Супер-Инфо
super.kg
видео
Салам Достор! Кыргызымдын кырчындай жигиттери, кымча бел кыздары! Албетте, кылымдарды карыткан кыргыз тарыхы озу менен бирге элибиздин маданиятын,
каада салтын, урп адатын, маданиятын,
кыскасы маданий жана руханий мурастарын муундан муунга откоруп, сактап келет. Булардын копчулугу ислам динине негизделгенин да танууга болбойт. Кандай болгон кундо да ар бир кыргыз торолгондон олгонго чейин мына ушул баалуулуктар менен жуурулушуп жашап келет. Бирок копчулугубуз каада салттардын,
урп адаттардын кайдан чыгып, эмнеге негизделгенин биле бербейбиз. Мисалы, "ар бир кыргыз баласы жети атасын билуу керек" дешет, эмне учун? Жети атасын билбегенди "теги жок кул" деген экен. Арабыздан буга так жообун билгендер созсуз чыгат да. Ошону менен бирге башка жоролголор тууралуу билгенинер болсо же суроолор болсо ушунда талкуулайлы,
кандай дейсинер? Ошентип, баарыбыз оз каада салтыбыз тууралуу терениреек билген болобуз. Баарынарга ийгилик!!
!
Кыргызымдын каада салттары. Ташка тамга баскандай тарыхта калсын. Унутулуп бара жатат. Эсте жүрсүн дайыма.
#2 28 May 2008 - 19:06
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 710
- 21 August 07
- : 19 Apr 2010 13:04
- Жынысы:Эркек
Салам Достор! Кыргызымдын кырчындай жигиттери, кымча бел кыздары! Албетте, кылымдарды карыткан кыргыз тарыхы озу менен бирге элибиздин маданиятын,
каада салтын, урп адатын, маданиятын,
кыскасы маданий жана руханий мурастарын муундан муунга откоруп, сактап келет. Булардын копчулугу ислам динине негизделгенин да танууга болбойт. Кандай болгон кундо да ар бир кыргыз торолгондон олгонго чейин мына ушул баалуулуктар менен жуурулушуп жашап келет. Бирок копчулугубуз каада салттардын,
урп адаттардын кайдан чыгып, эмнеге негизделгенин биле бербейбиз. Мисалы, "ар бир кыргыз баласы жети атасын билуу керек" дешет, эмне учун? Жети атасын билбегенди "теги жок кул" деген экен. Арабыздан буга так жообун билгендер созсуз чыгат да. Ошону менен бирге башка жоролголор тууралуу билгенинер болсо же суроолор болсо ушунда талкуулайлы,
кандай дейсинер? Ошентип, баарыбыз оз каада салтыбыз тууралуу терениреек билген болобуз. Баарынарга ийгилик!!
!
Башында кыргызымдын карт тарыхы жана карт каада-салттары деп аябай белгилей кетиптирсиз. Тарыхтын картайып калганын адамдын картайганына окшоштурбай эле коёлу.
Казыр "жети атаны билуу" эмне учун керек? деген суроого жооп издеп коройлу. Бул абал кыргыз учун жон гана жети атасын билип тим болбостон, алардын ар бирине ат беруу жана озундон кийинки небере, чобуро, кыбыра сыяктуу туугандык создордун жетинчи катмарына чейин кетуусун билдирип турат. Анан да ал жети ата отушпогон туугандардан кыз алышып-беришууго тыюу салынат. бул болсо, балдардын канынын тазалыгын сактайт, турдуу оорулардын чыгышынын алдын алат. Ал эми жакын туугандар жана жакынкы никелерден торолгон балдар боюнча маалымат билгиси келгендер, Тажикстандагы абалга карап корушсун. Желесап бул жерде:
http://www.kyrgyznew. ../news/usa/16888
Анан дагы жакшы бир жагдай, жети атасын билуу трайбалисттик идеяны колдоп турат экен
Мындай болушун каалабайм албетте. Туугандарыбызды билели. Канды таза сактайлы. Адам бололу.
+++ Жакында болот!
#3 30 May 2008 - 14:19
- Момун
-
- Кыймылы жок
- 13
- 06 November 07
- : 07 Apr 2011 11:15
[quote name='Tagdyrdyn balasy' date='28.5.2008, 19:06' post='56036'] [color="#8b0000"
]Башында кыргызымдын карт тарыхы жана карт каада-салттары деп аябай белгилей кетиптирсиз.
Тарыхтын картайып калганын адамдын картайганына окшоштурбай эле коёлу.
