذان
Азан бөлүмү
االذان سنة للصلوات الخمس والجمعة دون ما سواھا
Беш маал намаздарга жана жумага азан айтуу сүннөт, башка намаздарга азан айтуу сүннөт эмес. Мутаваатир хадисте келгени үчүн.
و صفة االذان معروفة
Азандын сыпаты (айтылыш тартиби), белгилүү асмандан түшүүчү периште айтканындай.
وال ترجيع فيه
Азанда таржи жок. Таржи бул эки шахадат келимелерин үнүн пас кылып айткандан кийин, кийинки шахадат келимелерин үнүн бийик көтөрүп айтуу. Имам Шафи (р.м.) Абу Махзуранын хадисине таянып, үнүн бирде бийик бирде жапыз кылса болот дейт. Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) ага ушундай буйруган. Бизде болсо белгилүү хадистерде андай кылып айтууга болбойт. Имам Шафий (р.м.) риваят кылган хадисте Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) таалим үчүн таржий (үнүн бирде көтөрүп бирде жапыз) кылган. Аны ал таржий деп күмөн кылган.
و يزيد فى اذان بعد الفالح الصلوة خير من النوم مرتين
Багымдат намазынын азанында “Ассолату хойрум минаннаум” (намаз уйкудан жакшыраак) деп эки жолу кошуп айтат. Анткени Хазрети Билал Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) уктап жатканда ушинтип: “ассалату хойрум минан-наум” деп – айткан. Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам): “ бул кандай жакшы, муну азаныңа кош” деген.
Багымдат уйкунун, капилеттиктин убагы болгондуктан, багымдаттын азанына кошуп айтылат.
[واالقامة مثل االذان اال انه يزيد فيھا بعد الفالح قد قامت الصلوة مرتين
Комат (такбир) азандын окшошу. Бирок “Хайя аьлал фалах” тан кийин “код коматис салати” деген сөз эки жолу кошулуп айтылат. Асмандан түшүүчү периштенин ушундай айтканы көп хадистерде белгилүү. Бул риваят Имам Шафиинин (р.м.) такбир сөздөрү “код коматис солахтан” башкасы жалгыз жалгыздан айтылат деген сөзүнө каршы келет.
ويترسل فى االذان و يحدر فى االقامة لقوله عليه السلم اذا اذنت فترسل و اذا اقمت فاحدر
Азан айтканыңда сөздөрдүн ортолорун бөлүп, жай айтат, ал эми такбир айтканда бат-бат айтылат. Анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) азан айтканыңда демек эки сөздүн ортосун тыным менен бөлүп, жай айткын, такбир айтканыңда бат-бат айткын деген. Мына ушул тартипте азан айтуу мустахаб.
و يستقبل بھما القبلة
Азан, такбир экөө тең кыблага карап айтылат, себеби асмандан түшүүчү периште кыблага карап азан айткан.
Кыблага карабай азан айтса да болот, максат (чакырык) ишке ашкандыктан, бирок сүннөткө каршы болгондуктан макрух болот.
ويحول وجھه للصلوة والفالح يمنة ويسرة
“Хаййа алас солаах” жана “хаййа-алал фалаах” сөздөрүн айткан учурда жүзү менен оң жана сол тарапка кайрылат себеби азан аркылуу адамдарга кайрылып жаткандыктан алар тарапка жүзүн бурат.
وان استدار فى صومعته فحسن
Азанчы азанды мунарада айланып айтса жакшы болот.
(Имам Мухаммаддын жакшы болот дегенден) максаты мунара кең болгондуктан эки бутун жерден үзбөй турганда жүзүн оң жана сол тарапка бура албаса айланып азан айтсын.
Мунарада айланбастан жүзүн оң жана солго буруп азан айтуу сүннөт. Муктаждык болбосо андай кылуу зарыл эмес.
واالفضل للمؤذن ان يجعل اصبعيه فى اذنيه
Эки сөөмөйүн эки кулагын ичине киргизип азан айтуу, азанчы үчүн абзел. Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) Билалга ушундай азан айтууга буйруган, себеби үнү бийик чыгып, алыстагылар да угушат.
وان لم يفعل فحسن
Сөөмөйүн кулакка киргизбей азан айтса да болот анткени ал негизги сүннөт эмес.
والتثويب فى الفجر حى على الصلوة حى على الفالح مرتين بين االذان واالقامة حسن
Багымдатта азан менен такбирдин ортосунда “Хаййа-алас солах, хаййа-алал фалаах” деп чакыруу жакшы иш, себеби бул убак уйкунун жана капилеттиктин убагы.
وكره فى سائر الصلوات
Башка намаздарда мындай айтуу макрух. Тасвибтин мааниси (чакыруудан соң дагы чакыруу) адамдардын көнгөн адаттарынча. Бул чакырыкты сахабалардан кийин, Куфа аалымдары адамдардын ахбалы өзгөрүп кеткендиктен пайда кылышкан. Биз айтып кеткендей мындай чакырыкты багымдатка чектешкен. Дин иштеринде адамдардын жалкоолугу ачык байкала баштагандыктан бардык намаздарда эле чакырыкты айтууну акыркы аалымдар каалашкан. Абу Юсуф (р.м.) бардык намаздарда азанчынын амирге “Ассаламу алайка айюхал амир ва рахматуллохи ва барокаатуху, хайя-алас солаах, хайя-алах фалах, ассалату ярхамукалоох, деп айтуусунун зыяны жок дейт. Имам Мухаммад (р.м.) аны бидаат (исламда жок нерсе) деп санайт.
Себеби адамдар жамаат ишинде баары бирдей. Абу Юсуф
(р.м.) аларга чектегени мусулмандардын жумушу менен өтө эле алек болуп, жамааттан калып калбоосу үчүн мындай билдирүү казы муфтилерге да керек.
ويجلس بين االذان واالقامة اال فى المغرب وھذا عند ابى حنيفة رحمه ﷲ وقاال يجلس فى المغرب ايضا جلسة خفيفة
Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде, шамдан башка намаздарда азан менен такбирдин ортосунда азанчы олтурат, эки имамда шамда дагы олтурат, себеби азан менен такбирдин ортосун бөлүү милдет, кошуп коюу макрух, тыныгуу менен бөлүү жетишсиз, анткени тыныгуу азан келимелеринин ортосунда келет, эки кутбанын ортосун олтуруп бөлгөндөй олтуруп бөлүш керек, дешет. Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде (намазды) кечиктирүү макрух.
Намазды кечиктирүүдөн сактанып, бир аз тыныгуу менен бөлүп койсо жетиштүү. Биздин маселебизде орундар башкача (тактап айтканда азан сыртта мунарада айтылат, такбир болсо мечиттин ичинде айтылат). Ошондой эле азан келимелерин тартиби башка, такбир келимелери айтуу тартиби да башка. Демек азан менен такбирдин ортосун бир аз тыныгуу менен бөлсө болот. Кутбаны болсо мындай тартипте бөлүү болбойт. Имам Шафий (р.м.) башка намаздарга салыштырып, азан менен такбирдин ортосун эки рекет намаз менен бөлөт дейт. Шам менен башка намаздардын айырмасын биз айтып өттүк, Абу Юсуф (р.м.) айтат: Абу Ханифа (р.м.) шамга азан айтып, артынан дароо такбир айткан, азан менен такбирдин ортосунда олтурбады, бул биз айтканды кубаттайт. Тактап айтканда азанчы шамда азан менен такбирдин ортосунда олтурбайт.
Азанчынын сүннөт илимин жакшы билиши мустахаб.
يؤذن لكم خياركم
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) силердин (илим жагынан) жакшыңар азан айтсын деген:
Азан бөлүмү
االذان سنة للصلوات الخمس والجمعة دون ما سواھا
Беш маал намаздарга жана жумага азан айтуу сүннөт, башка намаздарга азан айтуу сүннөт эмес. Мутаваатир хадисте келгени үчүн.
و صفة االذان معروفة
Азандын сыпаты (айтылыш тартиби), белгилүү асмандан түшүүчү периште айтканындай.
وال ترجيع فيه
Азанда таржи жок. Таржи бул эки шахадат келимелерин үнүн пас кылып айткандан кийин, кийинки шахадат келимелерин үнүн бийик көтөрүп айтуу. Имам Шафи (р.м.) Абу Махзуранын хадисине таянып, үнүн бирде бийик бирде жапыз кылса болот дейт. Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) ага ушундай буйруган. Бизде болсо белгилүү хадистерде андай кылып айтууга болбойт. Имам Шафий (р.м.) риваят кылган хадисте Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) таалим үчүн таржий (үнүн бирде көтөрүп бирде жапыз) кылган. Аны ал таржий деп күмөн кылган.
و يزيد فى اذان بعد الفالح الصلوة خير من النوم مرتين
Багымдат намазынын азанында “Ассолату хойрум минаннаум” (намаз уйкудан жакшыраак) деп эки жолу кошуп айтат. Анткени Хазрети Билал Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) уктап жатканда ушинтип: “ассалату хойрум минан-наум” деп – айткан. Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам): “ бул кандай жакшы, муну азаныңа кош” деген.
Багымдат уйкунун, капилеттиктин убагы болгондуктан, багымдаттын азанына кошуп айтылат.
[واالقامة مثل االذان اال انه يزيد فيھا بعد الفالح قد قامت الصلوة مرتين
Комат (такбир) азандын окшошу. Бирок “Хайя аьлал фалах” тан кийин “код коматис салати” деген сөз эки жолу кошулуп айтылат. Асмандан түшүүчү периштенин ушундай айтканы көп хадистерде белгилүү. Бул риваят Имам Шафиинин (р.м.) такбир сөздөрү “код коматис солахтан” башкасы жалгыз жалгыздан айтылат деген сөзүнө каршы келет.
ويترسل فى االذان و يحدر فى االقامة لقوله عليه السلم اذا اذنت فترسل و اذا اقمت فاحدر
Азан айтканыңда сөздөрдүн ортолорун бөлүп, жай айтат, ал эми такбир айтканда бат-бат айтылат. Анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) азан айтканыңда демек эки сөздүн ортосун тыным менен бөлүп, жай айткын, такбир айтканыңда бат-бат айткын деген. Мына ушул тартипте азан айтуу мустахаб.
و يستقبل بھما القبلة
Азан, такбир экөө тең кыблага карап айтылат, себеби асмандан түшүүчү периште кыблага карап азан айткан.
Кыблага карабай азан айтса да болот, максат (чакырык) ишке ашкандыктан, бирок сүннөткө каршы болгондуктан макрух болот.
ويحول وجھه للصلوة والفالح يمنة ويسرة
“Хаййа алас солаах” жана “хаййа-алал фалаах” сөздөрүн айткан учурда жүзү менен оң жана сол тарапка кайрылат себеби азан аркылуу адамдарга кайрылып жаткандыктан алар тарапка жүзүн бурат.
وان استدار فى صومعته فحسن
Азанчы азанды мунарада айланып айтса жакшы болот.
(Имам Мухаммаддын жакшы болот дегенден) максаты мунара кең болгондуктан эки бутун жерден үзбөй турганда жүзүн оң жана сол тарапка бура албаса айланып азан айтсын.
Мунарада айланбастан жүзүн оң жана солго буруп азан айтуу сүннөт. Муктаждык болбосо андай кылуу зарыл эмес.
واالفضل للمؤذن ان يجعل اصبعيه فى اذنيه
Эки сөөмөйүн эки кулагын ичине киргизип азан айтуу, азанчы үчүн абзел. Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) Билалга ушундай азан айтууга буйруган, себеби үнү бийик чыгып, алыстагылар да угушат.
وان لم يفعل فحسن
Сөөмөйүн кулакка киргизбей азан айтса да болот анткени ал негизги сүннөт эмес.
والتثويب فى الفجر حى على الصلوة حى على الفالح مرتين بين االذان واالقامة حسن
Багымдатта азан менен такбирдин ортосунда “Хаййа-алас солах, хаййа-алал фалаах” деп чакыруу жакшы иш, себеби бул убак уйкунун жана капилеттиктин убагы.
وكره فى سائر الصلوات
Башка намаздарда мындай айтуу макрух. Тасвибтин мааниси (чакыруудан соң дагы чакыруу) адамдардын көнгөн адаттарынча. Бул чакырыкты сахабалардан кийин, Куфа аалымдары адамдардын ахбалы өзгөрүп кеткендиктен пайда кылышкан. Биз айтып кеткендей мындай чакырыкты багымдатка чектешкен. Дин иштеринде адамдардын жалкоолугу ачык байкала баштагандыктан бардык намаздарда эле чакырыкты айтууну акыркы аалымдар каалашкан. Абу Юсуф (р.м.) бардык намаздарда азанчынын амирге “Ассаламу алайка айюхал амир ва рахматуллохи ва барокаатуху, хайя-алас солаах, хайя-алах фалах, ассалату ярхамукалоох, деп айтуусунун зыяны жок дейт. Имам Мухаммад (р.м.) аны бидаат (исламда жок нерсе) деп санайт.
Себеби адамдар жамаат ишинде баары бирдей. Абу Юсуф
(р.м.) аларга чектегени мусулмандардын жумушу менен өтө эле алек болуп, жамааттан калып калбоосу үчүн мындай билдирүү казы муфтилерге да керек.
ويجلس بين االذان واالقامة اال فى المغرب وھذا عند ابى حنيفة رحمه ﷲ وقاال يجلس فى المغرب ايضا جلسة خفيفة
Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде, шамдан башка намаздарда азан менен такбирдин ортосунда азанчы олтурат, эки имамда шамда дагы олтурат, себеби азан менен такбирдин ортосун бөлүү милдет, кошуп коюу макрух, тыныгуу менен бөлүү жетишсиз, анткени тыныгуу азан келимелеринин ортосунда келет, эки кутбанын ортосун олтуруп бөлгөндөй олтуруп бөлүш керек, дешет. Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде (намазды) кечиктирүү макрух.
Намазды кечиктирүүдөн сактанып, бир аз тыныгуу менен бөлүп койсо жетиштүү. Биздин маселебизде орундар башкача (тактап айтканда азан сыртта мунарада айтылат, такбир болсо мечиттин ичинде айтылат). Ошондой эле азан келимелерин тартиби башка, такбир келимелери айтуу тартиби да башка. Демек азан менен такбирдин ортосун бир аз тыныгуу менен бөлсө болот. Кутбаны болсо мындай тартипте бөлүү болбойт. Имам Шафий (р.м.) башка намаздарга салыштырып, азан менен такбирдин ортосун эки рекет намаз менен бөлөт дейт. Шам менен башка намаздардын айырмасын биз айтып өттүк, Абу Юсуф (р.м.) айтат: Абу Ханифа (р.м.) шамга азан айтып, артынан дароо такбир айткан, азан менен такбирдин ортосунда олтурбады, бул биз айтканды кубаттайт. Тактап айтканда азанчы шамда азан менен такбирдин ортосунда олтурбайт.
Азанчынын сүннөт илимин жакшы билиши мустахаб.
يؤذن لكم خياركم
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) силердин (илим жагынан) жакшыңар азан айтсын деген:
#93 05 April 2016 - 09:33
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
ويؤذن للفائتة ويقيم
Каза намаздарга азан такбир айтылат. Анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) тарис кечесинде багымдатта уктап калып анын казасын азан, такбир айтып окуган. Бул Имам Шафий (р.м.) каза намазды такбир айтып окуса болот дегенин тастыктайт.
ن لالولى واقام لما روينا وكان مخيرا
ّ فان فاتته صلوات اذ فى الباقى ان شاء اذن واقام
Бир канча намаздар каза болсо, биринчисине азан, такбир айтат биз айтып өткөн хадиске байланыштуу. Калгандарында ыктыярдуу, кааласа азан, такбир айтат. Каза дагы убагында окулган намазга окшош болуу үчүн.
وان شاء اقتصر على االقامة
Кааласа такбирди гана айтып окуйт. Себеби азан адамдарды намазга алып келүү үчүн, ал эми бул жерде адамдар өздөрү күтүп турушат. Мусанниф (жазуучу) айтат (Имам Мухаммаддан болгон риваятта) биринчисине азан, такбир айткандан кийин калгандарына такбир гана айтылат.
Бул сөз үчөөнүн (үч имамдын) сөзү деп да айтышкан).
و ينبغى ان يؤذن و يقيم على طھر فان اذن على غير وضوء جاز ٍ
Азан жана такбирди даарат менен айтуу милдет.
Дааратсыз айтса да болот, себеби ал намаз эмес, зикир. Куран окуган учурда даарат мустахаб болгондой азанда да даарат мустахаб.
وكره ان يقيم على غير وضوء
Дааратсыз такбир айтуу макрух. Анткени мында намаз менен такбирдин ортосу ажырап калат. Дааратсыз айтылган такбир да макрух эмес деген риваят бар, такбир эки азандын бири болгондуктан. Азанды дагы дааратсыз айтса макрух
себеби өзү аткарбаган ишке (амалга) башкаларды чакырган болуп саналат, деп айтылган.
