Үй-бүлө жана нике.

(4 )
1
2
3

Үй-бүлө жана нике.

#1 Romantic 10 January 2011 - 06:56

Активист

Кыймылы жок
1333
15 November 10
: 05 May 2024 22:09
Жынысы:Эркек
Калаасы:Italy

Үй-бүлө курууга берген багыттоосуна Ислам жубанга эмес кызга үйлөнүүгө багыт көрсөтүп, артыкчылыгын баяндоо менен эгерде күйөө бала экинчи жолу үйлөнүп жаткан болсо жана анын энелик камкордука муктаж жаш балдары болсо (бул биринчи аялы кайсы бир себеп менен каза таап же талак алып калган учурда) бул учурда жубан алуу жакшыраак болот деп белгилеген. Себеби анын үй жумушун башкарууда, күйөөсүнүн мал-жанын тутканга жана баланы тарбиялоого көбүрөөк тажрыйбасы бар.

Ислам жаштарды кызга үйлөнүүгө үндөөсүндө тазалыгы, жаратылышы дал келген нерсени сунуштайт. Эмне дегенде кыз биринчи жакын адамына ыктуу келет. Ал эми жубан болсо кээ бирки учурда, экинчи күйөөсүнөн, биринчи күйөөсүнөн көргөн кайсы бир нерселерди таппайт.

Бул нерсе андан алыстоого алып келет. Албетте кээ бирки эркектерди байкалган нерсе – бул, канчалык аялы жардам көрсөтүп, жакшылап күтүп алып, аракет кылса деле бары бир анын кылганы башка бирөө үчүн кылынгандай болгону байкалып турат. Бул нерсе күйөсүнүн аялына болгон сүйүүсүнө, ашыктыгына тескери таасирин тийгизет.

Анда Аиша энебиз (Алла а.ы.б.) ушундай мааниде болгон мисалга пайгамбарыбыз (А.С) менен болгон, маегинде мындай деп ишарат берет: «Оо Алланын элчиси, эгерде бир өрөөнгө түшсөњүз ал жерде мөмөсү үзүлгөн бир дарак көрсөњүз, экинчи жерден мөмөсү үзүлбөгөн дарак көрсөњүз, кайсынысынан жейт элењиз? - деп, сураганда пайгамбарыбыз айтты: «Мөмөсү үзүлбөгөндөн» -деп. Албетте бул жерде Аиша энебиз (Алла а.ы.б.) пайгамбарыбызга (А.С.) өзүнүн кээ бирки артыкчылыктарын айткысы келген.

Эмне дегенде пайгамбарыбыз (А.С.) андан башка бир да кыз аялга үйлөнгөн эмес эле. Пайгамбарыбыз (А.С.) үй-бүлө курууда кыздын артыкчылыктарын төмөнкү хадисинде ачык айтып өтөт: «Силер кыздарга үйлөнүшүњөр керек, албетте алар таттуу оозду болушат, бала көтөрүүгө (ичине) кудурети жетээрлик болуп шумпайлануусу аз болот жана азга ыраазы болот». Сырткы маанисине кошумча, таттуу ооздулугу анын тилинин жаман сөздөрдөн алыстыгы, ширин сөөздүүлүгүнө ишарат берет. Албетте бул тартынчаактык жана уялчаак болуу кыздагы табигый нерсе.

Ал эми бала көтөрүүгө даяр деген бул - боюна бүтсө толук көтөрүп кете алыштыгы жана төрөөгө даяр экендигине ишаарат берет. Эмне дегенде бул нерселер башынан өткөн эмес. Шумпайлануусу дегени - Кыздын алдамчылыгы аз болот-кытмырчылык жалганчылык сымал мүнөздөр. Бул да анын табиятынан себеби анын максаты таза жана пикири жөнөкөй, бул анын турмуш тажырыйбасынын аздыгы жана шумпайлыкты билбегендигинен. Ал эми анын аз нерсеге ыраазы болуусу: бул анын жањыдан турмуш куруу себебинен тамак-аш, кийим кечектин азына ыраазы болуусу. Бул да кыздагы табигый нерсе. Эмне дегенде анын уяты дароо эле ашыкча нерселерди талап кылуудан тосуп турат. Себеби ал турмушка чыкканга чейин мындай нерселерге көнгөн эмес. Жањыдан турмуш кургандыктан карасанатайлыгы жана ачкөздүгү жокболот жана болгон нерсеге тез көнүшөт. Ошондой эле күйөөсүнүн кудурети жетпеген нерсени алып бер деп аны зордобойт.
Үй-бүлө куруудагы тирөөч

Ошентип ар бир нерсенин тирөөчү болот. Үй-бүлөнүн тирөөчү такыба мусулман аял, ал бар учурда башка нерсенин кереги жок, а эгер ал жок болсо ансыз эч нерсе татыбайт: Ал жүрөктөрдү бириктирүүчү, мүнөздөрдү тарбиялоочу, напсини тазалоочу, милдеттерди эскертип эске салып туруучу жумуштарды, жеңилдетүүчү жаман иштерди тосуп туруучу жана ал жакшылык иштерге түрткү берүүчү. Мына ошондуктан пайгамбарыбыз (А.С.) айткан «Дин тутканын алганга шашыл» деп. Пайгамбарыбыз саллаллаху алайхи вас саламдын алдына бир киши келип сурады: «Эй Алланын элчиси, мен бир аялды сүйүп калдым. Тек-жайы улук, мансаптуу жана сулуу, бирок төрөбөс экен. Үйлөнөйүнбү? «Жок» деди Алланын элчиси жанагы киши кайра-кайра келип үч ирет сурады. Акырында ага карап: «Силер бала төрөп берчү сүймөнчүктөрүнө үйлөнгүлө! Мен силердин көптүгүңөр менен башка үммөттөрдүн алдында сыймыктанайын! »
(Абу Дауд, Нисаий рибаяты)
Эгерде аялда такыбачылык болсо, ал өзүнүн күйөөсүнүн жана балдарынын милдеттерин билет жана күйөөсүнө дайыма зордоосуз зыйнаттанып турат. Үй-бүлөнүн иштеринде дайыма күйөөсүнө мойун сунат өз күйөөсүнүн алдындагы актыгын күйөөсү бар болсо да жок болсо да сактайт. Анын байлыгына бек болот.
Исламды кабыл алган белгилүү момундардын аялдары күйөөлөрү менен бирге белгилүү сахабалрдан болушпады беле. Мындай жүрөгү тынчтык менен ыйманга жык толуп, улуу Ислам тарбиясында мусулман аялы терең таасирге ээ. Алар Алланын сөзүн бийик көтөрүүдөгү күрөштө эркектер менен тең бөлүштү, оор турмуштарда алар менен бир катарда турушуп, кээде жаракат алгандаhды даарылап муктаж болгондорго суу ташып жеткирип турушту. Дин мыйзамдары толукталды. Анан аялдарга Хижаб кийүү парз болунду да, аял заты өзүнө ылайык жерге коюлду. Алла жолунда урушуп кыйынчылык көрсөткөн согуш тарткылыгы алынып салынды. Анын ордун Алла алар үчүн өкүмү жок согуш Ажылык жана Умра менен алмаштырды.
Мына жогоруда айтып өткөн нерселер аркылуу мусулман аялы, өз балдарын баатырлыкка, эр жүрөктүүлүккө тарбиялоодо көп эмгектерди жана алардын акылына жакшылык иш үчүн курмандыкка баруу үрөөнүн отургузду. Мына ошентип Алла жолунда акыйкат күрөшкө чыга турган, арстан жүрөк коргоочулар чыкты. Алар Алла жолунда эч кандай кысымдан, коркушкан жок, мына ошол себептен, акыйкат чакырыгы жана ыйман кадыр-баркына жетти. Таза аял - таза үй-бүлө, таза үй-бүлө – таза коом, таза коом – бул бактылуу жашоо.

of the page up there ^

#2 meka 03 February 2011 - 13:26

Момун

Кыймылы жок
40
07 February 08
: 17 Jul 2021 21:52
Жынысы:Аялзаты
Калаасы:Бишкек

Ыймандуу үй-бүлөнү кантип курабыз
Элдин турмушунда эң олуттуу иштерден болуп үй-бүлө куруу эсептелерине шек жок. Себеби ал өтө жоопкерчиликтүү, эгерде үй-бүлө тынч жана бекем болсо коом тынч болот.

Тандап алуу

Пайгамбарыбыз(А. С.) үй-бүлөө курууда чоң байланышка ээ болгон-жакшы аялдарды издөөгө жана жакшы асыл, таза аялдады тандап алууга үндөйт жана мындай дейт: «Тукумуңар үчүн тандагыла, жетиштүүлөргө үйлөнгүлө, жетиштүүлөр куда түшсө аларга кызыңарды бергиле» деген.

Бул жерде пайгамбарыбыз (А.С.) дын көздөгөнмаксаты, мусулмандар үй-бүлөө курууда кыраакылык менен катуу көңүл коюусу жанаата-тегинен таза аялдарды издөө, себеби көпчүлүк учурда аял кишинин адеп-ахлагы өзү чоңойгон жана тарбия көргөн чөйрөдөн көп таасирленет. Ошондой эле анын балдары дагы ал аялдын мүнөзүнөнжана адеп-ахлагынан мурастап алат. Ошондуктан, аялды тандап алууда диний чөйрөдөнтандап алуу абдын жакшы. Себеби ал өз балдарына жана кыздарына жакшы мүнөздүжана баалуу артыкчылыктарды өткөрө алат.

Бул маанини пайгамбарыбыз (А.С.) бир гана дүнүйө – бийлик деп, асыл сыпаттан, жакшы тарбиядан ажырап калгандардын артынан жүрүүдөн-алдын ала катуу эскерткен, себеби ал катуу коркунуч жана эң жаман жыйынтык деп, төмөнкү сөздүайткан : «Аялдын сулуулугу үчүн үйлөнбөгүлө, эмне дегенде, анын сулуулугу, анын өзүн кууратышы ыктымал, жана дагы байлыгы үчүн үйлөнбөгүлө, эмне дегенде анын байлыгы анын өзүн соолутушу ыктымал, бирок силер кимде-ким динде болсо, ошого үйлөнгүлө, эгерде кара малай аял болсо да, ал аял динде болсо,ошол артыгыраак» деп айтты.

Аялга болгон сулуулуктун катнашы бул эгерде аял диний тарбия менен бекемделбесе түбү таза болбосо анда ал суктанган бузукулардын азгыруусуна дуушар болот жана анын мазактоосунда калат, өз намысынага тебелетет, да бузукулуктун түпкүрүнө жыгылат. Балдарын уят жана шерменделик менен булгап, үй-бүлөөсүнүн бузуларын пикирине албайт.

Исламда матиралдык байлык

Ислам материалдык байлыкка чоң баа бербеген болсо да, бирок ал нерсеге толук шалаакылык менен карабайт. Себеби жер бетиндеги адам аттуунун баары дүнүйө кумарына, көп байлыкка жана сулуу аялга нафсилери тартылып алар менен жуурулушуп турат. Аллах субханаху ва таъалаа айтат: «Жер бетиндеги кумар адамдарга кандай гана кооз көрүнөт, мында аялдар, балдар, тигинде толгон алтын –күмүштөр жана короо-короо мал мененсындуу жылкылар, ошондой эле айдалган талаалар. Ал эми Алла берген төрдө жашоо бир канча жогору же кооз»

Ал-Имран- 13.
Ислам буга окшогон кумарларга кызыккан ал нерселерге болгон аракети менен тырышкан адам туурасында терс түшүнүктө эмес. Жада калса пайгамбарларыбыз Мухаммад (А.С.) га Мугийра Ибн Шаъб келип,бир аялга куда түшкөнүн билдиргенде мындай деген: «Сен аны өз көзүң менен көргүн, ошондой кылганың ортоңордогу мамиленин толук уланып туруусу үчүн жакшыболот». Пайгамбарыбыздын (А.С.) бул айткан сөздөрүнүн түпкү мааниси:сен анын сулуулугу менен келбетине карап көр, ортоңордогу сүйүү жана бири-бириңергеболгон урмат сыйдын бекем болушуна алып барат-дегенди түшүндүрөт.

Ал эми материалдык байлыктан Ислам четке каккан нерсе, бул-бир гана сулуулукка же байлыкка көңүл буруу ушундай себептер аркылуу (көпчүлүк учурда) көңүл борборундагы нерседен алыстап,аялдардан дини бузук же адеп-ахлагы начарлар эркектерге жар болуп калууда. Мына ушунтип азыркы убакта көпчүлүк адамдар сулуулук менен байлыкка баа бергендей жакшы адеп-ахлак менен туура динге баа бербей жатышат.

Ушул мааниде пайгамбарыбыз (А.С.)мындай дейт: «Кимде- ким аялгаанын даңкы үчүн үйлөнгөн болсо, анда Алла анын жакырчылыгын көбөйтөт».«Кимде- ким аялга анын сулуулгу үчүн үйлөнгөн болсо, анда Алла анын шүмшүктүгүн (жүзүкаралыгын) көбөйтөт». «Кимде-ким бир аялга үйлөнүп, ага тик карабагандан башканы каалабаса жана анын алдында ала жипти аттабаса же туугандар ортосунда байланышты үзбөй турса, анда Алла аны аялы менен кошуп аялына күйөсүн кошуп берекелүү кылат».

Аялдардынжакшысы
Пайгамбарыбыз(А. С.) өз сахабаларына кайрылууда жакшы үйдүн жышаанасы болгон, жакшы тарбиядагы балдардын өсүп чыгуусуна шарт болгон жана ал нерсеге жакшы үй-бүлөнегизеделе турган аял затындагы сапаттарды дайыма айтып, алар өз күйөлөрүнө сарамжалдуу, өз убадаларынаткаруусу, өз намысын сактоосу, күйөсүнүн малын дүйнөсүн коргоосу жана оокаттиричиликти жакшы алып баруусу деген.

Ошондой эле пайгамбарыбыз (А.С) аялзатынын жакшы мүнөз, артыкча сыпаттарынан сырткары зарыл болгон нерселер жөнүндөмындай баян курат; «Аялдардын жакшысы – карасаң кабагыңды ачканы (сулуулугу), буйрусаң көңүлүңдү тапканы, сен жок кезде өзүн жана байлыгыңды бек тутканы».

Бул жерде пайгамбарыбыздын – «Карасаңкабагыңды ачканы» деген сөзү, анын сулуулугу, кийминин тазалыгы жана толукзыйнатталгандыгы жөнүндө маани берет. Мына ошондуктан аял киши үчүн зарыл болот,ички жана тышкы дүйнөсүндө күйөсү жактырган эң жакшы сүрөттө болууга тырышуусу.Ал эми «буйрусаң көңүлүңдү тапканы» дегенди пайгамбарыбыз (А.С) дын бул сөзү –анын жакшы жердин кызы экендигине жанажакшы тарбия көргөндүгүн баяндайт.

Мына ошондуктан аял киши үчүн зарылболгон нерсе - дайыма күйөсүнүн ыраазычылыгын табууга шашылуусу жанамакулдуулугун эрчүүсү.

Ал эми «Сен жок кезде өзүн жанабайлыгыңды бек тутканы» деген пайгамбарыбыз (А.С) дын сөзү бул – анын дининин күчүжана Аллага, анын элчисине болгон ишениминин тууралыгын билдирет. Мынаошондуктан аял киши үчүн зарыл болгон нерсе – өз күйнөсүнө чын – жүрөктөн берилүүсү,ал жок кезде намысын сактоосу жана анын байлыгына бек туруусу: Бул чындык, эгерде кимде – ким ушул сыпаттаболсо, эч калетсиз аялдардын жакшысы деп атоого болот.

Мына ушул сымал аялдар, бул дүйнө жана акыретжакшылыктарына шашылган момун адамдын жолунан чыккан кендердин эң баалуусу.Ибни Аббас (Алла а.ы.б.) айтат: «Жана алтын менен күмүштү кенч кылыпжыйгандар» деген аят түшкөндө Умар (р.а) анын артынан ээрчип Соубанаттуу сахаба (Алла а.ы.б) пайгамбарыбызды көздөй жөнөштү.Пайгамбарыбызга келип мындай дешти: «Оо Алланын элчиси, бул аят сахабаларыңызга оор келдиго! Андапайгамбарыбыз (а.с) – мындай деди: «Андан эмнени кенч кылып жыйнаганыжакшыраак болору жөнүндө кабар берейинби?» «Бул карасаң кабагыңдыачкан, буйрусаң көңүлүңдү тапкан, андан алыс кетсең намысын бек туткан таза аял» - деди.

Саубан деген кишиден башкача риваятменен айтылган хадисинде аятылат; Умар Ибн Аль- Хаттаб пайгамбарыбызга келипбайлыктын кандайын байлык туткан дурус болорун сураганда, пайгамбарыбыз (А.С.)ага айтты: «Аллага шүгүр келтирген жүрөктү, аны көп эстеген тилди жанакимиңердин акырет ишиңер үчүн жардам берген аялыңар болсо, ошону эң жакшы байлыкдеп туткула» деди.

Үйлөнүүдөгү кызыктырылуучу себептер

Пайгамбарыбыз (А.С) өз хадистеринде, адамдар көктөнкөксөгөн жакшы аял издөөдө бек тута турган башкы материалдык жана руханийсебептерди айтып, өткөн, алардын бири: «Аялга төрт нерсеси үчүн үйлөнүлөт,байлыгы үчүн, атагы үчүн, сулуулугу жана дини үчүн, сен дини барын алгангашашыл» деген.

Мына ушинтип пайгамбарыбыз (А.С)байлык, атак, сулуулук, сымал аялдагы кызыктырылуучу мүнөздөрдү эскертип өтүп,алардын арасынан дини барын алууга үндөдү. Андай кадам таштоону утук депэсептеди, себеби ошондой аял менен адам жыргалга батып, жашоодо жай алаарын,андан жакшы балдар чыгаарын айтты. Андан соң пайгамбарыбыз (А.С) динтуткан аялдарга туура эмес мамилекылгандарга жана анын байлыгы менен сулуулугу мага жетет деп, диндүүсүнөн баштарткандарга катуу коркунучтуу «Колдоруңа чаң бастырат» деген сөзүн кошуп өттү.Бул деген сөз, жарыкчылык дүйнөдө да, акыретте да жоготууга учуратат дегенмаанини берет.

Жогорудаайтып өткөн сөздөрдүн баарын бекемдөө максатында пайгамбарыбыз (А.С) мындайдейт; «Дүйнө бул толугу менен ырахат жана ал ырахаттын эң жакшысы- тазааял». Бул деген сөз – дүйнө бул убактылуу болуп өтүп кетүүчү ырахат,анын ичиндеги эң жакшы ырахат таза аял. Себеби ал жолдошун бул дүйнөдө бактылуукылат жана өз жолдошунун акырет иштерине жардамчы болот.

Ата–теги алыстарга үйлөнүүнүн артыкчылыгы

Ислам негизи күчтүү, таянычтары күчтүү үй-бүлөкурууга бекем болууда, үйлөнүүдөгү кызыктыруучу себептерин баяндап, ислам үммөтүнкурууда чоң таасири бар экендигин айтакетет.

Ошол себептердин эң негиздүүлөрүнөнболуп, тегинин тазалыгы жана дининин күчтүүлүгү теңдеш келип калган учурда,ата-теги жакындын ата-энеси менен таанышуу жана жакындары, урук-тууган, уруусуменен байланышууда орундалбаган нерселер, ата-теги алыс кыз менен жакшыраакорундалып, бекем болот.

Бул уруу, улут, коом ортосундагытынчтыкка, тыгыз байланышка алып келет. Дагы ошондой артыкчылыктардан болуп,адатынча бири-биринин ата-тегинен алыс жубайлардын ортосундагы мамилебекемирээк болот. Бул өзү күчтүү тукум пайда болушуна, акылдуу бала төрөлүшүнөжана үй-бүлө бактылуу болуп, узакка бекем болуусуна шарт түзөт. Арабтардабелгилүү болгондой эле, жакын туугандардын ортосундагы кыз берип, кыз алышуузээни төмөн, денеси бошоң балдардын төрөлүүсүнө алып келет. Ал эми ата-тегиалыска үйлөнүү чымыр денелүү, акылы ачык балдардын төрөлүүсүнө чоң шарт. Кимэле өз тукумун бошоң, алсыз – жарамсыз болушун кааласын.