кыргызымдын карт тарыхы деген созду мен корбой турам. ал эми "кылымдарды карытып келаткан" деген соз бир аз башка мааниде колдонулган. ошондо да сиздин жооп суроого топ келди . асан чакырып ат коюу, суннотко отургузуу, тушоо кесуу жана башкалардын мааниси кандай? кайдан чыккан жана эмнеге негизделген? дин менен кандай байланышы бар? албетте бул суроолорго баарыбыз эле туура жооп таба албайбыз. бирок "коп тукурсо кол болот" демекчи, оюбузду ортого салып королу...
кыргызымдын карт тарыхы деген созду мен корбой турам. ал эми "кылымдарды карытып келаткан" деген соз бир аз башка мааниде колдонулган. ошондо да сиздин жооп суроого топ келди . асан чакырып ат коюу, суннотко отургузуу, тушоо кесуу жана башкалардын мааниси кандай? кайдан чыккан жана эмнеге негизделген? дин менен кандай байланышы бар? албетте бул суроолорго баарыбыз эле туура жооп таба албайбыз. бирок "коп тукурсо кол болот" демекчи, оюбузду ортого салып королу...
#4 30 May 2008 - 18:21
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 710
- 21 August 07
- : 19 Apr 2010 13:04
- Жынысы:Эркек
кыргызымдын карт тарыхы деген созду мен корбой турам. ал эми "кылымдарды карытып келаткан"
деген соз бир аз башка мааниде колдонулган.
ошондо да сиздин жооп суроого топ келди . асан чакырып ат коюу, суннотко отургузуу, тушоо кесуу жана башкалардын мааниси кандай? кайдан чыккан жана эмнеге негизделген?
дин менен кандай байланышы бар? албетте бул суроолорго баарыбыз эле туура жооп таба албайбыз. бирок "коп тукурсо кол болот" демекчи, оюбузду ортого салып королу...
Кечирип кой кыргызымдын карт тарыхы маселеси боюнча. Негизи эле "кылымдарды карытып келаткан кыргыз тарыхыбы" же "кыргыз тарыхын карытып келаткан кылымдарбы" деген суроолор боюнча ойлонуп корушубуз керек экен. Экинчи маселе боюнча атактуу философтор Альфред Тойнби жана Леонтьевдин жакшы пикирлери бар эле. Цивилизация кылым откон сайын картая берет, алар деле жандуу тузулуш катары торолот, жашайт жана олот деп коюшат. Бир цивилизациянын же маданияттын жашын Леонтьев 1500 жылдын тегерегинде корот. Албетте булар башка маселелер. Бирок кыргыздын каада-салты, тарыхы кылымдарды карытты жана 4500 жылдык тарыхы бар кыргыз эли дегендер учун жооп. Кыргыз жашоосун реалдуу кабылдайлы да иш кылалы.
Азан чакырып же окуп ат коюу. Бул абдан маанилуу. Мында жаны торолгон балага жакшы мааниси бар ат коюлуусу талап кылынат. Мында айылдын молдосу келет да, эртен мененки намаздан кийин балага коюла турган атты уч жолу кулагына кабарлайт. Бул баланын омур бою алып журо турган куболугу катары колдонулат десек да болот. Адам озунун аты менен башка адамдардын группасына жакындай алат же оолактай алат. Жаман аты бар адамдар бироонун жанына баргандан да уялат. Ошондуктан, Ислам жолунда азан чакырып ат койдуруу керек. Баланын аты - анын экинчи руху!
Суннотко отургузуунун турдуу жорумдары бар. Бул жалгыз гана мусулман коомунда эмес, дуйнонун бардык жеринде бар. Мында адамдын денсоолугуна пайда алып келе турган коп нерсе бар, б.а. эркектин пенисинин уч тарабын кесип койсо, анын тердешинен жана тери алдында пайда боло турган турдуу бактерия, вирустардан сактайт. Ал эми тошокто кумарлануусу башка фактор болуп эсептелет. Дуйнодо жалгыз гана эркектерди эмес, кыздарды да суннотко отургузган элдер бар. Мында кыздын клиториалдык болугун алып коюшат. Аны менен кыздын сексуалдык каалоосун четке кагышып, анын рухунун кобуроок маанилуу болгонун элестетишет. Суннотко отургузуунун жашы да ар турдуу. Еврейлерде 7-8 кунундо, б.а. биринчи саббаттан кийин баланы суннотко алып келишсе, кыргыздарда бала акылына киргенче суннотко отургуза беришет. Бироолор ырым турундо суннотко отургузуп коюшат. Бул менин оюмча туура эмес. Отургузса так отургузушу керек. Отургузбаса, чала молдо дин бузар дегендей кылбай, отургузбай коюсу керек.