وكره ان يؤذن وھو جنب
Жунуб (булганган) ахбалда азан айтуу макрух деген, бир риваятта. Эки риваяттын (азанды дааратсыз айтуу макрух эмес жунуб ахыбалда айтса макрух) ортосундагы айырма, азанды чынында эле на маз болбогону менен намазга окшоштук (такбир менен башталуусу кыблага карап айтылуу, азан келимелери ирети менен айтылуусу жана азандын убакытка чектелген) жагын жунубтукта эске алынып, жунубтуктан таза болуусун шарттаган. Ал эми дааратсыздык жунубтукка караганда жеңилирээк, ошондуктан азанды чынында эле намаз эмес деп дааратсыз айтса да болот делген, эки окшоштукта амал кылып “Жамий Сагир” да азан менен такбирди дааратсыз айтса кайра айтылбайт деп келген. Жунуб кишинин азанын кайра кайтаруу мен үчүн жакшыраак. Кайтарып айтпаса да болот.
Дааратсыздын азанын кайра айтылбайт анын жеңилдигинен, жунуб учурда айтылган азанын кайра айтылуусуна эки риваят бар. Эң жакшысы азан кайра айтылат такбир кайра айтылбайт, себеби азанды жума намазындагыдай кайра-кайра айтса болот. Такбирди кайра-кайра айтууга болбойт.
Мусаннифтин кайтарбаса да болот дегенинен максат намаз, себеби намаз азан такбирсиз эле болот.
وكذالك المرأة تؤذن
Аял киши азан айткан болсо аны кайра айтуу мустахаб азан сүннөт жолунда болуш үчүн.
وال يؤذن لصلوة قبل دخول وقتھا و يعاد فى الوقت
Намаздын убагы кире электе азан айтылса убагы киргенде кайра кайтарып айтылат, анткени азан убакытты билдирүү үчүн. Ал эми убагы кире электе азан айтуу убакытты белгисиз кылуу болуп калат. وقال ابو يوسف:ويجوز للفجر فى النصف االخير من الليل
Имам Абу Юсуф (р.м.) айтат ал Имам Шафийдин да сөзү багымдат үчүн түндүн акыркы жарымында азан айтса болот Мекке жана Мадина элинин адаты болгондуктан.
وال تؤذن حتى يستبين لك الفجر ھكذا ومد يده عرضا
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) Хазрети Билалга: “Таң атмайынча азан айтпагын” – деп айткан эки колун туурасынан жайганы бүт барына далил.
و المسافر يؤذن ويقيم
Мусапыр азан жана такбир айтат.
اذا سافرتما فأذنا واقيما
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) Мулайканын (р.з.) эки баласы “Сапарда болгон мезгилде азан жана такбир айткыла”- деген.
فان تركھما جميعا يكره
Сапарда экөөнү тең айтпай койсо макрух. Такбир айтып эле окуса да болот. Себеби азан жанында жокторду алып келүү үчүн сапарда болсо жолдоштор жанында даяр турушат.
Такбир намаздын башталганын билдирүү үчүн жолдоштору намаздын башталышына муктаж.
فان صلى فى بيته فى المصر يصلى باذان واقامة
Шаардагы үйүндө намазды азан жана такбир айтып окуйт, жамаат көрүнүштө болуш үчүн, азан такбирди айтпай окуса да болот себеби Ибни Масуд (р.з.) айылдын азаны бизге жетиштүү дегендиктен.
باب شروط الصلوة التى تتقدمھا
Намаздан алдын аткарыла турган шарттардын бөлүмү
و يجب على المصلى ان يقدم الطھارة من االحداث واالنجاس على ما قدمنا
Биз мурда айтып өткөндөй намаз окуучу намаз окуудан алдың, дааратсыздыктан жана ыпластардан даараттуу болуусу важиб. Алла Таала айтат:
وثيابك فطھر
“Киймиңди тазала” жана бир аятта:
وان كنتم جنبا فاطھروا ّ
“Эгер жунуб болсоңор, демек жакшылап тазалангыла”- деп буйрук кылган.
و يستر عورته " خذوا زينتكم عند كل مسجد"
Уяттуу жерин намазда жабат, анткени Алла Таала: ар бир саждада, уяттуу мүчөңөрдү жапкыла”- деген.
ال صلوة لحائض اال بخمار
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам): “Балагатка жеткен аялга жоолуксуз намаз болбойт”- деген.
وعورة الرجل ما تحت السرة الى الركبة
Эркек кишинин уяттуу мүчөсүнүн чеги киндиктин астынан тизесинин астына чейин, себеби Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
عورة الرجل ما بين سرته الى ركبته
“Эркек кишинин уяттуу мүчөсү киндигинен тизесине чейин” деп айткан. Киндигинин астынан тизеси менен чогуу деген да риваят бар, ошондуктан киндиктин аврат (уяттуу мүчө) эместиги анык болду. Имам Шафий (р.м.) буга каршы.
والركبة من العورة
Тизе да уяттуу мучө буга да Имам Шафий (р.м.) каршы.
“илаа” келимеси мында “хаттаа” келимесине окшош “маьа”
чогуу маанисинде келген, тактап айтканда тизеге чейин деген тизе менен бирге дегенди түшүндүрөт.
الركبة من العورة
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) тизе да аврат (уяттуу мүчө) дегени ошол мааниге туура келет.
و بدن الحرة كلھا عورة اال وجھھا وكفيھا
Эрктүү аялдын бети жана эки колунан башка денеси толугу менен аврат.
المرأة عورة مستورة
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) “Аял киши толуг жабык жүрө турган аврат деп айткан ал эми бети менен эки колунун аврат эместиги ал экөөн көрсөтүүгө туура келген учур кездешкендиктен. Кудурий (р.з.) жогорку айтылган хадис кадамдын аврат экендигине далил деп айтат.
Бирок аны (кадамдын) аврат эмес деп айтылган риваят туура.
فان صلت وربع ساقھا او ثلثھا مكشوف تعيد الصلوة
Имам Абу Ханифа (р.м.) жана Имам Мухаммад (р.м.) пикирлеринде аял киши балтырынын төрттөн бир бөлүгү же үчтөн бир бөлүгү ачылып намаз окуса, ал намазын кайра кайтарып окуйт.
وان كان اقل من الربع ال تعيد وقال ابو يوسف رحمه ﷲ ال تعيد ان كان اقل من النصف
Төрттөн бир бөлүгүнөн азыраагы ачылса да намазын кайра кайтарып окубайт. Имам Абу Юсуф (р.м.) пикиринде жарымынан азыраагы ачылса да намазды кайтарбайт.
Анткени бир нерсени көп деп саналат анын каршысындагы нерсе азыраак болсо себеби ал экөө (көптүк менен аздык) бир бирине каршы келе турган аттардан.
وفى النصف عنه رويتان
Балтырдын жарымы ачылса, анда Имам Абу Юсуфдан (р.м.) намаздын туура болуу же болбоо боюнча эки риваят бар. Ар бир нерсенин жарымы экинчи жарымына караганда аз да эмес, көп да эмес. Эки Имамда (Абу Ханифа Мухаммад (р.м.)) албетте бир нерсенин төрттөн бир бөлүгү шариятта да айрым учурда ал нерсенин толук өкүмүн алат, мисалы баштын төрттөн бир бөлүгүнө масх тартуу баштын барына масх тарткандай. Хажда баштын төрттөн бир бөлүк чачын алса баштын чачын бүт баарын алгандай, бир кишини бет маңдайынан көргөн киши төрт жагынан бир жагын көрдүм дебестен эле аны көрдүм деп айтат.
و الشعر و البطن و الفحذ كذلك
Чач, ич жана сан дагы жогорку талаш-тартышта мисалы, аялдын чачынын төрттөн бир бөлүгү намазда ачылса, Абу Ханифа менен Имам Мухаммаддын (р.м.) пикирлеринде намазын кайтарат. Абу Юсуфда (р.м.) андай эмес, себеби алардын (чач, ич, сан) ар бири өзүнчө мүчө болуп саналат.
Чачтан максат баштан төмөн салаңдап түшүп турганы бул туура, ал эми анын (чачтын) жунуптукта жуулбаганы кыйынчылык туулгандыктан. Өтө уяттуу мүчөлөр да (алды, арты) жогорку талаш-тартышта. Эркектин жыныстык мүчөсү жылгыз эсепке алынат, ошондой эле эки жумуртка да жыныстык мүчөгө кошулбастан өзүнчө аврат деп саналуусу - бул туура. (Түшүндүрмө: мисалы эркектин жыныстык мүчөсүнүн төрттөн бир бөлүгү намазда көрүнүп калса намазы дурус болбойт. Эки жумуртка да ошол сыяктуу).
Каза намаздарга азан такбир айтылат. Анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) тарис кечесинде багымдатта уктап калып анын казасын азан, такбир айтып окуган. Бул Имам Шафий (р.м.) каза намазды такбир айтып окуса болот дегенин тастыктайт.
ن لالولى واقام لما روينا وكان مخيرا
ّ فان فاتته صلوات اذ فى الباقى ان شاء اذن واقام
Бир канча намаздар каза болсо, биринчисине азан, такбир айтат биз айтып өткөн хадиске байланыштуу. Калгандарында ыктыярдуу, кааласа азан, такбир айтат. Каза дагы убагында окулган намазга окшош болуу үчүн.
وان شاء اقتصر على االقامة
Кааласа такбирди гана айтып окуйт. Себеби азан адамдарды намазга алып келүү үчүн, ал эми бул жерде адамдар өздөрү күтүп турушат. Мусанниф (жазуучу) айтат (Имам Мухаммаддан болгон риваятта) биринчисине азан, такбир айткандан кийин калгандарына такбир гана айтылат.
Бул сөз үчөөнүн (үч имамдын) сөзү деп да айтышкан).
و ينبغى ان يؤذن و يقيم على طھر فان اذن على غير وضوء جاز ٍ
Азан жана такбирди даарат менен айтуу милдет.
Дааратсыз айтса да болот, себеби ал намаз эмес, зикир. Куран окуган учурда даарат мустахаб болгондой азанда да даарат мустахаб.
وكره ان يقيم على غير وضوء
Дааратсыз такбир айтуу макрух. Анткени мында намаз менен такбирдин ортосу ажырап калат. Дааратсыз айтылган такбир да макрух эмес деген риваят бар, такбир эки азандын бири болгондуктан. Азанды дагы дааратсыз айтса макрух
себеби өзү аткарбаган ишке (амалга) башкаларды чакырган болуп саналат, деп айтылган.
وكره ان يؤذن وھو جنب
Жунуб (булганган) ахбалда азан айтуу макрух деген, бир риваятта. Эки риваяттын (азанды дааратсыз айтуу макрух эмес жунуб ахыбалда айтса макрух) ортосундагы айырма, азанды чынында эле на маз болбогону менен намазга окшоштук (такбир менен башталуусу кыблага карап айтылуу, азан келимелери ирети менен айтылуусу жана азандын убакытка чектелген) жагын жунубтукта эске алынып, жунубтуктан таза болуусун шарттаган. Ал эми дааратсыздык жунубтукка караганда жеңилирээк, ошондуктан азанды чынында эле намаз эмес деп дааратсыз айтса да болот делген, эки окшоштукта амал кылып “Жамий Сагир” да азан менен такбирди дааратсыз айтса кайра айтылбайт деп келген. Жунуб кишинин азанын кайра кайтаруу мен үчүн жакшыраак. Кайтарып айтпаса да болот.
Дааратсыздын азанын кайра айтылбайт анын жеңилдигинен, жунуб учурда айтылган азанын кайра айтылуусуна эки риваят бар. Эң жакшысы азан кайра айтылат такбир кайра айтылбайт, себеби азанды жума намазындагыдай кайра-кайра айтса болот. Такбирди кайра-кайра айтууга болбойт.
Мусаннифтин кайтарбаса да болот дегенинен максат намаз, себеби намаз азан такбирсиз эле болот.
وكذالك المرأة تؤذن
Аял киши азан айткан болсо аны кайра айтуу мустахаб азан сүннөт жолунда болуш үчүн.
وال يؤذن لصلوة قبل دخول وقتھا و يعاد فى الوقت
Намаздын убагы кире электе азан айтылса убагы киргенде кайра кайтарып айтылат, анткени азан убакытты билдирүү үчүн. Ал эми убагы кире электе азан айтуу убакытты белгисиз кылуу болуп калат. وقال ابو يوسف:ويجوز للفجر فى النصف االخير من الليل
Имам Абу Юсуф (р.м.) айтат ал Имам Шафийдин да сөзү багымдат үчүн түндүн акыркы жарымында азан айтса болот Мекке жана Мадина элинин адаты болгондуктан.
وال تؤذن حتى يستبين لك الفجر ھكذا ومد يده عرضا
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) Хазрети Билалга: “Таң атмайынча азан айтпагын” – деп айткан эки колун туурасынан жайганы бүт барына далил.
و المسافر يؤذن ويقيم
Мусапыр азан жана такбир айтат.
اذا سافرتما فأذنا واقيما
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) Мулайканын (р.з.) эки баласы “Сапарда болгон мезгилде азан жана такбир айткыла”- деген.
فان تركھما جميعا يكره
Сапарда экөөнү тең айтпай койсо макрух. Такбир айтып эле окуса да болот. Себеби азан жанында жокторду алып келүү үчүн сапарда болсо жолдоштор жанында даяр турушат.
Такбир намаздын башталганын билдирүү үчүн жолдоштору намаздын башталышына муктаж.
فان صلى فى بيته فى المصر يصلى باذان واقامة
Шаардагы үйүндө намазды азан жана такбир айтып окуйт, жамаат көрүнүштө болуш үчүн, азан такбирди айтпай окуса да болот себеби Ибни Масуд (р.з.) айылдын азаны бизге жетиштүү дегендиктен.
باب شروط الصلوة التى تتقدمھا
Намаздан алдын аткарыла турган шарттардын бөлүмү
و يجب على المصلى ان يقدم الطھارة من االحداث واالنجاس على ما قدمنا
Биз мурда айтып өткөндөй намаз окуучу намаз окуудан алдың, дааратсыздыктан жана ыпластардан даараттуу болуусу важиб. Алла Таала айтат:
وثيابك فطھر
“Киймиңди тазала” жана бир аятта:
وان كنتم جنبا فاطھروا ّ
“Эгер жунуб болсоңор, демек жакшылап тазалангыла”- деп буйрук кылган.
و يستر عورته " خذوا زينتكم عند كل مسجد"
Уяттуу жерин намазда жабат, анткени Алла Таала: ар бир саждада, уяттуу мүчөңөрдү жапкыла”- деген.
ال صلوة لحائض اال بخمار
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам): “Балагатка жеткен аялга жоолуксуз намаз болбойт”- деген.
وعورة الرجل ما تحت السرة الى الركبة
Эркек кишинин уяттуу мүчөсүнүн чеги киндиктин астынан тизесинин астына чейин, себеби Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
عورة الرجل ما بين سرته الى ركبته
“Эркек кишинин уяттуу мүчөсү киндигинен тизесине чейин” деп айткан. Киндигинин астынан тизеси менен чогуу деген да риваят бар, ошондуктан киндиктин аврат (уяттуу мүчө) эместиги анык болду. Имам Шафий (р.м.) буга каршы.
والركبة من العورة
Тизе да уяттуу мучө буга да Имам Шафий (р.м.) каршы.
“илаа” келимеси мында “хаттаа” келимесине окшош “маьа”
чогуу маанисинде келген, тактап айтканда тизеге чейин деген тизе менен бирге дегенди түшүндүрөт.
الركبة من العورة
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) тизе да аврат (уяттуу мүчө) дегени ошол мааниге туура келет.
و بدن الحرة كلھا عورة اال وجھھا وكفيھا
Эрктүү аялдын бети жана эки колунан башка денеси толугу менен аврат.
المرأة عورة مستورة
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) “Аял киши толуг жабык жүрө турган аврат деп айткан ал эми бети менен эки колунун аврат эместиги ал экөөн көрсөтүүгө туура келген учур кездешкендиктен. Кудурий (р.з.) жогорку айтылган хадис кадамдын аврат экендигине далил деп айтат.
Бирок аны (кадамдын) аврат эмес деп айтылган риваят туура.
فان صلت وربع ساقھا او ثلثھا مكشوف تعيد الصلوة
Имам Абу Ханифа (р.м.) жана Имам Мухаммад (р.м.) пикирлеринде аял киши балтырынын төрттөн бир бөлүгү же үчтөн бир бөлүгү ачылып намаз окуса, ал намазын кайра кайтарып окуйт.
وان كان اقل من الربع ال تعيد وقال ابو يوسف رحمه ﷲ ال تعيد ان كان اقل من النصف
Төрттөн бир бөлүгүнөн азыраагы ачылса да намазын кайра кайтарып окубайт. Имам Абу Юсуф (р.м.) пикиринде жарымынан азыраагы ачылса да намазды кайтарбайт.
