Ош шаарынын сакталып калуусу, жана Кыргызстандын бүтүндүгү.

Ош шаарынын сакталып калуусу, жана Кыргызстандын бүтүндүгү. Мелис Мырзакматов менен кызыктуу маек

#1 vavilon. 15 June 2017 - 17:35

Активист

Кыймылы жок
1055
12 February 17
: 01 Sep 2024 19:51
Жынысы:Эркек
Калаасы:Супер-Инфо

Саламатсыздарбы!
Коптор учун Ош окуясы тушунуксуз эле бир конфликт болуп кала берет. Бирок мындан ары мындай окуяларды болтурбоо, жана алдын алуу жана башка максатта бул окуядан сабак алсак жакшы болоор. Бул окуялардын чоо жайы ошол кездеги Ош шаарынын мэри Мелис Мырзакматовдун маегинде кенен кесир баяндалат.
Бул маекти окуп ар бир Кыргызстан атуулу мекенди коргоого шыктанары анык.

Документ.doc (67.5kb)
: 139
Документ2.doc (79kb)
: 84

of the page up there ^

#2 vavilon. 15 June 2017 - 17:41

Активист

Кыймылы жок
1055
12 February 17
: 01 Sep 2024 19:51
Жынысы:Эркек
Калаасы:Супер-Инфо