Тушоо кесуу - байыртадан келе жаткан салт. БИзде бала жети жашканча жерден токмок жейт деп коюшат. Бул негизинен туура. Баланын тушоосун кесуу менен кичинекей бобогубузго шыкак берип, ага дем беребиз. Анын келечекке болгон кадамы ишенимдуу турдо ташталат. Тушоо кесуу менен биз баланын келечекке болгон кадамын, б.а. лентасын кырккан болобуз. Дин менен кандай байланышы бар экенин так билбейм.
+++ Жакында болот!
#5 09 June 2008 - 17:24
- Момун
-
- Кыймылы жок
- 13
- 06 November 07
- : 07 Apr 2011 11:15
Албетте жооп абдан так берилген. бул теманы баштоо менен мен тигил же бул маселе тууралуу кенири талкуу болсо, кызыккандар оздору да жооп издеп, кыргыздын каада салтын, анын маанисин дагы теренден билип алышса деген гана тилек эле. эмнеси болсо да сизге чон рахмат! 
бардык жерде маселелерге оз салымынызды кошуп, калыс созунузду айтып жургондугунуз учун ыраазычылык билдиребиз! ал эми уйлонуу, нике кыйуу, калын (нафака), бел куда, бешик куда ж.б.тууралуу кандай маалыматтарыныз болсо аны менен да болушо кетиниз биротоло. оз оюн жазбаса да окугандарга пайдалуу болор.
бардык жерде маселелерге оз салымынызды кошуп, калыс созунузду айтып жургондугунуз учун ыраазычылык билдиребиз! ал эми уйлонуу, нике кыйуу, калын (нафака), бел куда, бешик куда ж.б.тууралуу кандай маалыматтарыныз болсо аны менен да болушо кетиниз биротоло. оз оюн жазбаса да окугандарга пайдалуу болор.
#6 18 June 2008 - 21:57
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 468
- 04 October 07
- : 23 Oct 2020 17:54
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:Бишкек
жогорудагы айтылган салттардын баарын колдойм. БИРОК! маркумду узатуудагы динге туура келбеген, ашыкча чыгымга учураткан салттарды колдобойм.
Менин жаны номерим:0772 636263, 0553 828272, 0703 801060
#7 23 June 2008 - 14:19
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 657
- 18 January 08
- : 22 Dec 2018 23:42
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Бишкек
Кыргыз салты, урп адаты бут баары "Мен кыргызмын"
болугуно тиешелуу!
!!
Всегда Только вперед, И никогда-назад!
!!
#8 23 June 2008 - 14:26
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1383
- 10 November 07
- : 17 Jul 2021 20:08
- Жынысы:Эркек
Жаным, сен модер болуп алып баарын эле шыпырып тазалап атасын го.
Азамат бирок ушундай кылып койчу эч ким карабай калды.
Азамат бирок ушундай кылып койчу эч ким карабай калды.
#9 29 September 2009 - 17:43
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 908
- 11 September 09
- : 28 Jan 2020 13:03
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:Бишкек шаары
Кыргыздын салты-кээ бир туркойлор айткандай эскинин саркындысы эмес. Салт-кылымдардан бери келе жаткан кыргыздын жашоо тушунугу, улуттук озгочолугу.
Эч кандай сот бийлигисиз,
куч органдарысыз ата-бабалар салтка гана таянып жашап келишкен. Салт-санаа, урп-адаттар узак убакыт аралыгында калыптанып,
кынтыгы жок системага айланган.чындыгында эле турмуштагы бардык корунушторду камтыйт.. Окунучтуусу азыр салтка баш ийген кыргыздар азайып баратат. Илгери "салтта жок жосунду жасады","
салттан чыкты" деп эле олум жазасына чейин окум чыгарып коюшчу экен. Зыян келтирбесе,
неге азыркы учурда колдонсок болбойт? Албетте болот... Улуттун тиреги салт-санаа..
.. Ааламдашуу доорунда ушундай баалуулуктарыбызды сактап калсак экен.
#10 24 June 2010 - 17:35
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1130
- 01 July 09
- : 26 Nov 2019 20:16
- Жынысы:Аялзаты
Кыргызымдын каада-салттарын баарыбыз билебизби? Наристе чарчап калганда куран окулбайт. Ал өлүү төрөлсө да ат коюлат экен. Мына ушундай нерселерди билгендер болсо жазып турсаңар, жаштарга маалымат болор эле. Кудай сактасын дечи, жамандыктардан.
Андан башка да биз билбеген салттарыбыз толтура эмеспи... Башкача айтканда, ыйман жана салт сабагы кылбайлыбы,
улуулар акыл-насаатын айтып дегендей...
