Супер-Инфо
super.kg
видео
[14:26, 07.02.2016] ibragim: Бойдок өтүү жөнүндө
Шарият жана медицина тараптан тыюулар болбосо, бойдок өтүү жакшы эмес. Кедейлерди үйлөндүрүү бай мусулмандардын буйругу. Бул нерсе коомчулукту адепсиз иштерден сактап, ар-намыстуу жашоонун бирден-бир жолу.
Куранда мындай айтылат: “Өз араларыңардагы бойдок-жесирлерди ошондой эле кул жана күңдөрүңордүн жакшыларын үйлөндүргүлө.
Эгерде алар кедей болушса, Аллаh өз берешендиги менен бай-муктажсыз кылат. Аллаh
(берешендиги) Кең, Билүүчү” (Нур сүрөсү, 32-аят).
Бул ыйык аяттан көздөлгөн максат, Ислам коомчулугунда эч бир себепсиз бойдок жана жесирлер болбоосу, жыныстык каалоолор бир гана шарият жолу менен ишке ашуусу.
Азирети Умар (РА) мындай деген: “Үч күндөн соң өлүшүмдү билсем да, бойдок өтүүдөн караганда үйлөнүүнү артык көрөмүн” (Суютий).
“Аялдардын укугунда Аллаhтан корккула!
Анткени, силер аларды Аллаhтын убадасы менен алдыңар жана Аллаhтын келмеси (сөзү) менен денелерин өзүңөргө адал кылдыңар” (Аллаhтын элчисинин коштошуу кутбасынан).
Талак
“Талак” сөзүнүн сөздүктөгү мааниси ар кандай нерсенин “түйүнүн чечүү”, “байламын бошотуу”, үзүү”.
Шариятта, нике менен болгон байланышты чечип жиберүү. Тактап айтканда эркек менен аялдын ортосундагы байланышты (түйүндү) чечип жиберүү. Жашоо-турмуштагы келишпөөчүлүктүн эч бир чарасы болбосо, акыркы чара катары Аллаh Таала талакты адал кылган.
Батыштагылар канча кылымдардан бери ажырашууну адал кылгандыгы үчүн Исламды каралайт. Алардын пикири
[14:27, 07.02.2016] ibragim: боюнча бул нерсе аялдарды басынтуу, урматын түшүрүү имиш.
Эркек-аял турмушун улай албай турган даражада соңку чекитке келсе да, ошондой азапта жашоого мажбур. Анткени мыйзамдар жана бузук ишенимдер ажырашууну четке кагат.
Эч бир чарасы калбаса, такыр мүмкүн болбой калган учурларында өздөрүнчө жалгыз-жалгыздан жашоого мүмкүндүк берилет, бирок ошондо да мыйзам боюнча ажырашпайт.
Исламдын талакка көз-карашы кандай?
Ислам жубайлардын турмушун дайыма уланып турушун, өлүмдөн башка нерсе аларды ажыратпашын каалайт. Болгону эч бир чогуу жашоого мүмкүнчүлүк калбаганда гана ажырашууга уруксат берилет. Мындай абал инсандын табиятына ылайык. Себепсиз ажырашуу арам.
Куранда: “Аялдарыңар силерге баш ийишсе, аларга каршы башка жол издебегиле!
” (Ниса сүрөсү, 34-аят), деп буйрулган.
Расулуллоh (САВ): Үйлөнсөңөр,
ажырашпагыла.
Анткени Аллаh Таала лаззатка берилген эркектерди жана лаззатка берилген аялдарды жактырбайт” (“Кашфуль-Хафа”:
1/304) деген.
Талак Аллаh Таалага жакпаган эрктүү амал. “Үйлөнгүлө,
бирок бул үй-бүлөңөрдүн курулушун талак менен бузбагыла.
Талактын жамандыгынан Аллаhтын Аршы титирейт” деп айтылат. (“Умдатуль-
Кари”:9/528). “Кайсы бир аял олуттуу себепсиз күйөөсүнөн ажырашууну сураса, ал тургай ага бейиштин жыты да арам (Абу Давуд, Хадис №:1187).
Келишпөөчүлүктөр кантип жөнгө салынат?
Жубайлар арасында түрдүү себептер менен келишпөөчүлүктөр чыгышы мүмкүн. Мунун чарасын табуу үчүн чоң кайратмандуулук көрсөтүү керек. Биринчиден эраялдын өздөрү бул келишпөөчүлүктү жөнгө салуулары керек. Бул шарттарга көнүшпөсө, эки тараптан өкүм чыгаруучуларга кайрылуулары керек. “Эгерде эр-аялдын[14:
27, 07.02.2016] ibragim: аралары бузулуп кетүүдөн корксоңор, эр тараптан бир (адилет) өкүм кылуучу, аял тараптан бир (адилет) өкүм кылуучу чакыргыла. Эгерде алар (эр-аял) жарашууну каалашса, Аллаh эр-аялдын ортосуна ынтымакты орнотот.
Аллаh – билүүчү жана Кабардар” (Ниса сүрөсү, 35-аят) .
Аяттын маанисинен үй-бүлөнүн ынтымакта болуусу же бузулуп кетүүсү (адилет) өкүм кылуучулардын каалоосуна,
демек, көңүлдөрүнө,
ниеттерине аракеттерине көп тараптан тиешелүү экендиги түшүнүлөт. Мындан тышкары, өкүм чыгаруучулардын эр-аялдын өздөрү тараптан тандалышы үйбүлөнүн сырын сактоонун көркөм касиеттеринен.
Ажырашуунун өкүмү
Ар бир жол сынап көрүлгөндөн соң, чогуу жашоого эч кандай чара калбаса, ажырашуу жөнүндө Куранда мындай айтылат: “Эгерде эр-аял ажырашып кетишсе, Аллаh экөөнү тең Өзүнүн кеңдик-берешендиги менен камсыз кылат...”
(Ниса сүрөсү, 130-аят).
Өкүм тарабынан талактын түрлөрү
1.Мубах. Бардык аракеттерге карабастан,
жубайлар бири-биринен иренжий турган даражага жетип барышса, ажырашуу мубах-эрктүү иш.
2.Мустахаб. Намыссыз жана динсиз жубайдан ажырашуу мустахаб. Намазын, орозосун жана башка парз ибадаттарды таштаган жубайды талак кылуу мустахаб
(“Умдатуль-
Кари”: 3/528).
3.Важиб. Жубайлардын жыныстык мүчөлөрү катнашууга жарабаса, эр-аялдык кыла алышпаса, жыныстык тараптан жугуштуу оорусу болсо, ажырашуу важиб-милдет.