МЕЛИС МЫРЗАКМАТОВ: “АЛАР МЕНИ ӨГӨЙСҮНТҮП ЧЕТТЕТИП, МАГА КАРАТА ЖЕК КӨРҮҮЧҮЛҮК МЕНЕН МАМИЛЕ ЖАСООНУ УЛАНТА БЕРИШКЕН”
МАЕК - 10.06.2017 17:20
2010-жылы өлкөнүн түштүгүндөгү улуттар аралык араздашуу дал ушул күнү, тактап айтканда 10-июнда, түндөсү Ош шаарында элибиздин карттанбаган жарасына айланган кандуу жаңжал башталган. Бир жумадай созулган жаңжалдын чыгышына бүгүн 7 жылдын жүзү болду. Бирок биз бул окуядан сабак алдыкбы? Бул окуянын чыгышынын себептери эмнеде деген суроого жооп издеп күнөөлүүлөрдү жазалап, акыйкаттын таразасына салдыкбы? Бул суроолордун жообу окурмандын өзүнө да белгилүү. Ал эми "ХХХХХХ» сайты мына ушул Борбор Азияны селт эттирген каран түндүн туурасында ошол учурдагы Ош шаарынын башчысы, «Улуттар Биримдиги» элдик партиясынын төрагасы Мелис Мырзакматов менен маек жасады. Сөз башынан болсун.
.
КАНДУУ КАЛАБА ТУУРАЛУУ КАРАНДАЙ
ЧЫНДЫК
– Мелис Жоошбаевич, 7 жыл мурун дал ушул күнү өрт алган кыргыз-өзбек улуттар аралык кандуу калаба тууралуу, мен «Кыргызстандын жаранымын» деген ар бир атуул жүрөк канап эскерет. Мына ошол маалда өрт чалган ордолуу Ош шаарынын жетекчиси катары бул окуянын башталганы тууралуу кабарды агач кимден уктуңуз эле. Ошондогу жан дүйнөңүздүн абалы тууралуу айтып берсеңиз?
– 10-июнда түнкү саат 23:30да кыргыз-өзбек улуттар аралык араздашуунун учкуну тутанганы жана зордук-зомбулук жүрүп жатканы тууралуу биринчи маалыматты Ош шаардык ички иштер башкармалыгынын башчысынан уккам. Полковник Болот Нышанов телефон чалып, «Алай» мейманканасынын жанында кишилер оголе көп топтолуп, ээ-жаа бербей аткандыгын айтты. «Өтө агрессивдүү маанайдагы караламан топ чогулду, жарактуу! » – деп эскертти. Чынын айтсам, мен уруштун башталышына психологиялык жактан даяр элем. Токсонунчу жылдар али эстен чыга элек, анын үстүнө чагымчылардын 7-апрелден 10-июнга чейинки аралыктагы тынымсыз бузуку аракеттери мени «бышырып» салган. Жол бербейин дедим эле, болуп кетти, эми биягы мамлекеттин бүтүндүгүн кандай гана болбосун коргоо жана сактоо вазыйпасын аркалоонун, карапайым кишилердин амандыгын камсыздоонун жоопкерчилигин туйдум. Канча бөгөт койсом болбой, карасанатай күчтөрдүн үстөмдүк кылып кеткенине күйбөгөн жерим күл болду. Эгерде Убактылуу Өкмөт 8-апрелден тарта мени душмансыгандан көрө, Кыргызстандын бүтүндүгүнө коркунуч туудурган күчтөрдү айра тааныганда, Жалал-Абад менен Оштогу жаңжал болмок эмес. Тетирисинче, кыргызын да, өзбегин да мага каршы тукуруп: «Мырзакматов Бакиевдин кишиси, ал – наркобарон, аны жакында каматабыз, жоготобуз! » – деп опурулуп жатышып, соңунда теңирден тескери натыйжага жетишкен.
.
Жардамга колун сунгандын
ордуна, Убактылуу Өкмөттүн буга
чейинки эскертүүлөрүмдү таңазар
албай, коркунуч жакындап
келаткандыгы тууралуу байма-бай
маалыматтарды төгүнгө чыгарганы,
тетирисинче, бузукуларды колдоп
жаткандай түр көрсөткөнү: «Аттиң!» –
деп эрдимди кесе тиштөөгө
мажбурлаган.
Канткенде Кыргызстанды сактап калабыз? Канткенде улутту сактап калабыз? Канткенде ата-бабадан калган ордолуу Ошту сактап калабыз? -деген уйгу-туйгу ойлор баскан. Ата-бабалардын «Кылымдардан бери көздүн карегиндей сактаган ыйык шаарды сактай албадыңар» деген сурагы болоору келген эсиме. Жашырганда эмне, бийликтеги мурдунан алысты көрө албаган жана утурумдук кызыкчылыкты көздөгөн «убактылуу» жетекчилердин айынан ушул күн башыбызга түшкөнүнө кыжырым кайнаган.
.
-Бул кандуу окуя алгач шаардын кайсыл
жеринде башталганы эсиңиздеби?
-10-июндан 11-июнга караган түнү «Алай» мейманканасын жанында башталган. Бул тополоңго удаа Абдыкадыров, Навои, Мамыров көчөлөрүндөгү махаллалардын тургундары жана «Туран», «Амир-Темур», «Шейит-Дөбө» кичирайондорундагы жашоочулар ынтымактуу түрдө теректерди жыгып, баррикадаларды уюштурууга киришкен.
Түнкү саат он экилер
чамасында шаардын Шейит-Дөбө
кичирайонунда жаштар бийликке
нааразылык билдирүү максатында
чогулгандыгы мага мурдараак жеткен.
Бирок көп өтпөй, бар болгону жарым
саат убакыттын ичинде куралдуу (!)
кагылышуу башталган.
Катары төрт жарым миң — беш миңден ашуун куралдуу жаштар топтолуп, ооздорунан ак көбүк атканча «Аллоху акбарлап! » кыйкырып, «кыргыздар Ошту таштап кетишсин! », «шаарды азыр бошотуп коюшсун!», «өзбектер калгыла!» деген талаптарды койгондугу белгилүү да болгон. Ал жерге дароо өзүмдүн орун басарым Ш.Сабировду жана шаардык кеңештин өзбек улутундагы депутаттарын жөнөткөнүмдө алар мага кырдаал көзөмөлдөн чыгып баратканын, эки-үч унаа өрттөлүп, теги кыргыз машина ээлери токмок жешкенин телефон аркылуу билдиришкен.
.
– Айтсаңыз бул чырды алгач кимдер
баштаган?
– Карапайым өзбектер баштаган жок, сепаратисттер жана алардын тилине азгырылган элементтер баштады. Тынч жаткан эки элдин ынтымагын бузууну көздөгөн бузукулардын улуту өзбек экени анык.
Мисалы, Ош шаардык ички иштер бөлүмүнүн башчы Болот Нышанов ошол мүнөттөрдү мындайча эскерген: «10-июнь күнү саат 22:45те мага күзөт бөлүмүнөн телефон чалышып, «Алай» мейманканасынын алдына келишимди сурашты. Ал жерде өзбек улутундагы миңден ашуун жаран чогулуп, тополоң чыгарып жатышат деген маалымат келди. Анан мен орун басарларымды алып, ошол жерге чыктым. Барсам бир-бир жарым миңдей өзбек жаштары топтолуп алыптыр. Аябай агрессивдүү болуп алышкан. Мен сүйлөшкөнү бардым. Бирок кыргыз экенимди билип калып, өзбек жигиттер кол салышты. Бирөө бычагын көтөрүп жүгүрдү. Анан менин орун басарларым (өзбек) сиз алыс эле туруңуз, биз өзүбүз сүйлөшөбүз деди. Ошондо эки-үч саат сүйлөшүү жүргүздүк. Бирок өзбек жигиттер кепке келбей, агрессивдүү боло беришти. Кыйкырып-өкүрүп, чабуул жасап жатышты. Колдорунда арматура, союлдар, бычактар бар эле. Биз барганга чейин эле «Алай» мейманканасынын тегерегиндеги имараттарды өрттөп жиберишкен. Биз студенттердин баарын чыгарып кеттик. Ошол күнү болгон окуяга кыргыз жигиттердин эч кандай тиешеси жок. Кечинде болгон окуяны угуп алып, анан чыгышты алар. «Алай» мейманканасынын айланасында эмне күйгөн болсо, баарын өзбек жигиттер өрттөгөн».
«Кыргыздарга кол салууну
биринчи өзбектер баштагандыгын»
шаардык ички иштер
башкармалыгынын начальнигинин
орун басары, улуту өзбек Ш.Зулумов
кийин улуттук комиссиянын мүчөсү Ж.
Жолдошевага да айтып берген.
Вице-мэр Ш.Сабиров, шаардык кеңештин өзбек улутундагы депутаттары да окуя болгон жерге жетип барышкан. Алардын айтуусунда беш миңге жуук өзбек чогулган. Элди тынч тарап кетүүгө чакырыктарынан майнап чыккан эмес. Тынчтанмак тургай, кайра милицияга кол салып: «Кыргыздар кеткиле!» – деп бакырган бойдон «Алай» мейманканасынын жанындагы жатаканалардын, көп кабаттуу үйлөрдүн, дүкөндөрдүн терезелерин таш бараңга алышкан. Ага удаа Оштун өзбектери Навои, Мамыров, Абдыкадыров көчөлөрүнө, «Туран», «Амир Темур», «Шейит-Дөбө» кичирайондоруна шашылыш топтолуп, кыргыз аттууну ур- токмокко алган. Жака-белдеги имараттарга өрт коюшкан.
Болжолу саат 23:30да «Шейит-
Дөбө», «Амир Темур», «Черемушки»
райондорунда түнкү асманга ракета
атылган.
.
– Жогоруда чатактын башталаарына
психологиялык жактан даяр болчумун
дедиңиз. Анда кандай иш— чараларга
кириштиңиз?
– Элди тынчтыкка, коопсуздукту сактоого үндөп, 11-июнга оогон түнү жергиликтүү «Мезон ТВ» каналы аркылуу элге кайрылдым. Ал ортодо, алеки заматта филармонияга өрт коюлуп, кезек ОшМУнун филология факультетинин жатаканасына келгенин жеткиришти. Саат 23:30 – 24:00 чамасы, жыйындар залына чукул жыйналыш чакырдым. Кандай гана болбосун өзбек улутундагы жаалданган жаштардын жүрүшүн токтотуу, шаарда канавайранга жол бербөө башкы максат эле.
Ири алды жатаканадагы 900
студенттин тагдыры ойлондурду,
студент кыздарга массалык түрдө кол
тийсе, эмне кесепетке кептелээрин
элестетип, үрөйүм учту. Тез арада
университеттин жетекчилигин
чакырдым да, профессорлор
М.Орозбековго, Т.Жоробековго жана
Улуттук Коопсуздук кызматынын Ош
облусу боюнча башчысынын орун
басары К. Бокоевге сакчыларымдан
кошуп, студент кыздардын өмүрүн
сактап калууну, зордуктоого жол
бербөөнү буюрдум.
Бактыга жараша куткаруучу топ убагында жетип, жатаканадагы кыздардын бир тал чачын түшүртпөстөн, кайтаруунун астында түз эле мэриянын жыйындар залына алып келишти. Акыбалдары өтө оор эле. Айрымдары эстен танып жыгылып, биринчи медициналык жардам көрсөтүлдү. «Айланайын карындаштарым! "Айланайын кыздарым! Биз силерди кордоого, мамлекетибизди улутчул- сепаратисттерге тепселетүүгө жол бербейбиз, Ош шаарын сактап калабыз» – деп кайрылганым чын. Ошол мезгилде залда куралдуу күчтөрдүн түштүк аймагы боюнча башчысы, полковник Искендер
Икрамов баш болгон аскер адамдары турушкан эле. Кыздарды эки автобуска салып, бир БТРдин коштоосунда аскер бөлүгүнүн аймагына эвакуациялашты. Аңгычакты ОшМУнун «Привокзальный» жактагы жатаканасына чабуул коюлгандыгы тууралуу дагы бир суук кабар келди. Маалыматыбызда ал жерде 600дөй элеттик кыз жашачу. Чукулунан ал жатаканадагы кыздарды эвакуациялоону колго алдык. Унаанын жоктугуна байланыштуу аларды түштүк-чыгыш шаарчасына жөө-жалаңдатып алып чыгарууга мажбур болдук. Көп өтпөй эле, мен коргонуу чарасын көргөнчө сепаратисттердин таасирине кирген куралдуу жаштар Ош областтык администрациясынын жана Ош шаардык мэриясынын имаратына 300 метрге чукул кирип келишти. 2010- жылдын 11-июну, саат түнкү бирге чукулдап калса керек эле.
Чукул чаранын натыйжасында администрацияны эвакуациялаганга үлгүрүп калганбыз. Жаалданган топ чуркап келаткан бойдон мэрияга чабуул койгонго аракет жасашты. Бирок полковник Искендер Икрамов уюштурган иш-чаралардын натыйжасында алардын администрацияга болгон чабуулу таш капкан. Ал ортодо качкындардын алгачкы агымы келе баштады, анткени сепаратисттер шаардын түндүк тарабын кыргыздардан дээрлик бошотушкан болчу. Түнкү саат он экиге карата өлгөндөрдун саны 40ка жетти.
.