Анткени бир нерсени көп деп саналат анын каршысындагы нерсе азыраак болсо себеби ал экөө (көптүк менен аздык) бир бирине каршы келе турган аттардан.
وفى النصف عنه رويتان
Балтырдын жарымы ачылса, анда Имам Абу Юсуфдан (р.м.) намаздын туура болуу же болбоо боюнча эки риваят бар. Ар бир нерсенин жарымы экинчи жарымына караганда аз да эмес, көп да эмес. Эки Имамда (Абу Ханифа Мухаммад (р.м.)) албетте бир нерсенин төрттөн бир бөлүгү шариятта да айрым учурда ал нерсенин толук өкүмүн алат, мисалы баштын төрттөн бир бөлүгүнө масх тартуу баштын барына масх тарткандай. Хажда баштын төрттөн бир бөлүк чачын алса баштын чачын бүт баарын алгандай, бир кишини бет маңдайынан көргөн киши төрт жагынан бир жагын көрдүм дебестен эле аны көрдүм деп айтат.
و الشعر و البطن و الفحذ كذلك
Чач, ич жана сан дагы жогорку талаш-тартышта мисалы, аялдын чачынын төрттөн бир бөлүгү намазда ачылса, Абу Ханифа менен Имам Мухаммаддын (р.м.) пикирлеринде намазын кайтарат. Абу Юсуфда (р.м.) андай эмес, себеби алардын (чач, ич, сан) ар бири өзүнчө мүчө болуп саналат.
Чачтан максат баштан төмөн салаңдап түшүп турганы бул туура, ал эми анын (чачтын) жунуптукта жуулбаганы кыйынчылык туулгандыктан. Өтө уяттуу мүчөлөр да (алды, арты) жогорку талаш-тартышта. Эркектин жыныстык мүчөсү жылгыз эсепке алынат, ошондой эле эки жумуртка да жыныстык мүчөгө кошулбастан өзүнчө аврат деп саналуусу - бул туура. (Түшүндүрмө: мисалы эркектин жыныстык мүчөсүнүн төрттөн бир бөлүгү намазда көрүнүп калса намазы дурус болбойт. Эки жумуртка да ошол сыяктуу).
#94 05 April 2016 - 09:45
- Момун
-
- Кыймылы жок
- 48
- 15 September 15
- : 20 Aug 2018 14:05
- Жынысы:Эркек
Аллах раазы болсун
#95 06 April 2016 - 09:51
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
وما كان عورة من الرجل فھو عورة من االمة وبطنھا وظھرھا عورة وما سوى ذالك من بدنھا ليس بعورة
Эркек кишинин кайсыл мүчөлөрү аврат (уяттуу мүчө) болсо, күң аялдын да ошол мүчөлөру аврат. Күңдүн ичи аркасы да аврат мындан башка мучөлөрү аврат эмес Хазрети Умар Дифар деген күңгө жолугунду алып сал, боштондуктагы аялдарга өзүндү окшотмокчусунбу? – деген.
Себеби ал кожоюндун кызматы үчүн жумуш кийими менен адатта үйдөн сыртка чыгууга туура келет. Ошондуктан күңдүн ахбалы бардык эркектерге махрамы (нике жүрбөй турган жакын туугандары) катарында эске алынат кыйынчылыкты жоюу үчүн.
ولو لم يجد ما يزيل به النجاسة صلى معھا ولم يعد
Нажас кийимди тазалоо үчүн суу табылбаса, ошол нажас кийим менен намаз окуйт, суу таап кийимди тазалагандан кийин намазын кайтарып окубайт. Бул эки көрүнүштө.
(Биринчиси) кийимдин төрттөн бир бөлүгү же андан көбүрөөгү таза болсо, ошол кийимде намаз окуйт. Ал эми жыланач окуса дурус эмес, себеби нерсенин төрттөн бир бөлүгү анын жалпы турушунун ордуна жүрөт. (Экинчиси) Имам Мухаммадда (р.м.) кийимдин төрттөн бир бөлугүнөн азырагы таза болсо да ошол кийимде намаз окуйт. Бул Имам Шафийнин (р.м.) эки сөзүнүн бири. Анткени ыплас кийим менен намаз окууда бир парз аткарылбайт ал эми жылаңач окуганда бир канча парздар аткарылбай калат. Имам Абу Ханифа менен Абу Юсуфдун (р.м.) пикирлеринде кийими ыплас болгон киши жылаңач намаз окуу менен ыплас кийимде намаз окуунун ортосунда ыктыярдуу. Бирок ыплас кийимде окуганы жакшыраак дешет. Анткени ал экөө тең намаздын дурус болушун ыктыярдуу учурда тыят. Ал экөө (уяттуу мучөнүн ачылуусу жана ыплас кийим) көлөмдө да, намаздын өкүмүндө да бирдей. (Анын мааниси ал экөөнүн азы, тактап айтканда уяттуу мүчөсүн азыраак бөлүгү көрүнсө же нажасат кийимдин төрттөн бир бөлүгүнөн азыраак жерге
жукса намазды тыйбайт, мунун тескерисинди намазды тыят.
Орун басары бар нерсени орун басарга калтыруу аны таштоо болуп саналбайт. Кийимдин таза болуу шарты намаз үчүн, ал эми авратты (уяттуу мучөнү) жабуу шарты намазда эле эмес бардык учурда бирдей.
ومن لم يجد ثوبا صلى عريانا قاعدا يومى بالركوع والسجود
Кийим таппаган киши жылаңач олтурган абалда намаз окуйт, руку сажданы ишарат менен аткарат. Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) дын сахабалары кийими жок учурда жылаңач окушкан.
فان صلى قائما اجزاه
Туруп намаз окуса да болот, себеби олтуруп окуганда уяттуу мүчөсүн (алдын артын) жабат, ал эми туруп окуганда, руку, сажданы өз ордунда аткарат, демек кааласа туруп окуйт кааласа олтуруп окуйт.
اال ان االول افضل
Бирок биринчиси абзелирээк. Себеби авратты (уяттуу жерин) жабуу намаз үчүн да адамдар үчүн да важиб, анын орун басары жок. Намаздын рүкүндөрүн (руку саждалардын) орун басары бар ал ишарат (белги).
و ينوى الصلوة التى يدخل فيھا بنية ال يفصل بينھا وبين التحريمة بعمل
Намаз окуучу окуй турган намазды ниет кылат.
Ниет менен такбир тахрийманын ортосун бир амал менен бөлбөйт.
االعمال بالنيات
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) “Амалдар ниеттерге жараша болот” деген. Намаздын башталышы кыям (туруу) менен башталат туруу адатта да ибадатта да бирдей, ал ниет менен гана ажыратылат. Такбирден алдың кылынган ниет такбир учурундагы ниетдей эле, эгер ортого намазга ылайыксыз амал кирип калбаса. Такбирден кийин кылынган ниет этибарга алынбайт анткени ниеттен алдынкы амалдар ниетсиз болуп ибадатка эсеп болбойт. Орозодо болсо таңда ниет кылбай чашта ниет кылганы зарылдыктан болот. Ниет бул каалоо, кайсы намазды окуусун жүрөгү менен билүүсү шарт. Ал эми тил менен айтуунун этибары жок. Тил менен айтканы да жакшы ниет менен чогуу болуш үчүн. Нафил намазга жалпы ниет жетиштүү. Сахих (туура) риваятта сүннөткө да ошондой. Эгер окуган намазы парз болсо албетте аны дайындоо парз. Мисалы, бешимдин парз намазы деп себеби парз намаздар түрдүүчө.
و ان كان مقتديا بغيره ينوى الصلوة و متابعته
Имамга уюп окуган киши болсо, намазды ниет кылат жана да имамга ээрчишти ниет кылат, анткени анын намазынын бузулуусу имам жактан болот, ошондуктан имамга ээрчүү милдет.
و يستقبل القبلة لقوله تعالى فولوا وجوھكم شطره
Намазда жүзүн кыблага бурат, себеби Алла Таала куранда жүзүңөрдү кыбла жака бургула деген. Ким Меккеде болсо ал кишиге Каабанын өзүнө кароо, ал эми Каабадан алыстагылар Кааба жакты табуу парз. Себеби талап мүмкүнчүлүккө карап болот.
ومن كان خائفا يصلى الى جھة قدر
Кыблага кароодон корккон киши (бир себептер менен) мүмкүнчүлүгү болгон жака карап окуйт. Кыблага бет алууга үзүр (себеп) болгондуктан кыбланы билбеген кишиге окшойт.
فان اشتبھت عليه القبلة و ليس بحضرته من يسأله عنھا اجتھد و صلى
Намаз окуучуга кыбла белгисиз болсо, анын жанында кыбланы сурап биле турган киши болбосо, ижтихад (оюнун көбүндө бир жакты кыбла деп ишеним) кылат да ошол
жакка карап намаз окуйт. Сахабалар (р.з.) кыбла белгисиз болгон учурда тахарра (оюнун көбүндө бир жакты кыбла деп ишеним) кылып намаз окушкан. Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) аларга каршы чыккан эмес. Андан жогорку далил жок мезгилде ачык далилге амал кылуу важиб. Башка бирөөдөн кыбла боюнча суроо тахаррадан (оюнун көбүндө бир жакты кыбла деп белгилөөдөн) жогору турат.
فان علم انه اخط بعد ما صلى ال يعيدھا
Намаз окугандан кийин кыбланы ката кылганын билсе кайра окубайт. Имам Шафий (р.м.) намазда артын кыблага каратып турганын билсе, кайтарып окуйт дейт. Биз айтабыз, кишинин мүмкүнчүлүгү тахарра кылган жагына гана бет алуу, аны аткарды талап мүмкүнчүлүккө гана карап болот.
و ان علم ذلك فى الصلوة استدار الى القبلة
Эгер намаз окуп жаткан мезгилде кыбланын башка тарапта экенин билсе, ошол тарапка бурулуп намаз окуйт.
Себеби Куба эли намаз окуп жаткан учурда кыбланын башка жак болгонун угушуп, намаздарын бузбастан эле Кааба жака бурулушкан. Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) буга макул болгон. Ошондой эле намаз окуп жаткан учурда пикирине кыбланын башка тарап экендиги келсе ижтихадка амал кылуу важиб болгондуктан, буга чейинки амалын бузбастан ошол жака бурулуп алат.
ومن ام قوما فى ليلة مظلمة فتحرى القبلة وصلى الى المشرق و تحرى من خلفه فصلى كل واحد منھم الى جھة و كلھم خلفه وال يعلمون ما صنع االمام اجزاھم
Бир киши карангы түндө бир коомго имам болсо, имам тахарро кылып, чыгышка карап окуса, артындагыларда тахарро кылышып ар тарапка карап окушса, бүт баары имамдын артында турушуп, имамдын кайсыл жака бет алганын билишпесе намаздары дурус болот, тахарро кылган жака бет алышкандыктан. Намаздын ичинде имамга каршы
туруп калуунун намазга зыяны жок. Каабанын ичинде каршылаш турса болгондой.
ومن علم منھم بحال امامه تفسده صلوته
Коомдон бирөө имамдын абалын намазда туруп билип калса, намазы бузулат. Себеби ал имамдын ката кылды деп ишеним кылат.
وكذا لو كان مقدما على االمام
Имамдан алдың өтүп кетсе да намазы бузулат сафда туруу парзыны аткарбагандыктан (имамдын артында туруш керек эле).
Эркек кишинин кайсыл мүчөлөрү аврат (уяттуу мүчө) болсо, күң аялдын да ошол мүчөлөру аврат. Күңдүн ичи аркасы да аврат мындан башка мучөлөрү аврат эмес Хазрети Умар Дифар деген күңгө жолугунду алып сал, боштондуктагы аялдарга өзүндү окшотмокчусунбу? – деген.
Себеби ал кожоюндун кызматы үчүн жумуш кийими менен адатта үйдөн сыртка чыгууга туура келет. Ошондуктан күңдүн ахбалы бардык эркектерге махрамы (нике жүрбөй турган жакын туугандары) катарында эске алынат кыйынчылыкты жоюу үчүн.
ولو لم يجد ما يزيل به النجاسة صلى معھا ولم يعد
Нажас кийимди тазалоо үчүн суу табылбаса, ошол нажас кийим менен намаз окуйт, суу таап кийимди тазалагандан кийин намазын кайтарып окубайт. Бул эки көрүнүштө.
(Биринчиси) кийимдин төрттөн бир бөлүгү же андан көбүрөөгү таза болсо, ошол кийимде намаз окуйт. Ал эми жыланач окуса дурус эмес, себеби нерсенин төрттөн бир бөлүгү анын жалпы турушунун ордуна жүрөт. (Экинчиси) Имам Мухаммадда (р.м.) кийимдин төрттөн бир бөлугүнөн азырагы таза болсо да ошол кийимде намаз окуйт. Бул Имам Шафийнин (р.м.) эки сөзүнүн бири. Анткени ыплас кийим менен намаз окууда бир парз аткарылбайт ал эми жылаңач окуганда бир канча парздар аткарылбай калат. Имам Абу Ханифа менен Абу Юсуфдун (р.м.) пикирлеринде кийими ыплас болгон киши жылаңач намаз окуу менен ыплас кийимде намаз окуунун ортосунда ыктыярдуу. Бирок ыплас кийимде окуганы жакшыраак дешет. Анткени ал экөө тең намаздын дурус болушун ыктыярдуу учурда тыят. Ал экөө (уяттуу мучөнүн ачылуусу жана ыплас кийим) көлөмдө да, намаздын өкүмүндө да бирдей. (Анын мааниси ал экөөнүн азы, тактап айтканда уяттуу мүчөсүн азыраак бөлүгү көрүнсө же нажасат кийимдин төрттөн бир бөлүгүнөн азыраак жерге
жукса намазды тыйбайт, мунун тескерисинди намазды тыят.
Орун басары бар нерсени орун басарга калтыруу аны таштоо болуп саналбайт. Кийимдин таза болуу шарты намаз үчүн, ал эми авратты (уяттуу мучөнү) жабуу шарты намазда эле эмес бардык учурда бирдей.
ومن لم يجد ثوبا صلى عريانا قاعدا يومى بالركوع والسجود
Кийим таппаган киши жылаңач олтурган абалда намаз окуйт, руку сажданы ишарат менен аткарат. Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) дын сахабалары кийими жок учурда жылаңач окушкан.
فان صلى قائما اجزاه
Туруп намаз окуса да болот, себеби олтуруп окуганда уяттуу мүчөсүн (алдын артын) жабат, ал эми туруп окуганда, руку, сажданы өз ордунда аткарат, демек кааласа туруп окуйт кааласа олтуруп окуйт.
اال ان االول افضل
Бирок биринчиси абзелирээк. Себеби авратты (уяттуу жерин) жабуу намаз үчүн да адамдар үчүн да важиб, анын орун басары жок. Намаздын рүкүндөрүн (руку саждалардын) орун басары бар ал ишарат (белги).
و ينوى الصلوة التى يدخل فيھا بنية ال يفصل بينھا وبين التحريمة بعمل
Намаз окуучу окуй турган намазды ниет кылат.
Ниет менен такбир тахрийманын ортосун бир амал менен бөлбөйт.
االعمال بالنيات
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) “Амалдар ниеттерге жараша болот” деген. Намаздын башталышы кыям (туруу) менен башталат туруу адатта да ибадатта да бирдей, ал ниет менен гана ажыратылат. Такбирден алдың кылынган ниет такбир учурундагы ниетдей эле, эгер ортого намазга ылайыксыз амал кирип калбаса. Такбирден кийин кылынган ниет этибарга алынбайт анткени ниеттен алдынкы амалдар ниетсиз болуп ибадатка эсеп болбойт. Орозодо болсо таңда ниет кылбай чашта ниет кылганы зарылдыктан болот. Ниет бул каалоо, кайсы намазды окуусун жүрөгү менен билүүсү шарт. Ал эми тил менен айтуунун этибары жок. Тил менен айтканы да жакшы ниет менен чогуу болуш үчүн. Нафил намазга жалпы ниет жетиштүү. Сахих (туура) риваятта сүннөткө да ошондой. Эгер окуган намазы парз болсо албетте аны дайындоо парз. Мисалы, бешимдин парз намазы деп себеби парз намаздар түрдүүчө.
و ان كان مقتديا بغيره ينوى الصلوة و متابعته
Имамга уюп окуган киши болсо, намазды ниет кылат жана да имамга ээрчишти ниет кылат, анткени анын намазынын бузулуусу имам жактан болот, ошондуктан имамга ээрчүү милдет.
و يستقبل القبلة لقوله تعالى فولوا وجوھكم شطره
Намазда жүзүн кыблага бурат, себеби Алла Таала куранда жүзүңөрдү кыбла жака бургула деген. Ким Меккеде болсо ал кишиге Каабанын өзүнө кароо, ал эми Каабадан алыстагылар Кааба жакты табуу парз. Себеби талап мүмкүнчүлүккө карап болот.