4.Макрух. Зарылсыз жана кемчилиги болбогон жубайынан ажырашуу, усулга ылайык болсо да, арамга жакын макрух.
5. Арам. Сүннөткө ылайык болбогон ажырашуу күнөө.
Анткени ажырашса, балдары кароосуз, дин жана дүйнө
[14:28, 07.02.2016] ibragim: иштери чала болуп калат. Зарыл муктаждык менен чогуу жашоого мүмкүндүк болбой калган учурда гана ажырашууга болот. Адалдар арасында эң жаманы талак экендигин Расулуллоh (САВ) бекемдеп айткан (“Умдатуль-
Кари”: 9/528).
Талак укугу
Исламда талак укугу эркекке тиешелүү. Маалым сөздөрдү айтуу менен талак пайда болот. Эркек аялына “сени коё бердим”, “сенден ажыраштым”,
башың бош” деген сыяктуу сөздөрдү айтса, талак түшөт.
Ажырашуу укугу аялга да берилеби?
Исламда ажырашуу эркектин укугу. Эркек кааласа, бул укукту аялына да берет. Мисалы, аялына: “Он жылга чейин ажырашуу укугун сага бердим, он жылга чейин ушул укукка ээсиң” деп бул укукту аялына берсе аял ошол мөөнөттүн ичинде талак укугуна ээ болот. Каалабаса, ажырашпайт (Ибн Абидин: 2/481). Муну “тафвизу-талак” (“талакты тапшыруу”),
деп айтылат. Никеде ажырашуу укугу колунда болгон эркек аялына өзү каалаган учурда ажырашуу укугун берет.
Ажырашуу көрсөтмөсүн жана талактын санын белгилейт.
Аял ушул шарттардын ичинде ажырашуу укугунан пайдалана алат. Бирок эркек аялына берген бул ажырашуу укугун кайтарып албайт. Мындай укук берилбеген болсо, аялдын өзүнүн күйөөсүнөн ажырашууга укугу жок (“Фатхуль-
Кадир”: “аль-Хидая”:
1/224).
Талакты колдонуу шарттары
Киши талак укугун колдоно алышы үчүн кээ бир шарттарга ээ болушу керек, алар:
1. Ажырашып жаткан эркектин өзү же анын өкүлү болушу. Нике учурунда болгондой эле ажырашып жатканда да өкүлдүк жарайт.[14:29, 07.02.2016] ibragim: 2. Акылы ордунда болуу. Акылы тараптан ооруса, акылы алсыз (оору же башка себептен) о.э. уйкудагы кишинин талагы жарабайт.
3. Балагат жашына жеткен болушу керек. Жаш баланын талагы эсепке алынбайт.
4. Ажырашуу ниети болбостон аялга тамашалап ажырашууну билдирүүчү сөздөрдү иштетсе да талак түшөт.
Мында ниет шарт эмес. Анткени Расулуллоh (САВ):
“Талактын тамашасы да чыны да чын” деп айткан (Абу Давуд:
“Талак”:9).
Талак канча түрдүү болот?
1. Сүннөткө ылайык талак
Куранга жана сүннөткө ылайык талак “сунний талак” деп аталат. Бардык имамдардын пикири боюнча, эркек менен аялдын ортолорунда никеден кийин жыныстык катнаш болгон болсо, айыздан соң жыныстык мамиле болбостон мурда, бир жолу талак бериши сүннөткө ылайык.
Бул боюнча талактын үч түрү бар:
-айызда болбоосу керек;
-айыздан тазалангандан соң жыныстык мамиле кылбаган болуусу керек;
- бир гана талак берүү керек.
Сүннөткө ылайык талактын бир нече хикматтары (пайдалары) бар. Биринчиден,
мында киши ойлонуп көрүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болот. Аялын талак кылуучу болгон киши бир тазалык учурунда бир талак берет, экинчи талакты бергенге чейин күтөт, бул мөөнөт ичинде ажырашууга сабыр кыла албашын билип, өкүнсө, кайра аялына кайта алат. Аял да турмушун улантууга аракет кылат. Жубайлар артыкча түйшүктөн кутулат.
2 Бидъат талак
Сүннөткө каршы, тактап айтканда, аялга айыз учурунда же таза болоору менен жыныстык мамиледе болуп, же бир тазалык мөөнөтү ичинде бирден ашыкча берилген талактар
[14:30, 07.02.2016] ibragim: “бидъий (бидъат) талак” деп аталат. Мындай талак кылуу андай учурда күнөө (“аль-Хидая”:
1/226).
Кайра жарашууга боло турган талактын түрлөрү
1. Рожъий талак.
Бул талакта кайрадан никеленүү жана калың белгилөөнүн кажети жок, талак кылган аялы менен кайрадан бирге жашоону улантууга болот.
Эркек аялына “сага талак бердим” же “башың бош” десе, бир рожъий ( никесиз эле кайра жарашып алса боло турган )
талак түшөт. Рожъий талакта эркек идда (талактан кийинки саналуучу мөөнөт) ичинде аялына кайтаруу укугуна ээ. Кайра никесиз деле турмушу улана берет, калыңды жана никени жаңылоонун кажети жок. (“аль-Хидая”:
1/228; “Умдатуль-Кари”:
9/528). Аялга күбөсүз эле кайтуу рожъий талакта туура болсо да, күбө менен кайтуу мустахаб. Рожъий талакта эркек аялын өзүнө кайтарбастан мурда идда мөөнөтү бүтсө, талагы баин талакка айланат.
2. Баин талак
Биротоло ажырашуунун түрү. Мында үй-бүлө бузулат.
Төмөнкү учурларда баин талак түшөт:
1. Киная (т.а. башка сөздү колдонуп, көздөлгөн максатты билдирүү) жана ачуу сөздөр менен ажырашуу.
2. Аялдын каалоосуна жараша ордуна бир нерсени келишүү менен ажырашуу.
3. Үчүнчү талак укугун колдонуу.
Баин талак эки түрдүү болот:
а) байнунати сугро – кичине ажырашуу. Бир же эки баин талак болсо, кичине ажырашуу болуп саналат. Мында аялдын ыраазылыгы жана эки күбө менен никени жаңылоого болот. Рожъий талактагы сыяктуу, эркектин гана ыраазылыгы,
бушаймандыгы,
кайтышы жетиштүү эмес;
б) байнунати кубро – чоң ажырашуу. талак үч же үчүнчүсү болсо, мындай ажырашуу чоң ажырашуу. Бул баин талактын өкүмү: аял эркекке арам болот. Чогуу жашаган турмушу бузулуп чегине жетет. (“Умдатуль-Кари”: 9/528;
Мусулман аялзаты үчүн зарыл китеп Ш.Маматкулов, Ч.Жалилов, А.Осмон уулу
#82 08 February 2016 - 14:35
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:07, 08.02.2016] ibragim: алак кандай сөздөр менен айтылат?