Түн бир оокумда Шейит-Төбөнүн үстүндө ракета атылганын айттым, саат экилер чамасында беймаал азан чакырылган. Бул «Уруш башталды! » деген сигнал эле. Буга удаа өзбектер жапырт көтөрүлүп: «Кыргыздарга каршы уруш башталды, өзбектер чыккыла!» деген чакырыктар күчөгөн. 11-июнь күнү таңга жуук өлүм-житимдин опсуз көбөйгөндүгү билинди. Шаардын бир нече жеринде, кыргыздар азчылыкты түзгөн бөлүктөрүндө улутташтарыбыз куулуп, качкындардын саны арбыды. Өзбек махаллалары уюшкандык менен текши баррикадаларды орнотуп, күнү-түнү иштеп, күндүзү да, түнкүсүн да көзгө көрүнүүчү атайын боёк-сырлар менен өз чектерин «SOS», «Uzbek Zone» деген белги менен ажыратып чыгышканын билгенимде чатактын масштабы чоң болоорун түшүндүм. Жанагы боёк-сырлар Кыргызстанда жок боёк-сырлар, анын бир нече тоннасын сырттан алдын-ала алып келишкен. Көз ачып-жумганча 8056 чарчы метр жерди (!) жанагы белгилер менен ажыратып чыгышканы таң калтырат. Биз чукул жыйын өткөрүп, шаардын өзгөчө маанилүү объектилерин коргоону уюштурууга киришкенбиз. Алгачкы мүнөттөрдө бийлик өкүлдөрү –А.Бекназаров, Б.Шер жана башкалар менен байланышып, Курсан Асановду шашылыш Ош шаардык ички иштер башкармалыгына кайтарып берүүсүн сурангам. Ошол маалда убактылуу өкмөт мүчөлөрү И.Исаковду, А.Бекназаровду, Ө.Текебаевди түштүккө жиберүү тууралуу чечим кабылданганын уктум. Бирок алар негедир кечигип, сегиз жарым сааттан кийин учуп келишти! Убактылуу өкмөттүн оперативдүүлүгү ушубу!? Өлкө жетекчилигинин жооптуу адамдары түз эле куралдуу күчтөрдүн түштүк группасынын штабына, анан биздин администрацияга келишти. Кашаңдаганын карабайсыңбы, алардын биринчи чечими эки жарым сааттан кийин кабыл алынды, андан эки сааттан кийин Исмаил Исаков келди. Мен ал кишиге кырдаалдын мүнөт, саат сайын өнүгүүсү – хронологиясы боюнча түшүндүрмө берип, курман болгондордун тизмесин тапшырдым.
.
– Алгачкы сааттардагы өлгөндөрдүн улуту
ким эле?
– Көпчүлүгү кыргыз. Мен өлгөндөрдүн ар биринин улутун, жынысын эсепке алып, жазып койгон элем. Тополоңду мындан да тагыраак айта турган болсок, кыргыз мамлекеттүүлүгүнө кара санаган сепаратисттердин капылет козголоңуна кыргыздар даяр эмес болчу. Ант ургурлар куралчан келишип, күтүүсүз чабуулга өтүшкөн! Ошол себептүү алгачкы сааттарда кыргыздар көбүрөөк жабыр тарткан.
.
– Чынында эле, фактылар кан төгүүнү
чагымчылардын тилине азгырылган өзбектер
баштагандыгын бышыктайт экен. Бирок
кыргыздар момунсунуп отурушпаса керек?
– Кеп ошондо. Так 10-июнга чейин, каргашалуу 10-июндун күндүзү да шаардын ар кайсы жерлеринде кыргыз-өзбек болуп мушташуу, дароо улутуна жараша топтоло калуу окуялары күчөп, аларды жөнгө салабыз деп жатып шаар бийликтери да суй жыгылган элек. Каңшаар кеп чагылгандай тез тараган заман азыр. Мобилдик телефондун доорунда каңшаар дегениң убакытты күндүзү-түнкүсү деп ылгабайт тура. «Алай» мейманканасынын жанына бир нече миң өзбек топтолуп, өткөн- кеткенди уруп атса, филармониянын имараты, башка жайлар өрттөнүп атса, түн бакырда Ош университетинин жатаканаларынан жүздөгөн кыздарды жөө-жалаңдатып көчүрүп атсак, кимдин оозун тыясың. Айтпадымбы, «Алай» мейманканасынын жанындагы окуядан кийин шаардын бир нече жеринде өзбектер тездик менен чогулганын уккан кыргыздар адегенде шаардын борбордук аянтына, «Манас-Ата», Кулатов, Фуркат, Түштүк-Чыгыш ра-йондоруна топтолуп, эмне болуп кеткенин оңдуу түшүнө албай, сактанууга даярданышты. Ал ортодо «Алай» мейманканасынын жанындагы өзбектердин саны 10 миңге чамалап баргандыгын ички иштер башкармалыгы билдирген.
.
.
СЕПАРАТИСТТЕР ИРИ АЛДЫ МАМЛЕКЕТТИК МЕКЕМЕЛЕРДИ БУТАГА АЛЫШТЫ
.
-Сепаратисттер алгач шаардын мамлекеттик мекемелерине чабуул койгон
деген сөздөрдүн канчалык деңгээлде чындыгы бар?
– Өзбек сепаратисттеринин чабуулуна Ош шаардык МАИ, МАИнин курулуш боюнча башкармалыгы, транспорттук инспекция, муниципалдык автобаза, жүргүнчүлөрдү ташуучу транспорттук агенттик, муниципалдык суу чарба башкармалыгы, муниципалдык турак жай башкармалыгы, Ош электр тармактар ишканасы, электр энергиясын сатуу ишканасы, жолдор башкармалыгы, жашылдандыруу жана көрктөндүрүү комбинаты, «Атайын автобаза» муниципалдык мекемеси, жарыктандыруу мекемеси, шаардык газ чарба башкармалыгы, жылуулук менен камсыздоо мамлекеттик ишканасы, борбордук базардын дирекциясы кабылышкан. Алардын жана башка калкты тейлөөчү коммуналдык кызматтардын кеңселери, имараттары, өндүрүштүк базалары өрттөлүп кетти. Кийин эсептеп көрсөк, шаардык мамлекеттик ишканалар 1,61 млрд. сомдук чыгымга дуушар болуптур.
Мындан көрүнүп тургандай, өзбек сепаратисттери ири алды
мамлекеттик мекемелерди бутага алганы байкалат. Демек, алар
биринчи кезекте кыргыз мамлекеттүүлүгүн кыйратууну көздөгөнү
көрүнүп турат.
Айрыкча 10-июнда түнкү саат 23:30да шаардын көркүнө көрк кошкон Рыспай Абдыкадыров атындагы Улуттук филармониянын 2-кабатынын өрттөлүп жатканын укканда кыргыз маданиятынын ордосу кулап, уугу урагандай жандүйнөм тарып кеткен. Аттиң-ай, канчалаган асыл таланттарды бапестеп өстүргөн ыйык маданий үйүбүздүн күлү көккө сапырылып калабы?-деп. «Кыргыз музасынын атасы» Рыспай Абдыкадыровдун мукам үнү эчен жыл жаңырган маданий очогубуздун оту өчүп калабы? Кооганын алгачкы ошол оор учурунда жүрөк тилген кайгылуу ушундай уйгу-туйгу ойлорго чөмүлүп, бир нече мүнөт турдум. Анан орун басарым Алымжан Байгазаковго жана шаардык милициянын жетекчиси Болот Нышановго кандай гана болбосун Улуттук филармонияны тезинен өрттөн сактап калуу боюнча тапшырма бердим.
.
Тилекке каршы, колдоруна курал кармаган жаалданган өзбек жаштары филармонияга кетчү жолдорду тосуп, өрт өчүрчү машинелерди өткөзбөй коюшту. Ошондо Ош шаардык ички иштер башкармалыгынын кызматкерлери майор Нурбаев Таалай, ага лейтенант Эргеш уулу Жоодар жана лейтенант Сарыков Залкар аттуу жигиттер коогалуу тосмолорду кыйгап өтүп, филармониянын терезесин сындырып ичкери кирип барышты. Ошол мезгилде өрт өчүрүүчү машинелер филармонияга жете албагандыктан жалбырттаган жалынды өчүрүүгө суу жок, үч жигит жерге төшөлгөн килемдер менен ургулапbжатып өрттү өз убагында өчүрүп калышты. Өрт менен алпурушуп жатып түтүнгө ууккан Эргеш уулу Жоодар эсинен танып жыгылганда, аны жолдоштору имараттан сүйрөп чыгышкан. Катардагы карапайым кыргыз милиционерлердин жасаган иши чоң эрдикке тете экенин өздөрү деле анчалык аңдабаса керек… Удулу келгенде дагы бир окуяны айта кетпесем болбос. 2010-жылдын 11- июнунда саат 16:00дө Ош шаардык мэриясына караштуу муниципалдык автобазага өзбек сепаратисттери чабуул башташканын кабарлашты. Андан алты саат илгери мен автобазанын жетекчиси Ражапов Ильязга бардык автобустарды тезинен чыгарып кетүү тууралуу тапшырма берген элем. Анткени ал автобустар менен Бишкектен учуп келген аскерлерди аэропорттон ташуу керек болчу. Алты саат аралыгында болгону 15 гана айдоочуну чогултушуптур. Калгандары коркуп ишке чыкпай коюшкан экен. Алардын басымдуу бөлүгү өзбек улутундагылар эле. Топтолгон айдоочуларды БТР менен автобазага жеткирдик. Автобустарды от алдырып, жолго жаңыдан чыгар алдында куралданган өзбек улутундагы жаалданган жаштар автобазага чабуул жасай башташты. «Кошумча аскер күчтөрүн жөнөтөлү, БТР бергиле» – деп Ош облусунун коменданты Бакыт Алымбековго, Убактылуу Өкмөттүн түштүктөгү өкүлү Исмаил Исаковго кирдим.
«БТР жок, бералбайбыз», – дешти. Автобазанын имараты күйүп, куралчан
өзбектер ичкери кирип барганда Ильяз Зундуевич Ражапов мага телефон
чалып калды. Yнү кооптуу, өрөпкүп араң сүйлөйт. Ары жактан атылган
автоматтын добушу жаңырат.
«Мелис Жоошбаевич, курчоодо калдык, эгерде кокустан ок
жаңылып мерт болсом мен сизге эки дүйнөдө ыраазымын. Кош
болуңуз, акыреттен жолугабыз», – деди телефондон И.Ражапов. Ага
кайрат айтып, акырына чейин сабырдуу болууга үндөдүм. Аңгыча
кошумча аскер топтору жетишип келип калды. Ок атышуу көпкө
созулду, өзбек жаштары аскерлердин чабуулунун мизин майтарууга
аракет кылып, автомат менен атып жатышты. БТРдин
коштоосундагы аскер күчтөрү эки ирет чабуул коюп жатып, автобаза жетекчисин жана айдоочуларды араңдан куткарып чыгышкан.
.
–Бул маалда Убактылуу өкмөт мүчөлөрү эмне менен алек болчу. Ошол
маалдагы өткөөл мезгилдин башчысы Роза Отунбаева менен байланышууга
аракет кылдыңыз беле?
Байланыштым. 11-июнь күнү саат жетиден беш мүнөт өткөндө мен Роза Исаковнага телефон чалдым, ал киши саат сегизде Улуттук телевидение аркылуу калың журтка кайрылуу жасоого камданып турган болчу. Ошондогу менин биринчи сунушум төмөндөгүдөй болду: Кыргызстанга кирчү журналисттердин баары акредитациядан өткөрүлсүн, каршы-терши тебелеп тайраңдагандарын койсун, темир жол, аба каттамдарына посттор уюштурулсун жана өзүм тарабынан көрүлчү чараларды санадым. Өзүңөр текшерип көрсөңөр болот, облустук ооруканада жаткан жарадарларга, моргдорго бир дагы чет өлкөлүк репортерлерду киргизбөөнү буюрдум, атайын постторду уюштурдум. Менин биринчи кадамым ошол – маалымат
согушка даярдык көрдүм. Роза Исаковнага дагы төмөнкүлөрдү сунуштадым: «Ноокат, Араван, Кара-Суу, Кара-Кулжа, Өзгөн, Алай, Чоң-Алайдагы ички иштер бөлүмдөрүндөгү курал-жарактарды топтотуп, Куралдуу күчтөрдүн түштүк группасынын көзөмөлүндө бекем сактоо зарыл. Абал жакшы эмес нукка бурулууда» – дедим.
.
Ал кишиден алган жообум бул: «Биздин тийиштүү өкүлүбүз
бар. Ал – Исмаил Исаков. Аны менен бул суроолорду чечиңиз».
Тилекке каршы, мен Исмаил Исаков менен дароо байланыша алган
жокмун, бирок президентке айтчу сунуштарымды айтып калдым.
Мен Убактылуу өкмөт менен мыйзамдын алкагында гана
байланыштым. Бирок алар мени өгөйсүнтүп четтетип,
ишенбөөчүлүк, керек болсо жек көрүүчүлүк менен мамиле жасоону
уланта беришти.
11-июнь күнү эртең менен Алай жана Ноокат тараптан миңдеген кыргыздар Оштогу тууган-уругуна көмөккө келатканы угулду. Бул илгерки көчмөндүк заманда каныбызга сиңген адат болсо керек, өлкөгө коркунуч туулганда өлүмдөн тайманбаган азамат жигиттер кара баштын кайгысын унутуп, дүпүрөгөн аттар менен жакага түшүшөт. Бул ирет да калкыбыздын канындагы өткүрлүк дүрт этип ойгонуп кетти. Байыркы Кокондун чаңын асманга чыгарып, элди эзип ийген хандарды алеки-заматта алмаштырчудан бетер Алай, Кара-Кулжа, Ноокат тараптан кызуу кандуу топтор Ошту көздөй агыла баштады. Шаар башчысы катары мен алардын жолун тороп, түшүндүрүү иштерин жүргүзүүнү орун басарларыма тапшырдым. Ноокат тараптын жолуна өзүм бармай болдум.
.
– 11-июнда Убактылуу Өкмөт мүчөлөрү Алайдын жолундагы Фуркатка
баргандарын билебиз. Алардын бул акыбети эмне менен бүттү эле?
-Бул окуя баарыңыздарга эле белгилүү. И. Исаковду, А. Бекназаровду эл укпай таш бараңга алып, аз жерден вертолетту оодарып коё жаздашкан. Убактылуу Өкмөттүн кишилери Фуркаттан бозала болуп, өң-алеттен кетип, Ошко кирип келишкенин уккан соң саат 15:00 чамасында аларга бардым. «Абалды турукташтыруунун өзүм иштеп чыккан схемасын сунуш кылам» – дедим. «Ии» – деди Исмаил Исаков баш болуп. Адегенде картаны алдыга жайып койдум.