Бул нерсенин аял тандап алуудаколдонуу адамдар ортосунда таанышуу чегин чоңойтуп, үй-бүлө ортосундагы биртуугандыкты бекемдеп, элдер улуттар жана уруулар ортосундагы биримдикти чыңдаптурарын Алла Таала төмөнкү аятта мындай деп билдирет: «…аялдан кылыпжараттык, ошондой эле силер бири-бириңер менен таанышып жакын болуп жүрүш үчүнэлдер жана уруулар кылып койдук».

Мында ачык баяндалган башкы максатэркек менен аядын баш кошуп жашоосунун өзү бул элдердин жана уруулардынтаанышып жакын болуусу экөөнүн ортосундагы материалдык айрмачылыкты четкекагып, анын улутуна, тилине, түсүнө карабастан экөөнүн бирдей улуу адам депбийик көтөрөт.

Сүйө билген жана төрөй билгенден издегин

Үй-бүлө курууга багыт берүүдө –Ислам, аялдын сүйө билгенин жана төрөттөн калбаганын издөөнү сунуш кылат. Сүйө билген аял бул өз жолдошун урмат,сый менен ороп алат, дайыма анын буйругунан чыкпай ыраазычылыгын издейт. Ал эмитөрөткө жарамдуу аял, бул ден-соолугу чың, ар кандай илдеттен алыс энеликкызматтын толук өткөргөн, кудурети жетерлик аял. Мындай аялды табуу үчүн, анынэнесине карап издесе болот.

Күндөрдүнбиринде бир сахаба пайгамбарыбызга келип: Мен кандай аялга үйлөнсөм туура болотдеп сурады. Пайгамбарыбыз (А.С) мындайдеди: «Сүйө билгенге жана төрөй билгенге үйлөнгүлө, албетте мен силердинкөптүгүңөр менен башка үммөттөрдөнайрымаланам» .

Үй-бүлө курууда жубан эмес, кызга үйлөнүүнүн артыкчылыгы

Үй-бүлө курууга берген багыттоосуна Исламжубанга эмес кызга үйлөнүүгө багыт көрсөтүп, артыкчылыгын баяндоо менен эгердекүйөө бала экинчи жолу үйлөнүп жаткан болсо жана анын энелик камкордука муктажжаш балдары болсо (бул биринчи аялы кайсы бир себеп менен каза таап же талакалып калган учурда) бул учурда жубан алуу жакшыраак болот деп белгилеген. Себеби анын үй жумушун башкарууда, күйөсүнүн мал-жанын тутканга жана баланытарбиялоого көбүрөөк тажрыйбасы бар.

Ислам жаштарды кызга үйлөнүүгө үндөөсүндөтазалыгы, жаратылышы дал келген нерсени сунуштайт. Эмне дегенде кыз биринчижакын адамына ыктуу келет. Ал эми жубан болсо кээ бирки учурда, экинчи күйөөсүнөн, биринчи күйөөсүнөн көргөн кайсы бир нерселерди таппайт.

Бул нерсе андан алыстоого алыпкелет. Албетте кээ бирки эркектерди байкалган нерсе –бул, канчалык аялы жардамкөрсөтүп, жакшылап күтүп алып, аракет кылса деле бары бир анын кылганы башкабирөө үчүн кылынгандай болгону байкалыптурат. Бул нерсе күйөсүнүн аялына болгон сүйүүсүнө, ашыктыгына тескери таасиринтийгизет.

Анда Аиша энебиз (Алла а.ы.б.)ушундай мааниде болгон мисалга пайгамбарыбыз (А.С) менен болгон, маегиндемындай деп ишарат берет: «Оо Алланын элчиси, эгерде бир өрөөнгө түшсөңүзал жерде мөмөсү үзүлгөн бир дарак көрсөңүз, экинчи жерден мөмөсү үзүлбөгөндарак көрсөңүз, кайсынысынан жейт элеңиз? - деп, сурагандапайгамбарыбыз айтты: «Мөмөсү үзүлбөгөндөн» -деп. Албетте булжерде Аиша энебиз (Алла а.ы.б.) пайгамбарыбызга (А.С.) өзүнүн кээ биркиартыкчылыктарын айткысы келген.

Эмне дегенде пайгамбарыбыз (А.С.)андан башка бир да кыз аялга үйлөнгөн эмес эле. Пайгамбарыбыз (А.С.) үй-бүлөкурууда кыздын артыкчылыктарын төмөнкү хадисинде ачык айтып өтөт: «Силеркыздарга үйлөнүшүңөр керек, албетте алар таттуу оозду болушат, бала көтөрүүгө (ичине) кудурети жетээрлик болуп шумпайлануусу аз болот жана азга ыраазы болот». Сырткы маанисине кошумча, таттууооздулугу анын тилинин жаман сөздөрдөн алыстыгы, ширин сөөздүүлүгүнө ишаратберет. Албетте бул тартынчаактык жана уялчаак болуу кыздагы табигый нерсе. Ал эми бала көтөрүүгө даяр деген бул - боюнабүтсө толук көтөрүп кете алыштыгы жана төрөөгө даяр экендигине ишаарат берет.Эмне дегенде бул нерселер башынан өткөн эмес. Шумпайлануусу дегени - Кыздыналдамчылыгы аз болот-кытмырчылык жалганчылык сымал мүнөздөр. Бул да анынтабиятынан себеби анын максаты таза жана пикири жөнөкөй, бул анын турмуштажырыйбасынын аздыгы жана шумпайлыкты билбегендигинен. Ал эми анын аз нерсегеыраазы болуусу: бул анын жаңыдан турмуш куруу себебинен тамак-аш, кийимкечектин азына ыраазы болуусу. Бул да кыздагы табигый нерсе. Эмне дегенде анынуяты дароо эле ашыкча нерселерди талап кылуудан тосуп турат. Себеби ал турмушка чыкканга чейин мындай нерселерге көнгөнэмес. Жаңыдан турмуш кургандыктан карасанатайлыгы жана ачкөздүгү жокболот жанаболгон нерсеге тез көнүшөт. Ошондой эле күйөсүнүн кудурети жетпеген нерсениалып бер деп аны зордобойт.

Үй-бүлө куруудагы тирөөч

Ошентипар бир нерсенин тирөөчү болот. Үй-бүлөнүн тирөөчү такыба мусулман аял, ал баручурда башка нерсенин кереги жок, а эгер ал жок болсо ансыз эч нерсе татыбайт:Ал жүрөктөрдү бириктирүүчү, мүнөздөрдү тарбиялоочу, напсини тазалоочу,милдеттерди эскертип эске салып туруучу жумуштарды, жеңилдетүүчү жаман иштердитосуп туруучу жана ал жакшылык иштерге түрткү берүүчү. Мына ошондуктанпайгамбарыбыз (А.С.) айткан «Дин тутканын алганга шашыл» деп.

Эгерде аялда такыбачылык болсо, ал өзүнүнкүйөсүнүн жана балдырынын милдеттерин билет жана күйөсүнө дайыма зордоосуззыйнаттанып турат. Үй-бүлөнүн иштеринде дайыма күйөсүнө мойун сунат өз күйөөсүнүналдындагы актыгын күйөөсү бар болсо да жок болсо да сактайт. Анын байлыгына бекболот.

Исламдыкабыл алган белгилүү момундардын аялдары күйөлөрү менен бирге белгилүүсахабалрдан болушпады беле. Мындай жүрөгү тынчтык менен ыйманга жык толуп, улууИслам тарбиясында мусулман аялы терең таасирге ээ. Алар Алланын сөзүн бийик көтөрүүдөгүкүрөштө эркектер менен тең бөлүштү, оор турмуштарда алар менен бир катардатурушуп, кээде жаракат алгандады даарылап муктаж болгондорго суу ташып жеткириптурушту. Дин мыйзамдары толукталды. Анан аялдарга Хижаб кийүү парз болунду да,аял заты өзүнө ылайык жерге коюлду. Алла жолунда урушуп кыйынчылык көрсөткөнсогуш тарткылыгы алынып салынды . Анын ордун Алла алар үчүн өкүмү жок согушАжылык жана Умра менен алмаштырды.

Мына жогоруда айтып өткөн нерселераркылуу мусулман аялы, өз балдарын баатырлыкка, эр жүрөктүүлүккө тарбиялоодо көпэмгектерди жана алардын акылына жакшылык иш үчүн курмандыкка баруу үрөөнүнотургузду. Мына ошентип Алла жолунда акыйкат күрөшкө чыга турган, арстан жүрөккоргоочулар чыкты. Алар Алла жолунда эч кандай кысымдан, коркушкан жок, мынаошол себептен, акыйкат чакырыгы жана ыйман кадыр-баркына жетти. Тазааял- таза үй-бүлө, таза үй-бүлө – таза коом, таза коом – бул бактылуу жашоо.

Ыймандууүй- бүлөнү кантип курабыз
Элдинтурмушунда эң олуттуу иштерден болуп үй-бүлө куруу эсептелерине шек жок. Себебиал өтө жоопкерчиликтүү, эгерде үй-бүлө тынч жана бекем болсо бул коомдун тынчболуусу деп билебиз.

Ислам мындай иштердин баардыгында, арнерсенин сырткы көрүнүшүнө эмес, дайымаанын ички асыл маңызына маани берет, себеби Алла Таала сырткы сүрөтүбүзгө жана туткан байлыгыбызгакарабайт, ал биздин жүрөгүбүзгө жана жасаган жакшы иштерибизге карайт.

Бир жолу Пайгамбарыбыз (А.С) дынжанынан бир бай киши өтүп бара жатканда, пайгамабарыбыз (А.С) өз сахабаларына. «Булкиши жөнүндө эмне дейсиңер?» – деп сураганда, алар айтышты: Абдан жакшыэгер куда түшүп келсе, аны үйлөп койуштук, эгер жардам сурап келсе, жардам берип койуштук, эгербирдемке айтса ага кулак салып койуштук:-деп.

Анда пайгамбарыбыз (А.С.) дын качанжанынан бир мусулман кедей киши өткөнчө үн катпастан олтурду да, ал өтүпбаратканда сахабаларынан: «Бул киши жөнүндө эмне дейсиңер?» –депсурады. Анда алар айтышты: Жакшы болот, эгер куда түшүп келсе макулудук бербөө,эгер бирдемке айтса сөзүнө кулак түрбөө!! -деп. Ошондо пайгамбарлыбыз (А.С.)сахабаларыбызга «Жер толтура тиги сымалга караганда бул жакшыраак» деп, кедей мусулманды көрсөттү.

Мына ушунтип пайгамбарыбыз (А.С.)сахабаларына, көпчүлүк учурда адамдын сырткы көрүнүшү жалганчы болбосун үйрөткүсүкелген. Жанагы сырткы көрүнүшү тытылган, кедей болуп көздөрүнө көңүлсүз көрүнгөнадам, тиги, өзүнүн сырткы көрүнүшү менен адамдадын пикир, божомолуна төп келдидеген адамдын миңине тең келээрин айтат. Себеби баа берүү адамдынтакыбачылыгына карап берилет.

Пайгамбарыбыз (А.С.) айтты: «Кээучурда ушундай болот эки эрини дадайган, чаң басып чачы үрпөйгөн, элдер назарсалгысы келбеген адам да, эгер Алла Тааладан бир нерсе талап кылып суранса,Алла Таала ага да берет».

Тандапалуу

Пайгамбарыбыз(А. С.) үй-бүлөө курууда чоң байланышка ээ болгон-жакшы аялдарды издөөгө жана жакшы асыл, таза аялдады тандап алууга үндөйтжана мындай дейт: «Тукумуңар үчүн тандагыла, жетиштүүлөргө үйлөнгүлө,жетиштүүлөр куда түшсө аларга кызыңарды бергиле» деген.

Бул жерде пайгамбарыбыз (А.С.) дын көздөгөнмаксаты, мусулмандар үй-бүлөө курууда кыраакылык менен катуу көңүл коюусу жанаата-тегинен таза аялдарды издөө, себеби көпчүлүк учурда аял кишинин адеп-ахлагыөзү чоңойгон жана тарбия көргөн чөйрөдөн көп таасирленет. Ошондой эле анын балдары дагы ал аялдын мүнөзүнөнжана адеп-ахлагынан мурастап алат. Ошондуктан, аялды тандап алууда диний чөйрөдөнтандап алуу абдын жакшы. Себеби ал өз балдарына жана кыздарына жакшы мүнөздүжана баалуу артыкчылыктарды өткөрө алат.

Бул маанини пайгамбарыбыз (А.С.) биргана дүнүйө – бийлик деп, асыл сыпаттан, жакшы тарбиядан ажырап калгандардын артынан жүрүүдөн-алдын ала катууэскерткен, себеби ал катуу коркунуч жана эң жаман жыйынтык деп, төмөнкү сөздүайткан : «Аялдын сулуулугу үчүн үйлөнбөгүлө, эмне дегенде, анын сулуулугу,анын өзүн кууратышы ыктымал, жана дагыбайлыгы үчүн үйлөнбөгүлө, эмне дегенде анын байлыгы анын өзүн соолутушу ыктымал, бирок силер кимде-ким диндеболсо, ошого үйлөнгүлө, эгерде кара малай аял болсо да, ал аял динде болсо,ошол артыгыраак» деп айтты.

Аялга болгон сулуулуктун катнашы булэгерде аял диний тарбия менен бекемделбесе түбү таза болбосо анда ал суктанганбузукулардын азгыруусуна дуушар болот жана анын мазактоосунда калат, өз намысынага тебелетет, да бузукулуктун түпкүрүнө жыгылат. Балдарын уят жана шерменделикменен булгап, үй-бүлөөсүнүн бузуларын пикирине албайт.

Исламдаматиралдык байлык

Исламматериалдык байлыкка чоң баа бербеген болсо да, бирок ал нерсеге толукшалаакылык менен карабайт. Себеби жер бетиндеги адам аттуунун баары дүнүйөкумарына, көп байлыкка жана сулуу аялга нафсилери тартылып алар мененжуурулушуп турат. Аллах субханаху ва таъалаа айтат: «Жер бетиндеги кумар адамдарга кандай гана кооз көрүнөт, мындааялдар, балдар, тигинде толгон алтын –күмүштөр жана короо-короо мал мененсындуу жылкылар, ошондой эле айдалган талаалар. Ал эми Алла берген төрдө жашообир канча жогору же кооз»

Ал-Имран- 13.
Ислам буга окшогон кумарларгакызыккан ал нерселерге болгон аракети менен тырышкан адам туурасында терс түшүнүктөэмес. Жада калса пайгамбарларыбыз Мухаммад (А.С.) га Мугийра Ибн Шаъб келип,бир аялга куда түшкөнүн билдиргенде мындай деген: «Сен аны өз көзүң мененкөргүн, ошондой кылганың ортоңордогу мамиленин толук уланып туруусу үчүн жакшыболот». Пайгамбарыбыздын (А.С.) бул айткан сөздөрүнүн түпкү мааниси:сен анын сулуулугу менен келбетине карап көр, ортоңордогу сүйүү жана бири-бириңергеболгон урмат сыйдын бекем болушуна алып барат-дегенди түшүндүрөт.

Ал эми материалдык байлыктан Исламчетке каккан нерсе, бул-бир гана сулуулукка же байлыкка көңүл буруу ушундайсебептер аркылуу (көпчүлүк учурда) көңүл борборундагы нерседен алыстап,аялдардан дини бузук же адеп-ахлагы начарлар эркектерге жар болуп калууда. Мынаушунтип азыркы убакта көпчүлүк адамдар сулуулук менен байлыкка баа бергендейжакшы адеп-ахлак менен туура динге баа бербей жатышат.

Ушул мааниде пайгамбарыбыз (А.С.)мындай дейт: «Кимде- ким аялгаанын даңкы үчүн үйлөнгөн болсо, андаАлла анын жакырчылыгын көбөйтөт».«Кимде- ким аялга анын сулуулгу үчүн үйлөнгөн болсо, анда Алла анын шүмшүктүгүн (жүзүкаралыгын) көбөйтөт». «Кимде-ким бир аялга үйлөнүп, ага тик карабаганданбашканы каалабаса жана анын алдында ала жипти аттабаса же туугандар ортосундабайланышты үзбөй турса, анда Алла аны аялы менен кошуп аялына күйөсүн кошупберекелүү кылат».

Аялдардынжакшысы

Пайгамбарыбыз(А. С.) өз сахабаларына кайрылууда жакшы үйдүн жышаанасы болгон, жакшытарбиядагы балдардын өсүп чыгуусуна шарт болгон жана ал нерсеге жакшы үй-бүлөнегизеделе турган аял затындагы сапаттарды дайыма айтып, алар өз күйөлөрүнө сарамжалдуу, өз убадаларынаткаруусу, өз намысын сактоосу, күйөсүнүн малын дүйнөсүн коргоосу жана оокаттиричиликти жакшы алып баруусу деген.

Ошондой эле пайгамбарыбыз (А.С) аялзатынын жакшы мүнөз, артыкча сыпаттарынан сырткары зарыл болгон нерселер жөнүндөмындай баян курат; «Аялдардын жакшысы – карасаң кабагыңды ачканы (сулуулугу), буйрусаң көңүлүңдү тапканы, сен жок кезде өзүн жана байлыгыңды бек тутканы».

Бул жерде пайгамбарыбыздын – «Карасаңкабагыңды ачканы» деген сөзү, анын сулуулугу, кийминин тазалыгы жана толукзыйнатталгандыгы жөнүндө маани берет. Мына ошондуктан аял киши үчүн зарылболот, ички жана тышкы дүйнөсүндө күйөсү жактырган эң жакшы сүрөттө болуугатырышуусу. Ал эми «буйрусаң көңүлүңдү тапканы» дегенди пайгамбарыбыз (А.С) дынбул сөзү – анын жакшы жердин кызыэкендигине жана жакшы тарбия көргөндүгүн баяндайт.

Мына ошондуктан аял киши үчүн зарылболгон нерсе - дайыма күйөсүнүн ыраазычылыгын табууга шашылуусу жанамакулдуулугун эрчүүсү.

Ал эми «Сен жок кезде өзүн жанабайлыгыңды бек тутканы» деген пайгамбарыбыз (А.С) дын сөзү бул – анын дининин күчүжана Аллага, анын элчисине болгон ишениминин тууралыгын билдирет. Мынаошондуктан аял киши үчүн зарыл болгон нерсе – өз күйнөсүнө чын – жүрөктөн берилүүсү,ал жок кезде намысын сактоосу жана анын байлыгына бек туруусу: Бул чындык, эгерде кимде – ким ушул сыпаттаболсо, эч калетсиз аялдардын жакшысы деп атоого болот.

Мына ушул сымал аялдар, бул дүйнө жана акыретжакшылыктарына шашылган момун адамдын жолунан чыккан кендердин эң баалуусу.Ибни Аббас (Алла а.ы.б.) айтат: «Жана алтын менен күмүштү кенч кылыпжыйгандар» деген аят түшкөндө Умар (р.а) анын артынан ээрчип Соубанаттуу сахаба (Алла а.ы.б) пайгамбарыбызды көздөй жөнөштү.Пайгамбарыбызга келип мындай дешти: «Оо Алланын элчиси, бул аят сахабаларыңызга оор келдиго! Андапайгамбарыбыз (а.с) – мындай деди: «Андан эмнени кенч кылып жыйнаганыжакшыраак болору жөнүндө кабар берейинби?» «Бул карасаң кабагыңдыачкан, буйрусаң көңүлүңдү тапкан, андан алыс кетсең намысын бек туткан таза аял» - деди.

Саубан деген кишиден башкача риваятменен айтылган хадисинде аятылат; Умар Ибн Аль- Хаттаб пайгамбарыбызга келипбайлыктын кандайын байлык туткан дурус болорун сураганда, пайгамбарыбыз (А.С.)ага айтты: «Аллага шүгүр келтирген жүрөктү, аны көп эстеген тилди жанакимиңердин акырет ишиңер үчүн жардам берген аялыңар болсо, ошону эң жакшыбайлык деп туткула» деди.