1. Ачык-айкын сөздөр менен: “Ажыраштым”; “Башың бош”; “Талак кылдым”; сыяктуу сөздөр. Бул сөздөр айтылаары менен баин (оор-ачык) талак түшөт. Маанисин, өкүмүн түшүнүп же түшүнбөй айтса да айырмасы жок. (“альХидая”: 1/230; “Фатхуль-Кадир” 3/99).
2. Киная (ачык болбогон сөз) менен. Ажырашуунун да, башка нерсенин да маанисин билдирүүчү сөздөр, мисалы:
“чык!”, “кет!”, “тур!”, “бар!”, “башыңды жап!”, “арамсың”, “мен сенин күйөөң эмесмин”, “өзүңө күйөө тап!” “изде!” “сенден айрылдым”, “идда (мөөнөт) күт!”-деген сыяктуу сөздөр.
Эркек бул сөздөрдү ажырашуу ниетинде же ажырашуу жөнүндө сөз жүрүп жатып, жана ачуу үстүндө айтса, бул сөздөр ажырашууга тиешелүү болуп, талак түшөт (“альХидая”: 1/240; “Фатхуль-Кадир” 3/100).
Үч талак маселеси
Бир учурда эркек аялына “Сага үч талак бердим” десе, бир талак эмес үч талак түшөт.
Сахабалар таабийъиндер (алардын артынан келген аалымдар) жана төрт мазхаб боюнча эгерде бир сөз менен аялга үч талак берилсе, үч талактын укугу бирден колдонулган болот. Аялга: “Сени үч талак менен коё бердим”; “Сага үчтөн тогузга чейин талак бердим”; “Миң талак бердим” дегенге окшош.
Ажырашууга тиешелүү кээ бир керектүү маселелелер
1. Коркутуп же азил-тамаша менен ажырашуу
Эркек коркутуп же тамашалап аялына: “сени коё бердим, ажыраштык” же “сенин башың бош”- десе, аялынан ажырашкан болот (“аль-Фикху аъла мазахибиль арбаъ: 54/280;
[14:08, 08.02.2016] ibragim: “Фатхуль-Кадир”: 3/38. Анткени талактын (ажырашуунун)
тамашасы жок. Расулуллоh (САВ): “Үч нерсенин чыны да тамашасы да чын алар: талак, нике жана ражъат (ажыраган аялына кайтуу) –деген (Абу Давуд. “Талак”:9).
2. Мастын талагы
Мас кылуучу ичимдиктерди, тактап айтканда Ислам тыйган ар кандай мас кылуучу нерселерди өзүнө кабылдап, аялына: “Сени коё бердим”, десе, ханафий жана шафиъий мазхабтары боюнча аялынан ажырашкан болот (“Дамат”:1/585).
3. Кат (жазуу) аркылуу талак.
Эркек жанында болбогон аялына кат жазып, кол коюп, же мөөрүн басып, ажырашкандыгын жазып жөнөтсө, аялдын башы бош болот. Ошондой эле, өзү жаза албастан бирөөгө жаздырса жана бул каттын ага тиешеси ачык билинсе, аялынан ажырашкан болот (“Фатава’и Хиндиййа”: 1/379).
4. Эс-акылсыз жана акыл-эс тараптан оорулуунун талагы
Пайгамбарыбыз (САВ) айткан: “Акылы бузук жана эсакылы начардан башка ар бир кишинин талагы жарайт” (Ибн
Маажа. “Талак”:15, Тирмизий. “Талак”:15).
“Үч кишиден талак түшпөйт алар: уктап жаткан кишиден, ойгонгонго чейин; жаш баладан, балагатка жеткенге чейин; жиндиден өзүнө келгенге чейин” (Ибн Маажа.
“Талак”:15, Абу Давуд. “Талак”:17).
Бир киши үшүнөн кетүү, талма сыяктуу оорулар учурунда талак айтса, талак түшпөйт. Мындай оорулар эсакылы жайында болгон учурда талак беришсе, талак түшөт
(Ибн Абидин: 2/426).
5. Дил менен ажырашуу
Тил менен айтпастан, дили менен гана ниет кылып, ажырашууга болбойт. Талактын түркүгү болгон каалоо баяны ачык же анчалык ачык болбогон (киная) сөздөр менен айтылмайынча же жазылмайынча талак түшпөйт
(“Истилахати Фикхия комус”: 2/184). Пайгамбарыбыз (САВ)
айткан: “Аллаh Таала үммөтүмдүн жүрөгүнөн өткөн нерселери амалга ашмайынча же сүйлөмөйүнчө жоопкер кылбайт” (Ибн Маажа: 1/658).[14:09, 08.02.2016] ibragim: Шарттуу ажырашуу
Бир киши аялынан ажырашууну бир нерсеге байланыштырса, мисалы, “Көчөгө чыксаң, талаксың”, десе, ажырашуу көчөгө чыгууга байланат. Аялы көчөгө чыкса бир талак түшөт.
Талактан эркектин ниети коркутуу болсун, тамаша болсун, бир талак түшөт (“Дамат”: 1/418).
Жыныстык мүчөгө кароонун өлчөмү
Жыныстык мүчө ачык көрүнгөндө гана аны көрдү деп өкүм кылынат. Түктүү жерин гана көрүү жетиштүү эмес.
Аял тик турган абалында гана эмес, ал тургай тизелерин бүгүп олтурган аялдын да жыныстык мүчөсүнө берилүү менен караса, “хурмати мусаххара” (арамдык) пайда болот
(“Фатва-и Каазихан”: 1/360). Дагы олтурган аялдын жыныстык мүчөсү айнек-шише же өтө жука парданын артынан кароо же суунун ичинде кароо менен да арамдык пайда болот.
(“Дураруль- Хуккам”: 1/330, “Дамат”: 1/212; “Фатва’и Каазихан”: 1.360).
эркектин тик турган жыныстык мүчөсүнө кароо арамдыкты пайда кылат.
Уулунун же кызынын жыныстык мүчөсүнө кароо
Аял тогуз жаштан өткөн уулунун жыныстык мүчөсүнө берилүү менен караса, күйөөсү өзүнө арам болот. Эркек кызынын жыныстык мүчөсүнө карап, берилсе же берилүү менен караса, аялы өзүнө арам болот (“Жавхара”: 2/5; “альЛубаб”: 2/5; “Фатава’и Каазихан”: 1.360).