Мерчемдүү жерлерге – Алай, Ноокат, Кара-Суу, Араван
багыттарына күчөтүлгөн блокпостторду коюуну сунуштадым. «Анан
мага бир эле БТР бергиле. Өзбектер жыш жашаган Он-Адыр, Шейит-
Дөбө райондоруна барып, сүйлөшүп келейин. Эртең, 12-июнда,
түшкү саат 12:00де араздашкандарды жарашуу боюнча сүйлөшүүлөр
башталат, кепилдигин беремин» – дедим.
.
Унчукпай калышты. Тобо, он минут унчукпай мелтиреп отурушту. Жообун күтүп мен деле отура бердим. «БТР бересиңерби? » – дедим акырында. «Болуптур, берели» – дешти. Ошол жерден Убактылуу Өкмөттүн башчысы Роза Отунбаевага телефон чалып: «Эртең саат 12:00де кыргыз-өзбектин жарашуусу башталат» – дедим. «Ошентсе кана! Дай Бог!» – деди Роза Исаковна. Жарашуу башталаарына кепилдик берээримди прессага да айтып ийгем. Тилекке каршы, БТР беришкен жок. Түнкү саат 12:00ге чейин күттүм, беришкен жок. Эмне оюн болуп кеткенин билбей калдым.
Аңгычакты, Улуттук Коопсуздук кызматынын Ош облусттук бөлүмүнүн жетекчиси, полковник Аким Эшматов мени өзүмчө бөлүп: «Сөз бар» – деди. Экөөбүз имараттын бурчунда, элден бөлүнүп маңдай-тескей турабыз. «Мелисбек Жоошбаевич! Өлкөнүн жогорку жетекчилиги Сизге аймактагы аскердик жана граждандык бийликтин жоопкерчилигин тапшырууну каалайт, андыктан Сиздин макулдугуңузду сурайт» – деди. Мен саамга ойлонуп: «Макулмун, бирок бир шартым бар. Борбордук бийлик менин аракеттериме жана кадрдык маселелерге кийлигишпей турсун» – дедим. «Жарайт. Жогору жакка билдирейин» – деди А. Эшматов. Борбордук бийлик кайра байланышка чыккан жок. Кыязы, Мелис Мырзакматовдун авторитетинин өсүшүнө өз колдору менен салым кошкондон чоочулашса керек.
Ал ортодо өлкө жетекчилиги Россия лидерлеринин тынчын койбой, жардам
сурагандан тажаган жок. В. Путин менен Д.Медведевден жооп болбогондо,
Кремль администрациясынын башчысы Сергей Нарышкинге эле беш ирет
чалып, көшөрө көмөк сураган.
.
(М аегибиздин кийинки бөлүгүндө, Отунбаеванын Мырзакматовдун Ош
окуясын алдын алуу боюнча жазган кайрылуу катына эмне деп жооп
бергендиги, кандуу кагылышка күнөөкөрлөрдүн ана башчыларынын бири
Иномжон Абдурасуловдун кармалып, кимдер тарабынан боштондукка чыгып
кеткени жана 2010-жылы Түштүк Кыргызстан Демократиялык
Республикасын түзүү идеясын ишке ашыруу үчүн Мырзакматовго канча
суммадагы акча сунушташкандары тууралуу окуй аласыздар)