Үйлөнүүдөгүкызыктырылуучу себептер

Пайгамбарыбыз (А.С) өз хадистеринде, адамдар көктөнкөксөгөн жакшы аял издөөдө бек тута турган башкы материалдык жана руханийсебептерди айтып, өткөн, алардын бири: «Аялга төрт нерсеси үчүн үйлөнүлөт,байлыгы үчүн, атагы үчүн, сулуулугу жана дини үчүн, сен дини барын алгангашашыл» деген.

Мына ушинтип пайгамбарыбыз (А.С)байлык, атак, сулуулук, сымал аялдагы кызыктырылуучу мүнөздөрдү эскертип өтүп,алардын арасынан дини барын алууга үндөдү. Андай кадам таштоону утук депэсептеди, себеби ошондой аял менен адам жыргалга батып, жашоодо жай алаарын,андан жакшы балдар чыгаарын айтты. Андан соң пайгамбарыбыз (А.С) динтуткан аялдарга туура эмес мамилекылгандарга жана анын байлыгы менен сулуулугу мага жетет деп, диндүүсүнөн баштарткандарга катуу коркунучтуу «Колдоруңа чаң бастырат» деген сөзүн кошуп өттү.Бул деген сөз, жарыкчылык дүйнөдө да, акыретте да жоготууга учуратат дегенмаанини берет.

Жогорудаайтып өткөн сөздөрдүн баарын бекемдөө максатында пайгамбарыбыз (А.С) мындайдейт; «Дүйнө бул толугу менен ырахат жана ал ырахаттын эң жакшысы- тазааял». Бул деген сөз – дүйнө бул убактылуу болуп өтүп кетүүчү ырахат,анын ичиндеги эң жакшы ырахат таза аял. Себеби ал жолдошун бул дүйнөдө бактылуукылат жана өз жолдошунун акырет иштерине жардамчы болот.

Ата–тегиалыстарга үйлөнүүнүн артыкчылыгы

Ислам негизи күчтүү, таянычтары күчтүү үй-бүлөкурууга бекем болууда, үйлөнүүдөгү кызыктыруучу себептерин баяндап, ислам үммөтүнкурууда чоң таасири бар экендигин айтакетет.

Ошол себептердин эң негиздүүлөрүнөнболуп, тегинин тазалыгы жана дининин күчтүүлүгү теңдеш келип калган учурда,ата-теги жакындын ата-энеси менен таанышуу жана жакындары, урук-тууган, уруусуменен байланышууда орундалбаган нерселер, ата-теги алыс кыз менен жакшыраакорундалып, бекем болот.

Бул уруу, улут, коом ортосундагытынчтыкка, тыгыз байланышка алып келет. Дагы ошондой артыкчылыктардан болуп,адатынча бири-биринин ата-тегинен алыс жубайлардын ортосундагы мамилебекемирээк болот. Бул өзү күчтүү тукум пайда болушуна, акылдуу бала төрөлүшүнөжана үй-бүлө бактылуу болуп, узакка бекем болуусуна шарт түзөт. Арабтардабелгилүү болгондой эле, жакын туугандардын ортосундагы кыз берип, кыз алышуузээни төмөн, денеси бошоң балдардын төрөлүүсүнө алып келет. Ал эми ата-тегиалыска үйлөнүү чымыр денелүү, акылы ачык балдардын төрөлүүсүнө чоң шарт. Кимэле өз тукумун бошоң, алсыз – жарамсыз болушун кааласын.

Бул нерсенин аял тандап алуудаколдонуу адамдар ортосунда таанышуу чегин чоңойтуп, үй-бүлө ортосундагы биртуугандыкты бекемдеп, элдер улуттар жана уруулар ортосундагы биримдикти чыңдаптурарын Алла Таала төмөнкү аятта мындай деп билдирет: «…аялдан кылыпжараттык, ошондой эле силер бири-бириңер менен таанышып жакын болуп жүрүш үчүнэлдер жана уруулар кылып койдук».

Мында ачык баяндалган башкы максатэркек менен аядын баш кошуп жашоосунун өзү бул элдердин жана уруулардынтаанышып жакын болуусу экөөнүн ортосундагы материалдык айрмачылыкты четкекагып, анын улутуна, тилине, түсүнө карабастан экөөнүн бирдей улуу адам депбийик көтөрөт.

Сүйөбилген жана төрөй билгенден издегин

Үй-бүлө курууга багыт берүүдө –Ислам, аялдын сүйө билгенин жана төрөттөн калбаганын издөөнү сунуш кылат. Сүйө билген аял бул өз жолдошун урмат,сый менен ороп алат, дайыма анын буйругунан чыкпай ыраазычылыгын издейт. Ал эмитөрөткө жарамдуу аял, бул ден-соолугу чың, ар кандай илдеттен алыс энеликкызматтын толук өткөргөн, кудурети жетерлик аял. Мындай аялды табуу үчүн, анынэнесине карап издесе болот.

Күндөрдүнбиринде бир сахаба пайгамбарыбызга келип: Мен кандай аялга үйлөнсөм туура болотдеп сурады. Пайгамбарыбыз (А.С) мындайдеди: «Сүйө билгенге жана төрөй билгенге үйлөнгүлө, албетте мен силердинкөптүгүңөр менен башка үммөттөрдөнайрымаланам» .

Үй-бүлөкурууда жубан эмес, кызга үйлөнүүнүн артыкчылыгы

Үй-бүлө курууга берген багыттоосуна Исламжубанга эмес кызга үйлөнүүгө багыт көрсөтүп, артыкчылыгын баяндоо менен эгердекүйөө бала экинчи жолу үйлөнүп жаткан болсо жана анын энелик камкордука муктажжаш балдары болсо (бул биринчи аялы кайсы бир себеп менен каза таап же талакалып калган учурда) бул учурда жубан алуу жакшыраак болот деп белгилеген. Себеби анын үй жумушун башкарууда, күйөсүнүн мал-жанын тутканга жана баланытарбиялоого көбүрөөк тажрыйбасы бар.

Ислам жаштарды кызга үйлөнүүгө үндөөсүндөтазалыгы, жаратылышы дал келген нерсени сунуштайт. Эмне дегенде кыз биринчижакын адамына ыктуу келет. Ал эми жубан болсо кээ бирки учурда, экинчи күйөөсүнөн, биринчи күйөөсүнөн көргөн кайсы бир нерселерди таппайт.

Бул нерсе андан алыстоого алыпкелет. Албетте кээ бирки эркектерди байкалган нерсе –бул, канчалык аялы жардамкөрсөтүп, жакшылап күтүп алып, аракет кылса деле бары бир анын кылганы башкабирөө үчүн кылынгандай болгону байкалыптурат. Бул нерсе күйөсүнүн аялына болгон сүйүүсүнө, ашыктыгына тескери таасиринтийгизет.

Анда Аиша энебиз (Алла а.ы.б.)ушундай мааниде болгон мисалга пайгамбарыбыз (А.С) менен болгон, маегиндемындай деп ишарат берет: «Оо Алланын элчиси, эгерде бир өрөөнгө түшсөңүзал жерде мөмөсү үзүлгөн бир дарак көрсөңүз, экинчи жерден мөмөсү үзүлбөгөндарак көрсөңүз, кайсынысынан жейт элеңиз? - деп, сурагандапайгамбарыбыз айтты: «Мөмөсү үзүлбөгөндөн» -деп. Албетте булжерде Аиша энебиз (Алла а.ы.б.) пайгамбарыбызга (А.С.) өзүнүн кээ биркиартыкчылыктарын айткысы келген.

Эмне дегенде пайгамбарыбыз (А.С.)андан башка бир да кыз аялга үйлөнгөн эмес эле. Пайгамбарыбыз (А.С.) үй-бүлөкурууда кыздын артыкчылыктарын төмөнкү хадисинде ачык айтып өтөт: «Силеркыздарга үйлөнүшүңөр керек, албетте алар таттуу оозду болушат, бала көтөрүүгө (ичине) кудурети жетээрлик болуп шумпайлануусу аз болот жана азга ыраазы болот». Сырткы маанисине кошумча, таттууооздулугу анын тилинин жаман сөздөрдөн алыстыгы, ширин сөөздүүлүгүнө ишаратберет. Албетте бул тартынчаактык жана уялчаак болуу кыздагы табигый нерсе. Ал эми бала көтөрүүгө даяр деген бул - боюнабүтсө толук көтөрүп кете алыштыгы жана төрөөгө даяр экендигине ишаарат берет.Эмне дегенде бул нерселер башынан өткөн эмес. Шумпайлануусу дегени - Кыздыналдамчылыгы аз болот-кытмырчылык жалганчылык сымал мүнөздөр. Бул да анынтабиятынан себеби анын максаты таза жана пикири жөнөкөй, бул анын турмуштажырыйбасынын аздыгы жана шумпайлыкты билбегендигинен. Ал эми анын аз нерсегеыраазы болуусу: бул анын жаңыдан турмуш куруу себебинен тамак-аш, кийимкечектин азына ыраазы болуусу. Бул да кыздагы табигый нерсе. Эмне дегенде анынуяты дароо эле ашыкча нерселерди талап кылуудан тосуп турат. Себеби ал турмушка чыкканга чейин мындай нерселерге көнгөнэмес. Жаңыдан турмуш кургандыктан карасанатайлыгы жана ачкөздүгү жокболот жанаболгон нерсеге тез көнүшөт. Ошондой эле күйөсүнүн кудурети жетпеген нерсениалып бер деп аны зордобойт.

Үй-бүлөкуруудагы тирөөч

Ошентипар бир нерсенин тирөөчү болот. Үй-бүлөнүн тирөөчү такыба мусулман аял, ал баручурда башка нерсенин кереги жок, а эгер ал жок болсо ансыз эч нерсе татыбайт:Ал жүрөктөрдү бириктирүүчү, мүнөздөрдү тарбиялоочу, напсини тазалоочу,милдеттерди эскертип эске салып туруучу жумуштарды, жеңилдетүүчү жаман иштердитосуп туруучу жана ал жакшылык иштерге түрткү берүүчү. Мына ошондуктанпайгамбарыбыз (А.С.) айткан «Дин тутканын алганга шашыл» деп.

Эгерде аялда такыбачылык болсо, ал өзүнүнкүйөсүнүн жана балдырынын милдеттерин билет жана күйөсүнө дайыма зордоосуззыйнаттанып турат. Үй-бүлөнүн иштеринде дайыма күйөсүнө мойун сунат өз күйөөсүнүналдындагы актыгын күйөөсү бар болсо да жок болсо да сактайт. Анын байлыгына бекболот.

Исламдыкабыл алган белгилүү момундардын аялдары күйөлөрү менен бирге белгилүүсахабалрдан болушпады беле. Мындай жүрөгү тынчтык менен ыйманга жык толуп, улууИслам тарбиясында мусулман аялы терең таасирге ээ. Алар Алланын сөзүн бийик көтөрүүдөгүкүрөштө эркектер менен тең бөлүштү, оор турмуштарда алар менен бир катардатурушуп, кээде жаракат алгандады даарылап муктаж болгондорго суу ташып жеткириптурушту. Дин мыйзамдары толукталды. Анан аялдарга Хижаб кийүү парз болунду да,аял заты өзүнө ылайык жерге коюлду. Алла жолунда урушуп кыйынчылык көрсөткөнсогуш тарткылыгы алынып салынды . Анын ордун Алла алар үчүн өкүмү жок согушАжылык жана Умра менен алмаштырды.

Мына жогоруда айтып өткөн нерселераркылуу мусулман аялы, өз балдарын баатырлыкка, эр жүрөктүүлүккө тарбиялоодо көпэмгектерди жана алардын акылына жакшылык иш үчүн курмандыкка баруу үрөөнүнотургузду. Мына ошентип Алла жолунда акыйкат күрөшкө чыга турган, арстан жүрөккоргоочулар чыкты. Алар Алла жолунда эч кандай кысымдан, коркушкан жок, мынаошол себептен, акыйкат чакырыгы жана ыйман кадыр-баркына жетти. Тазааял- таза үй-бүлө, таза үй-бүлө – таза коом, таза коом – бул бактылуу жашоо.

Хусейин Мухаммад Юсуфтун «Мусулман үй-бүлөсүнкуруу»
китебинен кыскартып даярдаган Асан ажы САИПОВ

of the page up there ^

#3 Gul88 03 February 2011 - 15:30

Карапайым

Кыймылы жок
206
24 December 10
: 30 Dec 2015 21:21
Жынысы:Аялзаты
Калаасы:Москва

Рахмат сизге мека жакшы нерселерди жазып кетипсиз Аллах ыраазы болсун!

of the page up there ^

#4 meka 04 February 2011 - 16:16

Момун

Кыймылы жок
40
07 February 08
: 17 Jul 2021 21:52
Жынысы:Аялзаты
Калаасы:Бишкек

Жубайыңыздын кемчилигин көрүүдөтүн сыяктуу, ал эми өзүңүздүн кемчилигиңизди билүүдө күндүз сыяктуу болуңуз.
Эгер жубайыңыз сизге өзүнүнкөйгөйлөрүн айта турган болсо ага эч качан тоскоол болбоңуз.

Анын жашоодо башынан өткөргөнкыйынчылыктарын дайыма эстеңиз. Ийгиликке жетишсе куттуктаңыз жана жылуу жүзменен караңыз.

Өзүңүздү жубайыңыздын ордуна коюпойлонуп көрүңүз.

Аны кандай болсо ошондой кабыл алыңыз. Жубайыңызды сыноодон алыс болуңуз.

Ал үчүн маанилүү болгон эмне? Мынаушул суроого жооп табууга аракет кылыңыз.

Туугандарына урмат-сый көрсөтүүдөкатачылык кетирбеңиз.

Көңүлүн алууда сараңдык кылбаңыз. Эгер катакетирсеңиз, көп убакыт өткөрбөстөн андан кечиримсураңыз.

Анын сизге кылган жакшылыктарынарахмат айтууну унутпаңыз.

Жубайыңыз жөнүндө жакшынерселерди ойлоңуз. Көңүлүңүз чөгүптурганда жубайыңыздан узак болууга аракет кылбаңыз.

Ага жумшак мамиле жасаңыз,кооптонгон нерселериңизди тарынбастан айтыңыз.

Бир ишти аткара турган болсо, дайыма ага убакытбериңиз.

Жубайыңызга кылган жакшы мамилеңиз менен ганачкетелбестен ар дайым жакшы мамилеңизди дагы да арттыра бериңиз.

Кудай сактасын, эгер "Баарысы бүттү" дегенчекитке келсеңиз да өзүнүн катасын оңдоо үчүн мүмкүнчүлүк бериңиз.

Жашооңуздун ар кандай мезгилинде да жубайыңызды ойлоптурууну унутпаңыз.

Жарыңыздын да бир адам экендигине көңүл буруп,сезимдери менен ойлорун түшүнүүгө аракет кылыңыз.

of the page up there ^

#5 Gul88 04 February 2011 - 19:05

Карапайым

Кыймылы жок
206
24 December 10
: 30 Dec 2015 21:21
Жынысы:Аялзаты
Калаасы:Москва

Чоон рахмат сизге мека жакшы советтерди айтып кетипсиз Аллах ыраазы болсун!

of the page up there ^

#6 EmMiR 05 February 2011 - 16:44

Активист

Кыймылы жок
880
12 January 11
: 05 Nov 2012 10:18
Жынысы:Эркек
Калаасы:Бишкек

Муну турмуштагы адам жазып жатабы же али ал жакка баш бага элек адамдын уккан кенештериби?

А так, рахмат ю!

Бөлкө нан барбы?

of the page up there ^

#7 Nurjanka 13 April 2011 - 01:02

Активист

Кыймылы жок
523
28 November 10
: 08 Jul 2014 14:00
Жынысы:Аялзаты
Калаасы:Ош. Азырынча Москвада

Соонун кенештер экен рахмат! Бирок турмушта бардык адам мындай сапаттарга ээ боло бербейт азыркы заманда мындай жакшы муноздогу адам 1000дин 1 болушу мумкун

Баары жакшы болот!

of the page up there ^

#8 elif 13 April 2011 - 04:36

Активист

Кыймылы жок
1021
01 November 09
: 21 Jan 2019 03:26
Жынысы:Аялзаты
Калаасы:Туркия

+1000
Koshumcha:
-Toylorgo,kochogo chikkanda gana boyonup,jasanbastan jubayinizdin mandayinda da kooz kiyinip jurun.Denenizdi taza tutunuz.
-Erkekter bazar kundoru erte menen turup kelinchegine syurpriz tamak dayardasa,bul kelincheginin konulun kotoruunun en sonun jolu.

P.S.Esime kelgende dagi jazam)).

все что ни делается все к лучшему :(

of the page up there ^

#9 Romantic 05 May 2011 - 17:08

Активист

Кыймылы жок
1333
15 November 10
: 05 May 2024 22:09
Жынысы:Эркек
Калаасы:Italy

Ассаламу алейкум! Ааламдар Ээси Аллага мактоолор, анын чыныгы пайгамбары Мухаммедге с.а.в. салам жана салаваттар болсун!
Алла Куранда: «О, адамдар, Биз силерди аял жана эркек кылып жараттык, бири бириңер менен таанышууңар үчүн силерден уруулар жана элдерди түздүк» («Хужурат» , 13) дейт.
Адамдар бир эле маддадан (материалдан) эки башка жыныста жаратылып, аткарган функциялары да өзгөчөлөнгөнү менен алдыларына коюлган тапшырма бирөө гана - адамзаттын тынчтыгы. Тынчтык - түрдүү саясий жана социалдык катаклизмдерден, согуштардан, коомдук бузукулуктардан, жана кыргын апкелчү оору - кеселдерден коопсуз болуу. Тынчтыкты бузуучу кесепеттер - адам өнүгүүсүнө жана Алла койгон тапшырманы аткарууга тоскоолдук кылат. Ошондуктан Алла таала адамдар ортосуна сүйүү, карым-катнаш орноткусу келгенин жогорудагы аяттар менен ишарат кылат.
Пайгамбар Мухаммад с.а.в.: «Баарыңыздар Адамдын балдарысыздар, Адам болсо жерден жаралган» дейт.
Өз кезегинде уруулар, элдер, коом жана мамлекет жөнөкөй эле үй бүлөөлөрдөн түзүлөт, коомдук өнүгүүнүн негизги рычагы үй – бүлөө жана ал жөнүндө Алла ыйык Куранда: «Анын аяндарынын бири – Ал зат силер тынчтык (сакина) табууңар үчүн өзүңөрдөн жуптарды жаратышы жана ортоңордо сүйүү жана мээрим пайда кылышы. Албетте мында пикир кыла турган коом үчүн аят (үлгүлөр) бар» («Рум», 21) дейт.
Адамдардын жуптары менен турмуш куруусу - чындыгында Алланын кереметтеринен. Аял менен эркектин ортосундагы сезимдер эркек менен эркек же аял менен аял ортосундагы сезимдерден өзгөчө жана бул система кокусунан пайда болгон жок. Эркек аялынан, аялы эркегинен Алланын шарияты менен кошулганда гана табигый канаатануулар экөөнө тең тынчтык жана сакина алып келет. Эки жыныс ортосундагы табышмактуу, нары кооз гармония жаңы жашоого өбөлгө түзүп, муундарды, элдерди, коомдорду пайда кылат, натыйжада адам тукуму уланып, цивилизациясы өнүгөт. Эгер Алла Адам урпактарын бир жыныстуу кылып жаратып койгондо турмуш гармониясы алда канча кызыксыз болмок.
Алла Таала адамдарды кээ бир гана физикалык өзгөчөлүктөрү менен эки башка жыныска бөлгөнүнө карабай, алардын адамдык статусу бирдей бекитилген, алар ортосундагы карым катнаш акылга сыйбаган сезимдер менен жетеленишине, акындар ырдаган сүйүүлөр, арзуулар деле далил боло алат.
Жогорудагы аятта эркектерге: «… силер тынчтык табууңар үчүн…» дегени - алардын бойдокчулуктагы жагымсыз мүнөздөрү жупташканда гана жоголуп, сакина табылаарын айкындайт. Эркек табигатынан алдуу, бирок ал аял – зайыптын алдында гана физикалык күчүн жумшактыкка бура алат. Жумшактык мээримдин башаты жана жубайлар жашы өтүп, сексуалдык катнаш – мээримдүүлүктүн ордун издеткени менен байкалат.
«Үйлөнүү адам тукумун улантып, сурнайдын биринчи чакырыгына чейин адам баласынын жашоосу үчүн керек болгон шарт» - дейт Кади шейх Мухаммад Ахмад Каньан өзүнүн жубайлар жөнүндөгү белгилүү трактатында. Анткени үйлөнүү аркылуу адамдар жаңы пенде пайда болуусуна себепкер болушуп, үй-бүлөөлөр, уруулар, урук-туугандар жакындашат.
Ал эми жубайлар ортосундагы жашоо эрежесин улуу мертебелүү пайгамбарыбыз Мухаммед с.а.в. толугу менен көрсөтүп кеткен. Ал жөнүндө сурашканда аялы Абу Бакрдын кызы Айша «Пайгамбар с.а.в. басып жүргөн Куран эле» дейт. Кимдин аялы азыр күйөөсү тууралуу ушинтип айта алат?
Азыр үй- бүлөөдөгү сүйүүнүн жалыны тез эле өчүп, ырктын кетиши, - ислам шариатын, нике маңызын, үйлөнүүнүн зарылдыгын, жада калса жубайлардын өз ара милдеттерин жана укуктарын билбегендиктен келип жатат. Тең укуктуулукту көпчүлүк аялдар эркекче кийинип, чогуу тамеки тартуу, ылжып мас болуп, мушташуу сымал деп түшүнүшөт.
Исламдагы тең укуктуулук аялды эркектин сексуалдык кулдугунан куткарып, укуктарын бийик кармап, аны коомдогу эң коопсуз жашочуга жеткирет.
Исламда аялдын укугун эч ким буза албайт жана эркекекти эч бир аял кордой албайт. Анткени алардын ар биринин акысы шариатта так жана туура белгиленген.