#11 25 June 2010 - 00:21
- Момун
-
- Кыймылы жок
- 26
- 23 May 10
- : 30 Aug 2012 11:48
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Бишкек
айтып коюшат.... эгер олгон адам тушуно кирсе,ошол адамга куран окуп коюш керек экен багыштап
#12 01 July 2010 - 21:13
- Карапайым
-
- Кыймылы жок
- 265
- 01 July 10
- : 15 Jul 2013 03:09
- Жынысы:Эркек
Кыргыздын нукура салтыбы ошол куран окуу же баарыбыз билгендей эле арабдардан келгенби?
Же биздин салт ар кошконбу? Кандай өзү? Билгендер айтып койгулачы.. кыйнабай?
Же биздин салт ар кошконбу? Кандай өзү? Билгендер айтып койгулачы.. кыйнабай?
Калысыңар калыстыкка келгиле!
Кара өзгөйүң таш бараңдап көмгүлө! ©
Кара өзгөйүң таш бараңдап көмгүлө! ©
#13 21 July 2010 - 09:31
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 437
- 18 June 08
- : 24 Jan 2022 15:59
- Телефон:+996555911203
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:Бишкек
Достор Кыргызымдын каада салттары унутулуп калды. эч бир жерден көрүү мүмкүн эмес. Кайсы той же маараке болбосун баардык колдонуп жаткан нерселер чет жактан келген болуп калып жатат. Эң биринчи мына жаштардын эле үйлөнүү тойлорун алсак. Үйлөнүп жаткан жаштар төргө отуруп анан келиндер аркасын карап гүл ыргытчуу бэле. Ушуга окшогон көрүнүштөр улана берсе эмне болуп кетет ким билет. Азыр эле капа болуп ойлончу деңгээлге жеттик, кийин кантеер экенбиз.
Бул жак эми бизге салтыбыздын жол көрсөткүчү болсун. Салттарыбызды жаза баштайлы.
Бул жак эми бизге салтыбыздын жол көрсөткүчү болсун. Салттарыбызды жаза баштайлы.
Суровый в жизни, мягкий в душе...
#14 27 July 2010 - 09:31
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 437
- 18 June 08
- : 24 Jan 2022 15:59
- Телефон:+996555911203
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:Бишкек
Конок тосуу
Элибизде "конок айттырбай келет" деген сөзбар эмеспи. Ошонун сы-ңары, илгертеден конок кайсы убакта келбесин,кыргыздардын дасторкону жайылып, үстүндө тамак- ашы толуп турат. Шашылышбаратып кайрылган кудайы конокко үй ээси жок дегенде ат үстүнөн болсо да суусунжуткурбай койгон эмес. Илгертеден келаткан булл салтыбыз азыркы күнгө чейин өзнугун жоготпостон уланып келүүдө.
КОНОК НАСИБИ.
Бул жөрөлгө учурда айрым гана карылар арасында сакталбаса , азыркы жаштар арасында аз кездешет . Өзгөчө шаардыктар үйүнө капыстан конок келип калса, дасторконун арыдан -бери сала коюшуп , көчөгө чыгып, кичинекей базардан тамак- аш сатып келгенге чуркашат . Ал эми илгери баары башкача болчу. Конок насиби "сыйлуу тамакты мейманга сактап , уяттуу адамдар келип калса алдына коюу" дегенди билдирет . Кыргыздар конок келгенде дасторкон үстү жупуну болушунан абдан уялышкан . Илгери ак элечекчен апаларыбыз "конок келип калса алдына коёбуз " деген тамакашын үкөккө катып, аны кулпулап , балдарына да беришчү эмес. "Уяттуу адам капилеттен келип калса, алдына эмне коё- буз?" деген ой ар бир үй ээсинин жадында жүргөн . Карын май ошондой учурда бузулган." Бысмылда, Кудай берекесин берсин",- деп карынды байбичелер бузаар замат биринчи өзүлөрү оозтийип, анданкийин үйдүн карысына томуруп сугундуруп, анан дасторконго коюшкан. Катылыпжаткан набат, мейиз, таттуу-паттуулар, карынга куюлган сары май үйгө кандайконок келбесин, дасторкон үстүн толтурган. "Апабыз үкөктү качаначат?" деп шыкаалаган балдарал күнү меймандын аркасыменен опур-топур эле болуп калышат Ошондуктан, конок насиби деп азыркыжаштар деле тамак-аш сактай жүрүшсө, конок алдында да жүздөрү жарык, өздөрү дабазарга чуркап убара тартуудан алыс болушмак.
ДАСТОРКОН ЖАЮУ.