of the page up there ^

#3 vavilon. 15 June 2017 - 17:46

Активист

Кыймылы жок
1055
12 February 17
: 01 Sep 2024 19:51
Жынысы:Эркек
Калаасы:Супер-Инфо

МЕЛИС МЫРЗАКМАТОВ: “СИЗДИН КЕТИШИҢИЗДИ ӨЗБЕКСТАНДЫН ПРЕЗИДЕНТИ ИСЛАМ КАРИМОВ ТАЛАП КЫЛЫП ЖАТАТ,- ДЕДИ”
.
– Окуя боло электен мурда, сепаратисттердин күч алышы тууралуу президентке алдын алуу боюнча кайрылуу жасаганга аракет кылып көрдүңүз беле?
– Кайрылгам. Эч кандай жооп болгон эмес. Кийин Роза Исаковна өзүнүн маектеринин биринде: «10-июнда баары чагылгандай тез башталды» дебедиби. Жалган. «Революционерлерге» таянган сепаратисттердин экстремисттик чакырыктарына шыктанган өзбек жамаатынын өкүлдөрү кудайдын куттуу күнү кыргыз жаштарын да, өзбек жаштарын да провокацияга түртүп, анын айынан ар кандай мушташтар болгондугу ички иштер башкармалыгында да, мэрияда да катталуу. Эсиңиздерде болсо керек Жогорку Кеңештин Vчакырылышынын депутаты Каныбек Осмоналиев баштаган бир топ эл өкүлү Роза Отунбаевадан сиз эмне үчүн Оштун мэринин 2010-жылдын 14-майында оор кырдаалды алдын-алуу боюнча Сизге жолдогон атайын катына чара көргөн эмессиз деп Р.Отунбаевага кайрылышкан. Ошондо ошол маалдагы өлкө башчысы эмне деди эле?
.
«Эмне болгон кат деп биз кийин издештирдик, таппай жатып араң таптык, чындап эле Убактылуу Өкмөттүн башчысы катары мага жолдонуптур. Эки бет кат экен, ошо кезде курчуп бараткан улуттар аралык мамилеге чара көрүү чакырыгы айтылыптыр. Арадай кепти чарадай кылып, алакандай катыма жооп болбоду, – деп ал Эл аралык комиссияга да айткан тура. Ошо кезде М.Мырзакматовдун өзү бирде оңду карап, бирде солду карап, күч кайда экенин билгенден кийин гана кыймылдап иштей баштадык» деген.
.
Мен Р. Отунбаеванын бул пикирине макул эмесмин, ага карата аргументтерим бар.
Биринчиден, кат алакандай болобу, же жалаяктай болобу, эң башкысы ага оролгон ой маанилүү. Катта апрель-май айларында Ошто курчуп бараткан улуттар аралык мамилени жөнгө салуу, Убактылуу Өкмөттүн кээ бир мүчөлөрүнө таянып алып ашкере активдүүлүк көрсөткөн өзбек жамаатынын лидерлерине чара көрүү сунушу айтылган. Экинчиден, көрсө менин ал катымды Бишкекте эч ким деле кунт коюп окубаптыр. Бул Убактылуу Өкмөттүн аппаратынын алешемдигинен кабар берет.
.
Ал кезде алар бийлик бөлүштүрүү менен гана алектенип, мага «бакиевчил» деп ишенбей, мен каккан коңгуроону кулак сыртынан кетирип, кантип менден кутулуунун айласын издеп жатышкан. Yчүнчүдөн, убактылуу бийлик Ошто курчуп бараткан улуттар аралык тирешүү тууралуу менин маалыматыма ишенбей, өзбек жамаатынын лидерлерин байма-бай кабыл алып, ошолордун айтканына ынанып туруп алды. Анын аягы минтип кайгылуу аяктады.
.
-Июнь окуясынын күнөөкөрлөрүнүн бири болгон Иномжон Абдурасулов ошол маалда укук коргоо органдары тууралуу кармалган эле. Бирок, жыйынтыгында ал абактан эмес, чет өлкөдө орун очок алды? Себеби эмнеде деп ойлойсуз?
.
-2010-жылдын 19-майында Ош шаарынын мэри катары демилге көтөрүп,
Кыргызстандагы өзбек улуттук-маданий борборунун жетекчиси Жалалуддин Салахутдинов менен көзмө-көз жолуктум. Калаадагы татаалдап бараткан улуттар аралык тирешүүнү алдын-алуунун чараларын талкууладык, өзбек жаштарына чогуу түшүндүрүү иштерин жүргүзөлү деп макулдаштык. «Эгерде Ошто өрт чыгып кетсе Кадыржан Батыров менен Иномжон Абдурасулов сыяктуу авантюристтер качып кетет, сиз экөөбүз калабыз, эки элдин ортосундагы маселени экөөбүз чечебиз» – деп ага эскерттим.
.
Мен аны сепаратист К.Батыровдун таасиринен чыгарууну көздөп айттым. Ошол учурда ал окуя өтө тереңдеп кеткенин түшүнгөндөй таасир калтырды. «Мелис Жоошбаевич, кыргыздар менен өзбектер ортосундагы оор абалды турукташтыруу боюнча сиздин демилгеңизди колдойбуз, эң башкысы тынчтыкты сактап калуу» – деди ал кооптонгонун жашырбай.
.
Эртеси күнү 20-майда кечинде курал ташып баратат деген оперативдик маалыматтардын негизинде экс-депутат И. Абдурасулов кармалды. Анын ишин териштиргичекти жарым сааттын аралыгында 500гө жуук тарапкери Ош облустук ички иштер башкармалыгынын имаратынын алдына топтолуп, И.Абдурасуловдун токтоосуз бошотулушун талап кылышты. Дагы 200гө жакыны Привокзальная көчөсүнө топтолушту. Аларды көргөн кыргыздар (100 чамалуу киши) кыргый кабактанып, «Ак Шумкар» ресторанына чогулган.
Мен И.Абдурасулов менен «Интурист» мейманканасында жолуктум. Катуу эскерттим. Ооба, кашайган жаным катуу айттым. Торпок сатып байыган жайы бар эле: «Эй, торпокчу! Сен көчөгө киши чыгарган даражага жетип калдыңбы? От менен ойнобогун! Жүр, сенин кишилериң менен сүйлөшөлү» – дедим. Адегенде мен анын токтоосуз камакка алынышын талап кылгам. Курсан Асанов дагы ушундай позицияда эле.
.
Бирок Улуттук Коопсуздук кызматынын кишилери караманча каршы чыгып: «Коё бербесеңер болбойт, коопсуздукка биз жооп беребиз» – деп каадаланышты. Мен аларды да эскерткем: «Шаардын коопсуздугуна силер эмес, мен жооп берем» – деп.
Же бир ыйгарым укугум болбосо, же бир Убактылуу Өкмөт дурустап сүйлөшпөсө, кайра сепаратисттердин мыйзамсыз иштерине көз жумуп атса, эмне кыласың?
.
– Ош коогасы учурунда Сиздин Убактылуу Өкмөт менен алакаңыз жакшы болбогону коомчулукка белгилүү. Себеби эмнеде?
– Кеп менин алар менен болгон оң, терс мамилемде эмес. Кеп Убактылуу Өкмөт жетекчилеринин түштүк коогасына болгон кайдыгер мамилесинде болууда. Сепаратисттик маанайдагы өзбек жамаатынын лидерлери менен мышык-чычкан ойнойбуз деп, кандуу калабага от чачып жибергендер ошолор болуп жатпайбы. Чындыкка тике карап айтсак, түштүктө кан төгүлүп, эл мүңкүрөп, мамлекеттин тагдыры кыл учунда турганда Убактылуу Өкмөттүн жетекчилиги, күч структураларынын тийиштүү башчылары, коопсуздук тармагын тейлеген чоңдор Ошко келбей коюшпадыбы. Улуттар аралык жаңжалдын жалыны жалбырттап жатканда түштүктө алардын орун басарлары жүрдү. Коогага байланыштуу аскердик чечимдер алардын орун басарлары деңгээлинде чечилип жатты. Улуттук Куралдуу күчтөрдүн жетекчилиги өзүнүн компетентсиздигин, чечкинсиздигин, саясый тажрыйбасыздыгын көрсөттү. Мага белгисиз кайсы бир саясый топ кандуу калаба үчүн мени «садага» чабууга абдан аракеттенди. Бардык күнөөнү мага оодарып, мени кандуу окуялардын негизги себепкери катары көрсөтүү үчүн активдүү аракеттер жүрдү. Окуяга катышы бар жаш кыргыз жигиттерин кармап, аларды топ-тобу менен камап, мага каршы көрсөтмө берүүгө басым жасап жатты. «Мэр курал-жарак тараткан, акча берген, кыргыз жигиттерин топтогон, өзбектерге каршы тукурган» деген суу кечпеген ушак сөздөрдү сурактагылардын оозу менен айттыргылары келишти. Кыргыздын жаш жигиттерин суракта уруп- сабап, аларга басым болгону тууралуу бизде жетиштүү далилдер, видеоматериалдар бар. Сурактан бошогон жигиттер өздөрү келип, мага болгонун болгондой айтып жатышпадыбы? Массалык маалымат каражаттары аркылуу мени кандуу коогалаңдын негизги уюштуруучусу катары көрсөтүүгө аракет жасашты. Бардык күнөөнү мага оодаруу боюнча аракеттер болгондугу тууралуу менде айныксыз далилдер бар.
.
Мен ошондо бийликтеги кыргыз улутташтарымдын бул кылыгына абдан таң калдым. Илгери ыраматылык Салижан Жигитов айткан эле: «Кыргыздын кыргыздан башка душманы болбойт, даракты курт жейт, кыргызды кыргыз жейт» – деп. Аргасыздан ошол кеп эске түшөт. Бирок «досторумдун» андай аракети майнапсыз болуп, мага жабылган жалаалар далилденген жок.
Кудайга шүгүр, акыйкатты туу туткан элим бар экен, журтум бар экен, ички душмандардын мени көөлөгөн иш-аракетин таш каптырды. Себеби менин мэр катары улуттар аралык жаңжалды алдын алуу боюнча жасаган иш-аракетимди, тынчтыкты орнотууга багытталган демилгемди адилет таразалаган элим акыйкат ким тарапта экенин өз көзү менен көрдү. Батыштын жана борбордун массалык маалымат каражаттары мени каралап жатканда касиеттүү калкым мени колдоп берди. Мен аларга түбөлүк ыраазымын! Бийликтегилер ушул нерседен чочушту деп ойлойм. Анткени мен, өлкө биримдигин сактоо максатында башымды тобокелге салып, келген да, кеткен да бийликтин колуна суу куйбай, элимдин кызыкчылыгын баарынан бийик койдум.
.
ЧАГЫМЧЫЛАРДЫН ТҮШТҮК КЫРГЫЗСТАН ДЕМОКРАТИЯЛЫК РЕСПУБЛИКАСЫН ТҮЗҮҮ АРАКЕТИ
.
–2010-жылы Сизге Түштүк Кыргызстан Демократиялык Республикасын түзүү идеясын ишке ашыруу үчүн акча сунушташкан деп да айтылып жүрөт? Бул сөздөрдүн канчалык деңгээлде чындыгы бар?
.
– 2010-жылы апрель-май айларында Кыргызстанды түндүк менен түштүккө бөлүү аракети абдан күч алды. Бир мисал келтирейин, ошо жылы 10-апрелде Россия Федерациясынан бир телеграмма келди. Анын мазмуну төмөндөгүдөй: «Сиздер Ош Республикасын түзүшүңүздөр керек. Ташматов Хамидге кайрылсаңыздар жардам берет». Бул телеграмманын көчүрмөсү бизде сакталуу, бул убагында массалык маалымат каражаттарына да чыккан. Мен мамлекеттин бүтүндүгүн сактоо максатында шаардын милиция жана коопсуздук кызматтарынын башчыларын чакырып, бул телеграмманы дыкат изилдеп, кескин чара көрүүсүн буюрдум. Оштогу саясый күчтөрдү чогултуп, өлкөнү бөлүп-жарган азгырыкка алдырбоону сурандым.
.
Кийин май айларында Түштүк Кыргызстан Демократиялык Республикасын түзүү идеясын көмүскө күчтөр шаарда көтөрө баштады деген кеп тарады. Бул максатты ишке ашыруу үчүн белгисиз бирөөлөр төрт жүз миллион доллар акчаны сунушташты. Көмүскө күчтөр: «Түштүк Кыргызстан Демократиялык Республикасы түзүлдү деп жарыя кыл да, өзүң четке чыга бер, калганы биздин иш» – дешти.
.