of the page up there ^

#10 Romantic 05 May 2011 - 17:10

Активист

Кыймылы жок
1333
15 November 10
: 05 May 2024 22:09
Жынысы:Эркек
Калаасы:Italy

Нике
Нике деген сөз башатында – байлануу же байланыш деген маанини берип, эки жуп кайсыдыр максатта бири бирине баш байлаганын бекитет. Эркек жана аялдын бири биринен ырахат алуусу Алла тарабынан жазылган табигат. Бирок алынуучу лаззат көрсөтүлгөн жолдо гана болушу керек.
Исламда нике деп - эркек жана аялдын бири бири менен шариат уруксат берген жол аркылуу гана лазаттануу үчүн түзүлгөн байланышын айтат. Нике Исламда сүннөт болгондуктан аны аткаруу ардактуу миссия.
Пайгамдардын с.а.в. үйүнө андан ибадат кылууну үйрөнүүгө үч топ келет. Аларга үйрөнгөн нерселери аз көрүнөт да: «Биз баары бир Пайгамбарга с.а.в. жетпейбиз, анын өткөн жана келечектеги күнөөлөрү бүт кечирилген» дейт. Анда бирөө туруп: «Мен мындан ары түнү бою уктабай намаз окуп чыгам» дейт. Экинчиси: «Мен бир да күндү калтырбай орозо кармайм» дейт. Үчүнчүсү: «А мен аялдарга такыр жолобойм жана эч качан үйлөнбөйм» дейт. Муну уккан Расулуллах с.а.в.: «Мен Алланын азабынан силерден да катуу корком, бирок мен намаз окуп бүтүп уктайм, орозо бүтсө оозум ачам жана аялдарга үйлөнгөм. Ким менин сүннөтүмөн четтесе ал мени менен эмес» деген (Аль Бухари, Муслим). Бул хадистен турмуш куруу - буюрулган сүннөттөрдөн экени байкалат. Себеби исламда никеден баш тартуу (монашество, обет безбрачия ж.б.) катуу сынга алынат жана жогоруда Алланын элчиси с.а.в. айткандай динден чыгарып койот.

Никенин коомдук ролу

Никенин шарттары аткарылса гана эң сонун байлыныш болуп эсептелет. Себеби мындай байланыш тукум улоонун жана бузукулуктан сактануунун бирден бир жолу. Азыркы коомдук бузулуулардын себеби да аял менен эркек ортосундагы байланыштар сексуалдык гана максатты көздөп, аял жана эркек бири бири алдындагы милдеттерди аткарбай калганынан чыгып отурат.

Азыр бойдоктор менен кара далылардын жашы да улуулай баштады. Анткени чөйрө кайдыгер болдубу же тек эле караңгылыкпы айтор, алардын элден айбыгаар түрү жок. Тетирисинче, алар өздөрүнүн табигый муктаждыктарын канааттандыруу үчүн жеңил ыкмаларды ачык издешип, бузукулуктарын улуттук деңгээлге жеткире башташты. Албетте буга кызыкдар болгон дагы көптөгөн тараптар да бар.
Ошондуктан ислам шариатындагы нике институту коомдук кызыкчылыкты бийик кармагандыктан никени кимдир бирөөгө сүннөт десе кимдир бирөөгө милдет деп бекитет. Мисалы үйлөнбөсө деле бузукулуктан сактана алган орто темпераменттеги адамдарга турмуш куруу сүннөт. Ал эми сексуалдык темпераменти бийик адамдарга турмуш куруу милдет. Анткени алар темпераментин ооздуктай албай көп бузукулуктарды башташат.
Ислам шашмалыкты жактырбайт, бирок кыз же уул бойго жетсе аны тез турмуш курдурууга үндөйт.
Пайгамбарыбыз с.а.в.: «Сүйгөн жүрөктөрдүн биригүүсүнө эч нерсе тоскоол болбосун» дейт. (Аль Бухари)
Ошондой эле шариат өлүк коюлуп жаткан үйгө жуучу түшсө, кызды берип анан өлүгүңдү көм дейт. Албетте бул салыштырмалуу категория – кыздын убактысы жетсе турмушка чыгуусунан эч нерсе токтотпосун дегени.
Сахабалардан бирөөсүн Пайгамбар с.а.в.: «Эмнеге үйлөнбөйсүң? » деп сураптыр. «Эй, Алланын элчиси, ал аялды багууга каражатым жок» дептир сахаба. Анда Расулуллах с.а.в.: «Үйлөнө бер. Балким сенин берекең ал аялдын колундадыр» деген экен.
Азыр көпчүлүк жаштар үй салам, иш табам деп жүрүп, үйлөнүшпөйт. Ырыскыны Алла берет. Ал кааласа иш анан деле табылат.

Никенин максаты

Турмуш курууну көздөгөн мусулманга никенин негизги максатын билүү зарыл. Исламдагы нике ардактуу жана аруу байланыш. Анткени анын негизги максаты: тукум улоо жана арамдан тыйылуу.
Пайгамбар с.а.в.: «Сүйүктүү жана көп төрөй алган аялдарга үйлөнгүлө. Мен акыретте үммөтүмдүн саны менен сыймыктанам» деген. Сүйүктүү - деп сулуу, сүйө алган ыймандуу жана адептүү аялдарды, ал эми «көп төрөй алган» деп төрөгөндү каалаган, «фигурам бузулат» деп бир баладан соң төрөттөн калбай турган аялдарды айткан. Анткени Алла адамга перзентине болгон сүйүү берген, аларды адамдын жашоосунун коздугу кылып жараткан. Куранда бул жөнүндө: «…адамдарга аялдары жана балдары ширин бөлуп көрсөтүлдү« («Али Имран», 14) деген жери бар. Пайгамбар с..а.в. тизесинде отурган небересин өөп койгонун көргөн бир бедуин: «Эй, Алланын элчиси сиз балдарыңызды өбөсүзбү? Менин он балам бар, бирин да бир да жолу өппөптүрмүн» дегенде Расулуллах с.а.в.: «Сенин жүрөгүңдү Алла катырып койгон болсо менин колуман эмне келмек эле» дептир. Пайгамбар с.а.в. балдарын өппөгөн адамды анчейин жактырбаганынан - жүрөгү катуу адамдар - ташбоордук, кайдыгердик сымал коомдук оор кеселдердин башаты экенин ибарат алса болот.
Алла ыйык Куранда: «О, ыймандуулар! Өзүңөрдү жана үй – бүлөөңөрдү оттон сактагыла…» («Тыйуу» , 6) дейт.
Пайгамбар с.а.в.: «Ар бириңиздер өз коругуңарга койчумансыңар… эркек өзүнүн үй- бүлөөсүнө койчуман жана ага жооптуу» (Аль Бухари, Муслим) деген.
Демек үй-бүлөөнүн жана балдарынын жоопкердигин алуу оңой эмес. Ошондуктан Алла бул жүктү көтөрүүдө эркек жана аял кылып жаратты да, пендесине дагы бир сыноону - балалуу болууну тапшырды. Аны түшүнүү жана аткаруу ыймандуулардын гана колунан келет. Ошентип, никелешүүнүн негизги максатынын бири – балалуу болуу.
Никедеги арам – албетте зынакордук. Зына деп никесиз байланышты айтышат. Зынанын башаты - сексуалдык боштондук. Ал жөнөкөй жоопкерсиздиктен коомдук деңгээлге өөрчүп, нормага айланып калуусу, чыныгы баалуулуктардын орду алмашып, адам айбандык гана инстинкт менен жашап калуусу менен чоң коркунуч туудурат.
Сексуалдык бузукулуктун ченеми кичине же чоң болуп бөлүнбөйт. Жөнөкөй эле көрүнгөнү менен заманбап этикет демиш болуп, бирөөлөрдүн аялдарына комплимент айтуу, алар менен өбүшүп учурашуу, кучакташып бийлөө сымал адаттар албетте аягы зынакордукка шарт түзөт. Муну далилдөөгө убакыт кетирүүнүн кажети жок.
Ошентип «цивилизация» демиш болгон күчтөр, коом мүчөлөрүнүн көзүн бойобостугу үчүн Пайгамбар с.а.в. төмөндө зынакордукка так мүнөздөмө берип кетти: «…көздүн зынакордугу - бирөөнүн аялына кароо, кулактын зынакордугу – бузукулукка чакырган сөздөрдү угуу, тилдин зынакордугу – бузукулукка чакыруу, колдордун зынакордугу – кармалоо, буттардын зынакордугу – тыйуу салынган жакка басуу, жүрөктүкү – калоо. Ал эми жыныс мүчөлөрү жогорудагыларды тастыктайт же четке кагат» (Аль Бухари, Муслим) деген.
Алла ыйык Куранда: «Зынакор эркек жана зынакор аял – алардын ар бирине жүз камчыдан ургула. Эгер сиздер Аллага жана Сот күнүнө ишенсеңер, аларды Алланын аты менен аябагыла. Жазалаганда ыймандуулар тобу карап турушсун.» («Нур», 2) дейт.
Бул аятты белгилүү ислам окумуштуусу Мухаммад Асад: «Алла бул өкүмүн адамдар өздөрү каалагандай жеңилдетип албагандай кылып, так, түшүнүктүү жана акыркы чечим катары белгиледи» деп тафсирлейт. Ал эми аяттын акыркы бөлүгү бул илдет коомго залака кетирээрине анык ишарат кылат.
Ушул эле сүрөөнүн уландысында: «Зынакор эркек зынакор аялга гана…үйлөнсүн…жана ыймандууларга алар менен никелешүүгө тыйуу салынат» («Нур»,3) делет. Бул аятта да Алла өз пенделерин – ыймандууларды бузукулуктан сактоо үчүн зынакорлор менен байланышууга тыйуу салат. Анткени зынакор жубай жакшы үй бүлөө курууга кудурети жетпейт. Тетирисинче өз үй бүлөөсүн да бузукулукка жетелеп кетет. Дагы бир коркунучтуусу - зынакордукту токтотпосо коом толугу менен бузулуп, малканага айланат. Азыр Европада үй-бүлөө институту урап, баңгилик, кылмыштуулук, жан кечтилик, сойкулук, СПИД, сифилис ж.б. көбөйүп, адамдар жийиркеничтүү каалоолорун гана канааттандыруу менен алек болуп, чыныгы милдеттер аткарылбай калганынан - адам факторунун демографиялык кризисине келе башташты - бала төрөлбөй баратат. Биздин коомду мындай оопаттан кудай өзү сактасын.
Демек, нике - байлык, бийлик, секс же жөн гана чогуу жашоо үчүн гана түзүлүп, – тукум улоо жана бузукулуктан сактанууну камтыбаса – жубайларды андай нике арамдан токтото албайт. Тукум улоону каалаган адам гана келечекте ден соолугу чың балдардын төрөлүшүн каалайт. Демек ал арамга барбайт. Арам – зынакордук балдарга кесепетин тийгизбей койбойт.

of the page up there ^

#11 Romantic 05 May 2011 - 17:13

Активист

Кыймылы жок
1333
15 November 10
: 05 May 2024 22:09
Жынысы:Эркек
Калаасы:Italy

Жар тандоо

Жар тандоодогу адашуулар
Алла Таала ыйык китебинде: «Жийиркеничтүү аялдар - жийиркеничтүү эркектер үчүн, жийиркеничтүү эркектер - жийиркеничтүү аялдар үчүн. Жакшы аялдар - жакшы эркектер үчүн, жакшы эркектер - жакшы аялдар үчүн» («Нур», 26) дейт.
Албетте, ааламдар ээси Алланын жогорудагы белгилеринде түшүнүксүз сөз жок. Анткени жийиркеничтүү аялдар гана өз тегерегине жийиркеничтүү эркектерди жыйнайт жана алар менен мамиледе болот. Ошондой эле эгер эркек жийиркеничтүү аял менен байланышканы - эркектин гана жийиркеничтүүлүгүнөн. Себеби жакшы аялдар жаман эркектерди жолотпогондой эле жакшы эркектер да жаман аялдарга жолобойт.
«Тең теңи менен, тезек кабы менен» демекчи, аял да, эркек да өзүнө ылайыктууну таап, аны менен турмуш куруусу идеадагы формула. Бирок адамдардын караңгылыгынан же кайдыгердигинен ар дайым эле бул формула жакшы натыйжа бере бербейт. Тетирисинче акыркы мезгилде «мүнөздөрү келишпегенден» канчалаган үй-бүлөөлөр бузулуп, жаштар эч кандай никесиз же каттоосу жок, жөн эле «сожительствого» өтүп башташты. Албетте бул жоопкерчиликтен качуунун бир ыкмасы. Бирок убакыт жетип жооп берээрдеги абалды ойлогондор, мындай адашуулардан өзүн оолак тутат.
Адашуу демекчи, жаштардын үй-бүлөө куруудан качуусуна кээ бир себептер, мисалы, адам бала чагынан эле өзүнүн сезиминде келечек түгөйүнүн сүрөтүн, - көздөрүн, үнүн, мүнөзүн, келбетин тартып алат да ал образ калыптанып калса идеалга айланып, аны таппайынча кыйнала берет. Же тапсна да анын идеалы – реалдуу турмушка туура келбей аягы тез эле ажырашуу менен бүтөт. Ошондуктан адамдагы калыптанган образ же идеал Алла жана анын Пайгамбары с.а.в. берген мүнөзгө ылайык болсо гана бактылуу үй-бүлөө курулаарына күмөн жок.
Жар тандоо - адамдын келечегиндеги өтө жоопкердүү этап болгондуктан бул маселеде өтө кылдаттык менен мамиле жасоо керек. Жар тандоодо жаштар албетте өздөрүнөн улуу муундардын тажрыйбасына таянуу зарыл, анткени алардын турмуштук жолу өрнөк же сабак боло турган касиетке ээ.
Көбүнесе бул маселеде ата- эне жардам берүүсү зарыл. Анын үстүнө ата- эненин да келечек үй- бүлөө мүчөсүн тандоого укугу бар. Бирок келин алып, кыз чыгаруу курагына жеткен учурдагы көпчүлүк ата-энелердин бул маселедеги алсыздыгы байкалат жана караңгылыктан кээде алар өз перзенттерине тетири кеңеш берип же такыр эле бактысыздыкка түрткөн учурлары бар. Ошондуктан бул макалага ата-энелерге, жаштарга жар тандоодо кичине да болсо көмөк бере алчу негиздер чогултултулду.

Кандай аялды алуу керек?