ومن كان خائفا يصلى الى جھة قدر
Кыблага кароодон корккон киши (бир себептер менен) мүмкүнчүлүгү болгон жака карап окуйт. Кыблага бет алууга үзүр (себеп) болгондуктан кыбланы билбеген кишиге окшойт.
فان اشتبھت عليه القبلة و ليس بحضرته من يسأله عنھا اجتھد و صلى
Намаз окуучуга кыбла белгисиз болсо, анын жанында кыбланы сурап биле турган киши болбосо, ижтихад (оюнун көбүндө бир жакты кыбла деп ишеним) кылат да ошол
жакка карап намаз окуйт. Сахабалар (р.з.) кыбла белгисиз болгон учурда тахарра (оюнун көбүндө бир жакты кыбла деп ишеним) кылып намаз окушкан. Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) аларга каршы чыккан эмес. Андан жогорку далил жок мезгилде ачык далилге амал кылуу важиб. Башка бирөөдөн кыбла боюнча суроо тахаррадан (оюнун көбүндө бир жакты кыбла деп белгилөөдөн) жогору турат.
فان علم انه اخط بعد ما صلى ال يعيدھا
Намаз окугандан кийин кыбланы ката кылганын билсе кайра окубайт. Имам Шафий (р.м.) намазда артын кыблага каратып турганын билсе, кайтарып окуйт дейт. Биз айтабыз, кишинин мүмкүнчүлүгү тахарра кылган жагына гана бет алуу, аны аткарды талап мүмкүнчүлүккө гана карап болот.
و ان علم ذلك فى الصلوة استدار الى القبلة
Эгер намаз окуп жаткан мезгилде кыбланын башка тарапта экенин билсе, ошол тарапка бурулуп намаз окуйт.
Себеби Куба эли намаз окуп жаткан учурда кыбланын башка жак болгонун угушуп, намаздарын бузбастан эле Кааба жака бурулушкан. Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) буга макул болгон. Ошондой эле намаз окуп жаткан учурда пикирине кыбланын башка тарап экендиги келсе ижтихадка амал кылуу важиб болгондуктан, буга чейинки амалын бузбастан ошол жака бурулуп алат.
ومن ام قوما فى ليلة مظلمة فتحرى القبلة وصلى الى المشرق و تحرى من خلفه فصلى كل واحد منھم الى جھة و كلھم خلفه وال يعلمون ما صنع االمام اجزاھم
Бир киши карангы түндө бир коомго имам болсо, имам тахарро кылып, чыгышка карап окуса, артындагыларда тахарро кылышып ар тарапка карап окушса, бүт баары имамдын артында турушуп, имамдын кайсыл жака бет алганын билишпесе намаздары дурус болот, тахарро кылган жака бет алышкандыктан. Намаздын ичинде имамга каршы
туруп калуунун намазга зыяны жок. Каабанын ичинде каршылаш турса болгондой.
ومن علم منھم بحال امامه تفسده صلوته
Коомдон бирөө имамдын абалын намазда туруп билип калса, намазы бузулат. Себеби ал имамдын ката кылды деп ишеним кылат.
وكذا لو كان مقدما على االمام
Имамдан алдың өтүп кетсе да намазы бузулат сафда туруу парзыны аткарбагандыктан (имамдын артында туруш керек эле).
#96 07 April 2016 - 10:15
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
باب صفة الصلوة
Намаздын сыпаттарынын бөлүмү
فرائض الصلوة ستة التحريمة
Намаздын парздары алтоо 1-такбир тахрийма Алла Таала
وربك فكبر
Роббиңди улукта деген. Такбир тахрийма дегенден максат намазды баштоо такбири.
و القيام لقوله تعالى وقوموا قانتين
2. кыям (эки буту менен намазда тик туруу) Алла Таалага моюн сунган абалда тургула деген.
و القرأة لقوله تعالى فاقرؤا ما تيسر من القرأن
3 кыраат Алла Таала курандан оңой болгонун окугула деген.
والركوع والسجود لقوله تعالى اركعوا واسجدوا
4. Руку 5. Сажда Алла Таала руку жана сажда кылгыла деп буйрук кылган.
و القعدة فى آخر الصلوة مقدار التشھد
6. намаздын акырында аттахиятты окуган көлөмүнчө олтуруу. Анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) Ибни Масьудка ташахудду үйрөткөн учурда “ушуну окусан, же ушуну аткарсаң намазың толук болот” деген. Намаздын толук болуусун аткарууга байлады, ташахуд дубасын окусун же окубасын.
وما سوى ذلك فھو سنة
Мындан башка амалдар сүннөт. Жалпы жөнүн сүннөт деп айтты ичинде важиб амалдар да бар фатиха сүрөсүн окуу, ага сүрө кошуп окуу, ар-бир рекетте кайталанып келген амалдарда тартип сактоо, биринчи каадада (эки рекет окуган соң) олтуруу, акыркы каадада (намаздын акыркы олтуруусунда) ташахуд дубасын окуу витр намазында кунут дубасын окуу, эки айт намазында такбирлерди айтуу, жарыя
(үн чыгарып) окула турган намаздын жарыя окуу, купуя (үн
чыгарбай) окула турган намазды купуя окуу, ушул айтылган амалдардан калып калса жаңылуу саждасы важиб болот.
Мына ушул туура. Сүннөт деп аталганынын себеби бул амалдардын важиб болуусу сүннөт (хадис) менен аныкталган.
وان شرع فى الصلوة كبر
Намазды баштаган мезгилинде Аллаху Акбар, деп айтат.
Биз окуп өткөн аятка байланыштуу.
تحريمھا التكبير
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) “намазды баштоо- такбир менен” – деп айткан. Бизде такбир менен баштоо шарт. Имам Шафий (р.м.) буга каршы бизде парз
намазды такбир тахрийма айтып окуса ошону менен нафил намаздыда окуй алат. Имам Шафий (р.м.) такбир тахрийма башка рүкүндөр (намаздын ичиндеги парздар) сыяктуу эле бир рүкүн. Башкаларга кандай шарттар талап кылынса буга да ошондой эле шарттар (даарат, авратты жабуу, кыбла, ниет, убакыт) талап кылынат бул рүкүндүк (намаздын ички парздык белгиси) дейт. Бизде намаз окууну Алла Тааланын атын зикр кылуу менен кошуп келтирилген.
وذكر اسم ربه فصلى
“роббисин атын айтып намаз окуган киши ийгиликке жетти деген аят. Бул болсо такбир тахрийманын намаздан башка болуусун талап кылат. Ошондуктан такбир тахрийма башка рүкүндөр (намаздын ички парздары) мисалы рүкү сажда сыяктуу намазда кайра-кайра кайталанбайт. Намаздын шарттарын такбир тахриймада талап кылынганы анын рүкүндүгү үчүн эмес. Тескерисинче такбир тахрийма аркылуу кыям амалына туташуу үчүн.
ويرفع يديه مع التكبير وھو سنة
Такбир айтуу менен биргеликте эки колун көтөрөт. Бул сүннөт. Себеби Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) бул амалды такай кылган. Бул кеп колду көтөрүү такбир тахрийма менен бирге болуусуна шарт экендигине ишарат кылат (багыттайт). Бул Абу Юсуфдан (р.м.) риваят, Имам Тахавиден икая кылынган эң бир жакшысы оболу колдорун көтөрөт анан такбир айтат. Себеби кол көтөрүү Алладан башка бардык нерсе улуу эмес деген мааниде ал эми “Аллаху Акбар” Алла гана улуу деген мааниде нафий (Алладан башка улуулукту жокко чыгаруу) нисбаттан (улуулукту Аллага гана таандык кылуудан) мурда келет.
ويرفع يديه حتى يحاذى بابھاميه شحمتى اذنيه
Колдорун баш бармактарын кулактарынын жумшактарына барабар болгончо көтөрөт Имам Шафийде (р.м.) ийнине барабар болгончо көтөрөт. Бизде кунут такбиринде, жаназа жана айт намаздарынын такбирлеринде колдору кулакка чейин көтөрүлсө Шафийде ийиниге чейин көтөрүлөт. Имам Шафийнин (р.м.) далили. Абу Хамид Сайидинин хадиси.
كان النبى عليه السالم اذا كبر رفع يديه الى منكبيه
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) такбир айткан мезгилде колдорун ийинине чейин көтөргөн. Бизде Ваил Ибн Хужур Барраи жана Аннас Ибн Маликтин (р.м.) хадиси.
ان النبى صلى ﷲ عليه السالم كان اذا كبر رفع يديه حذاء أذنيه
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) такбир айткан учурда колдорун кулактарын барабарына чейин көтөрчү, деп риваят кылышкан, анткени кол көтөрүү дүлөйлөргө намаздын башталганын билдирүү үчүн. Имам Шафий (р.м.) риваят кылган хадисте Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) бир себеп (оору) менен колдорун ийнине чейин көтөргөн делет.
و المرأة ترفع يديھا حذاء منكبيھا
Аял киши колдорун ийининин барабарына чейин көтөрөт бул туура. Ошол даражада кол көтөрүү аял киши үчүн жамынчы болот.
فان قال بدل التكبير ﷲ اجل او اعظم او الرحمن اكبر اوال اله اال ﷲ او غيره من اسماء ﷲ تعالى اجزاه عند ابى حنيفة رح و محمد رح و قال ابو يوسف رح ان كان يحسن التكبير لم يجزئه اال قوله ﷲ اكبر او ﷲ االكبر او ﷲ الكبير
Намазды баштаганда Аллаху Акбардын ордуна Аллааху ажал же Аллаху азам же Ар-рохман акбар же лаа илаха иллаллоху же Алланын башка аттарын айтса, Абу Ханифа менен Мухаммаддын (р.м.) пикирлеринде болот. Абу Юсуфдун (р.м.) пикиринде Аллаху акбар же Аллахул акбар же Аллахул кабийрден башкасы менен намазды баштоого болбойт, эгерде такбирди жакшы билсе. Имам Шафийнин
(р.м.) пикиринде оболгу экөө менен Аллаху акбар же Аллахул акбар гана болот. Имам Маликтин пикиринде оболгу Аллаху акбар менен гана болот, себеби ошол Аллаху акбарды Пайгамбардан (саллаллоху алейхи васаллам) накыл (кеп) кылынган. Такбирдин (Аллаху акбардын) негизинде кабарлар бар. Имам Шафий (р.м.) “алиф” ламды Аллаху акбарга киргизүү санада (мактоодо) толугураак болот.
“Аллахул акбар” Аллаху акбардын ордуна өтөт. Имам Абу Юсуф (р.м.) айтат Афьалу, фаьила же (اكبرжеكبير) сыйгалары Алла Тааланын сыпаттарына да бирдей. Тескерисинче бул сөздөрдү арапча айта албаса, анда маанисин айтса болот. Абу Ханифа менен Мухаммаддын (р.м.) пикирилеринде Аллаху акбар котормодо Алла Тааланы улуктоо. Ал кайсы тилде болсо да болот.
فان افتتح الصلوة بالفارسية او قرأ فيھا بالفارسية او ذبح وسمى بالفارسية وھو يحسن العربية اجزاه عند ابى حنيفة و قاال يجزيه اال فى الذبيحة وان لم يحسن العربية اجزا
Эгер, намазды баштаганда парсы тил менен айтса, же намазда парсы тилинде кыраат кылса же малды муздаганда “бисмилланы” парсы тилинде айтса, бул киши арапчаны билсе, Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде болот. Имам Абу Юсуф менен Имам Мухаммаддын (р.м.) пикирлеринде болбойт. Бир гана мал муздаганда болот. Эгер арабча билбесе анда болот. Имам Мухаммад (р.м.) такбирди арабча айтууда Абу Ханифаны колдойт, ал эми такбирди парсыча айта турган болсо, анда Имам Абу Юсуфту колдойт, анткени араб тилинде башка тилдерге салыштырмалуу артыкчылык бар. Кыраат боюнча эки имамдын (Абу Юсуф жана Мухаммад (р.м.) далилдери чынында эле куран араб тилиндеги жазылманын аты ал боюнча Куранда да айткан.
Бирок арабчага алы келбесе маанисин окуса жетиштүү, (намаздагы) ишаратка окшош. Себеби, зикир бардык тилде эле боло берет, Абу Ханифа (р.м.) وانه لفى ذبر االولين
Албетте Куран мурдагылардын китептеринде да бар эле деген аятты далил кылат. Себеби, мурдагылардын китептери бул тилде (араб тилинде) болгон эмес. Ошондуктан арабчага алы жетпесе маанисин окуса болот. Бирок сүннөткө каршы иш (арабча окубаган үчүн) кылгандыктан күнөкөр болот.
Парсы тилден башка кайсы эле тилде окуса да болот. Бул туура биз тилават (окуган) кылган аятка караганда. Ар кандай тилде окулса да маани өзгөрбөйт. Имамдар ортосундагы пикир келишпестик арабчанын ордуна парсыча окулса, кыраатка эсепке алынабы же жокбу мына ушунда, парсыча окулган намаздын бузулбасында эч кандай шек жок. Негизги, маселеде Абу Ханифанын (р.м.) эки имамдын сөзүнө кайткандыгы риваят кылынат, ошого фатва берилген.
Жума кутбасыны жана ташаххуду араб тилинен башка тилдерде окуу жогоркудай талаш-тартышта, ал эми азанды кайсы тилде айтылса да үрптө (салтта) азан деп тан алса болот. Эгер, намазда такбирдин ордуна “Аллахуммагфирли” деп баштаса дурус эмес, себеби мында “Алла мени кечир” деп өзүнүн муктаждыгын кошту, тек гана Алланы улуктаган жок. Эгер намазды Аллохумма деп баштаса болот деп айтылат анткени анын мааниси “эй Алла” дегенди түшүндүрөт. Антип баштаса болбойт деп да айтылат, себеби анын мааниси “эй Алла”ишендик жакшылыкка деген, ал суроо болуп калат.
قال ويعتمد بيده اليمنى على اليسرى تحت السرة
Оң колун сол колун үстүнө коюп, киндиктин астына коёт.
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
ان من السنة وضع اليمين على الشمال تحت السرة
Албетте оң колду сол колдун үстүнө коюп, киндиктин астына коюу сүннөтөн, деп айткан. Ал хадис Имам Маликтин колдорун бош коёт, Имам Шафийнин (р.м.) көкрөгүнө коёт деген сөздөрүнө каршы келет, анткени колдорун киндиктин астына коюу таазимге жакыныраак
болот, максат ошол таазим. Абу Ханифа Абу Юсуфдун (р.м.) пикирлеринде кол байлап туруу кыямдын сүннөтү, жада калса сана (кол байлоо дубасы) окулган учурда да колдорун бошотбойт. Негизги зикири сүннөт болгон бардык кыямда колдор байланат андай болбогондордо байланбайт. Бул туура кунут дубасын окуган учурда жаназа намазында да колдор байланат. Ал эми каамада (рүкүдөн кайра кайтканда) айт намаздарын такбирлеринин ортосунда колдор бош турат.
ثم يقول سبحانك اللھم وبحمدك الى اخره
Андан соң сана дубасын (субхаанака аллохумма ва бихамдика... ) акырына чейин окуйт. Абу Юсуфдун (р.м.) пикиринде сана дубасына:
انى وجھت وجھى
“Жүзүмдү кыблага бурдум” дубасын толук кошуп окуйт.
Себеби Азрети Али (р.з.) риваят кылат, Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) аны айткан деп. Абу Ханифа жана Имам Мухаммаддын (р.м.) далилдери, Азрети Анас риваят кылат Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) намазды баштаганда такбир айткан анан, субханака дубасын акырына чейин окуп ага башканы кошуп окуган эмес. Абу Юсуфтун (р.м.) риваяты тахажуд намазына таандык. Сана дубасындагы “жалла санаукка” сөзү машхур хадистерде келбегендиктен парз намаздарда окулбайт. Такбир менен ниет туташуу үчүн такбирден башта таважжух (жүзүмдү кыблага бурдум) дубасын окубаганы жакшыраак, ушул туура.
Намаздын сыпаттарынын бөлүмү
فرائض الصلوة ستة التحريمة
Намаздын парздары алтоо 1-такбир тахрийма Алла Таала
وربك فكبر
Роббиңди улукта деген. Такбир тахрийма дегенден максат намазды баштоо такбири.
و القيام لقوله تعالى وقوموا قانتين
2. кыям (эки буту менен намазда тик туруу) Алла Таалага моюн сунган абалда тургула деген.
و القرأة لقوله تعالى فاقرؤا ما تيسر من القرأن
3 кыраат Алла Таала курандан оңой болгонун окугула деген.
والركوع والسجود لقوله تعالى اركعوا واسجدوا
4. Руку 5. Сажда Алла Таала руку жана сажда кылгыла деп буйрук кылган.