Уулун же кызын шахват (берилүү) менен кармалоо
Аял маалым шарттарга ээ болгон (балагатка жеткен) уулунун денесине жылаңач абалында берилүү менен жабышса же караңгыда билбестен (же билип), күйөөм,- деп ойлоп, кучактап-өпкүлөсө же кармаласа, күйөөсү өзүнө арам болот. Эркек билбестен, аялым деп ойлоп же билип туруп, берилүү менен, маалым шарттарга ээ болгон (балагатка жеткен) кызын кучактап-өпкүлөсө, кармаласа, аялы өзүнө
[14:10, 08.02.2016] ibragim: арам болот (“Дураруль- Хуккам”: 1/330, “Дамат”: 1/212; “Фатава’и Хиндиййа”: 1/275).
Кайнатасы келинин шахват (дүүлүгүү) менен өпсө, кучактаса, нике бузулабы?
Эгерде бир эркек уулунун аялын дүүлүгүү менен өпсө, (кучактап, кармаласа) ошол аял тактап айтканда, келини күйөөсүнө арам болот (“Фатава’и Абдурахим”: 141. “Фатава’и Хиндиййа”: 1/275). Хурмати мусаххара (арамдык) пайда болот.
Ууртунан же эринден өбүү: Эркек кайненесинин ууртунан, илебинен шахватсыз (берилбестен) өпсө да, арамдык пайда болуп, аялы өзүнө арам болот. Анткени мындай өбүү негизинен берилүүдөн болот. (“Дураруль- Хуккам”:
1/330, “Дамат”: 1/212; “Фатава’и Хиндиййа”: 1/275). Мойнунан кучактоо да өбүү сыяктуу (“Дурарул-Хуккам”: 1/330, “Дамат”: 1/212;
“Фатава’и Хиндиййа”: 1/275). Уурту, эрини, башы, ээгинен өбүү да ушул сыяктуу (“Дураруль- Хуккам”: 1/330, “Дамат”: 1/212;
“Фатава’и Хиндиййа”: 1/275). Хурмати мусаххаранын
(арамдыктын) пайда болуусу үчүн шахват (делебенин
козголуусу) шарт.
Улуу хадис аалымы, факих Бадридин Айний “Хидая” китебине жазган кеңейтмесинде хурмати мусаххарага байланыштуу белгилерди келтиргенден кийин, темага байланыштуу эки хадисти айтат:
Умму Хаани риваят кылган хадисте Пайгамбарыбыз (САВ) мындай дейт: “Бир эркек бир аялдын уяттуу жерине караса, ошол аялдын энеси жана кызы ушул караган эркекке арам болот” (Айни. “Биная алал Хидая”: 2/14). Дагы Ибн Абу Шайба жана ибн Умар (РА) риваят кылган хадисте Расулуллоh (САВ) айтат: “Бир эркек бир аял менен катнашса же дүүлүгүү менен өпсө же берилүү менен жабышса же берилүү менен уяттуу жерине караса, аял ошол эркектин атасына жана уулуна арам болот (Айни. “Биная аълал Хидая”: 2/41).
Бүгүн көп шарият маселелери унутта калгандыктан кээ бир мусулмандарга оор туюлат. Бул абал Исламий өкүмдөргө көңүлкоштук болуп жаткандыктан, бүгүн
[14:11, 08.02.2016] ibragim: жакындар тарабынан жыныстык суздоо жана алсыздыкка дуушар болгон инсандар кездешип турат. Теманы кенен жана терең түшүнүү үчүн “Хурмати мусаххара” темасын кайра-кайра окууга туура келет.
Көкүрөк жана жыныстык мүчөнү кармоо: Эгерде эркек бир аялдын көкүрөгү жана жыныстык мүчөсүн кармап, шахват менен (дүүлүгүп) кармабагандыгын айтса да, арамдык пайда болот. Бир аял эркектин жыныстык мүчөсүн кармап, шахватсыз (дүүлүгүп) кармабагандыгын айтса да арамдык пайда болот. Жылаңач абалда же жылуулукту өткөрө турган жука кийимдин үстүнөн кармаганда да ушундай (“Фатава’и Хиндиййа”: 1/276).
Зынаа (ойноштук) кылган кишинин баласына турмушка чыгууга болобу?
Бир эркек менен зынаа (ойноштук) кылган аялга ал эркектин атасы, чоң атасы жана уулдары арам, алар менен турмуш кура албайт. Эркекке да ал аялдын энеси, чоң энеси, кыздары жана неберелери арам, буларга эч качан үйлөнө албайт (“Фатава’и Каазихан”: 1.360; “Жавхара”: 2/5; “аль-Лубаб”: 2/5).
Зынаа (ойноштук) кылган эркек менен аял бири-бири менен турмуш кура алат. Башта кылган зынааларынын күнөөсү башка маселе.
ИДДА
Идда - сөздүктө саноо. Шариятта аялдын күйөөсүнөн ажырап, башкасына тийгенге чейин арада күтүүсү керек болгон мөөнөттү айтат. Идда аялдын кош бойлуу болгон же болбогондугун аныктоочу, рожъий (никесиз жараша ала турган) талакта эр-аялдык турмушуна кайрадан кайтуу мүмкүнчүлүгүнүн берилиши жана талакты жаман колдонбоо, жаман ниетте пайдаланбоо үчүн.
Талак учурунда айыз көргөн аял үч айыз мөөнөт күтөт.
Куранда: “Талак кылынган аялдар өздөрүн үч айыз мөөнөтүндө күзөтүшөт”- деп айтылган (Бакара сүрөсү, 228-аят).
[14:12, 08.02.2016] ibragim: Картайгандыгы же жашы жетпегендиги себептүү айыз көрбөй турган аялдын иддасы үч ай. Кош бойлуу аялдын идда-мөөнөтү баласын төрөгөндө бүтөт. Куранда:
“Аялдарыңардын арасындагы айыз көрүүдөн үмүт үзгөндөрү, эгерде шектенсеңер, демек, алардын иддалары үч ай, дагы (эч) айыз көрбөгөндөрдүн (иддалары да үч ай)”-деп айтылат. (Талак сүрөсү, 4-аят). Ушул аяттын уландысында:
“Кош бойлуулардын (идда) мөөнөттөрү боюндагыларын коюулары (төрөгөнгө чейин)”, деп айтылат.