Кыргыз элинин жайыл дасторконуаркылуу башка улуттардан айырмаланыптурганы – меймандостуктунжеткен чеги. "Жайыл дасторкон" деген сөз "дасторкон- достукдаам" дегендитүшүндүрөт. Дасторконду коноктун алдына жаюунунмаданиятында да адептүүлүк болгон. Дасторкон салган адам сыңар тизелей калыпаны
оң жагынан жаят.Эгерде аны бүктөөгө туура келсе, бүктөлгөн жагы төрдү карап, ачык жагы босогонукарайт. "Бүктөлгөн жагы улаганы карап калса, үйгө кире турган кирешетосулуп калат" деп ырымдашып, дасторкондун башкача салынышына жол беришкенэмес. Анан майда балдарга дасторконду тегеренип ойноого тыюу салына турган.Апаларыбыздын "нан улук", "нанды оң кой, оңолооруңа жакшы"деген сөздөрү дасторкон жаюуда да колдонулуп, нан дасторконго башка даамданмурун оң бетинен коюлган. Дасторконго караган адам "бысмылданы" айтып,нанды сындыраарда оң кол менен бетинен кармап, тегиздей үзөт. Ошентип, даамтатуу алгач нанды ооз тийүүдөн башталат. Куюлган чай солдон оңду карай улуулатасунулат. Чайды чамасы менен шоркуратып куюу адепсиздикке жатат. Чай куйган адамчыныны илбериңки кыймыл менен коноктун колун карай сунат. Кетик чыныларга чайкуюлбайт. ЭТ ТУУРОО. Эт тууроо салты азыркыга чейин өз нугунда сакталыпкелатканында шек жок. Казанга эт салынса, тууралчу эт устукан-жиликтерден бөлүнүпөзүнчө салынат. Кээ бир мезгилде устукан-жилик эттүү болсо, ал жиликти алган адам этинен белгилүүбир өлчөмдө кесип, туураш үчүн табакасалат. Эттууроо – башка улуттарда айталанбаган, атадан-балага келаткан өнөр. Муну көбүнчө жигиттер аткарат. Эт туураган адамдынбычагы мокок болсо, эт майда тууралбай, эт туураган адамды бушайманга салат.Эгерде дасторкондо отурган жаш адам эт туураганды билбесе, "атасы үйрөткөнэмес да" деген сөздөр анын атасынын атына шек келтирч ү. Тууралчу этжик-жиги менен сол колго кармалып, ыңгайына карай тууралат. Майда туурооалбетте, кары-картаң- дарды сыйлап, аларга эт жегизүү үчүн. Азыркы биздинбешбармагыбыз илгери "нарын" деп аталчу. Нарын – этти куш тилиндеймайда туурап, шорпо кошуп, аралаштырып, жегиликтүү кылуу. Кийинки учурдаушундай табак көркүн ыгарып, мейман күткөнкалкыбыз нарынды "бешбармак" деген сөз менен лмаштырып жиберишкен. Нарын тамагынынбешбармак деген ат менен алмашышы орустардын кыргыз жергесине келишинен уламбашталган. Анткени, кыргыздын нарын тамагын жеген орустар: "Муну беш манжаменен айрысыз, кашыксыз жейт турбайбы, бешбармак десе жарашат экен",-дешкен. Ошентип, бара-бара нарын аты өчүп, бешбармак деген ат колхоздоштуруужылдарында пайда болуп, майда тууралган этке кесме кошулуп, элге акырындантарай баштаган. Учурда беш бармак кыргыздын эң сыйлуу тамагы болуп эсептелет.
Конок насиби,дасторкон жаюу,эт тууроо салттарыбыз шариятта кандай каралгандыгы туурасындаборбордук мечиттин башкы имамынын орун басары АЖЫМАМАТ АМИРАЕВ ажы төмөндөгүчөжооп берет.
– Шариятта конок – өтө кадырлуу адам. Конок насибидеп алдын-ала тамак- аш катып сактоо жөнүндө шариятта айтылбаса да, келгенмейманды үч күн түркүн тамак-аш жана жатагы менен камсыз кылуу – кожоюндунмилдети. Кожоюндун напсиси кайсы тамаккатартса, дасторконго ошону коюп, оногун сыйлоошарт. Качан үч күн өтүп, бирок, конок дагы бир канча күн жата турган болсо, алконок даражасынан чыгат. Ага карата мурункудай мамиле жасалбай салкыныраак боло баштаса, коноктаарынбаш керек. Анткени, шариятта "конокту үч күн сыйлоо гана шарт"деп айтылган. Ал эми дасторкон жаюуда атайын эрежелер деле жок. Дасторкон оң салынып,таза болсо болгону. Эт тууроо боюнча айта турган болсом, бул биздин илгертеденкелаткан салтыбыз.
Элибизде "конок айттырбай келет" деген сөзбар эмеспи. Ошонун сы-ңары, илгертеден конок кайсы убакта келбесин,кыргыздардын дасторкону жайылып, үстүндө тамак- ашы толуп турат. Шашылышбаратып кайрылган кудайы конокко үй ээси жок дегенде ат үстүнөн болсо да суусунжуткурбай койгон эмес. Илгертеден келаткан булл салтыбыз азыркы күнгө чейин өзнугун жоготпостон уланып келүүдө.