و القعدة فى آخر الصلوة مقدار التشھد
6. намаздын акырында аттахиятты окуган көлөмүнчө олтуруу. Анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) Ибни Масьудка ташахудду үйрөткөн учурда “ушуну окусан, же ушуну аткарсаң намазың толук болот” деген. Намаздын толук болуусун аткарууга байлады, ташахуд дубасын окусун же окубасын.
وما سوى ذلك فھو سنة
Мындан башка амалдар сүннөт. Жалпы жөнүн сүннөт деп айтты ичинде важиб амалдар да бар фатиха сүрөсүн окуу, ага сүрө кошуп окуу, ар-бир рекетте кайталанып келген амалдарда тартип сактоо, биринчи каадада (эки рекет окуган соң) олтуруу, акыркы каадада (намаздын акыркы олтуруусунда) ташахуд дубасын окуу витр намазында кунут дубасын окуу, эки айт намазында такбирлерди айтуу, жарыя
(үн чыгарып) окула турган намаздын жарыя окуу, купуя (үн
чыгарбай) окула турган намазды купуя окуу, ушул айтылган амалдардан калып калса жаңылуу саждасы важиб болот.
Мына ушул туура. Сүннөт деп аталганынын себеби бул амалдардын важиб болуусу сүннөт (хадис) менен аныкталган.
وان شرع فى الصلوة كبر
Намазды баштаган мезгилинде Аллаху Акбар, деп айтат.
Биз окуп өткөн аятка байланыштуу.
تحريمھا التكبير
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) “намазды баштоо- такбир менен” – деп айткан. Бизде такбир менен баштоо шарт. Имам Шафий (р.м.) буга каршы бизде парз
намазды такбир тахрийма айтып окуса ошону менен нафил намаздыда окуй алат. Имам Шафий (р.м.) такбир тахрийма башка рүкүндөр (намаздын ичиндеги парздар) сыяктуу эле бир рүкүн. Башкаларга кандай шарттар талап кылынса буга да ошондой эле шарттар (даарат, авратты жабуу, кыбла, ниет, убакыт) талап кылынат бул рүкүндүк (намаздын ички парздык белгиси) дейт. Бизде намаз окууну Алла Тааланын атын зикр кылуу менен кошуп келтирилген.
وذكر اسم ربه فصلى
“роббисин атын айтып намаз окуган киши ийгиликке жетти деген аят. Бул болсо такбир тахрийманын намаздан башка болуусун талап кылат. Ошондуктан такбир тахрийма башка рүкүндөр (намаздын ички парздары) мисалы рүкү сажда сыяктуу намазда кайра-кайра кайталанбайт. Намаздын шарттарын такбир тахриймада талап кылынганы анын рүкүндүгү үчүн эмес. Тескерисинче такбир тахрийма аркылуу кыям амалына туташуу үчүн.
ويرفع يديه مع التكبير وھو سنة
Такбир айтуу менен биргеликте эки колун көтөрөт. Бул сүннөт. Себеби Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) бул амалды такай кылган. Бул кеп колду көтөрүү такбир тахрийма менен бирге болуусуна шарт экендигине ишарат кылат (багыттайт). Бул Абу Юсуфдан (р.м.) риваят, Имам Тахавиден икая кылынган эң бир жакшысы оболу колдорун көтөрөт анан такбир айтат. Себеби кол көтөрүү Алладан башка бардык нерсе улуу эмес деген мааниде ал эми “Аллаху Акбар” Алла гана улуу деген мааниде нафий (Алладан башка улуулукту жокко чыгаруу) нисбаттан (улуулукту Аллага гана таандык кылуудан) мурда келет.
ويرفع يديه حتى يحاذى بابھاميه شحمتى اذنيه
Колдорун баш бармактарын кулактарынын жумшактарына барабар болгончо көтөрөт Имам Шафийде (р.м.) ийнине барабар болгончо көтөрөт. Бизде кунут такбиринде, жаназа жана айт намаздарынын такбирлеринде колдору кулакка чейин көтөрүлсө Шафийде ийиниге чейин көтөрүлөт. Имам Шафийнин (р.м.) далили. Абу Хамид Сайидинин хадиси.
كان النبى عليه السالم اذا كبر رفع يديه الى منكبيه
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) такбир айткан мезгилде колдорун ийинине чейин көтөргөн. Бизде Ваил Ибн Хужур Барраи жана Аннас Ибн Маликтин (р.м.) хадиси.
ان النبى صلى ﷲ عليه السالم كان اذا كبر رفع يديه حذاء أذنيه
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) такбир айткан учурда колдорун кулактарын барабарына чейин көтөрчү, деп риваят кылышкан, анткени кол көтөрүү дүлөйлөргө намаздын башталганын билдирүү үчүн. Имам Шафий (р.м.) риваят кылган хадисте Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) бир себеп (оору) менен колдорун ийнине чейин көтөргөн делет.
و المرأة ترفع يديھا حذاء منكبيھا
Аял киши колдорун ийининин барабарына чейин көтөрөт бул туура. Ошол даражада кол көтөрүү аял киши үчүн жамынчы болот.
فان قال بدل التكبير ﷲ اجل او اعظم او الرحمن اكبر اوال اله اال ﷲ او غيره من اسماء ﷲ تعالى اجزاه عند ابى حنيفة رح و محمد رح و قال ابو يوسف رح ان كان يحسن التكبير لم يجزئه اال قوله ﷲ اكبر او ﷲ االكبر او ﷲ الكبير
Намазды баштаганда Аллаху Акбардын ордуна Аллааху ажал же Аллаху азам же Ар-рохман акбар же лаа илаха иллаллоху же Алланын башка аттарын айтса, Абу Ханифа менен Мухаммаддын (р.м.) пикирлеринде болот. Абу Юсуфдун (р.м.) пикиринде Аллаху акбар же Аллахул акбар же Аллахул кабийрден башкасы менен намазды баштоого болбойт, эгерде такбирди жакшы билсе. Имам Шафийнин
(р.м.) пикиринде оболгу экөө менен Аллаху акбар же Аллахул акбар гана болот. Имам Маликтин пикиринде оболгу Аллаху акбар менен гана болот, себеби ошол Аллаху акбарды Пайгамбардан (саллаллоху алейхи васаллам) накыл (кеп) кылынган. Такбирдин (Аллаху акбардын) негизинде кабарлар бар. Имам Шафий (р.м.) “алиф” ламды Аллаху акбарга киргизүү санада (мактоодо) толугураак болот.
“Аллахул акбар” Аллаху акбардын ордуна өтөт. Имам Абу Юсуф (р.м.) айтат Афьалу, фаьила же (اكبرжеكبير) сыйгалары Алла Тааланын сыпаттарына да бирдей. Тескерисинче бул сөздөрдү арапча айта албаса, анда маанисин айтса болот. Абу Ханифа менен Мухаммаддын (р.м.) пикирилеринде Аллаху акбар котормодо Алла Тааланы улуктоо. Ал кайсы тилде болсо да болот.
فان افتتح الصلوة بالفارسية او قرأ فيھا بالفارسية او ذبح وسمى بالفارسية وھو يحسن العربية اجزاه عند ابى حنيفة و قاال يجزيه اال فى الذبيحة وان لم يحسن العربية اجزا
Эгер, намазды баштаганда парсы тил менен айтса, же намазда парсы тилинде кыраат кылса же малды муздаганда “бисмилланы” парсы тилинде айтса, бул киши арапчаны билсе, Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде болот. Имам Абу Юсуф менен Имам Мухаммаддын (р.м.) пикирлеринде болбойт. Бир гана мал муздаганда болот. Эгер арабча билбесе анда болот. Имам Мухаммад (р.м.) такбирди арабча айтууда Абу Ханифаны колдойт, ал эми такбирди парсыча айта турган болсо, анда Имам Абу Юсуфту колдойт, анткени араб тилинде башка тилдерге салыштырмалуу артыкчылык бар. Кыраат боюнча эки имамдын (Абу Юсуф жана Мухаммад (р.м.) далилдери чынында эле куран араб тилиндеги жазылманын аты ал боюнча Куранда да айткан.
Бирок арабчага алы келбесе маанисин окуса жетиштүү, (намаздагы) ишаратка окшош. Себеби, зикир бардык тилде эле боло берет, Абу Ханифа (р.м.) وانه لفى ذبر االولين
Албетте Куран мурдагылардын китептеринде да бар эле деген аятты далил кылат. Себеби, мурдагылардын китептери бул тилде (араб тилинде) болгон эмес. Ошондуктан арабчага алы жетпесе маанисин окуса болот. Бирок сүннөткө каршы иш (арабча окубаган үчүн) кылгандыктан күнөкөр болот.
Парсы тилден башка кайсы эле тилде окуса да болот. Бул туура биз тилават (окуган) кылган аятка караганда. Ар кандай тилде окулса да маани өзгөрбөйт. Имамдар ортосундагы пикир келишпестик арабчанын ордуна парсыча окулса, кыраатка эсепке алынабы же жокбу мына ушунда, парсыча окулган намаздын бузулбасында эч кандай шек жок. Негизги, маселеде Абу Ханифанын (р.м.) эки имамдын сөзүнө кайткандыгы риваят кылынат, ошого фатва берилген.
Жума кутбасыны жана ташаххуду араб тилинен башка тилдерде окуу жогоркудай талаш-тартышта, ал эми азанды кайсы тилде айтылса да үрптө (салтта) азан деп тан алса болот. Эгер, намазда такбирдин ордуна “Аллахуммагфирли” деп баштаса дурус эмес, себеби мында “Алла мени кечир” деп өзүнүн муктаждыгын кошту, тек гана Алланы улуктаган жок. Эгер намазды Аллохумма деп баштаса болот деп айтылат анткени анын мааниси “эй Алла” дегенди түшүндүрөт. Антип баштаса болбойт деп да айтылат, себеби анын мааниси “эй Алла”ишендик жакшылыкка деген, ал суроо болуп калат.
قال ويعتمد بيده اليمنى على اليسرى تحت السرة
Оң колун сол колун үстүнө коюп, киндиктин астына коёт.
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
ان من السنة وضع اليمين على الشمال تحت السرة
Албетте оң колду сол колдун үстүнө коюп, киндиктин астына коюу сүннөтөн, деп айткан. Ал хадис Имам Маликтин колдорун бош коёт, Имам Шафийнин (р.м.) көкрөгүнө коёт деген сөздөрүнө каршы келет, анткени колдорун киндиктин астына коюу таазимге жакыныраак
болот, максат ошол таазим. Абу Ханифа Абу Юсуфдун (р.м.) пикирлеринде кол байлап туруу кыямдын сүннөтү, жада калса сана (кол байлоо дубасы) окулган учурда да колдорун бошотбойт. Негизги зикири сүннөт болгон бардык кыямда колдор байланат андай болбогондордо байланбайт. Бул туура кунут дубасын окуган учурда жаназа намазында да колдор байланат. Ал эми каамада (рүкүдөн кайра кайтканда) айт намаздарын такбирлеринин ортосунда колдор бош турат.
ثم يقول سبحانك اللھم وبحمدك الى اخره
Андан соң сана дубасын (субхаанака аллохумма ва бихамдика... ) акырына чейин окуйт. Абу Юсуфдун (р.м.) пикиринде сана дубасына:
انى وجھت وجھى
“Жүзүмдү кыблага бурдум” дубасын толук кошуп окуйт.
Себеби Азрети Али (р.з.) риваят кылат, Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) аны айткан деп. Абу Ханифа жана Имам Мухаммаддын (р.м.) далилдери, Азрети Анас риваят кылат Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) намазды баштаганда такбир айткан анан, субханака дубасын акырына чейин окуп ага башканы кошуп окуган эмес. Абу Юсуфтун (р.м.) риваяты тахажуд намазына таандык. Сана дубасындагы “жалла санаукка” сөзү машхур хадистерде келбегендиктен парз намаздарда окулбайт. Такбир менен ниет туташуу үчүн такбирден башта таважжух (жүзүмдү кыблага бурдум) дубасын окубаганы жакшыраак, ушул туура.
#97 08 April 2016 - 15:28
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
ويستعيذ با من الشيطان الرجيم
Алла Таала менен шайтандын жамандыгынан сактанат себеби, Алла Таала куран окуганыңда “Алла Таала менен шайтандын жамандыгынан сактан” деген. Анын мааниси “кураан окууну кааласан” деген мааниде. Куранга туура келүү үчүн Астаьузу биллахи дейт. Аьузу биллахи дагы буга жакыныраак. Абу Ханифа жана Мухаммад (р.м.)
пикирлеринде аьузу кыраат үчүн сана үчүн эмес жогорку аятка караганда кала берсе масбук (намазга жетишбеген бир рекеттен кийин келип кошулган киши) окуйт. Муктади (имам менен намазын башынан аягына чейин чогуу окуган киши) окубайт. Аьузу айт намаздарында такбирлеринен кийин окулат. Абу Юсуф (р.м.) буга каршы
ويقرأ بسم ﷲ الرحمن الرحيم
Анан бисмиллахир рохмаанир рохиймди окуйт машхур риваяттарда ушундай накыл болгон.
ويسر بھما
Аьузу менен бисмиллани ичинен айтат, анткени Ибн Масьуддун (р.з.) сөзү төрт нерсе аларды имам ичинде айтат, деп алардын тобунда аьузу, бисмилла жана аминди айткан.
Имам Шафий (р.м.) бисмиллани сыртында айтат кыраатты үн чыгарып окуган учурда. Себеби Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) намаз окуган учурда бисмиллани үн чыгарып окуган деп, далил кылат. Биз айтабыз Пайгамбарыбыз (саллаллоху алейхи васаллам) таалим үчүн ошенткен, себеби, Анас (р.з.) кабар берет: Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) бисмиллани үн чыгарып окуган эмес деп. Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде аьузуну ар рекеттин башталышында окубагандай бисмиллани да окубайт, жана Абу Ханифадан этияттан бисмиллани ар бир рекеттин башында окуйт. Эки имамдын сөзү да ушул.
Фатиха менен сүрөнүн ортосунда бисмиллани окубайт.
Бирок Имам Мухаммадда үн чыгарбай окула турган намазда окуйт.
ثم يقرأ فاتحة الكتاب و سورة او ثالث آيات من اي سورة شاء
Анан фатиханы жана бир сүрө же каалаган сүрөдөн үч аят кошуп окуйт. Биз Ханафилерде фатихе сүрөсүн окуу рүкүн (парз) эмес, ошондой эле ага сүрө кошуу да парз эмес. Имам Шафийде (р.м.) фатихе сүрөсүн окуу парз. Имам Маликде
(р.м.) экөөнү тең окуу парз. Анын далили Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам).
ال صلوة اال بفاتحة الكتاب وسورة معھا
“фатиха сүрөсү жана ага бир сүрөө кошулуп окулбаган намаз- намаз эмес”, деген. Имам Шафий (р.м.)
ال صلوة اال بفاتحة الكتاب
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам): фатиха сүрөсү окулбаган намаз, намаз эмес деп далил кылат.
فاقرؤا ما تيسر من القران
Биздин далилибиз Алла Таала: Курандан оңой болгонун окугула деген аят. (Курандан окулду деген көлөмчө окуунун парздыгына түшүнүк берет). Мындан башка бир нерсенин парздыгына бир кишинин кабары менен өкүм кылууга болбойт, бирок айтылган хадис амалдын важиб болуусун милдет кылгандыктан фатиха менен ага сүрө кошуп окууну важиб деп айтабыз.
واذا قال االمام وال الضالين قال امين ويقولھا المؤتم
Имам валаззооллийн деп анан аамийн деген мезгилде ага уюган киши да аамийн дейт анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
اذا امن االمام فامنوا
“Качан имам аамийн десе, аамийн дегиле!” деген. Имам Малик (р.м.) Пайгамбардын (саллаллоху алейхи васаллам):
“Имам валаззооллийн десе, силер аамийн дегиле!” деген сөзүнө таянып имам аамийнди айтпайт дегени далилсиз.
Себеби, жогорку хадисте имам аамийн деп айтса деген, эгер имам аамийн деп айта электе ага уюгандар аамийн дешсе анда имам алардан кийин айткан болуп калат.وقال ويخفونھا
Биз риваят кылган Ибн Масьуддан болгон хадистин негизинде имам жана ага уюгандар аамийнди үн чыгарбай айтышат себеби аамийн дуба дубалар болсо үн чыгарбай айтылууга негизделген. Аамийндин алифин созуп, же кыска же амийн десе да болот ал эми ааммийн деп мимди эки айтуу одоно ката болуп саналат.
ثم يكبر ويركع
Анан Аллаху Акбар деп рүкү кылат. “Жамиьус-Сагир” деген китепте энкейүү (ийилүү) менен биргеликте такбир айтат анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) ар бир ийилгенде жана көтөрүлгөндө такбир айткан.