Күйөөсү өлүп, кош бойлуу болбогон аялдын идда мөөнөтү төрт ай, он күн. Куранда мындай айтылат:
“Силерден көз жумган кишилер аялдарын калтырган болушса, алар төрт ай, он күн өздөрүнө карап (идда сактап) турушат” (Бакара сүрөсү, 234-аят).
Баин (оор) талак менен ажырашкан аял идда мөөнөтүндө күйөөсүнөн обочо турат. Үчүнчү киши болбогон жайда экөө бирге кала албайт. Анткени ортолорунда жубайлык бүткөн.
Иддасы бүткөнчө каржылап, обочо жашайт. Рожъий талакта булар шарт эмес (“Истилахал Фикхия Комуси”: 2/210).
Экөө бир жайда ээн калып, эрди-катын ортосунда болуучу иштердин болуусу менен же күйөөсүнүн: “мен кайра аялымды никеме кайтардым”- деген сөзү менен да аялдын никеси кайра ордуна келип калат.
ИСЛАМДА АРАМ БОЛГОН ТУРМУШ ТҮРЛӨРҮ
Төмөндө санала турган түрлөрү Исламдан мурдагы – жахилият доорундагы никенин түрлөрү болуп, бүтүндөй бузук, тыюу салынган:
1. Мутъа никеси.
2. Муаккат (убактылуу) нике.
3. Шигар никеси.
7. Бадал никеси.
9. Тажрыйба үчүн нике.
Булардан мутъа никеси менен кээ жерлерде өтө жайылгандыктан сөз жүргүзүү муктаждыгын сездик
Анткени, доорубузда мутъа никеси жарайт деп жаштарыбыз күнөөгө батышууда.
1. Ачык-айкын сөздөр менен: “Ажыраштым”; “Башың бош”; “Талак кылдым”; сыяктуу сөздөр. Бул сөздөр айтылаары менен баин (оор-ачык) талак түшөт. Маанисин, өкүмүн түшүнүп же түшүнбөй айтса да айырмасы жок. (“альХидая”: 1/230; “Фатхуль-Кадир” 3/99).
2. Киная (ачык болбогон сөз) менен. Ажырашуунун да, башка нерсенин да маанисин билдирүүчү сөздөр, мисалы:
“чык!”, “кет!”, “тур!”, “бар!”, “башыңды жап!”, “арамсың”, “мен сенин күйөөң эмесмин”, “өзүңө күйөө тап!” “изде!” “сенден айрылдым”, “идда (мөөнөт) күт!”-деген сыяктуу сөздөр.
Эркек бул сөздөрдү ажырашуу ниетинде же ажырашуу жөнүндө сөз жүрүп жатып, жана ачуу үстүндө айтса, бул сөздөр ажырашууга тиешелүү болуп, талак түшөт (“альХидая”: 1/240; “Фатхуль-Кадир” 3/100).
Үч талак маселеси
Бир учурда эркек аялына “Сага үч талак бердим” десе, бир талак эмес үч талак түшөт.
Сахабалар таабийъиндер (алардын артынан келген аалымдар) жана төрт мазхаб боюнча эгерде бир сөз менен аялга үч талак берилсе, үч талактын укугу бирден колдонулган болот. Аялга: “Сени үч талак менен коё бердим”; “Сага үчтөн тогузга чейин талак бердим”; “Миң талак бердим” дегенге окшош.
Ажырашууга тиешелүү кээ бир керектүү маселелелер
1. Коркутуп же азил-тамаша менен ажырашуу
Эркек коркутуп же тамашалап аялына: “сени коё бердим, ажыраштык” же “сенин башың бош”- десе, аялынан ажырашкан болот (“аль-Фикху аъла мазахибиль арбаъ: 54/280;
[14:08, 08.02.2016] ibragim: “Фатхуль-Кадир”: 3/38. Анткени талактын (ажырашуунун)
тамашасы жок. Расулуллоh (САВ): “Үч нерсенин чыны да тамашасы да чын алар: талак, нике жана ражъат (ажыраган аялына кайтуу) –деген (Абу Давуд. “Талак”:9).
2. Мастын талагы
Мас кылуучу ичимдиктерди, тактап айтканда Ислам тыйган ар кандай мас кылуучу нерселерди өзүнө кабылдап, аялына: “Сени коё бердим”, десе, ханафий жана шафиъий мазхабтары боюнча аялынан ажырашкан болот (“Дамат”:1/585).
3. Кат (жазуу) аркылуу талак.
Эркек жанында болбогон аялына кат жазып, кол коюп, же мөөрүн басып, ажырашкандыгын жазып жөнөтсө, аялдын башы бош болот. Ошондой эле, өзү жаза албастан бирөөгө жаздырса жана бул каттын ага тиешеси ачык билинсе, аялынан ажырашкан болот (“Фатава’и Хиндиййа”: 1/379).
4. Эс-акылсыз жана акыл-эс тараптан оорулуунун талагы
Пайгамбарыбыз (САВ) айткан: “Акылы бузук жана эсакылы начардан башка ар бир кишинин талагы жарайт” (Ибн
Маажа. “Талак”:15, Тирмизий. “Талак”:15).
“Үч кишиден талак түшпөйт алар: уктап жаткан кишиден, ойгонгонго чейин; жаш баладан, балагатка жеткенге чейин; жиндиден өзүнө келгенге чейин” (Ибн Маажа.
“Талак”:15, Абу Давуд. “Талак”:17).
Бир киши үшүнөн кетүү, талма сыяктуу оорулар учурунда талак айтса, талак түшпөйт. Мындай оорулар эсакылы жайында болгон учурда талак беришсе, талак түшөт
(Ибн Абидин: 2/426).
5. Дил менен ажырашуу
Тил менен айтпастан, дили менен гана ниет кылып, ажырашууга болбойт. Талактын түркүгү болгон каалоо баяны ачык же анчалык ачык болбогон (киная) сөздөр менен айтылмайынча же жазылмайынча талак түшпөйт
(“Истилахати Фикхия комус”: 2/184). Пайгамбарыбыз (САВ)
айткан: “Аллаh Таала үммөтүмдүн жүрөгүнөн өткөн нерселери амалга ашмайынча же сүйлөмөйүнчө жоопкер кылбайт” (Ибн Маажа: 1/658).[14:09, 08.02.2016] ibragim: Шарттуу ажырашуу
Бир киши аялынан ажырашууну бир нерсеге байланыштырса, мисалы, “Көчөгө чыксаң, талаксың”, десе, ажырашуу көчөгө чыгууга байланат. Аялы көчөгө чыкса бир талак түшөт.