Абдул-Асвад өз балдарына: «Мен силер төрөлгөнгө чейин эле келечегиңер жөнүндө кам көргөм» десе, уулдары таң калышат. Анда ал: «Силер үчүн башка бирөөлөр артынан сөз ыргытпаган, элге жамандыгын көрсөтпөгөн энелерден тандап алдым» деген экен. Демек, келечектеги перзенттеринин камын көрүү – аларды ким төрөп, тарбиялайт - деп жар тандоодон башталат.
Пайгамбарыбыз Мухаммед с.а.в.: «Аялдар байлыгы, сулуулугу, ата- теги жана ыйманы менен турмушка чыгышат. Колуң чаң болсо ыймандуусуна жеткенге аракет кыл « деген. «Колуң чаң болсо да» дегени – аялың кедей болуп, өзүң кара жумуш аткарып калсаң да дегени. Анткени аял бай болгонуна карабай ыймансыз болсо – өзүмчүл келет да байлыгына чиренип күйөөлөрүн башкарууга умтулушат. Албетте күчтүү эркек буга жол бербеске аракет кылат жана ортодо жарака кетет. Искендер Зулкарнайн «күйөөсүн башкарам деген кыз экен « деп падыша Дааранын кызына үйлөнбөй койгону тарыхтан маалым. Дагы бир чыгыш акылманы: «Кимде-ким аялга анын байлыгы үчүн үйлөнгөн болсо, Алла анын жакырчылыгын көбөйтөт» деген экен.
Аял сулуу болгонуна карабай ыймансыз болсо – даңкка ач болот. Ал дайым көңүл борборунда болгусу келип, ар жерде өзүн гана ойлогон эгоист келет да адатта көп эрге тийип, акыры бактысыз өтөт.
Араб акылманы Аксам Ибн Сайфий: «Оо, жаштар! Силерди ата-тектин тазалыгын сактаганга караганда аялдын сулуулугуна берилүү жеңип кетпесин, албетте бети чүмбөттөлгөн аялдар сыймыктын тепкичи» деп айтат. Ата-теги жакшы же «элитанынбы» же чоңдордун кызы болгонуна карабай ыймансыз болсо – андай аял атасына кача берип, күйөөнү да ата- энесин да нүрөтүп, түшкөн жерин жарытпайт.
Эгер нике аялдын байлыгына карап курулса – кедейлик келгенде, сулуугуна карап курулса карылыкта, ата-тегине карап курулса алардын абалы өзгөргөндө бузулуп кетүүсү мүмкүн. Бир гана ыйманына карап курулган нике бекем болот. Анткени, ыймандуу аял өзүнүн байлыгына, ата-тегине, сулуулугуна карабай эрге баш ийет, анын бар жогуна моюн сунат жана анын балдарын жакшы тарбиялап өстүрөт.
Пайгамбарыбыз с.а.в.: «Кыктын (көңдүн) үстүндө өскөн сулуу гүлдөн качкыла» деген. Ал гүл - тарбиясы жок же жүрүм туруму начар ата-эненин кызы. Ар үй-бүлөөнүн негизги максаты тукум улоо болгондуктан перзенттерди тарбиялоодо эненин ролу чоң. Бирок, кезегинде эне өзү начар тарбияланган болсо, балдарына эмнени бере алат? Албетте андай эненин тарбиясын алган балдар коомго да ата- энесине пайдасыз чоңоюшуп, келечекте көптөгөн тарткылыктарга себепкер болушат.
Пайгамбарыбыз с.а.в.: «Аялдардын жакшысы – карасаң кабагыңды ачканы буйурсаң көңүлүңдү тапканы, сен жок кезде өзүн жана байлыгыңды бек тутканы» деген. «Карасаң кабагыңды ачканы» дегени - анын сулуулугу, кийминин тазалыгы жана толук зыйнаты жөнүндө маани берет. «Буйрусаң көңүлүңдү тапканы» дегени – анын жакшы жердин кызы экендигине жана жакшы тарбия көргөндүгүнө ишарат кылат. Ал эми «Сен жок кезде өзүн жана байлыгыңды бек тутканы» дегени - анын дининин күчү жана Аллага, Анын элчисине болгон ишениминин билдирет. Демек, аялы ички жана тышкы дүйнөсүндө күйөсү жактырган образда болууга тырышуусу, дайыма күйөсүнүн ыраазычылыгын табууга шашылуусу жана макулдуулугун эрчүүсү, күйөөсүнө жүрөгүнөн берилип, анын жогунда намысын сактоосу жана анын байлыгына бек туруусу зарыл.
Ислам улуу окумуштуусу имам Газали уулуна аял тандоо жөнүндө: «Эй, уулум! Аялың тарбия көргөн, адеп-ахлактуу, жүзү жарык, денеси таза, оокатына тың, тамак-ашка эпчил, ак көңүл болсун. Тууган-туушкандарды урматтоочу, айылдаштарыңды сыйлоочу, ар-намысыңды, кадыр-баркыңды коргоочу, айткандарыңды өз убагында аткаруучу аял гана – Алла сүйгөн чыныгы жар боло алат. Мал дүнүйөсүнө кызыгып аял алба, көз каранды болуп, эркин жашай албайсың. Аялга көз каранды болсоң сен өзүң аял, аялың эркек болуп калат. Аялга көз каранды болуу эркек кишинин күч-кубатсыз экендигинин белгиси. Ошондой эле аялдын сулуулугуна кызыкпа, сулуулардын көбү ойнош күткөнгө кумарланат» деп насыйкат кылган экен.
Чыгыштын бир даанышманы: «Аялдын сулуулугу үчүн үйлөнбөгүлө, ал сулуулук, анын өзүн кууратышы ыктымал, жана байлыгы үчүн үйлөнбөгүлө, ал байлык анын өзүн соолутушу ыктымал. Силер диндеги кызга үйлөнгүлө, эгерде кара малай аял болсо да, ал аял динде болсо, ошол артыгыраак» деп айтты.
Белгилүү ойчул Ибрахим Асад: «Адамдар атасынын дайыны жок кызга, бузукунун кызына, зынадан төрөлгөн кызга жана таштанды кызга үйлөнүүнү жек көрүшөт» дейт.
Ислам тарыхындагы Пайгамбардан с.а.в. кийинки экинчи халиф Умар ибн Хаттаб р.а. элдин акыбалын билүү үчүн кээде түндө чыгып шаар кыдыраар эле. Ошондой түндөрдүн биринде сүт саткан аялдын, кызы менен болгон маеги анын көңүлүн бурат. Сүт саткан аял: «Тур, туруп тигил сүткө суудан кошуп кой» - деген буйругуна кызы: «Апа, момундардын амири Умар сүткө суу кошпой саткыла» дебеди беле?!»</ STRONG> деп каяша айтат. Анда апасы: «Умар азыр көрүп туруптурбу? Тур кошуп кой!» деп кайра буюрат. Кызы: « Апа, Умар көрбөсө да Умардын Алласы көрүп турат. Мен ага көпчүлүктүн арасында баш ийимиш болуп, жалгыз калганда зулумдук кылганым туурабы?!» деп суроо менен жооп берет. Мунун баарын уккан Умар эртеси уулу Асымга сүт саткан аялдын үйүн айтып - «Уулум, сен мындай-мындай болгон жерге барсаң бир кыз бар, эгер ага куда түшүп койушпаган болсо, сен ошого үйлөн, мүмкүн Алла сени ошол берекелүү адам аркылуу ырыскыландырат» деп буйрук кылат. Умардын уулу Асым ошол кызга үйөнүп ортодо бир кыздуу болушат. Ал кызга Абдул-Азиз ибн Марван үйлөнөт да, алардан ислам тарыхында адилеттүүлүгү боюнча бешинчи халиф деп аталган Умар ибн Абдул-Азиз төрөлөт.
Кыргызда «Энесин көрүп кызын ал, үйүн көрүп төрүнө өт» деген сөз бар. Албетте, энеси жакшы болсо кызы да жакшы.
Күйөөсүнүн көңүлүн калтырбаса, келип кетип турган аяштарын, тууган уруктарын сүйлөгөн сөзү, кылган мамилеси, жайган дасторкону, ага коюлган тамагы менен тамшандырып, үй ичин таза кармап, балдарын куурчактай кийгизип, өзү ак маңдай жар болгон затты кыргыз эли ырыс-кешик, байлыкка теңеген.
Үйүнө конок келсе, күйөө зайыбын карайт. Анын кабак кашынан, келген конокту жактырганы же сүйбөгөнү байкалат. Кабагын жарык кармап, кенедей да сыр алдырбай, келген коногун ыраазы кылып узаткан зайыпка кыргыздар ак жоолук делбир деген кеп чыгарган. Делбир - деген сөз таджиктин дилбар – дилди, көңүлдү тартып турган деген сөзүнөн келип чыккан. Мына ушундай эненин кызы аябай талашка түшүп, андай эненин кызын алуу - ар бир үйгө сыймык болгон.
Андан кийин, «ууру кескинин кызы болуп балабыздын медери чөкпөсүн» деп кыздын атасын, анын үйдөгү кадырын, элге сиңген баркын сүрүштүргөн.
Аягында «алган жары начар чыгып, балабыз кор болуп калбасын» деп кабатырланышып, атайы сынчы жиберишип, кызды сындатышкан. Сынчы кыздын басканынан баштап, чай куйганы, малга, тиричиликке жөндөмү, сүйлөп-ойлогону, кебетеси, күлүп- каткырганына чейин байкаган.
Жакшы эненин кызы жөнүндө кабар куш менен тараган. Антпесе Акмөөрдүн даңкы Кеминге жетмекпи да, Жантай салпактап Соңкөлгө бармакпы?!

Эрди кантип тандашат?

Жогорудагы жигиттерге айтылган кеңеш кыздарга да тийешелүү. Анткени Алла адамды аял - эркек кылып жынысын өзгөчөлөп бөлгөнүнө карабай, алардын муктажы түпкүсүндө окшош.
Ислам шариатында кыздын ата-энеси, ага- инилери анын өкүлү катары никеде өзгөчө орунду ээлейт. Анткени, ата-эне кызга караганда тажрыйбалуурак жана кыздын келечеги үчүн да жоопкер болгондуктан, көбүнесе кыздын ордуна ата-энесинен жооп алышат. Бирок акыркы сөз баары бир кызда. Эгер ал келген жуучуга макул болбосо аны зордоо - шариат боюнча туура эмес деп табылат.
Али ибн Абу Толиб р.а. Фатиманын колун сурап киргенде Пайгамбар с.а.в.: «Калыңга бере турган адалдан эмнең бар?» деп сурайт. Али үйүндө төрт жүз дирхемдик соотун айтат. Пайгамбар с.а.в.: «Соотко киши жибер, алып келсин, ошону менен кызымды сага адалдан берейин, сени кызыма күйөө кылганга туттум» дейт.
Алланын акыркы элчиси, адамзаттын эң мертебелүүсү, бейиш төрүнүн ээси болгон Пайгамбардын с.а.в. кызына төрт жүз дирхем эмне деген арзыбаган акча. Пайгамбарыбыз с.а.в. Алинин ошол кезде курайш уруусунун эң кембагалы экенине көңүл бурганы жок. Муну угуп чуркап келип ыйлаган кызына Пайгамбар с.а.в.: «Оо, Фатима! Алла менен касам ичем, мен сени Исламга биринчилерден болуп кирген, илим менен жакшылыкта артыкчылыгы бар бир адамга никелендирдим» деген. Пайгамбар с.а.в. динди артыгыраак көргөндүктөн, Алиге чейин куда түшүп келген курайштын атактуу жигиттеринин байлыгына, атак даңкына да кызыкан эмес. Али менен Фатиманын никелешүүсү берекелүү жана Ислам тарыхында эң бир бактылуу үй-бүлөлөрдөн болду жана алардын баш кошуусунан Пайгамбардын с.а.в. тукуму Хасан, Хусейн, Зайнап аттуу атактуу адамдар менен уланды.
Пайгамбар с.а.в: «Эгер адеп ахлагы толук адам куда түшсө, бир күн, бир түнгө жеткизбей макулдугуңарды бергиле» дейт. Исламда адеп - ахлагы толук деп дини бекем адамды айтышат, ал эми «бир күн, бир түн өтпөстөн» дегени макулдугуңарды тездетпесеңер кызыңарга башка нерселер жакшы көрүнүп, өз оюна, идеалдарына алданып калышы мүмкүн дегени.
Алинин уулу Хасанга р.а. бир киши келип: «Кызыма куда түшүп, бир топ адам келди, кимисине берейин?» деп сураганда Хасан: «Такыбасына бер, себеби ал кызыңды сүйүп, урматтайт. Эгер сүйбөй калаган учурда да кудайдан коркконунан ал аны кордобойт» деп кеңеш берген экен. Кудайдан гана коркуп ар бир ишин шариат менен кылган мусулманды такыба дешет.
Ата-энелер азыркы учурда Исламдан кабары аз болгондуктан кыздарын күйөөгө берээрде сырткы гана көрүнүштөргө – ээлеген мансабына, байлыгына кызыгышып, күйөөнүн ыйманы, дини жөнүндө сөз да кылышпай калды. Анткени, алар байдын баласына берсе эле кыздары жыргап калат деп ойлошот. Эгер күйөө ыймансыз болсо күндө ичип, кызын кордоп сабагандан, ар ким менен көөп-ойной бергенден жугузчу ооруларынан көрө анын ач эле отурганы артыгыраагын ойлошпойт.
Мындай баш кошууга: «Ал кызын паланча байдын баласына бериптир» деген элдин сөзүнө маашыркануу негиз болот. Элдеги мындай сөздөр байкуш кыздын бир тамчы көз жашына арзыбайт. Кээде ата-эненин караңгылыгы - кыздын эле шору.
Илгерки чыгыштын Мару деген шаарын башкарган, Нух ибн Мариям деген бай болуптур. Анын бойго жеткен абдан сулуу жана ыймандуу кызына өз доорунун мыкты азаматтары көп жолу куда түшүп келишет. Кызы алардын бирөөсүнө да макул болбойт.
Байдын мөмө - жемиштүү, ажайып гүлзар бакчасын Мубарак деген индус кулу кайтарчу экен. Бир күнү бай, бир үзүм жүзүм алып келүүсүн - жигитке буюрат. Кызматчысы алып келген жүзүм ачуу болуп чыгат. Анда бай башкасын апкелүүүн буюрду эле анысы да ачуу чыкты. «Ушунча чоң бактан мага бир үзүм таттуу жүзүм табылбадыбы? » - деп бай ачууланат. Анда жигит: «Жүзүмдөр бири бирине окшош, мен алардын кайсынысы ачуу, кайсынысы таттуу экенин билбейм да»- деп жооп берди. «Сен ушул бакта жүрүп, кайсынысы ачуу же таттуу экенин кантип билбейсиң?» - деп сурайт Нух. «Кудай турат, мен жүзүмдүн даамын татып көргөн жокмун, анткени сиз мени бакты кайтар дегенсиз, бирок жүзүмдөн алып жей бер деген эмессиз. Ошондуктан кылдай болсо да сизге кыянаттык кылгым келген жок»- деп жооп берет. Кожоюну ага таң калып: «Алла сенин чынчылдыгың менен жоопкерчилигиңди сактасын» - деп, дуба кылат да бир канча убакыттан соң сулуу кызын бай ошол кулуна никелеп берет.
Алардан төрөлгөн – Абдулла ибн Мубарак - Ислам дүнүйөсүндөгү чоң окумуштуу болду. Таза никеден таза балдар төрөлөт деген ушул.
Пайгамбар с.а.в.: « Эркектердин ыйманына жана мүнөзүнө көңүл бөлгүлө« деген. Ушул эки сыпат жашоодо эң чоң ролду ойнойт. Анткени эркек ыймандуу, тартиптүү, жакшы мүнөздүү болсо аялдын бактысы. Ал эми өткүр, оокатын тың жүргүзүп, үйдү бага алган, адамгерчиликтүү, ичимдик ичпеген, ата-энесин, туугандарын сыйлап, тилин алганы - жигиттин мертебесин көтөрө турган мүнөзү.
Азыр кыздын тынып кетүүсү өтө оор. Себеби жар тандоодо кыздар жигиттердин сулуулугуна карашып, үй-бүлөө курууга ал жигиттин дарамети жетээрине анча маани беришпейт.
А негизи кыздын эрте турмуш куруусу ваажип. Шариатта ваажип деп милдеттен кийинки, жообу милдеттей эле болгон талапты айтат.

Көпкө жар тандоо кесепети

Кыргызда илгертеден уул, кыздардын жашына карай, ар түрдүү сөздөр менен атап келишкен. Эркек балдарды - бөбөк, өспүрүм, боз улан, тестиер, жигит дешсе, кыздарды чачына жараша: секелек (бул маңдайындагы чачынын аталышы), кара далы, бийкеч деп аташкан. Кыздар секелек жаштан өткөн соң, артына чачын 40 кылып өрүшкөн. Ал эми турмушка чыккан соң, (келин болгон соң) 40 чачын 2 гана өрүмгө айландырышкан. Кара далы деген сөз - чачы көпкө чейин 2 ге бөлүнбөй 40 чач бойдон далысын карайтып жүргөн кыздардан улам келип чыккан.
Кызы үйдө отуруп калса атасына оор болгон. Себеби, жаман тарбия көргөн кыздар гана кара далы болуп жүрө турган. Андай кыздардын аталары, уятына чыдабай, же башка балдарына кесепетинин тийүүсүнөн коркуп, аялы менен ажырашкан учурлары дагы болгон.
Ал эми жакшы тарбия көргөн кыздын атагы анын жаш кезинде эле алыска тараган. Көбүнэсе, жакшы тарбия берчү ата-энененин кызына кыргыздар кичинесинен эле кайындап коюшкан.
Жашы кырктан ашса да турмуш курбай жүргөн кара далылардын дээрлик көпчүлү - өз учурунда эр тандай берип, таалайын жаза өткөрүп жибергендер. Көпкө күйөө тандап, бактысыз калган кыздар жөнүндө кыргыз эпосторунда, жомокторунда көп айтылат. Мисалы, «Олжобай менен Кишимжанда» Бегимжан эр тандап жүрүп тийгенине карабай тез эле жесир калат. Эрте жесир калган Зулайка да көпкө чейин тандап отуруп акыры Кожожашка араң макул болгон. Кызжибек 60тан ашык жуучуну танып отуруп Төлөгөнгө тийген, жашабай туруп, кыз боюнча жесир калат. Эр төштүктө Көк дөөнүн кыздары да тандоо өткөрүшүп, 2 кызынын күйөөлөрү начар чыгат. Манаста Шорук канды чапканда 40 кыз өздөрүнө эр тандашат. Ошолордун баары кийин жесир калат. Акылай баласыз болуп калат. Жаңыл мырза канчалаган күйөөлөп келген жигиттерди чанып жүрүп акыры карыган Калматайга тийип, акыр аягы аны өлтүрүп тынат. Албетте булар жомок дечи, бирок акылдууга жомоктон деле алынчу ибарат табылат.
Акыркы учурда жашы жыйырмадан аркаласа да – али жашмын – деген тайыз ойлуу кыздар терең адашууда. Анын үстүнө ата-энеси да кызын ойноп алсын дегени таң калыштуу. Анткени бойго жеткен кыздын оюну – бузукулугу да, ага кантип жол беришет? Бул да болсо кудайдан коркпогондук. Оюнга тойбогон кыз алтымышта да ойной берет. Эртесин ойлогон кыз ата- үйүндө эрге камынат жигиттердин өңү түсүн, боюн кашын карап отурбай күйөгө тез чыкканга аракет кылат. Эрте тынган кыз – ата-эненин, тууган–уруктун, эли -жердин да санаасын тындырат.
Кыргыздагы карыган кара далынын «аюдай болсо да күйөөм, үңкүрдөй болсо да үйүм болсочу» - деп аттиң эткени – жөнү жок эркелеп жүрө бербегиле, көп тандабагыла, куружалак каласыңар дегенге ишарат.

of the page up there ^

#12 Romantic 05 May 2011 - 17:15

Активист

Кыймылы жок
1333
15 November 10
: 05 May 2024 22:09
Жынысы:Эркек
Калаасы:Italy

Нике келишими

Кудалашуу жана ала качуу
Кудалашуу деп эркектин аял кишиге турмуш куруу сунушун айтышат. Бул учурда кызды колукту, жигитти – күйөө дешет. Кудалашуу салты исламдагы жакшы деп табылган салттардан, анткени Пайгамбар с.а.в. өзүнө да башкаларга да кудалашкан.
Кудалашууда негизинен тараптардын никеге макулду билинет. Анткени эки тарап тең макул болмоюнча нике түзүлдү деп эсептелбейт.
Пайгамбар с.а.в.: «Күйөөгө тийип чыккан аялды, өзүнүн макулдугусуз эрге бербегиле. Ошондой эле кызды да уруксатын алмайынча турмушка чыгарбагыла» деген.
Кыз атанын үйүндө ардакталган зат. Ошондон кыргызда «уулу туур тон кийсе да кызынын чекесине суусар тебетей басат» дешет. Албетте ким өзүнүн кызынын кордолгонун кааласын. Бирок тилекке каршы бүгүнкү салтка ыылайык кыз уурдамай коомдук машстабка айланып, тетирисинче кудалашып, той бергендерге кызыктай карап калыптыр. Антпесе күпкүндүзү бирөөнүн бапестеп өстүргөн кызын торпокчосунан кыйкырта машинеге ыргыта салып ала качканы - түндүк Американын индеецтерин да таң калтырчу жапайылык. Андан ары байкуш кыз «ужас кино» көргөндөй эле болот. Ага зордоп жатып жолук салышат. Макул болбой койсо күйөө жолдоштор урат, кээде жөн эле зордуктап салышат. Ага да болбой кыз кетем дей берсе – босогого бир кемпир жата калып – кетсең мени аттап кет – дейт имиш. Анан айласы куруган кыз үйдөн көргөн тарбиясыбы же каргыш, назардан сескенеби, айтор бир айга чыдайын деп отуруп калат. Ачуу басарга келген энеси же жеңелери да кызды ойломокпу, ичине жылытмадан кирген соң тетирисинче кызына – «бизди деле ошенткен, кудайга шүгүр, түзүк эле жашап жатабыз» деп «чыдоону» насыйкат кылып киришет. Андан ары сода - кудалашуу башталат. Калың дегениң ашып барса беш миң сом (100 доллар!), бир кой, эки кап картошка, сабиз жана бир кап ун менен баа бычылат да кудаларды машинеге горизонталдуу абалда жүктөгөн бойдон узатышат. Атайы ушуга деп айылдарда «ичирчү жеңелер» деген кесип күчүнө кириптир. Кудалар бутунда басып кетсе - жанагы жеңе оңбой калды дей бер.
Андан аркы турмушта зордукталып, намысы тебеленген кызда кайдан сүйүү болсун, аны ичип келип сабамай, «күйүткө чыдабай» башкалар менен ойномой …жыйынтыгында бир үй-бүлөө курулбай жатып урады. Эми кыз байкуш башка турмуш курабы – муну ойлогон жан жок.
Кыргызда кызы эрден чыкса ата-энеси, тууган уругу үчүн гана эмес, бүткүл эли үчүн чоң шерменделик болгон. Ошондон тынып, көгөрүп- өнгөн кыздын кайын журту да барктуу болуп, төркүндөп келген кыз кадырлуу деп төргө отургузулган.
Дегеле кыргыз куданы жакшы кадырлап «Куданын эң начары да суу кечирет» деп сөз чыгарышканы - кыргызда дарыя суу көп эмеспи, жолдогу кечилчү суулардан улам куда менен катташууну сыпатташканы.
Ынтымактуу кудалар бири- биринен мал аяган эмес. Башына күн түшсө жөлөк таяк болуп, биримдиги менен эл сыйына татыктуу болушкан. «Дос айрылат, сөөк кайрылат» , «Кудай кошкон куда болот» - деп, бирин бири аябай сыйлаган. Жакындыкты чыңдоо үчүн кыздын кайын жагынан кыз алып, эриш - аркак, «кайчы-куда» болушкан. Ошентип кыргызда кыздар эл ичин бекемдеп жымдаган. Бирок жогорудагы ала качмай жапайылыгынан эл бекемдөө жөнүндө сөз да болбосо керек.
Айта кетчү нерсе, кокустан кайындуу кызды башка бирөө ала качса, бүткүл эл үчүн уят болуп, чатакка айланган. Ал эми ала качкан жакты «эриш бузду»- деп чоң айыпка жыгышкан. Кээде мындай чатакта эр өлгөн учурлар да болгон.
Ислам шариатында эки тараптын тең макулдугу менен гана нике түзүлөт. Жогорудагы жапайылыктын кесепети – бир тарапты мажбурлоо же зордуктоо менен нике кабыл болбошу мүмкүн жана эң жакшысы жубайлар тез аранын ичинде кайрадан мамилелерин карап чыккандары оң. Себеби никеси кабыл болбогон – никесиз жашоо – зынакордук деп эсептелет. Ал эми зынакордук чоң күнөөлөрдөн.
Ошондуктан исламда кудалашуу сунуш кылынат. Анын үстүнө кудалашып кыз алуу, берүү – эл арасындагы ар түрдүү ушак айың сөздөрдүн булагын бууп, эки жаш ортосундагы келишим – келечектеги сүйүүнүн башаты боло алат.
Пайгамбар с.а.в.: «Эгерде дини жана ахлагы жакшы адамдар куда түшүп келе, кызыңарды аларга бергиле, андай кылбасаңар ал жерде азгыруу жана бузукулук пайда болот» дейт. Бул хадис дин менен адеп-ахлак баса көрсөтүп, андан башкасы азгыруу жана бузукулукка жетелеерине ишарат кылат. Анткени салых кишинин жуучулугун кайтаруу – кийин бузуку күйөө туш келип калса - кызын жакшы күйөөдөн тосуп, бактылуулуктан кур калтырууга жатат.
Ала качуунун дагы бир түрү бар. Бул түрү элдеги салттардын аша чаап көбөйүп кеткенинен, табылган айла болсо керек. Жигит менен кыз илгертен сүйлөшүп жүрүшкөн болушса да үйлөнөйүн дешсе эл берген той, сарпайы-тонго, жылкы кырып конок бергенге алы жетпесе экөө макулдашып алып, жигиттин үйүнө чогуу эле «качышат» . Албетте кыз бир аз кырын көргөзүп, ыйламыш болгонуна карабай «өзү келген», «этегине салып келди» деп жеңелери көпкө дейре сөзгө сөлтүк кылганы менен, бул вариант кыз үчүн деле аргадан чыгуунун бир ыкмасы. Кыздын ата-энелери ыраазы болушса, шариаттын өкүмдөрү ишке ашса - мындай «ала качууну» анча деле сындабаса болот. Көбүнесе, бул көрүнүш эки жаш шашып кетип, боюна бүтүп калса, шерменделиктен кутулуу үчүн жүзөгө ашып жүрөт.