КОНОК НАСИБИ.
Бул жөрөлгө учурда айрым гана карылар арасында сакталбаса , азыркы жаштар арасында аз кездешет . Өзгөчө шаардыктар үйүнө капыстан конок келип калса, дасторконун арыдан -бери сала коюшуп , көчөгө чыгып, кичинекей базардан тамак- аш сатып келгенге чуркашат . Ал эми илгери баары башкача болчу. Конок насиби "сыйлуу тамакты мейманга сактап , уяттуу адамдар келип калса алдына коюу" дегенди билдирет . Кыргыздар конок келгенде дасторкон үстү жупуну болушунан абдан уялышкан . Илгери ак элечекчен апаларыбыз "конок келип калса алдына коёбуз " деген тамакашын үкөккө катып, аны кулпулап , балдарына да беришчү эмес. "Уяттуу адам капилеттен келип калса, алдына эмне коё- буз?" деген ой ар бир үй ээсинин жадында жүргөн . Карын май ошондой учурда бузулган." Бысмылда, Кудай берекесин берсин",- деп карынды байбичелер бузаар замат биринчи өзүлөрү оозтийип, анданкийин үйдүн карысына томуруп сугундуруп, анан дасторконго коюшкан. Катылыпжаткан набат, мейиз, таттуу-паттуулар, карынга куюлган сары май үйгө кандайконок келбесин, дасторкон үстүн толтурган. "Апабыз үкөктү качаначат?" деп шыкаалаган балдарал күнү меймандын аркасыменен опур-топур эле болуп калышат Ошондуктан, конок насиби деп азыркыжаштар деле тамак-аш сактай жүрүшсө, конок алдында да жүздөрү жарык, өздөрү дабазарга чуркап убара тартуудан алыс болушмак.
ДАСТОРКОН ЖАЮУ.
Кыргыз элинин жайыл дасторконуаркылуу башка улуттардан айырмаланыптурганы – меймандостуктунжеткен чеги. "Жайыл дасторкон" деген сөз "дасторкон- достукдаам" дегендитүшүндүрөт. Дасторконду коноктун алдына жаюунунмаданиятында да адептүүлүк болгон. Дасторкон салган адам сыңар тизелей калыпаны
оң жагынан жаят.Эгерде аны бүктөөгө туура келсе, бүктөлгөн жагы төрдү карап, ачык жагы босогонукарайт. "Бүктөлгөн жагы улаганы карап калса, үйгө кире турган кирешетосулуп калат" деп ырымдашып, дасторкондун башкача салынышына жол беришкенэмес. Анан майда балдарга дасторконду тегеренип ойноого тыюу салына турган.Апаларыбыздын "нан улук", "нанды оң кой, оңолооруңа жакшы"деген сөздөрү дасторкон жаюуда да колдонулуп, нан дасторконго башка даамданмурун оң бетинен коюлган. Дасторконго караган адам "бысмылданы" айтып,нанды сындыраарда оң кол менен бетинен кармап, тегиздей үзөт. Ошентип, даамтатуу алгач нанды ооз тийүүдөн башталат. Куюлган чай солдон оңду карай улуулатасунулат. Чайды чамасы менен шоркуратып куюу адепсиздикке жатат. Чай куйган адамчыныны илбериңки кыймыл менен коноктун колун карай сунат. Кетик чыныларга чайкуюлбайт. ЭТ ТУУРОО. Эт тууроо салты азыркыга чейин өз нугунда сакталыпкелатканында шек жок. Казанга эт салынса, тууралчу эт устукан-жиликтерден бөлүнүпөзүнчө салынат. Кээ бир мезгилде устукан-жилик эттүү болсо, ал жиликти алган адам этинен белгилүүбир өлчөмдө кесип, туураш үчүн табакасалат. Эттууроо – башка улуттарда айталанбаган, атадан-балага келаткан өнөр. Муну көбүнчө жигиттер аткарат. Эт туураган адамдынбычагы мокок болсо, эт майда тууралбай, эт туураган адамды бушайманга салат.Эгерде дасторкондо отурган жаш адам эт туураганды билбесе, "атасы үйрөткөнэмес да" деген сөздөр анын атасынын атына шек келтирч ү. Тууралчу этжик-жиги менен сол колго кармалып, ыңгайына карай тууралат. Майда туурооалбетте, кары-картаң- дарды сыйлап, аларга эт жегизүү үчүн. Азыркы биздинбешбармагыбыз илгери "нарын" деп аталчу. Нарын – этти куш тилиндеймайда туурап, шорпо кошуп, аралаштырып, жегиликтүү кылуу. Кийинки учурдаушундай табак көркүн ыгарып, мейман күткөнкалкыбыз нарынды "бешбармак" деген сөз менен лмаштырып жиберишкен. Нарын тамагынынбешбармак деген ат менен алмашышы орустардын кыргыз жергесине келишинен уламбашталган. Анткени, кыргыздын нарын тамагын жеген орустар: "Муну беш манжаменен айрысыз, кашыксыз жейт турбайбы, бешбармак десе жарашат экен",-дешкен. Ошентип, бара-бара нарын аты өчүп, бешбармак деген ат колхоздоштуруужылдарында пайда болуп, майда тууралган этке кесме кошулуп, элге акырындантарай баштаган. Учурда беш бармак кыргыздын эң сыйлуу тамагы болуп эсептелет.