ويحذف التكبير حذفا
Такбирдеги алифтерди (Алла менен Акбар сөздөрүн башталышындагы “а” тамгаларын мисалы: Ааллооху аакбаар дебестен) кыска кылып Аллооху акбар деп айтат. Себеби “а” ларды созгондо суроо мааниси туулуп дин жагынан ката болот. Акбар сөзүнүн экинчи “а” сынын созгондо тил жагынан ката болот.
ويعتمد بيديه على ركبتيه ويفرج بين اصابعه
Рүкүдө колдору менен тизесине таянып, манжаларын арасын ачып турат. Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) Анасга (р.з.) рүкү кылган учуруңда колдоруңду тизеңе коюп, манжаларыңдын арасын ачып тур, деп айткан. Ушул учурда (рүкүдө) тизесин бекем кармоо үчүн манжаларын жайып туруу мустахаб. Сажда кылган абалда манжаларын жайбастан бири-бирине кошуп турат. Мындан башка учурларда манжалар өз адатынча турат.
ويبسط ظھره
Белини рүкүдө туз кармап турат, себеби Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) рүкү кылган абалда белин түз кылып турган.
وال يرفع رأسه وال ينكسه
Башыны көтөрбөйт пас кылып да турбайт. Анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) рүкү кылган абалда башын көтөрүп да пас кылып да турган эмес.
ويقول سبحان ربى العظيم ثلثا
Рүкүдө “субхаана роббиял аьзийм” деп үч ирет айтат, бул эң кеми Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
اذا ركع احدكم فليقل فى ركوعه سبحان ربى العظيم ثلثا وذلك ادناه
“Силердин кай бириңер рүкү кылса рүкүсүндө “субхаана
роббиял аьзийм” деп үч ирет айтсын бул сан эң кеми” деп айткан.
ثم يرفع رأسه ويقول سمع ﷲ لمن حمده ويقول المؤتم ربنا لك الحمد وال يقولھا االمام عند ابى حنيفة رحمه ﷲ قاال يقولھا فى نفسه
Анан башын рүкүдөн көтөрүп “самиаллоху лиман хамидах” деп дейт. Имамга уюган киши “роббана лакал хамд” деп айтат Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде имам “роббана лакал хамдуну” айтпайт. Эки имамдын пикиринде имам болгон киши ичинде айтат. Себеби, Абу Хурайра (р.з.) риваят кылат.
ان النبى عليه السالم كان يجمع بين ذكرين
Чындыкта Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) эки зикирди (самиаллоху лиман хамидах менен роббана лакал хамдуну) кошуп айткан. Анткени, башканы айтууга үндөп өзүн унутпайт. Абу Ханифанын (р.м.) далили Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
اذا قال االمام سمع ﷲ لمن حمده فقولوا ربنا لك الحمد
“Качан имам “самиаллоху лиман хамидах” десе силер “роббана лакал хамд” деп айткыла, деген хадиси. Бул бөлүшүү шериктештикке каршы келет ошондуктан бизде муктадий (имамга уюган киши) “самиаллоху лиман хамидах” деп айтпайт. Бул Имам Шафийнин (р.м.) пикирине каршы келет. Себеби, имамдын тахмиди (мактоо айтуусу) эрчүүчүнүн тахмидинен кийин болуп ал имамдык орунга тескери болуп калат. Абу Ханифа жогорудагы риваят кылган эки зикирди кошуп айтат деген хадис намазды жалгыз окуган учурга таандык. Жалгыз окуучу эки зикирди кошуп айтуусу бул туура. Тасмиьни (самиаллоху лиман хамиданы) айтуусу жетиштүү, деп риваят келсе да. Тахмид (мактоо) жетиштүү деп да риваят кылынган. Имамдын тахмид айтууга далалат кылганы сөз жагынан айткан болбосо да маани жагынан айткан болот.
قال ثم اذا استوى قائما كبر وسجد
Рүкүдөн кайтып түз болуп турган болсо, такбир айтып сажда кылат. Такбир жана сажда боюнча баян кылдык. Кавма (рүкүдөн кайтып түз туруу) парз эмес ошондой эле эки сажданын ортосунда олтуруу жана рүкүдө саждада тыныгуу да парз эмес. Бул Абу Ханифа менен Мухаммаддын (р.м.) ойлорунда. Абу Юсуф (р.м.) жогоркулардын барын парз деп айтат. Имам Шафийнин сөзү да ошол.
قم فصل فانك لم تصل
Себеби, Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) көчмөнгө намазды жеңил окуганда, тур кайра окуу сен чындыкта намаз окубадың деген, хадисти далил кылышат.
Абу Ханифа менен Имам Мухаммаддын (р.м.) пикирдеринде рүкү деген ийилүү сажда болсо башын жерге коюу деген мааниде. Киши бир аз ийилип же башын жерге бир аз койуп турса да ошол ишти аткарган болуп саналат. Бир рүкүндөн (парздан) экинчи рүкүнгө (парзга) өтүү парз эмес. Себеби, ал максат эмес. Жогорку хадиске кайрылсак, көчмөн намазды кайра намаздай кылып окуган соң Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) анын намазын намаз деп атап, ушул окуганыңдан бир нерсени кем кылсан намазыңдан кем кылдың деген. Кавма (рүкүдөн кайтып туруу) жалса (эки сажданын ортосунда олтуруу) сүннөт Имам Абу Ханифа жана Имам Мухаммад (р.м.) пикирлеринде. Ошондой эле сүннөт кавма менен жалса. Жиржанийнин талкуусунда.
Имам Кархий важиб дейт жада калса жаңылуу саждасы важиб болот “жаласа менен кавма” калып калса, Кархийнин пикиринде, сажда кылганда колдору менен жерге таянат.
Анткени, Ваил Ибн Хужр Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) намазын сыпаттап сажда кылып алакандарын жерге тиреп арт жагын көтөрдү.
ووضع وجھه بين كفيه حذاء اذنيه
Жүзүн эки колунун ортосуна коюп колдорун колуктарынын барабарына коёт, себеби Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) ошондой кылган деп риваят кылынган.
وقال وسجد على انفه وجبھته
Муруну жана маңдайы менен сажда кылат Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) такай муруну жана маңдайы менен сажда кылган.
Алла Таала менен шайтандын жамандыгынан сактанат себеби, Алла Таала куран окуганыңда “Алла Таала менен шайтандын жамандыгынан сактан” деген. Анын мааниси “кураан окууну кааласан” деген мааниде. Куранга туура келүү үчүн Астаьузу биллахи дейт. Аьузу биллахи дагы буга жакыныраак. Абу Ханифа жана Мухаммад (р.м.)
пикирлеринде аьузу кыраат үчүн сана үчүн эмес жогорку аятка караганда кала берсе масбук (намазга жетишбеген бир рекеттен кийин келип кошулган киши) окуйт. Муктади (имам менен намазын башынан аягына чейин чогуу окуган киши) окубайт. Аьузу айт намаздарында такбирлеринен кийин окулат. Абу Юсуф (р.м.) буга каршы
ويقرأ بسم ﷲ الرحمن الرحيم
Анан бисмиллахир рохмаанир рохиймди окуйт машхур риваяттарда ушундай накыл болгон.
ويسر بھما
Аьузу менен бисмиллани ичинен айтат, анткени Ибн Масьуддун (р.з.) сөзү төрт нерсе аларды имам ичинде айтат, деп алардын тобунда аьузу, бисмилла жана аминди айткан.
Имам Шафий (р.м.) бисмиллани сыртында айтат кыраатты үн чыгарып окуган учурда. Себеби Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) намаз окуган учурда бисмиллани үн чыгарып окуган деп, далил кылат. Биз айтабыз Пайгамбарыбыз (саллаллоху алейхи васаллам) таалим үчүн ошенткен, себеби, Анас (р.з.) кабар берет: Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) бисмиллани үн чыгарып окуган эмес деп. Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде аьузуну ар рекеттин башталышында окубагандай бисмиллани да окубайт, жана Абу Ханифадан этияттан бисмиллани ар бир рекеттин башында окуйт. Эки имамдын сөзү да ушул.
Фатиха менен сүрөнүн ортосунда бисмиллани окубайт.
Бирок Имам Мухаммадда үн чыгарбай окула турган намазда окуйт.
ثم يقرأ فاتحة الكتاب و سورة او ثالث آيات من اي سورة شاء
Анан фатиханы жана бир сүрө же каалаган сүрөдөн үч аят кошуп окуйт. Биз Ханафилерде фатихе сүрөсүн окуу рүкүн (парз) эмес, ошондой эле ага сүрө кошуу да парз эмес. Имам Шафийде (р.м.) фатихе сүрөсүн окуу парз. Имам Маликде
(р.м.) экөөнү тең окуу парз. Анын далили Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам).
ال صلوة اال بفاتحة الكتاب وسورة معھا
“фатиха сүрөсү жана ага бир сүрөө кошулуп окулбаган намаз- намаз эмес”, деген. Имам Шафий (р.м.)
ال صلوة اال بفاتحة الكتاب
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам): фатиха сүрөсү окулбаган намаз, намаз эмес деп далил кылат.
فاقرؤا ما تيسر من القران
Биздин далилибиз Алла Таала: Курандан оңой болгонун окугула деген аят. (Курандан окулду деген көлөмчө окуунун парздыгына түшүнүк берет). Мындан башка бир нерсенин парздыгына бир кишинин кабары менен өкүм кылууга болбойт, бирок айтылган хадис амалдын важиб болуусун милдет кылгандыктан фатиха менен ага сүрө кошуп окууну важиб деп айтабыз.
واذا قال االمام وال الضالين قال امين ويقولھا المؤتم
Имам валаззооллийн деп анан аамийн деген мезгилде ага уюган киши да аамийн дейт анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
اذا امن االمام فامنوا
“Качан имам аамийн десе, аамийн дегиле!” деген. Имам Малик (р.м.) Пайгамбардын (саллаллоху алейхи васаллам):
“Имам валаззооллийн десе, силер аамийн дегиле!” деген сөзүнө таянып имам аамийнди айтпайт дегени далилсиз.
Себеби, жогорку хадисте имам аамийн деп айтса деген, эгер имам аамийн деп айта электе ага уюгандар аамийн дешсе анда имам алардан кийин айткан болуп калат.وقال ويخفونھا
Биз риваят кылган Ибн Масьуддан болгон хадистин негизинде имам жана ага уюгандар аамийнди үн чыгарбай айтышат себеби аамийн дуба дубалар болсо үн чыгарбай айтылууга негизделген. Аамийндин алифин созуп, же кыска же амийн десе да болот ал эми ааммийн деп мимди эки айтуу одоно ката болуп саналат.
ثم يكبر ويركع
Анан Аллаху Акбар деп рүкү кылат. “Жамиьус-Сагир” деген китепте энкейүү (ийилүү) менен биргеликте такбир айтат анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) ар бир ийилгенде жана көтөрүлгөндө такбир айткан.
ويحذف التكبير حذفا
Такбирдеги алифтерди (Алла менен Акбар сөздөрүн башталышындагы “а” тамгаларын мисалы: Ааллооху аакбаар дебестен) кыска кылып Аллооху акбар деп айтат. Себеби “а” ларды созгондо суроо мааниси туулуп дин жагынан ката болот. Акбар сөзүнүн экинчи “а” сынын созгондо тил жагынан ката болот.
ويعتمد بيديه على ركبتيه ويفرج بين اصابعه
Рүкүдө колдору менен тизесине таянып, манжаларын арасын ачып турат. Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) Анасга (р.з.) рүкү кылган учуруңда колдоруңду тизеңе коюп, манжаларыңдын арасын ачып тур, деп айткан. Ушул учурда (рүкүдө) тизесин бекем кармоо үчүн манжаларын жайып туруу мустахаб. Сажда кылган абалда манжаларын жайбастан бири-бирине кошуп турат. Мындан башка учурларда манжалар өз адатынча турат.
ويبسط ظھره
Белини рүкүдө туз кармап турат, себеби Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) рүкү кылган абалда белин түз кылып турган.
وال يرفع رأسه وال ينكسه
Башыны көтөрбөйт пас кылып да турбайт. Анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) рүкү кылган абалда башын көтөрүп да пас кылып да турган эмес.
ويقول سبحان ربى العظيم ثلثا
Рүкүдө “субхаана роббиял аьзийм” деп үч ирет айтат, бул эң кеми Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
اذا ركع احدكم فليقل فى ركوعه سبحان ربى العظيم ثلثا وذلك ادناه
“Силердин кай бириңер рүкү кылса рүкүсүндө “субхаана
роббиял аьзийм” деп үч ирет айтсын бул сан эң кеми” деп айткан.
ثم يرفع رأسه ويقول سمع ﷲ لمن حمده ويقول المؤتم ربنا لك الحمد وال يقولھا االمام عند ابى حنيفة رحمه ﷲ قاال يقولھا فى نفسه
Анан башын рүкүдөн көтөрүп “самиаллоху лиман хамидах” деп дейт. Имамга уюган киши “роббана лакал хамд” деп айтат Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде имам “роббана лакал хамдуну” айтпайт. Эки имамдын пикиринде имам болгон киши ичинде айтат. Себеби, Абу Хурайра (р.з.) риваят кылат.
ان النبى عليه السالم كان يجمع بين ذكرين
Чындыкта Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) эки зикирди (самиаллоху лиман хамидах менен роббана лакал хамдуну) кошуп айткан. Анткени, башканы айтууга үндөп өзүн унутпайт. Абу Ханифанын (р.м.) далили Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
اذا قال االمام سمع ﷲ لمن حمده فقولوا ربنا لك الحمد
“Качан имам “самиаллоху лиман хамидах” десе силер “роббана лакал хамд” деп айткыла, деген хадиси. Бул бөлүшүү шериктештикке каршы келет ошондуктан бизде муктадий (имамга уюган киши) “самиаллоху лиман хамидах” деп айтпайт. Бул Имам Шафийнин (р.м.) пикирине каршы келет. Себеби, имамдын тахмиди (мактоо айтуусу) эрчүүчүнүн тахмидинен кийин болуп ал имамдык орунга тескери болуп калат. Абу Ханифа жогорудагы риваят кылган эки зикирди кошуп айтат деген хадис намазды жалгыз окуган учурга таандык. Жалгыз окуучу эки зикирди кошуп айтуусу бул туура. Тасмиьни (самиаллоху лиман хамиданы) айтуусу жетиштүү, деп риваят келсе да. Тахмид (мактоо) жетиштүү деп да риваят кылынган. Имамдын тахмид айтууга далалат кылганы сөз жагынан айткан болбосо да маани жагынан айткан болот.
قال ثم اذا استوى قائما كبر وسجد
Рүкүдөн кайтып түз болуп турган болсо, такбир айтып сажда кылат. Такбир жана сажда боюнча баян кылдык. Кавма (рүкүдөн кайтып түз туруу) парз эмес ошондой эле эки сажданын ортосунда олтуруу жана рүкүдө саждада тыныгуу да парз эмес. Бул Абу Ханифа менен Мухаммаддын (р.м.) ойлорунда. Абу Юсуф (р.м.) жогоркулардын барын парз деп айтат. Имам Шафийнин сөзү да ошол.
قم فصل فانك لم تصل
Себеби, Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) көчмөнгө намазды жеңил окуганда, тур кайра окуу сен чындыкта намаз окубадың деген, хадисти далил кылышат.
Абу Ханифа менен Имам Мухаммаддын (р.м.) пикирдеринде рүкү деген ийилүү сажда болсо башын жерге коюу деген мааниде. Киши бир аз ийилип же башын жерге бир аз койуп турса да ошол ишти аткарган болуп саналат. Бир рүкүндөн (парздан) экинчи рүкүнгө (парзга) өтүү парз эмес. Себеби, ал максат эмес. Жогорку хадиске кайрылсак, көчмөн намазды кайра намаздай кылып окуган соң Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) анын намазын намаз деп атап, ушул окуганыңдан бир нерсени кем кылсан намазыңдан кем кылдың деген. Кавма (рүкүдөн кайтып туруу) жалса (эки сажданын ортосунда олтуруу) сүннөт Имам Абу Ханифа жана Имам Мухаммад (р.м.) пикирлеринде. Ошондой эле сүннөт кавма менен жалса. Жиржанийнин талкуусунда.
Имам Кархий важиб дейт жада калса жаңылуу саждасы важиб болот “жаласа менен кавма” калып калса, Кархийнин пикиринде, сажда кылганда колдору менен жерге таянат.
Анткени, Ваил Ибн Хужр Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) намазын сыпаттап сажда кылып алакандарын жерге тиреп арт жагын көтөрдү.
ووضع وجھه بين كفيه حذاء اذنيه
Жүзүн эки колунун ортосуна коюп колдорун колуктарынын барабарына коёт, себеби Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) ошондой кылган деп риваят кылынган.
وقال وسجد على انفه وجبھته
Муруну жана маңдайы менен сажда кылат Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) такай муруну жана маңдайы менен сажда кылган.