Нике контракты

Үйлөнүү – деп эки түгөйдүн жыныстык кошулуунун негизиндеги бирге жашоосун же андан башка жолдор менен чогуу жүргүзгөн чарбасын айтышат. Ал эми ошол эле үйлөнүүнүн ислам шариаты боюнча Алла жана коом алдындагы мыйзамдашкандыгы - никелешүү болуп эсептелет.
Демек үйлөнүү ислам шариаты боюнча жүрбөсө – никелүү жашоого жатпайт. Ал эми билбестиктен никесиз жашоонунун абалы өзгөчө. Никелешүүнүн зарылдыгын билген соң аны кыйдыруу менен Жараткан Алланын алдында кечиримге жетишүү болот.
Ислам шариаты аркылуу нике кыйылуусу үчүн сөзсүз жубайлар мусулмандар болуусу зарыл. Мусулмандын кудайды тааныбаган жана аны таануудан баш тарткан каапыр – атеист менен турмуш куруусу такыр арам. Себеби Алладан коркпогон каапырдан коркунучтуу айбан жок. Ал жубайынын Алла алдындагы аманат экендигин баамдабайт. Аялын эл көзүнчө жылаңачтап, ар ким менен өбүштүрө берип, түрдүү арам ичимдиктерди, тамактарды жедирип, ар кандай кордошу мүмкүн. Алардын тарбия жөнүндө түшүнүгү болбогондуктан аялына туура тарбия бере албай, натыйжада аларды да тозокко өзүлөрү менен кошо алып кетишет.
Туура тарбияны чыныгы мусулман гана бере алат. Ошондуктан мусулман кыз, аялга жада калса - ииудей же христиандарга да турмушка чыгууга тыйуу салынат. Атеисттер жөнүндө сөз жок. Ал эми, мусулман кыз, аял атеистке билбегендиктен турмушка чыккан болсо ал эринен исламды кабыл алуусун талап кылуу керек же болбосо аны менен ажырашканы өзүнүн эле акыретине жакшы.
Мусулман эркектерге аялдардан айырмаланып, китеп элдерине – ииудейлерге жана христиандарга келечекте алардын исламды кабыл алуусун шарт кылуу менен үйлөнсө болот. Китеп элдери адашкандарына карабай – кудайга ыйман келтиргендер деп эсептелет. Бирок аларга исламды кабыл алдырууга дарамети жетпесе эркек андай никеден баш тартканы өзүнүн эле акыретине пайда. Мусулман эркектерге исламды кабыл алуудан баш тарткан атеист аялдарга үйлөнүүгө тыйуу салынат. Анткени, балдарга көбүнчө аял тарбия бергендиктен, анын ыймандуулугу негизги критерий катары каралат.

Нике келишиминин негизги талаптары

Никелешүү негизинен – нике контрактын түзүүдөн жана аны бекитүүдөн турат. Нике контракты - нике сунуш кылуу жана аны кабыл алуу менен түзүлөт. Нике сунуш кылуу эркек тарабынан болгондой эле аял тарабынан деле боло берет. Бирок биздин коомдо эркектердин нике сунуш кылып келгени адатка айлангандыктан, аялдардын ачык нике сунуш кылганы өөн көрүнүш катары калыптанып калган.Нике келишимине калың, анын өлчөмү жана аны төлөп берүү убактылары сүйлөшүлөт. Калың исламда – махр – белек – деп аталат да кыздын өзүнө берилет. Махрдын жогорку жана ылдыйкы ченемдери жок. Пайгамбардын с.а.в. аялдарга берилчү махрдын эң төмөнүн: «Курандан билген сүрөнү үйрөтүп коюу да махрга жатат» дегени бар. Ошондой эле Умар ибн Хаттаб халифтигинде Аялдарга: «Махрдын ченемин көтөрбөгүлө! » деп кайрылганда аялдар Курандан аят келтирип, халифти (!) сөзүнөн кайтарышат.
Махр биринчиден кыздын коопсуздугун коргоочу институт. Анткени кызга берилген махр – жубайлар ажырашкан учурда да аялдын өзүндө калчу мүлк жана аны кандай иштетүү ыктыяры анын өзүндө. Кааласа ата-энесине берет, кааласа көчөгө чачып жиберет. Эгер кийин эри каражаттын тартыштыгынан кыйналса, аялы махрынан үй бүлөөгө да иштетсе боло берет. Бирок иштери оңолгон соң күйөөсү анын ордун толуктап койсо максатка каршы келбейт.
Махр экинчиден кызды өзү сүйбөгөн күйөөгө тийүүдөн коргойт. Мисалы кыздын туугандары бирөөгө карыз болуп, ордуна кызыңарды бергиле деген кемсинтүүчү шарттар түзүлсө, кыз туугандарынын абалына каршы чыга албайт, бирок махрдын чоң өлчөмүн айтса, аны төлөмөйүнчө күйөө тарап нике тууралуу ооз ачууга акысы жок. Негизи никеде кыз макулдугун так айтканы жакшы, бирок атасынын сөзүн бузгусу келбеген кыздарга бул бир ыкма.
Тетирисинче кыз кудага түшкөн жигитти жактырса жана ага турмушка чыгуусун тездеткиси келсе эң эле аз өлчөмдөгү махр өлчөмүн атаса болот.
Ислам тарыхында бир мусулман кызга мушриктердин (бутпарастардан) бири куда түшкөн учур айтылып келет. Жигит сулуу жана бай болгонуна жана кызга жакканына карабай, кыздын ага тийүүгө акысы жок эле. Кыз жуучуга - жигиттин исламды кабыл алуусун шарт коюп, жана ага макул болсо бул кабыл алуу анын кызга берген махры болуп эсептелерине убада кылат. Жигит ал шартка баш ийип, исламды кабыл алат. Муну уккан Пайгамбар с.а.в.: «…кыяматка чейинки эң кымбат махр…» деп, ыраазы болгон экен.
Махр үчүнчүдөн кыздын баркын жана баасын көтөрөт. Анткени жакшы тарбия көргөн кызга адатта көбү куда түшөт да аларга кымбат баадагы өлчөм айтылат. Мисалы араб өлкөлөрүндө бир кыздын махры – 35- 40 миң америка долларын түзөт. Ким эле арзан кыз алганды кааласын. Бирок кызга жогоруда сурагандай акчасын берип, аны менен ажырашып кетүү – жок эле дегенде акмакчылык. Азыр кыргыздарда да мусулман карындаштарыбыздын махрына үй, жеңил машине сурап, аны күйөөлөрү алып берип жатышканын угуп калчу болдук. Бул өтө олуттуу маселе болгондуктан бул жоосун кеңири жайылса кыздардын укугу корголуп, ар кимге тепселене бербесине ишенич камил.
Нике кыйылган учурда эки күбөнүн катышуусу зарыл шарт. Эки күбө тең жашы балагаттан өткөн, акыл эси жайында жана эркектер болуусу максатка ылайык. Ошондой эле ар түрдүү шарттардан улам бир эркек, эки аял болсо да уруксат. Бирок, жалаң аялдар жана жаш балдар күбөлүккө өтө алышпайт. Бул шарттын аткарылышы менен баш кошкондордун мындан ары мыйзамдуу эрди- катын экени коомго таанылат. Анткени Пайгамбар с.а.в.: «Эки мусулмандын билгени – бүт үммөттүн билгени» дейт.
Нике кыйуудагы дагы бир сөзсүз шарт – кыздын макулудугу. Пайгамбар с.а.в.: «Турмушка чыгып кайткан аялдарды да кыздарды да алардын макулдугусуз эрге бербегиле» деп буюрган жана бир учурда атасы уруксатысыз турмушка берип жиберген бир кыздын никесин өзү бузуп жибергенин Муслим рабаят кылат.
Демек, тараптардын мусулмандыгы, алардын макулдугу, эки күбөнүн бардыгы жана кызга махрдын төлөнүшү – нике келишиминин негизги шарттары. Мына ушул үч шарт аткарылганда гана ислам шариаты боюнча нике кыйылды деп эсептелет.
Исламдагы нике контракты - нике кыйылгандан баштап жубайлардын ар бири өз моюнуна алган жоопкерчиликтер, милдеттер жана аманаттардан турат. Ошентип нике кыйылган убакыттан тартып эки тарап кудалар деп аталат да нике каармандары - жубайлар деелет. Айтмакчы, элге бүгүнкү сүрөттө жайылган өкүл ата, өкүл эне дайындоо жөнүндө – «өкүл» деген сөздүн араб тилиндеги – вакил – чечимин билдирүүчү, кызыкчылыгын коргоочу - дегенденден келип чыкканын эске албаганда исламда маалымат жокко эсе.

Нике келишиминдеги кээ бир кошумчалар

Никелешүүдө жубайлар ошондой эле келечектеги мамилелерин иреттеп алуулары зарыл. Мисалы талак берүү демилгеси адатта эркекке бекитилгенине карабай нике келишиминде аны аялга да таандык деп бекитсе болот. Бирок ал укукту аялга да жайылтуу –эркекти ал укуктан ажыратуу болуп эсептелбей.
Эркек табигатынан бир канча аялды багып кароого жана аларды канааттандырууга жөндөмдүү болгондуктан аялдар ортосунда адилеттүү мамиле кыла алган эрге ислам шариаты төрт аял алууга чейин уруксат берет жана бул укукту нике келишимине киргизсе да болот. Тагыраак айтканда аял – эринин дагы башка аял алуусуна макул же каршылыгын билдирип кеткени оң жана эри нике келишимин ошол талапка карата түзөт. Албетте, нике келишимине бул пунктту киргизүү менен аял бир чети келечекте эрин никесиз бирөө менен «бөлүшүүдөн» кутулса, экинчиден эрин жеңил ойлуулук менен катын ала берүүдөн сакташы мүмкүн.

Никенин үч маанилүү ченеми

Биринчиси: үй-бүлөөнүн бекемдиги жана жубайлар тарабынан нике келишиминдеги шарттардын аткарылуусу. Эки тарап ортосундагы мураскордуктун бекилүүсү жана эки тарап тең шариат жол берген жол менен бири биринен ыракаттануусу.
Экинчиси: эркек калыңды төлөп берүүсү жана нике келишиминен тышкары аялын турак жай, тамак – аш, кийим – кечек менен камсыз кылуусу.
Үчүнчүсу: аялы эринин үй-бүлөө башчылыгын тан алуу жана өзүн анын тарбиясына тапшыруу. Эринин шариаттан чыкпаган ар бир талабына жана каалоосуна баш ийүү, анын үйүнө байлануусу жана эринин уруксатысыз ал үйдү таштап кетпөөсү. Себепсиз эринен алыстабоо же эринин лазаттанусуна тоскоолдук кылбоо.
Ошентип жогорудагы ченемдер аткарылса гана нике толук жүзөгө ашат жана бул ченемдерге негизделген үй-бүлөө Алланы ыраазы кылган бактылуу байланыш болуп эсептелет.

Нике тыйуу салынган кээ бир учурлар

Аял мурдагы эри менен ажырашканына шарият бекиткен убакыт - төрт ай жана он күн өтмөйүнчө башка никеге турууга тыйуу салынат. Анткени, бул учурда аялдын жатынындагы түйүлдүк (эгер бар болсо) көзгө көрүнөөрлүк ченемге келет. Эгер түйүлдүктүн бар экени аныкталса анын төрөлүп, өзүнүн мурас укуктарына ээ кылуу жана анын кимге тиешелүүлүгүн аныктоо ж.б. шарий маселелерди чечмейинче жаңы никеге уруксат берилбейт.
Ошондой эле башка мусулмандын никесинде турган аялга жана эмчектеш бир туугандарга никелешүүгө тыйуу салынат. Эмчектеш деп Куран айткан эң кеми эки жыл күнүнө баланы тойгуза беш убак эмизген бир эненин эмчегин эмген балдарды айтат.

Никелешкендерге кээ бир сунуштар

Ислам ар бир мусулман үй-бүлөөсүнүн бактылуулугуна, турумдуулугуна кызыкдар жана алгач орунда жубайлардын теңдиги камсыз болгон никелерди колдойт. Мисалы, алардын социалдык абалдары айырмаланып, өзгөчө аялдын маяна табышы жана ээлеген орду эркектен жогору болсо, эртели кечтир ортодо жагымсыз жагдайлар пайда болот. Адата, табышы күчтүү аял милдеткер жана эрин жемелегенге уста келет, кемсине берген эр эртеби кечби түйүндөшөөрү бышык. Анын үстүнө кыргызда аялына бактыргандарды же кайын журтун аркалагандарды «күч күйөө« деп ардантышат. Андайлар эл алдында тили кысык болгону байкалып эле жүрөт.
Коомдо жубайлардын жаштары өтө кескин айырмаланганына ар түрдүү пикирлер көп. Бирок Пайгамбарыбыздын с.а.в. алгачкы жубайы Хадича р.а. өзүнөн он беш жашка улуу болгонуна карабай, алты бала төрөп, Пайгамбарга с.а.в. татыктуу аял болуп жашады. Ал эми Абу Бакирдин кызы Айша р.а. да Пайгамбардан өтө эле жаш болгонуна карабай анын эң сүйүктүү жары боло алды.
Ошондой эле жубайлар бири биринин тегин, алардын катарында коркунучтуу ооруулардын жоктугун, түгөйүнүн да дени соолугун аныктаган медициналык изилдөөдөн өткөрүүнү талап кылуу канчалык өөн учурабасын, келечек муунунун тазалыгын каалаган ата-энеге зарыл болгон чаралардан. Анткени азыркы жаштар ичпеген ичимдик, тартпаган баңгизат, оорубаган венерикалык ооруулар аз эле. Бирок бул медициналык изилдөөлөр никеден баш тартуу үчүн эмес, тетирисинче эгер ооруу табылса аны дарылаган соң нике кыйууга багытталса максатка ылайык болот.

Нике кыйуу учуру

Биздин чөйрөдө нике келишиминин сөздөрүн, махр, анын өлчөмүн, төлөнүү убактысын адатта эки тараптын тең атынан нике кыйганы келген молдоке айтат.
Ошондой эле нике учурунда кызды да күйөөнү да көшөгөнүн артына киргизип, молдоке алардын үнү аркылуу гана нике кыйганын көрүп келебиз. Бул да болсо кыздардын табигый уялчаактыгынан чыкса керек.
Пайгамбар с.а.в.: «Кыздын макулдугусуз эрге бербегиле» дегенин уккан бирөө: «Кыз уялчаак болсо анын макулдугун кантип билсе болот?» деп сураганда, Пайгамбар с.а.в.: «Кыздын макулдугу анын унчукпоосундо» деп жооп берген.
Бирок ала качкан кыз зордолуп, психикалык басымдалып атып - молдонун суроосуна унчукпай койсо – макул экен дегенге жатпайт. Мындай учурда молдо кыз менен жекеме жеке сүйлөшкөн соң нике кыйуу же андан баш тартууну сунуш кылганы ар биринин акыретине пайдалуу абал.
Кыргызда, илгери көшөгө артында «үнүн чыгарабыз» деп жеңелери кыздын санын көгөртө чымчылагандарын угуп калабыз. Анча не күч келди десе – кыздын бат эле жооп берүүсү анын баркын белгилөөчү фактор болуп, «кыз кыңшылытмай» деген сөзү ошондон калса керек. Анткени молдокенин биринчи эле сала берген суроосуна кыз «кыңк» этип койсо, «өлө албай эле турган экен» деп уул тараптын жеңелери сөз кылып жиберүүлөрүнөн чочулашса керек.
Ошентип молдоке: - паланчанын кызы паланчанын баласына аял болууга никеңе туттуңбу? – кыз эптеп үнүн чыгарат. Анан жигитке – паланчанын уулу паланчанын кызын аял кылып алууга никеңе туттуңбу? Жигит коркпой эле – туттум – деп жооп берет. Андан соң ыйык Курандан белгилүү сүрөөлөр окулуп, дуба кылынат да нике кыйылды деп эсептелет. Бул учурдан баштап кыз–күйөө эрди- катын – деген жаңы сапатка көтөрүлөт. Алардын алдында Алласы койгон милдеттер турат жана аларды аткарууда бири-бирине жөлөк-таяк болуу менен эки жаш бейишке жол салышат.
Биздин коомдо белгилүү тарыхый жана саясий кырдаалдардын таасири азыр күнгө өз кесепетин тийгизип келет. Мисалы, жаш жубайлар алгач үйлөнүшөт, кошулушат. Эртеси мамлекеттен каттоодон өтүшүп, тойлорун беришет. Анан бир канча убакыттан соң гана молдо чакыртып нике кыйымыш болушат.
Ал эми ислам тартиби боюнча алгач нике кыйылып, анан той берилет. Андан соң гана кошулууга уруксат. Граждандык абалын каттоо ар бир аң сезими жайында аттуулдун граждандык милдети болгону менен анын никеден кийин деле аткарылуусу залакасын анчейин тийгизбейт. Тетирисинче никесиз кошулуудан бойго бүтсө – туулган бала зынадан бүткөн болуп эсептелип калуу коркунучу бар. Ошондуктан кээ бир такыба жаштар, өзгөчө мусулман кыздар – атамдын үйүнөн нике кыйып кетсин, бирөөнүн үйүнө никесиз кирбейм - деп талап коюшат.

of the page up there ^

#13 Romantic 05 May 2011 - 17:17

Активист

Кыймылы жок
1333
15 November 10
: 05 May 2024 22:09
Жынысы:Эркек
Калаасы:Italy

Той

Той жана анын мааниси

Исламда той деп эки жубайдын никелешкенин коомго жарыялоо үчүн уюштурулган үлпөттү айтышат. Бирок ар бир элдин ар башка каада салты, түшүнүктөрү жана эреже–кодекстери бар.
Көп учурда ар бир эл өзүнүнүн муундан муунга өткөрүп келген же башка элдерден оодарылган каада жана салттарын аркалап, аларды сактоо менен маданий мурас катары карап калышкан. Албетте бул жагдай башка коомдорго адаттагыдай сезилгени менен ислам жамаатында таң калууну жана наразылыктарды пайда кылат.
Себеби мамлекеттик түзүлүшү кандай болгонуна карабай, ислам түшүнүктөрү менен жашаган калк ыймансыз жоосундарды кабыл алмак турсун ал жөнүндө сөз кылуудан качышат. Буга тарыхтан маалыматтар көп, мисалы жаш кары, аял эркек дебей арак ичип мушташкан, ал жердеги тиртеңдеп көчүгүн ойнотуп бийлөө, келинди тойго жылаңачтап отургузуу, эл көзүнчө эки жаштын уятын кетирип өбүштүрүү ислам менен сугарылган элдин улуттук дүйнөтаанымына туура келбеген. Комсомолдук тойлор, юбилейлер, ж.б. толгон мааракелер алгач эл кадырлаган аксакалдар тарабынан кабыл алынган эмес. Бирок, совет мамлекети бара-бара адамды кудайга караганда өкүмөттөн корко турган абалга жеткиргенде гана андай бузукулуктар элге тарап, анын кесепетинен дагы эле эл арыла албай аткан чак. Ар нерсени көрүп, угуп «ошондой кылса болот тура» деген менен той өткөрүп калган эл - ислам тойлорун унутту.
Ислам шариатындагы тойдун негизги үч пазилети бар. Өткөрүлгөн тойдун келечекке тийгизген жакшылыгын - пазилет дейт.