Алар Кыргызстанды Түштүк менен Түндүккө бөлүүнү менин колум менен турмушка ашыргысы келишти. Анткени жикчилдер өлкөнүн түштүгүндө Убактылуу Өкмөт менен теңата тирешкен менден башка саясый күчтөрдү көрө албай жатышты. Бирок мен акчага азгырылганым жок, жылтыр тыйындын айынан мамлекетимдин бүтүндүгүнө шек келтирүү оюма да келбеди. Менде бир гана максат, бир гана багыт бар эле: ал элибиз эзелтен эңсеп жеткен эгемендигибизди, Айкөл Манас атабыз мурас кылган кыргыз мамлекеттүүлүгүн көздүн карегиндей сактоо болчу! Биз ошол оор кырдаалда тескери күчтөрдүн авантюрасына алынбай, кыргыз калкын экиге бөлүүнү каалаган жикчилдерге татыктуу жооп бердик, аларга баш көтөргүс сокку урдук! Ойлогон ою, тилеген максаты ишке ашпай калган соң ал жикчилдер мени: «Бакиевди сатып кетти» – деп ушак чыгарышса, Убактылуу Өкмөт тараптагы «досторум», тескерисинче, «бакиевчил» деген жарлык тагып жатышты. Бирок мен суу кечпеген бул кептерге терикпейм. Анткени эл алдында жүзүм жарык, абалтан Ошту бийлеп келишкен

Ажы бий менен Алымбек датка атабыз, Абдылда бек менен Курманжан датка энебиз чыйыр салган улуу салтты татыктуу уланттым десем мактангандык болбос! Ошол асыл инсандар башкарып турганда бөлүнбөгөн ордолуу Ош шаары алардын жетинчи урпагы саналып, алардын тарыхый эрдигине эрдемсип жүргөн менин мезгилимде бөлүнүп кетсе, Ошту реванш алууну эңсеген саясый жикчилдердин ордосуна айлантып ийсем мени касиеттүү кыргыз калкым эч качан кечирмек эмес. Бул тарыхый оор сыноодон мен татыктуу чыктым деп ойлойм. Тар жол, тайгак кечүүдө мени колдоп, ошол коогалуу күндөрү мамлекет бүтүндүгүн сактоого багытталган иш-аракетимди алга сүрөп бергени үчүн акылман элиме терең ыраазымын!
.
-Кээ бир чет өлкөлүк маалымат каражаттары тынч жаткан Ош шаарына тоодон түшкөн кыргыздар капылет кол салып, чатак ошондон тутанганын жазып чыгышты эле..
.
-«Чатакты тоодон түшкөндөр баштаганы» тууралуу сөздүн жайылышына дале болсо кырдаалды жеткелең түшүнбөгөн өлкө жетекчилиги күнөөлүү. Мисалы, Өткөөл мезгилдин президенти Р.Отунбаева 2010- жылдын 30-июнунда Испаниянын «Эль Паис» гезитине берген маегинде:
.
«Эрте менен тоодон жинденген жаштар түшө баштады. Алар өкмөт мүчөлөрүн өзбектерди коргоп жатасыңар деп тик учагын ташбараңга алышты. Ошто адамдар аскер техникасын басып алып, тынч элге ок ата башташты», деп айтып жатса, көктөн издегени жерден табылган чагымчылдарга дагы эмне керек?
.
–Ошол мезгилде парламентте кандуу коогалаң жыйынтыгы талкууланып жатканда Убактылуу Өкмөт башчылары биз согушту эки-үч күндө токтото алдык дешкен. Мунун канчалык деңгээлде чындыгы бар?
.
-Улуттар аралык кандуу калаба Убактылуу Өкмөттүн мүчөлөрүнүн эмес, коомчулуктун күчү менен токтоду. Албетте, кооганы токтотууда укук коргоо органдарынын үлүшү аз деп айта албайм. Колдон келген аракетти жасашты. Бирок жарашуу жараянында башкы ролду коомчулук өзү ойноду.
.
-Сиздин кандайдыр бир нейтралдуу позицияңыздын аркасында Убактылуу Өкмөт түштүктө өз таасирин арттырган экен. Анда эмнеге 2010-жылдын июль-август айларында Убактылуу Өкмөт Сизди кызматтан четтетүүгө аракет жасаган? Себеби эмнеде деп ойлойсуз?
.
-Мени кызматтан четтетүү аракети 7-апрель окуяларынан соң абдан күч
алган. Ордума кимди гана «кудалашкан жок». Убактылуу Өкмөт Бишкектен бир топ «десантты» Ошко түшүрүүгө аракет жасады. Алар кандай гана болбосун мени кызматтан алып, «бакиевчил» деген жаман атка кондуруп, моралдык жактан тебелеп-тепсегилери келишти. Бир эле мисал. 2010-жылдын август айларынын башында Бишкек шаарына чукул чакырып калышты. Ошол мезгилдеги башкы прокурор Кубатбек Байболов жана УКМКнын ошол мезгилдеги жетекчиси Кеңешбек Дүйшөбаев менен жолуктум. Алар өз арызым менен кызматтан кетишимди талап кылышты. «Кызматтан кетүү боюнча атайын арыз жазбайм. Бирок, менин кетишим мамлекет үчүн зарыл болсо, кызматка тырмышпайм. Өткөөл мезгилдин президентинин Указы менен кызматтан алсаңар ала бергиле»- дедим.
.
К.Дүйшөбаевден чыксам Отунбаева чакырып жатат дешти. Ага кирдим. Аппаратынын башчысы Эмилбек Каптагаев үчөөбүз сүйлөштүк. Кеп баягы эле мени кызматтан алуу жөнүндө баратты. Мага бир нече элчиликти, Жаратылыш байлыктары министрлигин, Токой чарба агенттигин жана Мамлекеттик материалдык резервдер дирекциясын жетектеп берүү сунушу түштү.
.
«Каалаганыңды тандап ал»- дешти. Көр дүйнөгө кызыккан башка бирөө болгондо,асмандан издегени жерден табылгансып, дароо макул болмок. Ордолуу Оштогу касиеттүү калкыма берген убадамды эстедим. Жигит деп мага үмүт артып отурса, мансап издеп оор күндөрдө аларды таштап кеткеним оң болбос. Алардын ишенимин актабасам жигиттик намысым өлбөйбү. Кызматсыз болсом да калкым менен чогуу болоюн деген чечимге келдим өзүмчө.
.
«Роза Исаковна, сөөк ыргытса баса калган, жугунду куйса ошого ыраазы болгон көрпенде эмесмин. Кааласаңыз кызматтан азыр алыңыз. Сизге капа болбойм. Сунуштаган кызматыңызга да барбайм, кызматсыз болсом да карапайым калкымдын ысыгына бирге күйүп, суугуна бирге тоңуп жүргөнүм жакшы»-дедим.
.
Акыры айласы кеткенде Роза Отунбаева: «Сиздин кетишиңизди Өзбекстандын президенти Ислам Каримов талап кылып жатат», деди. Мен: «Макул, элимдин тынчтыгы үчүн, коңшу мамлекет менен туугандык алаканы сактоо үчүн кетсе кетейин. Бирок, кызматтан кетем деп өзүм арыз жазбайм, мындай кадам кандуу калабадан көп улуттуу шаарлыктарды сатканга тете», -дедим. Р.Отунбаева кандай болбосун мени кызматтан кетирерин билдирди. Ортодо сөз андан ары уланган жок. Мен коштошуп, Ошко учуп кете бердим…

Кызматтан кетерим тууралуу эч кимге айтпай, үйдө Р.Отунбаеванын указын күтүп жатсам, Оштун борбордук аянтына калк топтолуп жатат деген кабар келип жетти. Сураштырсам, борбордон Оштогу милиция, коопсуздук кызматына жана жергиликтүү жетекчилерге мэрди кызматтан алганда нааразы болгон элге түшүндүрүү иштерин жүргүзгүлө, эгерде тополоң чыгып кетсе-ага да даяр болгула деген кабар болуптур. Аны уккан милиция кызматкерлери тескерисинче, Бишкектеги бийликке нааразы болуп, Кара- Суу, Ноокат, араван, Өзгөн, Кара-Кулжадагы элге кабар жеткизген экен. Айтор, мени кызматтан алуу боюнча өткөөл мезгилдин президентинин чечимине нааразы болгон миңдеген эл 2010-жылдын 20-августунда, Орозонун улуу күнүндө, мээ кайнаткан аптапка карабай шаардын борбордук аянтына тынчтык митингине чыгышкан. Арасында кыргызы да, өзбеги да бар. Аларды эч ким атайын уюштурган эмес.