Талактан эркектин ниети коркутуу болсун, тамаша болсун, бир талак түшөт (“Дамат”: 1/418).
Жыныстык мүчөгө кароонун өлчөмү
Жыныстык мүчө ачык көрүнгөндө гана аны көрдү деп өкүм кылынат. Түктүү жерин гана көрүү жетиштүү эмес.
Аял тик турган абалында гана эмес, ал тургай тизелерин бүгүп олтурган аялдын да жыныстык мүчөсүнө берилүү менен караса, “хурмати мусаххара” (арамдык) пайда болот
(“Фатва-и Каазихан”: 1/360). Дагы олтурган аялдын жыныстык мүчөсү айнек-шише же өтө жука парданын артынан кароо же суунун ичинде кароо менен да арамдык пайда болот.
(“Дураруль- Хуккам”: 1/330, “Дамат”: 1/212; “Фатва’и Каазихан”: 1.360).
эркектин тик турган жыныстык мүчөсүнө кароо арамдыкты пайда кылат.
Уулунун же кызынын жыныстык мүчөсүнө кароо
Аял тогуз жаштан өткөн уулунун жыныстык мүчөсүнө берилүү менен караса, күйөөсү өзүнө арам болот. Эркек кызынын жыныстык мүчөсүнө карап, берилсе же берилүү менен караса, аялы өзүнө арам болот (“Жавхара”: 2/5; “альЛубаб”: 2/5; “Фатава’и Каазихан”: 1.360).
Уулун же кызын шахват (берилүү) менен кармалоо
Аял маалым шарттарга ээ болгон (балагатка жеткен) уулунун денесине жылаңач абалында берилүү менен жабышса же караңгыда билбестен (же билип), күйөөм,- деп ойлоп, кучактап-өпкүлөсө же кармаласа, күйөөсү өзүнө арам болот. Эркек билбестен, аялым деп ойлоп же билип туруп, берилүү менен, маалым шарттарга ээ болгон (балагатка жеткен) кызын кучактап-өпкүлөсө, кармаласа, аялы өзүнө
[14:10, 08.02.2016] ibragim: арам болот (“Дураруль- Хуккам”: 1/330, “Дамат”: 1/212; “Фатава’и Хиндиййа”: 1/275).
Кайнатасы келинин шахват (дүүлүгүү) менен өпсө, кучактаса, нике бузулабы?
Эгерде бир эркек уулунун аялын дүүлүгүү менен өпсө, (кучактап, кармаласа) ошол аял тактап айтканда, келини күйөөсүнө арам болот (“Фатава’и Абдурахим”: 141. “Фатава’и Хиндиййа”: 1/275). Хурмати мусаххара (арамдык) пайда болот.
Ууртунан же эринден өбүү: Эркек кайненесинин ууртунан, илебинен шахватсыз (берилбестен) өпсө да, арамдык пайда болуп, аялы өзүнө арам болот. Анткени мындай өбүү негизинен берилүүдөн болот. (“Дураруль- Хуккам”:
1/330, “Дамат”: 1/212; “Фатава’и Хиндиййа”: 1/275). Мойнунан кучактоо да өбүү сыяктуу (“Дурарул-Хуккам”: 1/330, “Дамат”: 1/212;
“Фатава’и Хиндиййа”: 1/275). Уурту, эрини, башы, ээгинен өбүү да ушул сыяктуу (“Дураруль- Хуккам”: 1/330, “Дамат”: 1/212;
“Фатава’и Хиндиййа”: 1/275). Хурмати мусаххаранын
(арамдыктын) пайда болуусу үчүн шахват (делебенин
козголуусу) шарт.
Улуу хадис аалымы, факих Бадридин Айний “Хидая” китебине жазган кеңейтмесинде хурмати мусаххарага байланыштуу белгилерди келтиргенден кийин, темага байланыштуу эки хадисти айтат:
Умму Хаани риваят кылган хадисте Пайгамбарыбыз (САВ) мындай дейт: “Бир эркек бир аялдын уяттуу жерине караса, ошол аялдын энеси жана кызы ушул караган эркекке арам болот” (Айни. “Биная алал Хидая”: 2/14). Дагы Ибн Абу Шайба жана ибн Умар (РА) риваят кылган хадисте Расулуллоh (САВ) айтат: “Бир эркек бир аял менен катнашса же дүүлүгүү менен өпсө же берилүү менен жабышса же берилүү менен уяттуу жерине караса, аял ошол эркектин атасына жана уулуна арам болот (Айни. “Биная аълал Хидая”: 2/41).
Бүгүн көп шарият маселелери унутта калгандыктан кээ бир мусулмандарга оор туюлат. Бул абал Исламий өкүмдөргө көңүлкоштук болуп жаткандыктан, бүгүн
[14:11, 08.02.2016] ibragim: жакындар тарабынан жыныстык суздоо жана алсыздыкка дуушар болгон инсандар кездешип турат. Теманы кенен жана терең түшүнүү үчүн “Хурмати мусаххара” темасын кайра-кайра окууга туура келет.
Көкүрөк жана жыныстык мүчөнү кармоо: Эгерде эркек бир аялдын көкүрөгү жана жыныстык мүчөсүн кармап, шахват менен (дүүлүгүп) кармабагандыгын айтса да, арамдык пайда болот. Бир аял эркектин жыныстык мүчөсүн кармап, шахватсыз (дүүлүгүп) кармабагандыгын айтса да арамдык пайда болот. Жылаңач абалда же жылуулукту өткөрө турган жука кийимдин үстүнөн кармаганда да ушундай (“Фатава’и Хиндиййа”: 1/276).
Зынаа (ойноштук) кылган кишинин баласына турмушка чыгууга болобу?
Бир эркек менен зынаа (ойноштук) кылган аялга ал эркектин атасы, чоң атасы жана уулдары арам, алар менен турмуш кура албайт. Эркекке да ал аялдын энеси, чоң энеси, кыздары жана неберелери арам, буларга эч качан үйлөнө албайт (“Фатава’и Каазихан”: 1.360; “Жавхара”: 2/5; “аль-Лубаб”: 2/5).
Зынаа (ойноштук) кылган эркек менен аял бири-бири менен турмуш кура алат. Башта кылган зынааларынын күнөөсү башка маселе.
ИДДА
Идда - сөздүктө саноо. Шариятта аялдын күйөөсүнөн ажырап, башкасына тийгенге чейин арада күтүүсү керек болгон мөөнөттү айтат. Идда аялдын кош бойлуу болгон же болбогондугун аныктоочу, рожъий (никесиз жараша ала турган) талакта эр-аялдык турмушуна кайрадан кайтуу мүмкүнчүлүгүнүн берилиши жана талакты жаман колдонбоо, жаман ниетте пайдаланбоо үчүн.