Конок насиби,дасторкон жаюу,эт тууроо салттарыбыз шариятта кандай каралгандыгы туурасындаборбордук мечиттин башкы имамынын орун басары АЖЫМАМАТ АМИРАЕВ ажы төмөндөгүчөжооп берет.
– Шариятта конок – өтө кадырлуу адам. Конок насибидеп алдын-ала тамак- аш катып сактоо жөнүндө шариятта айтылбаса да, келгенмейманды үч күн түркүн тамак-аш жана жатагы менен камсыз кылуу – кожоюндунмилдети. Кожоюндун напсиси кайсы тамаккатартса, дасторконго ошону коюп, оногун сыйлоошарт. Качан үч күн өтүп, бирок, конок дагы бир канча күн жата турган болсо, алконок даражасынан чыгат. Ага карата мурункудай мамиле жасалбай салкыныраак боло баштаса, коноктаарынбаш керек. Анткени, шариятта "конокту үч күн сыйлоо гана шарт"деп айтылган. Ал эми дасторкон жаюуда атайын эрежелер деле жок. Дасторкон оң салынып,таза болсо болгону. Эт тууроо боюнча айта турган болсом, бул биздин илгертеденкелаткан салтыбыз.
Суровый в жизни, мягкий в душе...
#15 27 July 2010 - 09:36
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 437
- 18 June 08
- : 24 Jan 2022 15:59
- Телефон:+996555911203
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:Бишкек
Бул жазылган салттар "Супер-Инфо"
гезитинин эски сандарынан алынган.
Суровый в жизни, мягкий в душе...
#16 06 October 2010 - 22:46
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 4603
- 30 December 07
- : 03 Jun 2024 14:58
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:..:Жалган дүйнө:..
Суннотко отургузуунун жашы да ар турдуу. Еврейлерде 7-8 кунундо, б.а. биринчи саббаттан кийин баланы суннотко алып келишсе, кыргыздарда бала акылына киргенче суннотко отургуза беришет. Бироолор ырым турундо суннотко отургузуп коюшат. Бул менин оюмча туура эмес. Отургузса так отургузушу керек. Отургузбаса,
чала молдо дин бузар дегендей кылбай, отургузбай коюсу керек.
Сүннөткө отургузуу боюнча. Еврейлерде 7-8-күнү отургузушат экен дегендин түпкү негизи Ибрагим пайгамбарга барып такалат. Алардын дини ошол пайгамбардын дининин элементтерин алып жүрөт. Албетте, ар бир пайгамбарга бир эле дин түшүрүлгөн. Убакыттын өтүшү менен ар кандай бузукулар динди бурмалап ага ар кандай ат беришип өзгөртүп акыркы дин - Ислам дининен башкалары баары бурмаланган. Сүннөткө отургузуу боюнча дагы бир кызык факт - Ибрагим пайгамбар 81 жашында сүннөткө отургузулган. Анткени, ага ошондой аян (буйрук) анын ошол курагында келген. Ал пайгамбар канча жашаганы белгисиз, бирок, атасы 300 жыл жашаган деген так риваяттар бар. Далилин караштырып жазып коём.
Исламда баланы 7-, 14- же 21-күндөрү сүннөткө отургузуу сүннөт иштерден. Ошол себептүү еврейлердин сүннөткө отургузуу шарттары биздикине окшош. Көп нерсе бузулган болсо да (көбүнчө бул сыйынуудагы маселелер), экинчи пландагы амалдар бузулбай сакталган.
... жүрөктөр Аллаhты эстөө менен жибип, Андан түшкөн Акыйкатка муюган мезгил келбеди бекен?!. [57:16]
#17 20 October 2010 - 20:51
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1536
- 01 May 08
- : 10 Apr 2016 03:35
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:Бишкек, Жалалабат, азырынча Москвада
Оо жакшы тема го!!!
Мен да ойюмду билдире кетсем, аз аздан албетте. Дегеле ат койуу маселесине токтолсом.