Мына ошол жерде бийликтин дарегине ачуу кептер айтылып, эл менин аянтка чыгышымды талап кылып жатышты. Үйүмө чабармандарын жөнөтүп, келбесем кескин чараларга барарын, керек болсо Бишкеке карай аттанышарын, андагы убактылуу бийликтин амирин канавайран кылууга даяр экендиктерин билдиришти. Дагы бир шойком болуп, ортодо отко май тамызгандар элди опуртал ишке айдап ийбесин деп калктын алдына чыктым. Элдин жаалынан корккон Отунбаева өз чечимин өзгөртүүгө мажбур болду. Муну мен эмес, ордолуу Оштун кыргыз-өзбек калкы талап кылганына убактылуу бийликтин көздөй болгон өкүлү Азимбек Бекназаров күбө болгон.
.
Элдин алдына чыгып: «Бири ойду караган, бири тоону караган ушул Убактылуу Өкмөттүн мүчөлөрү менен Өзбекстан президенти Ислам Каримов сүйлөшпөсө деле керек. Ал өтө кыраакы, дүйнөлүк деңгээлдеги саясатчы. Кечээги коогалаңда акылгөй иши аркылуу улуттар аралык жаңжалдын тереңдешине жол берген жок, Орто Азияны чоң апааттан сактап калды. Ошондуктан Отунбаеванын ислам каримовдун мени кызматтан кетирүү талабын койду деген кебине ишенбейм» дедим.
.
Бул кебимди чогулган эл кол чабуу менен кабыл алып, эл кетейин десем да кетирбей койду. Бул шаардыктардын мага көрсөткөн дагы бир чоң ишеними болуп калды. Ошол кезде кызматты сактап калуу эмес, менин алдымда бир гана максат болгон. Ал шаардын коопсуздугун сактоо жана калкымдын бейпилдигин камсыздоо. Жетекчи үчүн мындан өткөн ыйык милдет жок болсо керек.Ал эми мекенчил позициямдан тайбашымды көргөн кээ бир саясий күчтөр мени акча менен сатып алууга аракет жасашты.
.
–Ош коогасында өзбек сепаратисттери Өзбекстандан жардам күткөн деген божомолдор айтылып жүрөт. Ошондой болушу мүмкүн беле?
.
– 2010-жылдын 12-июнунан 13-июнга караган түнү Убактылуу Өкмөттүн түштүк аймактагы өкүлү, генерал Исмаил Исаков түнкү 24:00дө шаар жана облус жетекчилигин, ички иштер жана коопсуздук башкармалыктарынын башчыларын чукул жыйналышка чакырып калды. Барсак, Коргоо министрлигинин Башкы чалгындоо башкармалыгынын (ГРУ) жетекчилери, Куралдуу күчтөрдүн түштүк группасынын башчылары, шаардын жана облустун коменданты, айтор, бир топ генералдар топтолуптур. Генерал И.Исаков кыскача сөз сүйлөдү. Чалгындоо кызматынын маалыматына караганда, күндүзү Өзбекстандын Анжиян шаарына 20 атайын рейс менен самолетто тандалма жоокерлерди түшүрүптүр. Алардын максаты – Ош шаарына чабуул коюп, областтык жана шаардык жетекчилердин көзүн тазалоо, ички иштер жана коопсуздук башкармалыктарын талкалоо, негизги коммуникациялык түйүндөрдү иштен чыгаруу, шаардын инфраструктурасын тыптыйпылын чыгаруу жана аймактагы аскер күчтөрүн сүрүп салуу.
.
Өзбекстан тараптан кол салчу тандалма жоокерлердин саны 5000 адамдын тегерегинде болушу мүмкүн экендигин кыргыз чалгындоо кызматынын жетекчилери билдиришти. Алдын-ала маалымат боюнча, операция беш саатка созулат жана анын башталышынын белгиси катары таңкы саат төрттө азан айтылат.
.
Жыйналышта бир гана маселе талкууланды: мамлекеттик чек араны бекемдөө, аскер техникаларын согушка даярдоо, шаардын кварталдарында элдик коргонуу кошуундарын уюштуруу. Генерал И.Исаков жыйналышта: «Ош шаарында мэр Мелис Мырзакматов калат, сени менен шаардын коменданты Курсан Асанов болот. Сенин милдетиң Өзбекстан тараптан кол салчу тандалма
жоокерлерге каршы туруп, шаарда жарандык коргонууну уюштуруу жана аялдар менен балдарды эвакуациялоо», – деди. Ортодо саамга жымжырттык өкүм сүрдү. Бир аздан соң генерал И.Исаков: «Бизге кол салышы күтүлүп жаткан тандалма аскерлер кезегинде Тажикстандын Ленинабад шаарын, Өзбекстандын Анжиян шаарын бошотушкан. Аёо дегенди эгерим билбеген башкесерлер.
.
Андыктан катуу даярданып, аларга татыктуу жооп беришибиз зарыл» – деп кошумчалады. Мен: «Шаар тургундарын дүрбөлөңгө түшүрүп албайлы, анда душман менен күрөшүү абдан кыйындайт», – дедим. «Сен тополоңго алдырбай жарандык коргонуу уюштурасың» – деди мага жооп иретинде И.Исаков. Макул болдум. Аскер адамы эмеспи, К.Асанов да макулмун дегендей баш ийкеди. Бирок жүрөктө кандайдыр бир түпөйүл сезим жандүйнөмө тынчтык бербей турду. Себеби шаарда коменданттык саат өкүм сүрүп жаткан. Мыйзам боюнча менин ыйгарым укуктарым комендантка берилген. Бирок шаардагы жарандык коргонууну мага тапшырды. Шаарда жалгыз өзүм калдым, аябай ачуум келди. Коркунучсуз бейгам күндөрү Ошто күтүрөп жүрчү Бишкектен келген чоңдор, аскер армиясынын башчылары жана областтын коменданты кайда кетти? Кандай гана болбосун шаарды коргоо боюнча берилген буйрукту аткарышым керек эле. Чукул түрдө мэриянын кызматкерлерин, шаардык депутаттарды топтоп, Ошто жарандык коргонууну уюштуруу боюнча тапшырма бердим. Орун басарларымдын бирине абал оорлошсо аял жана жаш балдарды эвакуациялоону буйрудум. Экинчи орун басарыма шаардын көчөлөрүнө баррикадаларды уюштуруп, ыктыярдуу куралдуу топторду түзүүнү тапшырдым. Айтор, жарандык коргонуу боюнча зарыл болгон чараларды көрдүк.
.
Калаанын кире бериш дарбазаларына блокпостторду койдуруп, шаардан эркек кишилердин чыкпашын буйрудум. Бирок шаар калкы дүрбөлөңгө түшүп, колунан келгени үй-бүлөсүн алып Ошту тезирээк таштап кетүүгө ашыгып жатышты. Азыр айтсам боло берет, дүйнө топтогон киши коркок болот экен. Көбүнчө бардар турмуштагы байлар качып, оокаты орто же турмушу жакырыраак карапайым кишилер шаарды коргоочулардын алдыңкы сабында болушту. Аларга өмүр бою ыраазымын. Ата Мекен үчүн опурталдуу ошол оор сааттарда мен карапайым калкка таянып, алардан кайрат-күч алып жаттым
.
Шаарды жарандык коргоо боюнча тийиштүү тапшырманы берген соң стратегиялык объектилерге коюлган блокпостторду түрө кыдырып чыктым. Күзөттө турган аскерлерди текшерип, дем берүү максатында алар менен эки ооз кеп алыштым. Андан соң жанымда күзөттө жүрчү беш-алты жигитти ээрчитип, шаардык мэрияга келдим. Шаардык кеңсенин ар бир кабатына жигиттерди күзөткө коюп болгон соң эшиктин алдындагы тепкичке көчүк бастым. Саатты карасам таңкы саат 03:20 экен.
.
Сырткы күчтөрдүн болжолдонгон чабуулуна дагы жарым сааттай убакыт калыптыр. Чылым тутантып, мэрияга кирчү таш тепкичте ойлуу отурдум. Мезгил токтоп калгандай туюлат. Шаарда тунжураган жымжырттык өкүм сүрүүдө. Жада калса иттин үргөнү, короздун кыйкырганы угулбайт. Көчөдө жылт эткен машиненин жарыгы эмес, өйдө-төмөн өткөн адамдын карааны көрүнбөйт. Мамлекеттин бүтүндүгү үчүн тагдырды тобокелге салчу учур келгенин, керек болсо кара башты баталгага коюу зарылдыгын түшүндүм. Күнгө 13-июнь эле. Тапанчамды кабынан чыгарып карасам 13 огу бар экен. Бир окту чыгарып, чөнтөгүмө салып койдум. Эгерде душмандар менен атышып жатып тапанчамдагы огум ада болсо акыркысын өзүмө колдоноюн деген ой менен. Ошо кезде мага жарандык коргонуу боюнча көрүлгөн чараларды маалымдоо максатында комендант Курсан Асанов телефон чалып калды. Андан аскерлердин күжүрмөн духун сурадым.
.
«Шаардагы бардык стратегиялык объектилерге коргонуу коюлду. Аскерлердин духу бийик. «Ким мени менен калып, шаарды коргогусу келет? Калгысы келгендер бир кадам алга» десем, аскерлердин баары алдыга чыгышты. Кашык каныбыз калганча ордолуу Ошубузду, ыйык Ата Мекенибизди коргойбуз» – деди ал. Сөзүнүн акырында мени менен коштошконсуп мындай деди: «Меке, балдарым жаш эле, эгерде согушуп жатып о дүйнө кетсем, ошолорго көз сала жүр, досум». Экөөбүз акыретте бир болууга макулдаштык.
.
Ошол учурда ушундай маанидеги «акыркы сөзүн» айтып калуу үчүн Ички иштер министрлигине караштуу «Шер» тандалма жоокерлер отрядынын командири, подполковник Бакыт Айыпов чалып калды. Ал мага жакын тууган болуп кетет. «Мелис аке, Сиздин өмүрүңүзгө коркунуч туулуп жатканын уктук. Ошон үчүн суранып жатып, отрядым менен шаарды коргоого чыктым. Биринчи чабуулду биз каршы тособуз. Мамлекетибиз чоң коркунучта. Бирок биз аны душманга тепсетпейбиз. Эгерде шейит кетсем туугандардын баарына айтып коюңуз, мен аларга эки дүйнөдө ыраазымын. Сөөгүмдү өз колуңуз менен аруулап жерге бериңиз. Мен Сиз менен сыймыктанам, Мелис аке» – деди ал.
.
Кыйын кырдаалда чогуу иштеген досуң менен жакын тууганыңдын коштошор керезин угуу абдан оор экен. Башыма ордолуу Оштун эртеңки келечеги кандай болот деген суроо келип жатты. Эгерде Ошту алдырып ийсек, анда Кыргыз мамлекеттүүлүгүнө доо кетүү, улуттун туусу жыгылары анык. «Баланча Ошту башкарып турганда сырткы душмандар шаарды тебелеп, кыргыздын кызын күң, уулун кул кылган» – деп, тарыхта жаманатты сөз каларын ойлогондо жигиттик намысым ойгонду.
Саатты карасам таңкы 03:40 экен.
.[i]
Кайрадан ойго чөмүлөм. Жанымда бир гана куралчан сакчы жүрөт. Калгандарын жарандык коргонууну уюштуруу үчүн шаарга о мурда эле жөнөткөнүмдү эстедим. Иш бөлмөмө кирип, орун басарларымдын коргонуу даярдыгын бир сыйра телефон аркалуу текшерип чыктым. Сааттын чыкылдаган жебесин карайм. Убакыт токтоп калган сыяктуу сезилет. Ар бир мүнөт кылымга тете болуп чыкылдап жатты. Негедир акыретти эстейм. Анткени мен да Курсан Асанов менен Бакыт Айыпов сымал эле Мекеним үчүн өлүмгө даяр болчумун. Кайрадан саатты карайм, сааттын жебеси токтоп калгандай туюлат…
.
Бирок, ушул маалда Оштогу абалды ошол саамдарда бир дагы жогорку даражалуу жетекчи сурап койбоду. Мага жарандык коргонуу уюштур деп тапшырма бергендер ал иштин даярдыгы кандай жүрүп жатканынан кабар да алышкан жок. Кумга сиңгендей өздөрүнүн дабышы билинбейт. Өкмөттүк телефондор унчукпайт. Убактылуу Өкмөттүн бир мүчөсүнө шаардагы абал тууралуу маалымат берейин деп телефон чалсам жооп болгон жок. Кыязы, терең уйкуда жатса керек…
.
Күткөн мезгил келип, таңкы саат 04:00 болду. Шаардагы мечиттерден азан айтыла баштады. Ордолуу Оштун биз күткөн тагдыр чечер мүнөтү келди. Атышуу качан башталат деп айланага кулак түрөм. Жанымдагы жансакчым автоматын колго алып, атышуу үчүн ыңгайлуу жай даярдап жүрөт. Дароо Кыргыз Республикасынын чек ара кызматынын башчысынын орун басары Рыспек Мырзаматовго телефон чалып, кыргыз-өзбек мамлекеттик чек арасындагы кырдаалды сурадым. «Чек ара тынч, кол салган эч ким жок» – деди Р.Мырзаматов.
.
Беш мүнөттөн соң ага кайра телефон чалдым. Дагы тынч. Ошентип таңкы саат 5ке чейин телефон менен байланышып турдум. Чек араны бузган душмандын карааны көрүнбөйт. Саат 5те айланага жарык толук түштү. Айкөл Манас атабыздын руху колдодубу, же Тилеке баатыр менен Алымбек датканын улуу деми болдубу, айтор, ал күнү Ошко эч ким бастырып келген жок. Кийин билсем, бул Өзбекстан президенти Ислам Каримовдун акылдуу саясатынын жемиши экен. Ордолуу Ош элинин атынан ага чоң ыраазычылык билдиргим келет. Дагы бир жолу айтайын, көсөм чечими менен Борбор Азияны чоң апааттан сактап калды!
.
Сырттан душман келбесе да оор учурда жумуш ордумду таштап кетпей, аскерлер менен аралашып жүрүп өз шаарымды сактап калдым деп эсептейм. Кыйын кырдаалда элимдин алдыңкы сабында болуп, душман менен кашык каным калганча кармашууга даяр элем. Таң супа салганда: «Элиме «каруумду казык, башымды токмок» кылып кызмат кылам» – деп дагы бир ирет Жараткандын алдында сөз бердим. Ошол оор мүнөттөрдө Мекен чегин коргоо үчүн башын саюуга, жанын кыюуга даярдыгын билдирген кыргыздын эр жүрөк азаматтарына таазим этем. Бирок кийин Ош коогасынан пайда издеген жасалма «баатырлар» чыкты. Ой-тобо, алардын ошо түнү жасаган «эрдигин» укканда аргасыздан жакамды карманам.
.
-Конфликт учурунда жалданган адамдардын кармалгандыгы айтылган эле?
.
-Жалданма адамдар кармалды дегендер тирүү, арабызда эле жүрүшөт. Жалданмалардын колго түшүрүлгөндүгүн жөнөкөй адамдар эмес, аскер адамдары, Кубатбек Байболов, Азимбек Бекназаров баш болуп борбордук телеканалдардан айтышкан. Жалданмалардын ок атуучу куралдары тууралуу да маалыматтар таратылган. Бирок бул маалыматтардын аягы жабылып калды. Эмне үчүн? Бул табышмактуу маалыматтар эмнеге аягына чейин изилденбей калды, аны коопсуздук күчтөрүнөн жана Убактылуу Өкмөттөн сураш керек.
.
-Айтсаңыз сиз, июнь окуяларына кайсы бир мезгилде акыйкат баа берилет деп ишенесизби?
.
-Сөзсүз! Анткени ушунча төгүлгөн кан, ушунча энелердин көз жашы, жетим калган наристелердин зары эч качан жөн жаткырбайт. Кайсы бир күнү күнөөкөрлөр жазасын тартат деп ишенем.
.
Аягы...