Той Алланын ыраазы кылуучу мекеме

Той - Алланын ыраазылыгына жетип, Анын жардамына татыктуу боло турган чоң мүмкүнчүлүктөрдүн бири. Анткени той берип жаткан жак адал эмгек менен чогулткан мал мүлкүн элге, туугандарга сарптайт. Анын үстүнө той кыргызда туугандардын чогулушусуз өтпөйт. Туганчылыктын бекемдиги Аллага жаккан көрүнүш.
Ыйык Куранда Алла: «…Алладан корккула жана тууганчылык байланыштарды урматтагыла. Чындыгында Алла силерди байкоочу» («Ниса», 1) деп пенделерин тууганчылык байланыштарды бекемдөөгө чакырат.
Пайгамбар с.а.в.: «Алланын тактысына илинип турган тууганчылык: «Ким бизди уласа Алла аны сыйлайт жана ким бизди үзсө Алла алардан Өзүн үзөт» дешет» (Бухарий, Муслим) деген. Демек, тууганчылык байланыштын бир учу Аллага таандык жана жаңы бүлөө алып, мурдагы жат адамдар менен туугандашууга той себепкер болгондугу үчүн да Аллага жаккан үлпөт. Пайгамбардан с.а.в. бирөө: «Мен канткенде бейишке чыгам?» деп сураганда: «Бир Аллага баш ий жана… туугандарың менен тыгыз байланышта бол» деген. Тойдун шарапаты менен туугандар бир нече жолу улам-улам жыйналышып, жүз көрүшүп калат. Кеңешип, ортого салып, маселе чечишет жана той ээсине колдорунан келген жардамдарын көрсөтүшөт.
Пайгамбар с.а.в.: «Тууганчылыкты үзгөн бейишке кирбейт» (Бухарий, Муслим) деген. Ошондуктан бейишке кирүүнү каалаган мусулман - өткөрүп жаткан тоюна бир да тууганын калтырбай чакырууга аракет кылат. Анын үстүнө мындай жыйындарда туугандар бир-бирлеринен кабар алышып, абалдары тууралуу маалымдар да болушат.
Ошентип, тойго чакырылгандын баары конок болуп, аларга той ээси жакшы мамиле кылып, урмат менен сый көрсөтөт. Пайгамбар с.а.в.: «Аллага жана акыретке ишенген адам коногун жакшы тоссун» (Бухарий, Муслим) деген.
Тойго эл бай же кедей деп ылгабай чакырылат. Анткени Пайгамбар с.а.в.: «Байлар гана чакырылып, кедейлер келбеген тойдун тамагы эң жаман тамак болуп эсептелет» деген. Бул хадисте Пайгамбар с.а.в. Алланы ыраазы кылам деген той ээси коногун ылгабасын айтып, конок ылгоо коомдогу текебердиктин – Алла жек көргөн сапаттын жайылуусун чектеген.
Хасан аль Басри: «Адам сарптаган ар бир мүлкү үчүн Алла алдында жооп берет. Бир гана конокторуна жана туугандарына берген тамактын жообу болбойт. Анткени Алла аны суроодон бийик Зат» дейт. Ошондуктан да той бергендер дасторкондорун кең салышып, тапканын баарын чачышат. Бирок, кээде караңгылыктан же ыймандын зайыптыгынан андай дасторкондорго арак ичимдиктери да коюлуп калат.
Той учурунда адамдар бири бирине жакшы сөздөр менен кайрылышып, маанайлары көтөрүңкү болоору табий көрүнүш, бирок ортого бир эле мас киши кошулса тойдогу канчалаган адамдын мазасы качат. Ал эми той толугу менен мас өтсө Алла андай тойго кантип ыраазы болсун?!

Элден бата алуу

Тилекке каршы кээ бир тойлордо келген эл бата берүүнүн ордуна эки жашка кесепет апкелип жүрөт. Андай тойдун болбогону оң. Анткени жубайлар турмуш босогосун алгач аттаарда ата-эненин, калктын батасы менен аттагандын ордуна - жылаңач бийлерге, гыйбат, бузуку тантырак сөздөргө кеткен убакыт, аларга жайылган дасторкондун ысырабы жана Алланын каарын апкелчү арам ичимдиктер менен баштаганы кимге пайда апкелсин?
Балким тойлордо бата берилбей калгандан үй-бүлөөлөр көп жашабай кыйрап жаткандыр? Мас абалдагы тантырак тостту бата дегенге болбойт. Анын Аллага кайрыла турган күчү жок.
Адатта кыргыз тойун күндүзү берип, анда негизинен айыл жана тууган уруктун аксакалдарына тамак берилет. Алыстан келгендер конокко бөлүнөт да кечинде той ээси кыдырып алардан кабар алып чыгат, эгер кимдир бүрөөнүн үйүнө бөлүнгөн конок соо отурган болсо ал үйгө: «менин коногумду жакшы сыйлабаптыр» деп той ээси таарынды дей бер. Анын оюнча коногуна кусканча арамдан ичирүү – сыйлаган болуп эсептелет. Анан ал коноктон кайсы бата да кайсы дуба.
Пайгамбар с.а.в.: «Алла мусапырдын, атанын балага берген жана чогулган элдин дубасын тоскоолсуз кабыл кылат» деген. Демек той берген жак чогулткандарын элге жайып, алардын курсагын тойгузуп, көңүлүн ачуу менен алардын батасын алып калуу максатын аркалайт. Тойго келген тууган урук да, эли-журт да улам учуру келсе эки жашка бакты таалай, бала- бакыра тилешет.
Пайгамбар с.а.в.: «Алла уялчаак, сураган пендесинин колун куру кайтаргандан уялат» дейт. Жубайларга келечекте өнүп өсүүнү чын ыкластан тилеген эл, тилеги үчүн өздөрү да соопко сазавар болуша алат. Албетте, андай жерде арам ичимдик- тамактар жана шариат тыйуу салган иштер болбоого тийиш.
Андан да коркунучтуусу адам денесинен алкоголь бери дегенде алтымыш күндө чыгат дейт. Жубайлар тойдон тогуз саат өтпөй кошулушат да. Андан пайда болгон бала кантип анан кыргыздын инженердик оюн замандан оздуруп ийсин. Ошондуктан эки жашабай жатып балдар алкоголго берилип кетип жатышат. Анткени алардын канына алкоголго «жөндөмдүүлүгүн» ата- энеси той күнү эле берген. Муну ойлогон ким бар?

Никени жарыялоо

Тойдун шарапаты менен чогулган эл, коом мындан ары эки жаштын баш кошкондугун тааныйт да бул күндөн баштап эл эки баш кошкон жубайды эрди катын деп, алар жөнүндө үй-бүлөө даражасында сөз кыла баштайт. Анткени тойдон баштап кыз келинге айланып, башы байланганы жарыяланат да анын намысы күйөөсү тарабынан корголууга тийиш болот.
Бирок, азыр башкача, үйлөнгөндөр келечекте колунан кандай бузукулуктар келээрин той күнү эле эл көзүнчө жарыялап коюшат. Келин эл алдына жылаңач чыгып фигурасын демонстрация кылат, арак ичип сексуалдык бийлерди бийлейт, аягында эл көзүнчө өбүшүп жаш кары дебей шилекейин куюултат. Анан андай келинге тойдун эртеси ким «намекать» этпесин. Ошол вечерлер - бир короого камалган эле жапайылардын оргиясына окшогон көрүнүш. Бир мынча акчага белгилүү артисттер, тамадалар, акындар чакырылып, алардын «талантынын» коштоосунда массалык арамга сиңирилүү башталат. Үлпөттүн аягында башы тарелкага малынган күйөө бала, жүрөгүн кармаган ата, айкырып ырдап жаткан эне, бирөөлөр менен ыржалаңдап жаткан келинди көрөсүң.
Ошентип, жубайлардын эсинде бул той арамы, бузукулугу менен гана калат. Кайсы гана тойдогу үлпөттү сураба - ким канча ичип мас болгонун, ким кимдин мурдун сындырганын, ким кайсы кызды зордуктаганын айтышат. Бул ысыраптын жообун ким берет да убалы кимге? Балким эки жаш балалуу болбой жатып ажырашып жатканы - ошол тойдун убалыдыр?
Ислам шариаты боюнча тойлор үлпөт менен өткөрүлүүсү максатка ылайык, анткени Пайгамбар с.а.в.: «Бир кой союп болсо да үлпөт өткөргүлө« деген. Пайгамбардын с.а.в. «Бир кой болсо да…» дегени үлпөттөгү тамактын эң аз өлчөмүнө жана андан жогорусу канча болсо да (ысырапка жол берилбесе) жакшы болооруна ишарат кылат. Адатта ислам шариатында өткөрүлгөн той-үлпөттөрүндөгү дасторкон адал гана тамактан турат. Анткени арам бар жерде мусулмандардын отуруусуна тыйуу салынат.
Ошондой эле шарий тойлордо Алланы мактаган, даңктаган, ынтымакка, тууганчылыкка чакырган ырларга уруксат берилет.
Жубайларга белек берүү шариат сунуш кылган амалдардан. Анткени Пайгамбар с.а.в.: «Бири бириңерди сүйүү – бири бириңерге белек берип туруудан башталат» деген. Анын үстүнө тойдо берилген белек жубайлардын эсинде көпкө сакталуулучу үй бүлөөлүк реликвия болуп жакшы той жөнүндө кабар берип турат.

Төшөк

Жыныстык катнаш жөнүндө

Жубайлардын күнүмдүк жашоосунда жыныстык катнаш орчундуу ролду аткарат жана бул жөнүндө Курандын аяттары жана Пайгамбардын с.а.в хадистери ачык эле чечим чыгарган. Жыныс актысы ишке ашты деп - эркектин жыныс мүчөсү аялдын жыныс кынына салынган абал айтылат. Ал эми ага чейинки абалдар жыныс катнашын алдын алган актылар делет. Жыныс катнашы уруксат берилген жана тыйуу салынган болуп эки жактан каралат.
1.Уруксат берилген жыныс катнашына мусулмандардын никелешкен жарлары
менен болгон абалы гана кирет. Никелүү катнашка уруксат берилип гана калбастан, ал Аллага жаккан жана сооптуу да абал болуп эсептелет, Алла Куранда: «Өздөрүнүн аялдары жана күңдөрү менен гана чектелип, жыныс мүчөлөрүн сактагандар сындалбайт. Бул чектен чыккандар гана кылмышкерлет» («Муминуна» . 5-7) дейт. Феодалдык доордо кул ээлөөчүлүк институту болгондуктан, ислам кул ээсине күңдөрү менен никесиз жашоого уруксат берген. Бирок, азыр кул ээлөөчүлүк жоюлган соң жогорудагы аяттарды – аялдары менен – деп түшүнгөн оң. Ошондой эле бул аяттардан - Алла аялына гана уруксат берип, калганына чек койгону, жана Анын койгон чегин бузган – кылмышкер аталаалары айкын берилген.
Пайгамбар с.а.в.: «… жубайларыңар менен болгон жыныстык катнашыңарга да сооп аласыңар» дегенде бирөө: «Эй. Алланын элчиси, биз жыргасак деле сооп ала беребизби?» деп сурайт. Анда Пайгамбар с.а.в: «Адам тыйуу салынган нерсени жасаганы үчүн кандай жаза алса, ошондой эле уруксат берилген нерсени жасаганы үчүн да сыйлык алат» (Муслим) деп жооп берген.
Дагы бир хадисте Пайгамбар с.а.в мээраж түнү Жабраил а.с. периште менен бир элдин алдынан өтүп баратып, алардын алдыларында сонун бышкан эттер салынган табак турса, чийки жана жийиркеничтүү эттер салынган табактарга сугунуп жатканын көргөнү айтылат. Пайгамбар с.а.в.: «О, Жабраил а.с. бул эмнени билдирет» деп сураганда, Жабраил а.с.: «Бул эркек сенин үммөтүңөн чыккан (сенин артыңан ээрчигендерден) эркек сонун, уруксат берилген аялы турса, жийиркеничтүү аялга барып аны менен таң атканча калганы. Ал эми бул сенин үммөтүңөн чыккан сонун уруксат берилген эри турса, жийиркеничтүү эркек менен таң атканча калган аял» деп жооп берет.
2.Тыйуу салынган жыныс катнашына – зынакордук - никесиз болгон байланыш
кирет. Зынакордук чоң күнөөлөргө кирет. Шариатта зынакордук жасагандар бойдок болушса - 100 балдак таяк, ал эми үйлөнгөндөр болсо таш бараң менен өлтүрүү каралган. Ал күнөө жөнүндө Алла ыйык Куранда: «Зынакор аялды жана эркектин денесине 100 таяк уруу менен жазалагыла. Эгер Аллага жана Акырет Күнгө ишенсеңер Алланын өкүмүн аткарууда аларды аябагыла. Жазаны аткарууда ыймандуулар карап турсун» («Нур»,2) дейт.
Пайгамбар с.а.в.: «Зынакор зынакордук кылып жаткан учурунда, ууру уурулук учурунда жана араккор арак ичип жатканда ыймандуу болбойт» (Бухарий, Муслим) деген. Дагы бир хадисте Пайгамбардын с.а.в.: «Зынакор зынакордук кылып жаткан учурунда анын ыйманы өйдө көрүлүп калат. Ал качан зынакордугун бүтүргөндө кайтат» дегенин Абу-Давуд, Тирмизий, Хакимдер келтиришет. Ыймандын көтөрүлүп, кайра кайтканын белгилүү мусаффирлер (хадис чечмелөөчүлөр) – зынакордук кылып жаткан эркек ошол учурда Аллага ишеничи жок калат жана ошол абалда жан берсе ал ыймансыз бойдон кетет - деп чечмелешет. Чындыгында Аллага ишенген адам Анын каарынан коркуп зынакордук кыла албайт.
Пайгамбар с.а.в: «Элде зынакордук менен сүткордук пайда болсо, Алланын жазасына өздөрү уруксат апкелген болушат» (Хаким) деген. Азыркы бузукулук жалпыга жайылган учурда Алланын каары келгенинен балким биз эч эле жарытылып жыкарчылыктан чыга албай жаткандырбыз. Бул го азыр. Акырет кандай оор болоор экен?
Алла куранда: «Өзүңөрдү зынакордукка жеткире көрбөгүлө, ал өтө
аман жана заар амал» («Исра», 32) деп эскертет.

of the page up there ^

#14 aminali 09 May 2011 - 22:22

Супер-активист

Кыймылы жок
3020
06 September 10
: 11 May 2023 15:44
Жынысы:Белгисиз
Калаасы:Italia,Sardegnia.

Кеңешип кескен бармак оорубайт,негизи эмне кылсаң да кеңешип кылган жакшы үй бүлөөдө,өзүм билем деген сөздөн алыс болуш керек.

of the page up there ^

#15 Daud 13 September 2011 - 18:31

Супер-активист

Кыймылы жок
3636
10 January 09
: 16 Mar 2021 06:14
Жынысы:Эркек
Калаасы:Бишкек

Ас-салам алейкум азиз окурман!

ҮЙ-БҮЛӨ КУРУУ ЖАНА АНЫ САКТОО БОРБОРУ

бир айлык ҮЙ-БҮЛӨ КУРУУ ЖАНА АНЫ САКТОО тууралуу семинардын башталышын жарыялайт! !

Семинар Бишкек шаарынын Ислам Университетинин 2-кабатында, актовый залында өтмөкчү.

Сабак өтүлө турган убакыт: Шейшемби, Бейшемби, Ишемби күндөрү кечки саат 18:00 дөн 19:00го чейин.

Биринчи сабак 2011-жылдын 20-сентябрда башталмакчы.

Сабак орус тилинде болмокчу.

Программада:

1. Эркектин жана аялдын психологиясы

2. Чогуу жашоонун психологиясы жана этикасы

3. Нике. Нике келишими. Бул сабакты устаза алып барат.

ж.б.

Маалымат алуу телефондору: 48-61-64; 0778 778-406;

© www.muftiyat.kg

of the page up there ^

#16 EmMiR 13 September 2011 - 22:44

Активист

Кыймылы жок
880
12 January 11
: 05 Nov 2012 10:18
Жынысы:Эркек
Калаасы:Бишкек

Суроо: Эркек аялы аралаш отурабы же бөлөк-бөлөкпү?

Бөлкө нан барбы?

of the page up there ^

#17 Daud 14 September 2011 - 16:20

Супер-активист

Кыймылы жок
3636
10 January 09
: 16 Mar 2021 06:14
Жынысы:Эркек
Калаасы:Бишкек

Суроо: Эркек аялы аралаш отурабы же бөлөк-бөлөкпү?

Семинар жалан аялдарга гана өтүлөт.

of the page up there ^

#18 kgboy3239 23 September 2011 - 21:43

Карапайым

Кыймылы жок
158
18 March 11
: 03 Jul 2012 18:45
Жынысы:Эркек
Калаасы:Бишкек шаары

Ислам дининде үй-б үло
Ким Эгерде бул дуйнодо да акыретте да бактылуу болгусу келсе
Анда Исам дини Корсоткон жол менен Жашашсын! !!! :жүрөк:

жанаАллахка Ибадат кылышсын! !!

Эгең силерге Анын Өзүнөн башка эч кимгесыйынбоону жана
ата-энеңерге жакшылык кылууну буйруду. Эгер алардан бирөө же
экөө тең карылык куракка жетсе, аларга «Уф-ф!»
дебе, зекибе! Жылуу-жумшак сөз сүйлө! Аларга мээрим төгүп (Жаратканга алаканжая):
Оо, Жараткан Алла! Мени кичинемден чоңойтуп өстүргөндөй, аларды мээримиңе
бөлөй көр... – деп дуба кыл!
Ислам дини өзгөчө маани берген маселелердин бири – бул үй-бүлө маселеси.

Адамзат урпагынын уучун таза улоо үчүн үй-бүлө куруу өзүнчө зарылдык.

Мына ошондуктан Ислам дининде үй-бүлө ийне-жибине чейин иликтелип, агатиешелүү эреже-мыйзамдар белгиленген.

Анда аял менен эркек шарияттын негизинде нике аркылуу гана үй-бүлө түзөалуулары, ал эми мындан сырткаркы (никесиз) бирге болуу байланыштары чоң күнөөкатары каралган.