Талак учурунда айыз көргөн аял үч айыз мөөнөт күтөт.
Куранда: “Талак кылынган аялдар өздөрүн үч айыз мөөнөтүндө күзөтүшөт”- деп айтылган (Бакара сүрөсү, 228-аят).
[14:12, 08.02.2016] ibragim: Картайгандыгы же жашы жетпегендиги себептүү айыз көрбөй турган аялдын иддасы үч ай. Кош бойлуу аялдын идда-мөөнөтү баласын төрөгөндө бүтөт. Куранда:
“Аялдарыңардын арасындагы айыз көрүүдөн үмүт үзгөндөрү, эгерде шектенсеңер, демек, алардын иддалары үч ай, дагы (эч) айыз көрбөгөндөрдүн (иддалары да үч ай)”-деп айтылат. (Талак сүрөсү, 4-аят). Ушул аяттын уландысында:
“Кош бойлуулардын (идда) мөөнөттөрү боюндагыларын коюулары (төрөгөнгө чейин)”, деп айтылат.
Күйөөсү өлүп, кош бойлуу болбогон аялдын идда мөөнөтү төрт ай, он күн. Куранда мындай айтылат:
“Силерден көз жумган кишилер аялдарын калтырган болушса, алар төрт ай, он күн өздөрүнө карап (идда сактап) турушат” (Бакара сүрөсү, 234-аят).
Баин (оор) талак менен ажырашкан аял идда мөөнөтүндө күйөөсүнөн обочо турат. Үчүнчү киши болбогон жайда экөө бирге кала албайт. Анткени ортолорунда жубайлык бүткөн.
Иддасы бүткөнчө каржылап, обочо жашайт. Рожъий талакта булар шарт эмес (“Истилахал Фикхия Комуси”: 2/210).
Экөө бир жайда ээн калып, эрди-катын ортосунда болуучу иштердин болуусу менен же күйөөсүнүн: “мен кайра аялымды никеме кайтардым”- деген сөзү менен да аялдын никеси кайра ордуна келип калат.
ИСЛАМДА АРАМ БОЛГОН ТУРМУШ ТҮРЛӨРҮ
Төмөндө санала турган түрлөрү Исламдан мурдагы – жахилият доорундагы никенин түрлөрү болуп, бүтүндөй бузук, тыюу салынган:
1. Мутъа никеси.
2. Муаккат (убактылуу) нике.
3. Шигар никеси.
7. Бадал никеси.
9. Тажрыйба үчүн нике.
Булардан мутъа никеси менен кээ жерлерде өтө жайылгандыктан сөз жүргүзүү муктаждыгын сездик
Анткени, доорубузда мутъа никеси жарайт деп жаштарыбыз күнөөгө батышууда.
#83 11 February 2016 - 12:50
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:26, 09.02.2016] ibragim: утъа никеси Исламда барбы?
Мутъа никеси жахилият (Исламдан мурунку илимсиздик) доорунан калган никенин формасы болуп, Исламдан мурунку жылдарда, негизинен согуш жылдары аялдарынан узак калган аскерлер үчүн мутъа никесине уруксат берилген эле. Хайбар согушуна чейин мубах (эрктүү) саналган бул нике кийин Пайгамбарыбыздын сүннөтү (жолу) менен тыюу салынып, арам кылынган. Мутъа никеси – бир нерсе (акы) берип ордуна белгилүү мөөнөткө чейин турмуш куруу. (“Islam ve Osmanli Hukukunda Efleme”: 36).
Эркек аялга кайрылып, “Мага беш айлык мөөнөткө турмушка чык”; же “Беш айлык акы төлөө менен сага үйлөндүм”, десе аял да аны кабыл алса, мутъа никеси байланат. Эл ичинде “ажам никеси” деген ат менен таанылган. Бул иш бузукулуктан башка нерсе эмес. Муну Расулуллоh (САВ) кескин түрдө тыйган. Сахабалардан, таабиъиндерден (сахабалардан кийинки аалымдардан) алардан кийинки мужтахид-аалымдардан бул никенин түрү кабыл алынган деген эч бир киши жок (Фатхуль-Кадир”: 2/384).
Мындай келишим аялды адал кылбайт, ажырашуу өкүмүнө да эшик ачпайт, зихар (окшотуу) да болбойт мурас акысын да бербейт. Аял эркекке, эркек аялга мураскор боло албайт
(“Фатава’и Каазихан”: 1/330). Мутъа никесинин мөөнөтүнүн азыкөбүндө эч кандай айырма жок. Бирок “Кыямат болгонго чейин, Дажжал чыкканга чейин сени никеме алдым”, сыяктуу сөз колдонулса, убактылуу шарты да өкүмсүз калат жана алар никенин башка шарттарын да ордуна коё алышса
(м: калың) никеси туура болот (“Фатаваи Каазихан”: 1/330).
Анткени ал убакытка (Кыяматка) чейин жашашы маалым эмес.
Азирети Алиден (Аллаh ыраазы болсун) риваят кылынган хадисте:
[14:26, 09.02.2016] ibragim: Азирети Али Ибн Аббаска (Аллаh алардан ыраазы болсун)
мындай деди: “Расулуллоh (САВ) мутъа никесин жана эшектин этин жемекти Хайбар (согушу бүткөн) алынган күнү тыйды” (Бухарий: 6/129;Насаи: 2/90; Муслим: 4/134). Расулуллоh (САВ) Автос (Макка алынган) жылы мутъа никесине үч жолу уруксат берген, анан тыйган (Муслим: 4/131).
Пайгамбарыбыз (САВ) мындай буйруган: “Эй инсандар, мен мутъа никеси менен аялдардан пайдаланууңарга уруксат берген элем. Күмөн жок, Аллаh Таала кыяматка чейин муну (мутъа никесин) такыр арам кылды (тыйды). Кимдин жанында мындай аялдардан болсо, дароо бошотсун жана берген нерселерин алардан кайтарып албасын” (“аль-Хидая”:
1/1950).
Төрт мазхабта тең мындай келишим (мутъа) четке кагылган. Шийит агымындагылардан башка бардык сунний Ислам аалымдары бул никенин арам экендиги боюнча бир пикирде (“аль-Мабсут”: 5/152; Фатхуль-Кадир”: 2/384 ; “БидаятульМужтахид”: 2/43). Ал тургай шийиттердин таанымал мазхабтарынан зайдиййа да мутъа никесинин арамдыгына ишенет жана бул туурасында ханафий аалымдары менен бир пикирде. Ахли суннат мазхабтарынын далилдери Куран жана сүннөт.