#98 09 April 2016 - 22:46
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
فان اقتصر على احدھما جاز عند ابى حنيفة رح وقاال ال يجوز االقتصار على االنف اال من عذر
Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде бирине чектелсе (мурунун өзү же пешененин өзү менен) сажда кылса болот.
Эки имам үзүрсүз мурундун өзү менен болобойт дешет. Ал дагы Абу Ханифадан (р.м.) болгон риваят. Анткени, Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
امرت ان اسجد سبعة اعظم وعد منھا الجبھة
“Жети сөөк (мүчө) менен сажда кылууга буйрулдум” деп ошол жетинин катарында маңдайдыда санаган. Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде маңдайдын кээ бир бөлүгүн койсо сажда деп саналышы бул акыйкат. Маңдай менен сажда кылууга куранда буйрулган бирок ээкти же жаакты
жерге коюу сажда деп аталбайт бул боюнча уламалар бир пикирде. Бетти жети сөөк менен биргеликте, сажда кылат деген риваят машхур. Саждада эки колду жана эки тизени жерге коюу бизде сүннөт. Ал экөөсүз да сажда болот. Эки буттун учун саждада жерге коюуну мусанниф (жазуучу) парз деген.
فان سجد على كور عمامته او فاضل ثوبه جاز
Селдесинин оромуна же кийиминин ашыкча жерине сажда кылса болот. Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) селдесинин оромуна сажда кылган. Жана Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) бир кийимде намаз окуп кийиминин этеги менен жердин ыссык суугунан сактанган деген хадис риваят кылынган.
و يبدى ضبعيه
Саждада эки колдун билегинен жогору жагын жерге тийгизбейт. Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) колдоруңдун билектерин жерге тийгизбе, деген сөзүнүн негизинде. Бир риваятта “ваббада”, “иббаддан”.
و ابد
Алынып созулуу манисинде келет. Оболгусу “ибдадан” алынып ал ачык (колду) көрсөтүү деген мааниде.
ويجافي بطنه عن فخذيه
Курсагын саждада сандарынан алыстатат, себеби Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
كان اذا سجد جافى حتى ان بھمة لو ارادت ان تمر بين يديه لمرت
Сажда кылганда курсагын санынан ушунчалык алыстатат эле эгер бир козу астынан өтүүнү кааласа албетте такалбай өтмөк. Жамаат менен окуп сапка турганда курсагын сандарынан өтө эле алыстатпайт, жанындагы кишиге тоскоол болбош үчүн деп да айткан.
ويوجه اصابع رجليه نحو القبلة
Буттарынын манжаларын кыбла жакка бет алдырат анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
اذا سجد المؤمن سجد كل عضو منه فليوجه من اعضائه القبلة “момун киши сажда кылган мезгилде бардык мүчөлөрү сажда кылат мүмкүн болушунча мүчөлөрүн кыблага каратсын” деп айткан.
ويقول فى سجوده سبحان ربى االعلى ثلثا وذلك ادناه
Саждасында үч жолу “субхаана роббиьал аьла” деп айтат, ал эң кеми, Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам).
اذا سجد احدكم فليقل فى سجوده سبحان ربى االعلى ثلثا وذلك ادناه
“силердин кимиңер болсун саждасында үч ирет “субхаана
роббиьал аьла” деп айтсын, ал эң кеми дегени негиз. Рүкү сажда таспилерин так санда үчтөн көбөйтүп айтуу мустахаб.
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) да таспилердин так санда бүтүргөн. Эгер, имам болсо, анда таспилерди үчтөн көп айтып, жамаатка кыйынчылык туудуруп, жамаатты качырууга алып барышы жакшы эмес, рүкү сажданын таспилери сүннөт. Себеби негизги далил (аят) рүкү саждага келген таспилерине эмес, ошондуктан далилге кошумча кылып, таспилерин да парз делинбейт.
والمرأة تنخفض فى سجودھا وتلزق بطنھا بفخذيھا
Аял киши саждада жерге жабышып, курсагын сандарына тийгизип турат. Себеби, ал аял кишиге сатыр (жамынчы) болуп саналат.
ثم يرفع رأسه ويكبر
Биз айтып өткөндөй: анан башын көтөрүп такбир айтат.فاذا اطمأن جالسا كبر وسجد
Саждадан баш көтөрүп, тынчтанып олтурса дагын такбир айтып сажда кылат, анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) арабийге (көчмөгө).
ثم ارفع رأسك حتى تستوى جالسا
Анан башыңды көтөргүн түздөлүп олтурганча деген. Эгер түз болуп олтурбай эле такбир айтып сажда кылса да боло берет. Имам Абу Ханифа жана Имам Мухаммаддын (р.м.) пикирлеринде аны биз айтып өттүк. Саждадан баш көтөрүү көлөмү боюнча машайыхтар сөз кылышкан. Эң туурасы ушул башын саждадан көтөргөн мезгилде саждага жакын болсо анда ал, жаласаны аткарган болбойт, аны саждада деп саналат эгер башын жалсага (олтурууга) жакын көтөрсө анда башын көтөргөн болуп, олтуруучу деп саналат. Демек ошол көлөм баш көтөргөндөн кийин экинчи саждага барса, экинчи сажданы кылды деп саналат.
فاذا اطمأن ساجدا كبر
Сажда кылып саждада тынч алып турса, такбир айтат, аны биз айтып өттүк.
واستوى قائما على صدور قدميه وال يقعد وال يعتمد بيديه على االرض
Буттарынын учу менен тик турат олтуруп албастан жерге да колдору менен таянбастан. Шафий (р.м.) буга каршы, жеңил олтуруп анан жерге таянып турат анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) жогоркудай кылган деп далил кылат. Бизде Абу Хурайра (р.з.) риваят кылат.
ان النبى عليه السالم كان ينھض فى الصلوة على صدور قدميه
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) саждадан буттарын учтары менен турган. Имам Шафий (р.м.) риваят кылган хадис Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) дын
картайган учурга тийешелүү. Себеби жеңил олтуруу ал рахат алып олтуруу, намаз рахат үчүн окулбайт.
ويفعل فى الركعة الثانية مثل ما فعل فى الركعة االولى
Экинчи рекетте да биринчи рекеттегидей эле амал кылат.
Анын себеби рүкүндөрдүн (намаздын ички парздарын) кайталануусу.
اال انه ال يستفتح وال يتعوذ
Бирок экинчи рекетте сана (субхаанака. ..) менен аьузу окулбайт анткени ал экөө намазда бир ирет гана окулат.
وال يرفع يديه اال فى التكبيرة االولى
Биринчи такбирде гана колдорун көтөрөт, Имам Шафий (р.м.) рүкү жана рүкүдөн кайтганда кол көтөрөт дейт. Биздин далил Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
الترفع االيدى اال فى سبع مواطن تكبيرة االفتتاح وتكبيرة القنوت وتكبيرات العيدين وذكر االربع فى الحج
Жети орунда гана кол көтөрүлөт. Намазды баштоо такбиринде кунут такбиринде эки айт такбирлеринде жана төрт такбирди хажда деп айткан. Имам Шафийнин (р.м.) кол көтөрүү далилин исламдын башталышына байланыштуу делинет Абдулла Ибни Зубайрдын риваятында да ошентип накыл кылынган.
واذا رفع رأسه من السجدة الثانية فى الركعة الثانية افترش رجله اليسرى فجلس عليھا ونصب اليمنى نصبا و وج ابعه ّ ه اص نحو القبلة
Экинчи рекетте экинчи саждадан башын көтөрсө, сол бутун төшөп, анын үстүнө олтурат, оң бутун тиреп манжаларын кыблага бет алдырат. Айша энебиз (р.з.) Пайгамбардын (саллаллоху алейхи васаллам) каадага олтурганын ушундай сыпаттайт.و وضع يديه على فخذيه و بسط اصابعه وتشھد
Сандарынын үстүнө колдорун манжаларын жайган абалда коюп, ташаххуд (аттахият) дубасын окуйт. Ваил Ибни Хажир риваят кылган хадисте да ушундай. Себеби ушул олтурушта колдорун манжаларын кыблага бет алдыруу айтылган.
وان كانت امرأة جلست على اليتھا اليسرى واخرجت رجليھا من الجانب االيمان
Эгер аял киши болсо, сол куйругуна олтуруп, буттарын оң жагынан чыгарат, себеби бул олтуруу аял кишиге сатир
(жамынчы).
التشھد التحيات والصلوات والطيبات السالم عليك ايھا النبى الى اخره
Ташаххуд дубасы: Аттахийяту лиллахи вассолоавату ваттоййибату ассаламу алайка айюханнабиййу. ..” акырына чейин окуйт. Бул Абдулла Ибн Масьсуддун ташаххуду Ибн Масьуд айтат Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) менин колумдан кармап, Курандан сүрөнү үйрөткөндөй ташаххуд дубасын үйрөттү Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) айтты аттахияту лиллахи деп акырына чейин. Ибн Масьуддун ташаххудун алуу же амал кылуу Ибн Аббастын ташаххудунан жакшыраак ал “Аттахиятул мубаракатус салавату тойибату лиллахи саламун алайка айюханнабийю ва рахматуллохи ва барокатух саламун алайна”
акырына чейин. Анткени, Ибн Масъуддун ташаххуд дубасында амир (буйрук) бар андан эң кеминде мустахаб түшүнүлөт жана "السالم" деген сөздө “алиф” жана “лам” истиграк (бул сөздүн маанисиндеги бардык бирдикти ичине камтып) келген жанада “вов” дун ашыкча келиши ал деген сүйлөмдү жаңылоо үчүн келет ант ичкенде жаңылгандай.
Таалимди да басым менен берип. Абдулла Ибн Масьуддун колунан кармап үйрөткөнү да өзгөчөлөнүп турат.
وال يزيد على ھذا فى القعدة االولى
Биринчи каадада (олтурууда) ташаххуд дубасына башка нерсе кошуп окубайт. Ибн Масьуд (р.з.) айтат Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) ташаххуд дубасын мага намаздын ортосунда жана акырында үйрөттү. Намаздын ортосунда болсо ташаххуд дубасын окугандан кийин кыямга турат, эгер, намаздын акырында болсо ташаххуд дубасынан кийин өзү үчүн каалаган дубасын кылат.
ويقرأ فى الركعتين االخريين بفاتحة الكتاب وحدھا
Акыркы эки рекетте Фатиханы жалгыз окуйт. Абу Катада.
ان النبى عليه السالم قرأ فى االخريين بفاتحة الكتاب
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) акыркы эки рекетте фатиханы жалгыз окуду деп риваят кылгандыктан.
Бул фатиханы окуунун абзелдигин баяны ушул туура.
Анткени кыраат оболгу эки рекетте парз бул боюнча сизге баян келет Алла буйурса.
وجلس فى االخيرة كما جلس فى االولى
Акыркы рекетте да оболгудай эле олтурат биз аны Ваилдин Айша энебиздин хадистеринде риваят кылдык.
Мындай олтуруу денеге кыйынчылык туудурат кайсыл олтуруу машакат болсо ал абзел. Ал олтуруу Имам Маликтин (р.м.) көчүктү жерге коюп олтуруу амалынан жакшыраак.
Имам Маликтин Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) көчүгүн жерге коюп олтурган деген хадисин Имам Тахавий зайип (алсыз) деп санаган же болбосо Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) картайган ахбалында ошентип олтурган делинет. Анан ташаххуд дубасын окуйт бул амал бизге важиб.
Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде бирине чектелсе (мурунун өзү же пешененин өзү менен) сажда кылса болот.
Эки имам үзүрсүз мурундун өзү менен болобойт дешет. Ал дагы Абу Ханифадан (р.м.) болгон риваят. Анткени, Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
امرت ان اسجد سبعة اعظم وعد منھا الجبھة
“Жети сөөк (мүчө) менен сажда кылууга буйрулдум” деп ошол жетинин катарында маңдайдыда санаган. Абу Ханифанын (р.м.) пикиринде маңдайдын кээ бир бөлүгүн койсо сажда деп саналышы бул акыйкат. Маңдай менен сажда кылууга куранда буйрулган бирок ээкти же жаакты
жерге коюу сажда деп аталбайт бул боюнча уламалар бир пикирде. Бетти жети сөөк менен биргеликте, сажда кылат деген риваят машхур. Саждада эки колду жана эки тизени жерге коюу бизде сүннөт. Ал экөөсүз да сажда болот. Эки буттун учун саждада жерге коюуну мусанниф (жазуучу) парз деген.
فان سجد على كور عمامته او فاضل ثوبه جاز
Селдесинин оромуна же кийиминин ашыкча жерине сажда кылса болот. Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) селдесинин оромуна сажда кылган. Жана Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) бир кийимде намаз окуп кийиминин этеги менен жердин ыссык суугунан сактанган деген хадис риваят кылынган.
و يبدى ضبعيه
Саждада эки колдун билегинен жогору жагын жерге тийгизбейт. Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) колдоруңдун билектерин жерге тийгизбе, деген сөзүнүн негизинде. Бир риваятта “ваббада”, “иббаддан”.
و ابد
Алынып созулуу манисинде келет. Оболгусу “ибдадан” алынып ал ачык (колду) көрсөтүү деген мааниде.
ويجافي بطنه عن فخذيه
Курсагын саждада сандарынан алыстатат, себеби Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
كان اذا سجد جافى حتى ان بھمة لو ارادت ان تمر بين يديه لمرت
Сажда кылганда курсагын санынан ушунчалык алыстатат эле эгер бир козу астынан өтүүнү кааласа албетте такалбай өтмөк. Жамаат менен окуп сапка турганда курсагын сандарынан өтө эле алыстатпайт, жанындагы кишиге тоскоол болбош үчүн деп да айткан.
ويوجه اصابع رجليه نحو القبلة
Буттарынын манжаларын кыбла жакка бет алдырат анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
اذا سجد المؤمن سجد كل عضو منه فليوجه من اعضائه القبلة “момун киши сажда кылган мезгилде бардык мүчөлөрү сажда кылат мүмкүн болушунча мүчөлөрүн кыблага каратсын” деп айткан.
ويقول فى سجوده سبحان ربى االعلى ثلثا وذلك ادناه
Саждасында үч жолу “субхаана роббиьал аьла” деп айтат, ал эң кеми, Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам).
اذا سجد احدكم فليقل فى سجوده سبحان ربى االعلى ثلثا وذلك ادناه
“силердин кимиңер болсун саждасында үч ирет “субхаана
роббиьал аьла” деп айтсын, ал эң кеми дегени негиз. Рүкү сажда таспилерин так санда үчтөн көбөйтүп айтуу мустахаб.
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) да таспилердин так санда бүтүргөн. Эгер, имам болсо, анда таспилерди үчтөн көп айтып, жамаатка кыйынчылык туудуруп, жамаатты качырууга алып барышы жакшы эмес, рүкү сажданын таспилери сүннөт. Себеби негизги далил (аят) рүкү саждага келген таспилерине эмес, ошондуктан далилге кошумча кылып, таспилерин да парз делинбейт.
والمرأة تنخفض فى سجودھا وتلزق بطنھا بفخذيھا
Аял киши саждада жерге жабышып, курсагын сандарына тийгизип турат. Себеби, ал аял кишиге сатыр (жамынчы) болуп саналат.
ثم يرفع رأسه ويكبر
Биз айтып өткөндөй: анан башын көтөрүп такбир айтат.فاذا اطمأن جالسا كبر وسجد
Саждадан баш көтөрүп, тынчтанып олтурса дагын такбир айтып сажда кылат, анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) арабийге (көчмөгө).
ثم ارفع رأسك حتى تستوى جالسا
Анан башыңды көтөргүн түздөлүп олтурганча деген. Эгер түз болуп олтурбай эле такбир айтып сажда кылса да боло берет. Имам Абу Ханифа жана Имам Мухаммаддын (р.м.) пикирлеринде аны биз айтып өттүк. Саждадан баш көтөрүү көлөмү боюнча машайыхтар сөз кылышкан. Эң туурасы ушул башын саждадан көтөргөн мезгилде саждага жакын болсо анда ал, жаласаны аткарган болбойт, аны саждада деп саналат эгер башын жалсага (олтурууга) жакын көтөрсө анда башын көтөргөн болуп, олтуруучу деп саналат. Демек ошол көлөм баш көтөргөндөн кийин экинчи саждага барса, экинчи сажданы кылды деп саналат.
فاذا اطمأن ساجدا كبر
Сажда кылып саждада тынч алып турса, такбир айтат, аны биз айтып өттүк.
واستوى قائما على صدور قدميه وال يقعد وال يعتمد بيديه على االرض
Буттарынын учу менен тик турат олтуруп албастан жерге да колдору менен таянбастан. Шафий (р.м.) буга каршы, жеңил олтуруп анан жерге таянып турат анткени Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) жогоркудай кылган деп далил кылат. Бизде Абу Хурайра (р.з.) риваят кылат.