of the page up there ^

#4 aylin_kg 15 June 2017 - 21:27

Карапайым

Кыймылы жок
277
28 December 16
: 17 Nov 2021 06:42
Жынысы:Белгисиз

Саатты карасам 3:40 экен...

Ушул жерлерин окуганда голливуд кинолорундай таасир калтырды.

Ушундай оор кырдаалда окмоттон бизге эч кандай жардам болгон эмес экен.
Эмнеге? Бизди башка улут оз жерибизде кырып жатса алардан кайдыгер гана мамиле болгон.
Туштук элин жат корушот ээ.Оз уйурунон болунуп жетимсиреп калган козудай элестеттим озубузду.

Туштук Кыргызстан демократиялык республикасы)

of the page up there ^

#5 ACAH-AKA. 15 June 2017 - 21:55

Активист

Тартип бузгандар
826
26 October 16
: 02 Feb 2018 17:13
Жынысы:Эркек
Калаасы:ЖЕРДЕ........

Бөлүнүү жөнүндө экен да а
түштүк кыргызстан демократ республикасы
ссскей айласыз күлөсүң да айласыз кайсы ивандын чыгармасы экен бул сөз.
Бир ууч Кыргызды бөлүп жаргысы келгендер толтура да занаңдысссссске кысчууу жерин миң уч жуз жерден кысыыыыып эле демократ дермократ түндүк түштүк дебей жашашса өлөт бекен на.уйлар.
Бир нерсе болсо качып кетишет шакалчасынан анан унутула баштаганда каяктагы гавнону ырдап чыгышат элим бар
элим үчүн
элимден айланайын дешип занаңдылар. Элден айлангыла шакалдар ушунча сасыткыңарды жутуп коюп унчукпай жүрүшөт.

БАР БОЛОЛУ ТУГОНБОЙЛУ КУРДАШТАР
УЗАК УЗАК УЗАК БОЛСУН БУЛ САПАР
КЫЛЫМ БУТУП ДУЙНОДОН КОЗ ЖУМСАК ДА
КАЙРА КАЙТЫП ЖОЛУШЧУ ЖОЛДОР БАР

МЕН ЖОНУНДО ЭМНЕ ДЕП ОЙЛОСОН ОЙЛОЙ БЕР
МЕН СЕН ЖОНУНДО ОЙЛОП БАШ ООРУТПАЙМ

of the page up there ^

#6 ACAH-AKA. 15 June 2017 - 22:10

Активист

Тартип бузгандар
826
26 October 16
: 02 Feb 2018 17:13
Жынысы:Эркек
Калаасы:ЖЕРДЕ........

Шайлоого жакын чээнден жаңы чыккан жылаандай болушуп качкан бозгондордун башы кылт эте баштайт эми.Анан дагы бул сыяктуу гавно сөздөр романдап томдоп чыкса да таң калуунун кереги жок

of the page up there ^

#7 Kyrgyz_bloger 16 June 2017 - 02:52

Супер-активист

Кыймылы жок
2021
12 March 17
: 28 Feb 2022 18:36
Жынысы:Эркек
Калаасы:Чындык жашаган жер.

Убактылуу окмот,Бакиев м.н Акаевдан да жаман болду окшойт,бийликти колго алганга бир жигит табылбай аял кишиге ишенип бергендери уят.

of the page up there ^

#8 bars_wire 19 June 2017 - 01:23

Активист

Кыймылы жок
519
19 July 14
: 26 Feb 2019 13:25
Жынысы:Аялзаты
Калаасы:ош

Эмне дешти билбей калдым?Аталар кетти.энелер кетти ажалга.канча кыздар кордуктан акылынан ажырап.озун озу олтургонго барышты.айта берсен соз коп.Жооп берер убактынар келет.УЮШТУРУУЧУЛАР! !!

of the page up there ^

#9 Kyrgyz_bloger 06 January 2019 - 03:54

Супер-активист

Кыймылы жок
2021
12 March 17
: 28 Feb 2022 18:36
Жынысы:Эркек
Калаасы:Чындык жашаган жер.

Ош окуясы менен апрель окуясы озунун максатына жетип жатабы кеп ошондо

of the page up there ^

Мен кыргызмын!

Суперстан: Ош шаарынын сакталып калуусу, жана Кыргызстандын бүтүндүгү. - Суперстан