Үй-бүлө тукумдун белгилүү болушу, коомдук биримдик, ынтымак-ырашкерлик, адам баласынын бири-бирине арка-жөлөк болушу өңүтүнөн да зор мааниге ээ.

Чынында да, адам баласы төрөлгөндөн тарта о дүйнө салганга чейинмээримдүүлүккө, сүйүүгө, сый-урматка муктаж.

Мунун жападан жалгыз уясы үй-бүлө. Өзгөчө бала чакта жана карыган кездемээримдүүлүккө болгон муктаждыгыбыз күч. Ислам дини тууган-туушкандыккарым- катнашка да өзгөчө маани берет.

Туугандык карым-катнашты үзүү чоң күнөөлөрдөн болуп эсептелет. Ар бирмусулман баласынын алгач ата-энеге, бир туугандарга, анан жалпы туугандаргакарата өз-өзүнчө милдеттери бар.

Келечек муунга рухий дөөлөттөрдү үйрөтүп, өткөрүп берүү өңүтүнөн даүй-бүлөнүн өзгөчө орду бар.

Бүгүнкү күнү атайын жүргүзүлгөн статистиканын иликтөөсү боюнча, үй-бүлөсүзөскөн балдардын көпчүлүгү катардагы балдарга салыштырмалуу терс жолдорго, күнөөиштерге алдаканча ийкемдүү болгондугу аныкталган. Демек, көпчүлүк учурда жакшыадам жакшы үй-бүлөдө туура тарбия менен өсүп чыгат.

Арийне, үй-бүлөнүн артыкчылыгы муну менен гана чектелип калбайт.

Жакшы коомдун өзөгүндө үй-бүлө турары бышык.

Анүчүн үй-бүлөнүн түзүлүшүнө жана үй-бүлөгө байланышкан эреже-мыйзамдаргабасым жасалат.

Бүгүнкү күнү жеке адам өңүтүнөн да, коомдук жактан да үй-бүлөнүн маанисидагы да айкын, дагы да өзгөчө. Ислам дини үй-бүлөгө бөтөнчө көңүл бөлүп,үй-бүлө мүчөлөрү жана туугандар аралык жардамдашуу, арка-жөлөк болууаракеттерин коомдук биримдиктин, ынтымак-ырашкерликтин негизи катары караган.Үй-бүлө курууну укуктук негиздерге бекиткен.

Бул багытта жүзөгө ашуу ыктымалы бар катачылык-мүчүлүштүктөргө, калыссыздыкка жол ача турган иштерге кескин бөгөттөрдү койгон. Ислам үй-бүлөнүнар бир мүчөсүнө өз-өзүнчө укуктары менен бирге милдеттерин кошо берген.

Жубайлардын бири-бирине болгон укук-милдеттери, ата-эненин балага болгонукук- милдеттери жана ошондой эле баланын ата-энеге болгон укук-милдеттериКуранда ачык-айкын белгиленип, өзгөчө басым жасалган. Ислам дини үй-бүлөгө,никеге байланышкан диний, адеп-ахлактык жана укуктук эрежелерин белгилеген. Үй-бүлөнү адам баласынын заттык-руханий муктаждыктары жана өсүп-өнүшү үчүнөзүнчө зарылдык катары кабылдаган. Ошондой эле руханий жактан да, материалдыкжактан да жетк

илең коомдун эң иридеги шарты катары ыйманга сугарылган үй-бүлөнүэсептеген.

Ислам дининде үй-бүлө төмөнкү эрежелерге негизделген:

1. Үй-бүлө куруу: үй-бүлөдөн бакыт, бейпилдик табуу үчүн, эл керегинежараган, мекенге кызмат өтөй турган туяк калтыруу, коомдун, дегеле адамзатынынилгерилеши, өсүшү үчүн үй-бүлө куруунун мааниси айтпаса да айкын.

Адам баласынын үй-бүлө курууга болгон муктаждыгы жөнүндө аяттардын биринде:

«(Алла Таала) Бейпил өмүр сүрүүңөр үчүн өзүңөрдөн жубай жаратып, ортоңоргосүйүү отун тутандырышы да – Анын бар экендигине өзүнчө жышаана» (Рум сүрөсү, 21) –деп буйрулат.

Адамзаада жубайы менен бейпилдик табат, бакыттын даамын сызат.

Эң зарыл муктаждыктарды үй-бүлө коломтосунан күтөт.

Адам баласы бул дүйнөгө мээримге, сүйүүгө, нары аяр, нары жылуу мамилегеашкере муктаж болуп көз ачат. Жубай болуунун, ата-эне болуунун, балалууболуунун бактылуулугу үй-бүлөнү бөтөнчө кутка бөлөйт.

Адам материалдык жана руханий жактан муктаж болгон жылуу мамиле, урмат-сый,сүйүү, таалим-тарбия сыяктуу жагдайлар ыйман ырыскысы менен береке-кутка тунганүй-бүлө очогунда камсыздалат. Дин Ислам мына ушундай ыйман нуру менен жаркыганүй- бүлө курууну ибадат катары эсептейт. Асыресе, муну Жараткан Алланын алдындамусулман баласы үчүн өзүнчө озуйпа деп билет. Ислам дининде адам баласы энекурсагына түшкөндөн тарта адамдык кадырын табат. Ал бала чагында болобу, жашчагында болобу, карылык кезинде болобу, айтор, ар качан аяр мамиле көрүшүкерек. Адам дайыма жылуу мамилени самайт.

Демек, бала багуу – тек аны курсагын тойгузуп, кийинтип, материалдыкмуктаждыгын гана камсыздоо эмес. Аны сүйүү сезими менен багуу да адамдын жаназыгы. Үй-бүлөнүн кутуна, береке-сүйүүсүнө тек балдар гана эмес, жубайлар дамуктаж.

Алар да сүйүү-бейпилдикти үй-бүлөнүн кутунан табышат.

Адам карыган кезде да үй-бүлөгө, сүйүү-мээримге муктаж болот.

Оомал-төкмөл дүйнөнүн оош-кыйышында далай кыйынчылык- машакаттарды баштанкечирген адам баласы карылык куракта өз бүлөсүнүн кутуна тунгусу келет. Курандаата- энеге жылуу мамиледе болуу, моюн сунуу зарылчылыгы баса белгиленет: «Эгеңсилерге Анын Өзүнөн башка эч кимге сыйынбоону жана ата-энеңерге жакшылыккылууну буйруду. Эгер алардан бирөө же экөө тең карылык куракка жетсе, аларга«Уф-ф! » дебе, зекибе! Жылуу-жумшак сөз сүйлө! Аларга мээрим төгүп (Жараткангаалакан жая): Оо, Жараткан Алла! Мени кичинемден чоңойтуп өстүргөндөй, алардымээримиңе бөлөй көр... – деп дуба кыл!» (Исра сүрөсү, 23-24).

2. Мусулман үй-бүлөдө ар ким өзүнүн милдетин ибадат түшүнүгү мененорундатышы керек.

3. Үй-бүлө туура ишенимге ээ болушу керек. Бул эң ириде үй-бүлө кожоюнунунмилдети.

Бул багытта Куранда:

«О, адамдар! Өзүңөрдү, үй-бүлөңөрдү отуну адамдан жана таштан чогултулгантозок отунан коргогула... » (Тахрим сүрөсү, 6) деп буюрулат.

4. Ата-эненин максаты – үй-бүлөсүн Исламдын изги ахлагы менен көрктөөболушу зарыл.

5. Жар тандоодо үй-бүлөнүн куту, бейпилдиги, балдарынын ыймандуу болупчоңойушу, элге-журтка ак кызмат өтөй турган бала тарбиялап өстүрүү сыяктуу арууой-тилектер эске алынышы кажет.

Азирети Пайгамбарыбыз ал үчүн ыймандуу жар тандоо керектигин билдирет.Куттуу хадистеринин биринде: «Момун-мусулман адамга Алладан коркуу жана агамоюн сунуу (ыйманга келүү) бактысынан сырткары ыймандуу жубайчалык насипыроолонгон эмес...» (Ибни Мажа, Никах, 5).

6. Үй-бүлө коломтосун өчүрүп албоо үчүн жубайлар күчүнүн жетишинче жакшыниет, жакшы тилек менен кадам шилтөөлөрү керек.

Үйлөнгөн соң жубайлар бири-биринин акы-укугун, ар-намыс ариетин аруусактоого милдеттүү.

Жубайлар айрым бир катачылыктарды туура кабылдап түшүнүктүү болууларыабзел.

7. Ислам дининде аял-эркек, ата-эне жана балдар ортосундагы акы-укуктар, милдеттер ачык-айкын белгиленген.

8. Ислам никесиз жакындашууга кескин түрдө тыйуу салгандыктан, асыресе, агажол ача турган жагдайларга да бөгөт койгон.

Аял затынын жарым жылаңач жүрүшү, аял-эркек аралаш көңүл ачуулары жанааял-эркек бири-бирине делебе козгоочу көз менен назар салуулары сыяктуу.

Ү Й БҮЛ Ө Д Ө Г Ү РУХАНИЙ ТАРБИЯ ЖАНА СҮ Й ҮҮ
Мазмуну

Доц. Док. Неждет ТОСУН

Коомдогу эң маанилүү топтордун бири-үй бүлө. Бала алгачкы тарбиясын үй бүлөдөналат, үй бүлөдө белгилүү бир мүнөз күтүп, калыптанат. Мектепке барганда билимижана маданияты артса да үй бүлө ичинде калыптанган адеп-ахлак, руханий тарбияжана мүнөз ар дайым маанилүү болот. Ушундан улам үй бүлөдөгү адеп-ахлак жанаруханий тарбия жашоодо балдар үчүн зор роль ойнойт.

Үй бүлөдө балдарга руханий тарбия берүүдө ата эненин көңүл бура турган эңнегизги нерсеси-жакшы үлгү болуп эсептелет. Мисалы, ушак-айың жаман мүнөз.Бирок, бир эне балдарына мунун туура эмес жана жаман экендигин айтуу мененкээде өзү бул ишти жасап жатса, анда бул акыл насааттын таасири аз болотжана балдары да ушак сүйлөй беришет. Бир ата балдарына сараңдыктын жаманбир мүнөз болгонун айтып, бирок материалдык мүмкүнчүлүгү болуп турса даөзү кайрымдуу иштерди жасабай, сараңдык кылса, анын акыл сөзүнүн эч кандайтаасири болбойт. Балдар адептүү болууну да, адепсиз болууну даайланасындагылардын таасирлери аркылуу калыптандырат. Баланын мартболуусун каалаган ата эне өздөрү бул иште үлгү болуусу зарыл, ал гана эмес биркишиге же уюмга материалдык жардам берээрде аны баласына, жасатып, кайрымдуу,жакшы иштерге көндүрүүлөрү керек.
Кичинекей балага жаңы оюнчук сатып бергенде ал оюнчугун башка досторуменен бөлүшүүнү каалабашы мүмкүн. Бул учурда апасынын: «оюнчугунду эч кимгебербе, сындырып коюшат!»- деп туура эмес үйрөтүүсү балада жаңыдан калыптаныпкеле жаткан сараңдык мүнөзүн бекемдеп коет. Ата эне сөзү менен да, мамилеси менен да балдарынынадеп- ахлак жана руханий тарбиясына шык берүү керек.

Экинчиден, балдарга диний билимди туура үйрөтүү ата эненин эң маанилүүмилдеттеринен болуп эсептелет. Балдар кичинесинен баштап эле Аллах Таала,периштелер, жана бейиш сыяктуу темада кызыгуу менен суроолорду сурап,жыйынтыктарды чыгара башташат. Алардын суроолоруна кабыл алуу деңгээлине жарашажөнөкөй сөз менен жооп берилиш керек, чыгарган жыйынтыктары туура эмес болсо даачууланбаш керек. Мында эң маанилүү нерсе-балдарды тозок оту менен коркутууэмес, аларга Аллахтын сүйүүсүн үйрөтүү. Бул темада төмөндөгү болгон окуягакөңүл буралы:
Бир айылда бир жаш имам болгон экен. Бул имам убагында үйлөнүп, балалууболуптур. Үйү мечитке жакын болгондуктан баласы көбүнчө мечиттин бакчасындаойночу экен. Апасы болсо намаз окуган адамдарды алагды кылбасын деп ардайым: «Уулум, ызы-чуу кылба, Аллах жазалайт» дечү экен. 5-6 жаштардагы балабир күнү кечки тамак учурунда атасынан сурайт: «Ата! Таежемдин айылында Аллахбарбы? ». Атасы: «Албетте бар уулум, Аллах орундан сырткары (орунга муктажэмес), каерде болбосун ар дайым даяр жана байкоочу, эмнеге сурадың?»-дегендебаласы мындай жооп берген экен: «Таежемдердин айылында Аллах жок болсо ошолжакка кетели дейин дегем да...»

Ата эне балдарына Аллах Тааланын адамдарды сүйгөнүн, жакшылык кылган адамдардыбейишинде ырыскы-кут жана белектери менен сүйүндүрөөрүн түшүндүрүүсү зарыл.Аллах Таала ак ниет адамдарды сүйгөнүн, андай адамдар да Аллах Тааланынмусулмандары менен дос болгондугун түшүндүрүүсү керек. Ата эненин эң маанилүүмилдеттеринин бири болуп балдарына динди үйрөтүүсү жана ибадат кылууну адаткаайландыруусу эсептелет. Ал эми баланы намаз жана орозо сыяктуу ибадаттаргаүйрөтүүдө жылуу сүйлөп кең пейил болуу шарт. Мында басым жасоо баланынибадаттан жана динден алысташына алып келиши мүмкүн.

Баланын адеп-ахлак тарбиясында жакшы дос күтүүсү да өтө маанилүү болупэсептелет. Ата эне балдарын ким менен достошуп жүргөнүн сырттан байкоого алыптурушу жана керектүү эскертүүлөрдү берип турушу керек. Себеби, жакшы досбаланын адеп тарбиясына оң, жаман дос болсо терс таасирин тийгизээри бышык. Атаэненин балдарга карата ушундай милдеттери болгон сыңары балдардын да атаэнелерине карата милдеттери бар. Балдар ата энелерине ар дайым жылмайып туруусукерек, өзгөчө ооруп калса же материалдык муктаждыкка кабылса, аларга көбүрөөккөңүл буруулары зарыл. Бул маселеде Үвейс эл-Каранинин энегеболгон сүйүүсү жана туруктуулугу бир үлгү болот. Ривайетте Аз.Пайгамбарыбыздын(с. а.в.) убагында Йеменде жашаган жана мусулман болгон ҮвейсМедине- и Мүневвереге барып Пайгамбарыбызды бир жолу болсо да көрүп калуунуэңсейт. Бирок карып калган энесин багуу менен алектенип, барууга эчубакыт таппайт. Бир күнү Пайгамбарыбызга болгон кусалыгы менен жалындап турганкөңүлүн басуу үчүн энесинен уруксат сурайт. Апасы: «Жакшы болот уулум, барыпкел, бирок Пайгамбар (с.а.в.) үйүндө болсо жолук, жок болсо күтпөстөн келе бер.Билесиң, мен карыдым жана бирөөнүн карап туруусуна муктажмын»- дейт. ҮвейсЙеменден жолго чыгат да бир топ күндөн кийин Мединеи Мүнавварага барат жана Аз.Пайгамбардын үйүнө кирет. Пайгамбарыбыздын үйүнөн бирөө чыгып анын жокэкендигин жана бир топтон кийин келерин айтат. Үвейс апасынын: Үйүндө болсожолук, болбосо келе бер! –деген сөзүн эстейт. Энесине берген убадасы боюнчакайра артка кайтат. Кечинде Аз. Пайгамбарыбыз(с. а.в.) үйүнө келгенде: мындаҮвейс эл-Каранын жыты келип жатат-дегенде, үй бүлөсү болгонун айтып берет.Пайгамбар(с. а.в.) өзүнүн күрмөсүн ал адамга берип коюсун керээз кылат. ҮвейсАз. Пайгамбарыбыздын(с. а.в.) көзү өткөндөн кийин экинчи жолу Мединагакелип, керээз калтырылган күрмөнү алат. Бул ривайетте негизгиайтыла турган ой -Үвейстин энесине болгон сүйүүсү жана ага байлангандыгы.

Улуу көсөмдөрдөн болгон Байезиди Бистаминин да энеси жөнүндө жогоркуга окшогонмындай бир уламыш бар:

Байезиди Бистамини бала чагында,
Билим үчүн энеси мектебине аттаган.
Агайынын айтканын угуп алып кунт коюп,
Үйрөнгөнүн баарысын ошол замат жаттаган.
Убагынан бир күнү, эрте келди үйүнө,
Апакеси эмнеге келгендигин сурады.
«Апа бүгүн бир нерсе, үйрөндүм»-деп сүйүнө,
Эрте келдим алганы, бир өзүңдөн дубаңды
Алла Таала Куранда, буюруптур го мага,
Таазим кылалы ага, анан дагы бир сага.
Дуба кылгын, Раббиме ибадатты кылайын,
Сага дагы ылайык, кызмат кылып турайын.
Ибадатын токтоосуз, ошол күндөн баштады,
Апасынын күнү-түн, кызматынан качпады.
Кары калың, тоңдурган, кыштын суук кечинде,
Жаткан жерден энеси, суу сурады, эсинде...
Апасынын буйругу тура калды шашыла,
Бирок идиш бош экен сууга кетти ашыга.
Кайтканында үйүнө кумурасын толтуруп,
Апасы уктап калыптыр аны күтүп олтуруп.
Ойготууга апасын анын дити барбады,
            Кармапмуздай идишти күтүп калды ал дагы.
            «Суу,суу»,-деди апасы уйку соонун арасы,
            Көзүначып көрдү ал суу кармаган баласын.
Баласына ал айтты: «Мында не отурасың?
Баш жагымда сен менин кимди күтүп турасың?»
Бала деди: «Апаке, күткөнүмдүн себеби,
Сен ойгонсоң сууну кечиктирбей берейин».
Жашылданган көздөрүн сүрүп алып апасы,
Эки колун көтөрдү берейин деп батасын:
« Йа Раббим, мен уулума ыраазымын мен ага,
Сен да ага ыраазы бол, жакшылыгың бер ага».
Байезиди Бистами урматтаган апасын,
Бизге дагы насип кыл,энелердин батасын!

Дагы бир ривайетте мындайча айтылат: Ферганалы бир адам жыл сайын нафиле(парз болбогон) ажылыкка барып турган. Нишабурга келгенде Азирети Абу ОсманХиринин даңкын укса дагы андан сабак алууга эч качан барган эмес. Биржолу ага барып салам бергенде эч кандай жооп болгон эмес. Өзүнчө: Салам берип,ал-ахыбалын сурасам эмне үчүн жооп бербей жатышат? Бул кандайча?-деп ойлонуптурганда, Азирети Абу Осман Хири: «Ушундай да ажылыкка барган болобу? Энеүйдө оорулуу абалда калып жатат, Анын ыраазычылыгын албай жолго чыгыпжатышат? »- деген экен.
Кийин ал адам айтат: «Жаңылыштыгымды түшүндүм, аябай өкүнүп, энемди көздөйкайра жол тарттым. Энеме кызмат кылдым. Көз жумганча жанынан чыкпай кызматынкылып жүрдүм. Энем дүйнөдөн кайткандан кийин ажылыкка сапар тарттым. АзиретиАбу Осман Хириге бардым. Ал мени жакшы тосуп алды. Мындан кийин анын окуучусуболуу үчүн кызматына кирүүнү абдан каалап турган элем. Кабыл алгандан кийинокуучуларына кошулдум. Көп убакыт бою анын сабактарында болуп, берилген иштердиаткарып жүрдүм».

Азирети Бахаеддин Накшбенд да: «Биздин кабырыбызды зыярат кылууга келгендералгач энемдин кабырына барып дуба кылышсын» -деп, энесине болгон сүйүүсүнжана урматтоосун көргөзгөн.
Жыйынтыктап айтканда, үй бүлө ичиндеги ахлак жана руханий тарбия үчүн ата энемилдеттүү болгон сыңары, аларды урматтап сыйлап туруу балдардын эң маанилүүмилдеттеринен болуп эсептелет. Ар ким өз милдетин так аткарганда исламдын адепахлагына сугарылган бир коом ортого чыгары шексиз.