ان النبى عليه السالم كان ينھض فى الصلوة على صدور قدميه
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) саждадан буттарын учтары менен турган. Имам Шафий (р.м.) риваят кылган хадис Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) дын
картайган учурга тийешелүү. Себеби жеңил олтуруу ал рахат алып олтуруу, намаз рахат үчүн окулбайт.
ويفعل فى الركعة الثانية مثل ما فعل فى الركعة االولى
Экинчи рекетте да биринчи рекеттегидей эле амал кылат.
Анын себеби рүкүндөрдүн (намаздын ички парздарын) кайталануусу.
اال انه ال يستفتح وال يتعوذ
Бирок экинчи рекетте сана (субхаанака. ..) менен аьузу окулбайт анткени ал экөө намазда бир ирет гана окулат.
وال يرفع يديه اال فى التكبيرة االولى
Биринчи такбирде гана колдорун көтөрөт, Имам Шафий (р.м.) рүкү жана рүкүдөн кайтганда кол көтөрөт дейт. Биздин далил Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам):
الترفع االيدى اال فى سبع مواطن تكبيرة االفتتاح وتكبيرة القنوت وتكبيرات العيدين وذكر االربع فى الحج
Жети орунда гана кол көтөрүлөт. Намазды баштоо такбиринде кунут такбиринде эки айт такбирлеринде жана төрт такбирди хажда деп айткан. Имам Шафийнин (р.м.) кол көтөрүү далилин исламдын башталышына байланыштуу делинет Абдулла Ибни Зубайрдын риваятында да ошентип накыл кылынган.
واذا رفع رأسه من السجدة الثانية فى الركعة الثانية افترش رجله اليسرى فجلس عليھا ونصب اليمنى نصبا و وج ابعه ّ ه اص نحو القبلة
Экинчи рекетте экинчи саждадан башын көтөрсө, сол бутун төшөп, анын үстүнө олтурат, оң бутун тиреп манжаларын кыблага бет алдырат. Айша энебиз (р.з.) Пайгамбардын (саллаллоху алейхи васаллам) каадага олтурганын ушундай сыпаттайт.و وضع يديه على فخذيه و بسط اصابعه وتشھد
Сандарынын үстүнө колдорун манжаларын жайган абалда коюп, ташаххуд (аттахият) дубасын окуйт. Ваил Ибни Хажир риваят кылган хадисте да ушундай. Себеби ушул олтурушта колдорун манжаларын кыблага бет алдыруу айтылган.
وان كانت امرأة جلست على اليتھا اليسرى واخرجت رجليھا من الجانب االيمان
Эгер аял киши болсо, сол куйругуна олтуруп, буттарын оң жагынан чыгарат, себеби бул олтуруу аял кишиге сатир
(жамынчы).
التشھد التحيات والصلوات والطيبات السالم عليك ايھا النبى الى اخره
Ташаххуд дубасы: Аттахийяту лиллахи вассолоавату ваттоййибату ассаламу алайка айюханнабиййу. ..” акырына чейин окуйт. Бул Абдулла Ибн Масьсуддун ташаххуду Ибн Масьуд айтат Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) менин колумдан кармап, Курандан сүрөнү үйрөткөндөй ташаххуд дубасын үйрөттү Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) айтты аттахияту лиллахи деп акырына чейин. Ибн Масьуддун ташаххудун алуу же амал кылуу Ибн Аббастын ташаххудунан жакшыраак ал “Аттахиятул мубаракатус салавату тойибату лиллахи саламун алайка айюханнабийю ва рахматуллохи ва барокатух саламун алайна”
акырына чейин. Анткени, Ибн Масъуддун ташаххуд дубасында амир (буйрук) бар андан эң кеминде мустахаб түшүнүлөт жана "السالم" деген сөздө “алиф” жана “лам” истиграк (бул сөздүн маанисиндеги бардык бирдикти ичине камтып) келген жанада “вов” дун ашыкча келиши ал деген сүйлөмдү жаңылоо үчүн келет ант ичкенде жаңылгандай.
Таалимди да басым менен берип. Абдулла Ибн Масьуддун колунан кармап үйрөткөнү да өзгөчөлөнүп турат.
وال يزيد على ھذا فى القعدة االولى
Биринчи каадада (олтурууда) ташаххуд дубасына башка нерсе кошуп окубайт. Ибн Масьуд (р.з.) айтат Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) ташаххуд дубасын мага намаздын ортосунда жана акырында үйрөттү. Намаздын ортосунда болсо ташаххуд дубасын окугандан кийин кыямга турат, эгер, намаздын акырында болсо ташаххуд дубасынан кийин өзү үчүн каалаган дубасын кылат.
ويقرأ فى الركعتين االخريين بفاتحة الكتاب وحدھا
Акыркы эки рекетте Фатиханы жалгыз окуйт. Абу Катада.
ان النبى عليه السالم قرأ فى االخريين بفاتحة الكتاب
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) акыркы эки рекетте фатиханы жалгыз окуду деп риваят кылгандыктан.
Бул фатиханы окуунун абзелдигин баяны ушул туура.
Анткени кыраат оболгу эки рекетте парз бул боюнча сизге баян келет Алла буйурса.
وجلس فى االخيرة كما جلس فى االولى
Акыркы рекетте да оболгудай эле олтурат биз аны Ваилдин Айша энебиздин хадистеринде риваят кылдык.
Мындай олтуруу денеге кыйынчылык туудурат кайсыл олтуруу машакат болсо ал абзел. Ал олтуруу Имам Маликтин (р.м.) көчүктү жерге коюп олтуруу амалынан жакшыраак.
Имам Маликтин Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) көчүгүн жерге коюп олтурган деген хадисин Имам Тахавий зайип (алсыз) деп санаган же болбосо Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) картайган ахбалында ошентип олтурган делинет. Анан ташаххуд дубасын окуйт бул амал бизге важиб.
#99 09 April 2016 - 22:55
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
Аль -Хидая китебин түшүнүш таталыраак болушу мүмкүн.Ошондуктан түшүнбөгөн жериңерди этияттыктан билгендерден сурап окусаңар эгер кызыксаңар.
#100 10 April 2016 - 14:02
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
وصلى على النبى عليه اسالم
Ташаххуд дубасынан соң Пайгамбарга (саллаллоху алейхи васаллам) салават окуйт. Салават окуу Ханафилерде
парз эмес. Имам Шафий (р.м.) экөөнө тең каршы, ал кишинин пикиринде экөө тең (ташаххуд жана салават) окуу парз себеби Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам)”
اذا قلت ھذا او فعلت ھذا فقد تمت صالتك ان شئت ان تقوم فقم وان شئت ان تقع فاقعد
Аьробийге (көчмөнгө) ташаххуд дубасын үйрөткөндө ушуну окусан же ушуну кылсан намазың толук болот, турууну кааласаң тур, олтурууну кааласаң олтур, деген хадисти далил кылат. Намаздын сыртында өмүрүндө бир ирет Пайгамбарга (саллаллоху алейхи васаллам) салават айтуу важиб. Имам Кархий айткандай же бир канча ирет Пайгамбардын (саллаллоху алейхи васаллам) аты айтылганда салават айтуу важиб Имам Тахавий ыктыяр кылгандай амирге (буйрукка) бир жолу жооп берүү бизге жетиштүү.
Риваят кылынган парз ал ташаххуд дубасын окуганча олтуруу.
ودعا بما شاء يشبه الفاظ القرأن واالدعية الماثورة
Экинчи ташаххуддан кийин Куран аяттарына жана Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) кылган дубаларга окшогон дубалардан окуйт. Биз риваят кылгандай Ибн Масьуддун хадисинде Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) андан соң.
قال له النبى صلى ﷲ عليه والسالم ثم اختر من الدعاء اطيبھا واعجبھا اليك
Ибн Масьуд сага өтө жаккан дубалардан кылгын деп айткан. Дубаны Пайгамбарга (саллаллоху алейхи васаллам) салават менен баштайт ижабатка (кабыл болушка) жакын болуш үчүн.
وال يدعو بما يشبه كالم الناس
Намаздын бузулушунан сактанып адамдардын сөздөрүнө окшогон сөздөр менен дуба кылбайт. Ошондуктан Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) кылган дубалардан кылынат. Пенделерден сурала турган сөздөрдүн мисалы:
“Аллам мени баланча аялга үйлөндүр” деген сөздөргө окшогон сөздөр. “Аллам мени кечир” десе болот, себеби мындай иш кишилерден сурала турган сөздөрдөн эмес “Аллохуммарзукний” “Аллам мага ырыскы бер” деген биринчинин тобунан пенделер ортосунда колдонулгандыктан, мисалы амир жоокерге ырыскы берди деп айтышат.
ثم يسلم عن يمينه فيقول السالم عليكم ورحمة ﷲ وعن يساره مثل ذلك
Анан оң жагынан салам берет “Ассаламу алайкум ва рохматуллох” деп сол жагынан да ошентип салам берет.
ان النبى عليه السالم كان يسلم عن يمينه حتى يرى بياض خذه االيمان وعن يسار حتى يرى بياض خده االيسار
Ибн Масьуд риваят кылат Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) он жагынан салам бергенде, оң жаагынын агы көрүнгөнчө бурулат эле. Сол жагына салам бергенде да сол жаагынын агы көрүнгөнчө бурулган.
ونوى بالتسليم االولى من على يمينه من الرجال والنساء والحفظة وكذلك فى الثانية
Биринчи салам бергенде оң тараптагы эркек аял жана периштелерге деп ниет кылат, анткени амалдар ниетке карап болот. Биздин заманыбызда аялдарды ниет кылбайт жана намазында шериктеш болбогондорду да ниет кылбашы бул туура. Себеби саламдагы кайрылуу ошол намазда болгондорго тийешелүү.
وال بد للمقتدى من نية امامه فان كان امامه من الجانب االيمان او االيسار نواه فيھم
Имамга уюган киши имамын саламда ниет кылуу зарыл эгер имам оң тарапта болсо, оң тараптагылар же сол тарапта болсо сол тараптагылар имамды саламда ниет кылышат. Эгер
имамдын туш артында турса , анда биринчи саламда имамды ниет кылат Абу Юсуфтун пикиринде он тарапты кубаттап.
Имам Мухаммаддын (р.м.) риваяты эки саламда тең имамды ниет кылат, себеби анын эки тарапка тең тиешеси бар.
والمنفرد ينوى الحفظة ال غير
Жалгыз окуучу саламда коргоочу периштелерди гана ниет кылат. Себеби аны менен бирге периштелер гана, башка эч ким жок.
واالمام ينوى بالتسليمتين
Имам эки саламда тең (коом жана периштелерди) ниет кылат, бул туура. Периштелердин санын чектеп ниет кылбайт себеби алардын саны боюнча кабарлар түрдүүчө.
Пайгамбарларга ыйман келтиргенге окшоп калды. Намаздын акырында салам берүү бизде важиб, парз эмес. Имам Шафий (р.м.) буга каршы, ал кишиде салам парз анын далили:
تحريمھا التكبير وتحليلھا التسليم
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) намаздын башталышы такбир менен бүтүшү болсо салам менен деген.
Биз болсо, Ибн Масьуддун хадисин риваят кылдык.
Намаздын акырында туруу же олтурууга ыктыяр берүү саламдын парз же важиб амал эместигин түшүндүрөт. Бирок биз Имам Шафий (р.м.) риваят кылган хадистен саламды этияттан важиб амалы деп алабыз. Себеби буга окшогон риваят менен амалдын парздыгы анык болбойт Аллаху Аьлам (Алла аныгын билүүчү).
Ташаххуд дубасынан соң Пайгамбарга (саллаллоху алейхи васаллам) салават окуйт. Салават окуу Ханафилерде
парз эмес. Имам Шафий (р.м.) экөөнө тең каршы, ал кишинин пикиринде экөө тең (ташаххуд жана салават) окуу парз себеби Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам)”
اذا قلت ھذا او فعلت ھذا فقد تمت صالتك ان شئت ان تقوم فقم وان شئت ان تقع فاقعد
Аьробийге (көчмөнгө) ташаххуд дубасын үйрөткөндө ушуну окусан же ушуну кылсан намазың толук болот, турууну кааласаң тур, олтурууну кааласаң олтур, деген хадисти далил кылат. Намаздын сыртында өмүрүндө бир ирет Пайгамбарга (саллаллоху алейхи васаллам) салават айтуу важиб. Имам Кархий айткандай же бир канча ирет Пайгамбардын (саллаллоху алейхи васаллам) аты айтылганда салават айтуу важиб Имам Тахавий ыктыяр кылгандай амирге (буйрукка) бир жолу жооп берүү бизге жетиштүү.
Риваят кылынган парз ал ташаххуд дубасын окуганча олтуруу.
ودعا بما شاء يشبه الفاظ القرأن واالدعية الماثورة
Экинчи ташаххуддан кийин Куран аяттарына жана Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) кылган дубаларга окшогон дубалардан окуйт. Биз риваят кылгандай Ибн Масьуддун хадисинде Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) андан соң.
قال له النبى صلى ﷲ عليه والسالم ثم اختر من الدعاء اطيبھا واعجبھا اليك
Ибн Масьуд сага өтө жаккан дубалардан кылгын деп айткан. Дубаны Пайгамбарга (саллаллоху алейхи васаллам) салават менен баштайт ижабатка (кабыл болушка) жакын болуш үчүн.
وال يدعو بما يشبه كالم الناس
Намаздын бузулушунан сактанып адамдардын сөздөрүнө окшогон сөздөр менен дуба кылбайт. Ошондуктан Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) кылган дубалардан кылынат. Пенделерден сурала турган сөздөрдүн мисалы:
“Аллам мени баланча аялга үйлөндүр” деген сөздөргө окшогон сөздөр. “Аллам мени кечир” десе болот, себеби мындай иш кишилерден сурала турган сөздөрдөн эмес “Аллохуммарзукний” “Аллам мага ырыскы бер” деген биринчинин тобунан пенделер ортосунда колдонулгандыктан, мисалы амир жоокерге ырыскы берди деп айтышат.
ثم يسلم عن يمينه فيقول السالم عليكم ورحمة ﷲ وعن يساره مثل ذلك
Анан оң жагынан салам берет “Ассаламу алайкум ва рохматуллох” деп сол жагынан да ошентип салам берет.
ان النبى عليه السالم كان يسلم عن يمينه حتى يرى بياض خذه االيمان وعن يسار حتى يرى بياض خده االيسار
Ибн Масьуд риваят кылат Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) он жагынан салам бергенде, оң жаагынын агы көрүнгөнчө бурулат эле. Сол жагына салам бергенде да сол жаагынын агы көрүнгөнчө бурулган.
ونوى بالتسليم االولى من على يمينه من الرجال والنساء والحفظة وكذلك فى الثانية
Биринчи салам бергенде оң тараптагы эркек аял жана периштелерге деп ниет кылат, анткени амалдар ниетке карап болот. Биздин заманыбызда аялдарды ниет кылбайт жана намазында шериктеш болбогондорду да ниет кылбашы бул туура. Себеби саламдагы кайрылуу ошол намазда болгондорго тийешелүү.
وال بد للمقتدى من نية امامه فان كان امامه من الجانب االيمان او االيسار نواه فيھم
Имамга уюган киши имамын саламда ниет кылуу зарыл эгер имам оң тарапта болсо, оң тараптагылар же сол тарапта болсо сол тараптагылар имамды саламда ниет кылышат. Эгер
имамдын туш артында турса , анда биринчи саламда имамды ниет кылат Абу Юсуфтун пикиринде он тарапты кубаттап.
Имам Мухаммаддын (р.м.) риваяты эки саламда тең имамды ниет кылат, себеби анын эки тарапка тең тиешеси бар.
والمنفرد ينوى الحفظة ال غير
Жалгыз окуучу саламда коргоочу периштелерди гана ниет кылат. Себеби аны менен бирге периштелер гана, башка эч ким жок.
واالمام ينوى بالتسليمتين
Имам эки саламда тең (коом жана периштелерди) ниет кылат, бул туура. Периштелердин санын чектеп ниет кылбайт себеби алардын саны боюнча кабарлар түрдүүчө.
Пайгамбарларга ыйман келтиргенге окшоп калды. Намаздын акырында салам берүү бизде важиб, парз эмес. Имам Шафий (р.м.) буга каршы, ал кишиде салам парз анын далили:
تحريمھا التكبير وتحليلھا التسليم
Пайгамбар (саллаллоху алейхи васаллам) намаздын башталышы такбир менен бүтүшү болсо салам менен деген.
Биз болсо, Ибн Масьуддун хадисин риваят кылдык.
Намаздын акырында туруу же олтурууга ыктыяр берүү саламдын парз же важиб амал эместигин түшүндүрөт. Бирок биз Имам Шафий (р.м.) риваят кылган хадистен саламды этияттан важиб амалы деп алабыз. Себеби буга окшогон риваят менен амалдын парздыгы анык болбойт Аллаху Аьлам (Алла аныгын билүүчү).