Кыргызда азан чакырып ат кюйуу Ислам динин кабыл алгандан кийин колдонула баштаган, бунун маанисин жогоруда түшүндүрүп кетипсиздер, рахмат. Мен болсо Исламга чейинки ат койуу адебине токтолсом. Кыргыздарда бала туулганда алгач шылдың бир ат койулчу. Көз тийип кетпесин депби же башкасыбы аны так айта албайм. (Кээ бир маалыматтар боюнча кыргызда ат койуу "учурга" байланыштуу болго, жамгыр жаап жатса Жамгыр, шамал болуп жатса Шамал) Бала эр жетилип иш аткара баштаганда анын ишине жараша ат коюла баштаган, мисалы мерген болсо, "Мерген" деп же жакшы жүгүрсө "Тез тапан" деп. Кылган эрдиктерине жараша же такка көтөргөндө наам беришчү (бек, кан же хан), азыркы учурда бала туулганда эле "наам" берип коюшат.
Бул адат бүт түрк тектүү улуттарда кездешет.
Кызык нерсе, Америкалык индейецтерде да ушул сыяктуу салттар кездешет, дегеле индейецтер менен кыргыздардын окшоштугун көп жерден байкаса болот, бирок бул башка тема, кийинчерээк талкулайбыз буйруса.
Мен да ойюмду билдире кетсем, аз аздан албетте. Дегеле ат койуу маселесине токтолсом.
Кыргызда азан чакырып ат кюйуу Ислам динин кабыл алгандан кийин колдонула баштаган, бунун маанисин жогоруда түшүндүрүп кетипсиздер, рахмат. Мен болсо Исламга чейинки ат койуу адебине токтолсом. Кыргыздарда бала туулганда алгач шылдың бир ат койулчу. Көз тийип кетпесин депби же башкасыбы аны так айта албайм. (Кээ бир маалыматтар боюнча кыргызда ат койуу "учурга" байланыштуу болго, жамгыр жаап жатса Жамгыр, шамал болуп жатса Шамал) Бала эр жетилип иш аткара баштаганда анын ишине жараша ат коюла баштаган, мисалы мерген болсо, "Мерген" деп же жакшы жүгүрсө "Тез тапан" деп. Кылган эрдиктерине жараша же такка көтөргөндө наам беришчү (бек, кан же хан), азыркы учурда бала туулганда эле "наам" берип коюшат.
Бул адат бүт түрк тектүү улуттарда кездешет.
Кызык нерсе, Америкалык индейецтерде да ушул сыяктуу салттар кездешет, дегеле индейецтер менен кыргыздардын окшоштугун көп жерден байкаса болот, бирок бул башка тема, кийинчерээк талкулайбыз буйруса.
Ишенгениң ит болсо,иттин күнүн көрөсүң
#18 12 November 2010 - 15:50
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1536
- 01 May 08
- : 10 Apr 2016 03:35
- Жынысы:Эркек
- Калаасы:Бишкек, Жалалабат, азырынча Москвада
Салам форумдун тургундары
Кыргыздагы той жөнүндө кеп кылбайлыбы?
Кандай өтүүсү зарыл, кандай салттар бар, күйөө баланын милдети, жоролордун милдети, жеңелердин милдети, келиндин милдети ж.б,
кандай тамашалар
Тойдо кандай оюндарды уюштурса болот (кыргызча оюндар)
Кандай ырлар...
Айтыла турган сөздөр...
Кыргыздагы той жөнүндө кеп кылбайлыбы?
Кандай өтүүсү зарыл, кандай салттар бар, күйөө баланын милдети, жоролордун милдети, жеңелердин милдети, келиндин милдети ж.б,
кандай тамашалар
Тойдо кандай оюндарды уюштурса болот (кыргызча оюндар)
Кандай ырлар...
Айтыла турган сөздөр...
Ишенгениң ит болсо,иттин күнүн көрөсүң
#19 22 November 2010 - 19:16
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 1130
- 01 July 09
- : 26 Nov 2019 20:16
- Жынысы:Аялзаты
Кыргыздын тоюнуну ашыкча шаан-шөкөттөрү мага такыр жакпайт. Жөн эле акчаны асманга сапырышат да. Ошол кийит, тойдогу сюрпризге кеткен акчаларга эки жак биригип туруп чоң көзгө көрунуктуу буюм же бир нерсе алып берсе болот.
#20 22 November 2010 - 19:31
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 6069
- 06 December 09
- : 05 Feb 2024 03:56
- Жынысы:Эркек
Чынында бизде чыгым аябай кооп.
О нас думают плохо лишь те, кто хуже нас, а те
кто лучше нас, им просто не до нас.
кто лучше нас, им просто не до нас.