1. Куранда: Идда жана мурас жөнүндөгү өкүмдөрдүн мындай (мутъа) ыкма менен үйлөнүүгө байланышы жок.
Ошондуктан мындай никенин түрү, башка айтылган никелер сыяктуу арам. Шийиттер мутъа никесине Ниса сүрөсүнүн 24-аятын далил кылып келтиришет. Ал аят мындай: “Алардан
нике аркылуу пайдаланууңар менен аларга белгиленген калыңдарын бергиле!” Белгилүү Куран аалымы Ибн Жарий Табарий бул аяттын тафсиринде (түшүндүрмөсүндө) айтат:
аяттын мааниси: “Үйлөнсөңөр калыңын бергиле” дегени.
Анткени мутъа Пайгамбарыбыздын сүннөтү менен түбөлүк тыюу салынган. Ибн Вакий атасынан, ал чоң атасы Сабрадан риваят кылат: “Расулуллоh (САВ) “Бул аялдардан пайдалангыла”, деп буйруду. “Пайдалангыла” деген сөз[14:27, 09.02.2016] ibragim: Пайгамбарыбыздын (САВ) “үйлөнгүлө” деген мааниде болгон” (“Тафсиру Табарий”: 5/30).
Ыйык аяттагы “истамтаътум” т.а. “пайдалануу” -үйлөнүү маанисинде “акы” деген сөз – калың маанисинде келген (“Тафсиру Табарий”: 5/30).
2. Хадисте: Хадистер да никенин бул түрүнүн арам экендигин ачык көрсөтүп турат (“Бухарий: 6/129;Муслим: 4/132).
Мухаммад ибн Ханафийде Азирети Алиден (РА) риваят кылат: “Хайбар күнү Расулуллонун жарчысы: “Көңүл бургула, Аллаh жана анын Элчиси силерди убактылуу (мутъа) никеленүүдөн тыйды”, деп жар салды (“аль-Мабсут”: 5/153). Бул жөнүндөгү хадистердин көбү Азирети Алиден (РА) риваят кылынган абалда, Азирети Алиге (РА) махабат доосунда болгон шийит жана рофизийлердин мындай никени макул көрүшү илим жана акылга сыйбаган нерсе.
Бири-биринен кыз алуу (кайчы куда) шигар никесине киреби?
Шигар никеси. Азыркы учурда да кээде кыздарды же карындаштары бар эки эркек калың бербестен бири экинчисинин, экинчиси биринчисинин карындашын (же кызын) алып, үйлөнүшүүдө. Мындай нике важиб болгон калыңдын ташталышы жана аялдын укугунун жоголгондугуна себеп болгондуктан Расулуллоh (САВ):
“Исламда шигар нике жок”, деп, айткан (“Муслим: 4/139).
Сахабалар да бул нерседлен кабар беришет: “Расулуллоh (САВ) бизге шигар никесин тыйды” (“Бухарий: 6/128). Нике кыйылып жатканда, ар эки тараптын калыңы белгиленсе, бул нике шигар никеси болбойт. Шигар никесинде кыздар бири-биринин калыңы болуп кабыл алынат. (Ошондуктан шигар никеси тыйылган).
Бала асырап алуунун Исламдагы өкүмү
Ислам кароосуз, жардамга муктаж болгон балдарга ээлик кылып, аларга ар тараптуу көмөк көрсөтүүнү колдойт.
[14:28, 09.02.2016] ibragim: Бирок асыранды баланы дал өзүнүн эне-атасындай болуп өстүрүү жана өздөрүнүн фамилиясын берип, үй-бүлө мүчөлөрүнө кошуп, мураскор кылуу Исламда жок. Бул иш жахилият (Исламдан мурунку) адаттарынан. Мындай үлгүдө бала асыроо Аллаh Таалага каршы чыгуу. Төмөндөгү аят менен жогорудагыдай үлгүдө бала асыроого тыюу салынды:
“Мухаммад силерден эч бир кишинин атасы эмес, тескерисинче, ал Аллаhтын элчиси жана пайгамбарлардын соңкусу...” (Ахзаб сүрөсү, 40-аят). Расулуллоh (САВ): “Билип туруп, өз атасынан башканы ата тутканга бейиш арам”, деп айткан (“Жамиъус-Сагийр”: № 8370).
Пайгамбарыбыз (САВ) өзү да биринчи аялы Хадича (РА) тартуулаган Зайдды асырап алган эле. Ошондуктан “Зайд ибн Мухаммад” (“Мухаммад уулу Зайд”) деп аташчу. Кийин Аллаh Таала ошону менен мындай ата-балалыкка тыюу салды. “Аллаh эч бир кишинин ичине эки жүрөк кылган эмес, (ошондой эле) силер зихар кыла (аялын өз энесине окшото)
турган аялдарыңарды да силерге эне кылган эмес жана асыранды балдарыңарды да өз балаңар кылган эмес. Бул
(т.а. аялдарыңарды “эне”, асырандыңарды “балам” дешиңер) силердин оозуңардагы сөзүңөр. Жалгыз Аллаh акыйкатын айтат жана Анын Өзү (туура) жолго баштайт.
Аларды өз аттары менен чакыргыла. Ошол Аллаhтын алдында туура. Анан эгерде алардын аталарын билбесеңер, анда (алар) силердин диндеш туугандарыңар жана досторуңар. ..” (Ахзаб сүрөсү, 4-5-аяттар).
Мына ушул аят түшкөндө, Зайдды “Ибн Хариса” – “Харисанын уулу” дей турган болушту.
Асырап алган балага өз кызын никелеп, кыз болсо өз уулуна үйлөндүрүүгө болот.
Аллаh Таала айтты: “(Эй Мухаммад (САВ), ) Эстегин, Аллаh (Исламга туура жол кылуу менен) мээримдүүлүк кылган жана сен (кулдуктан азат кылып, өзүңө уул кылып алуу менен) мээримдүүлүк кылган кишиге (т.а. Зайд бин Харисага): “Жубайыңды өз жаныңда кармагын (талак[14:28, 09.02.2016] ibragim: кылганга шашылбагын), Аллаhтан корккун”, деп, Аллаhка ашкере кылуучу болгон нерсени ичиңе жашырган элең жана Аллаhтан коркууң ылайык болсо да, сен адамдардан (ушак кылуусунан) корккон элең. Анан Зайд андан (Зейнептен) муктаждыгын бүтүргөн (талак кылгандан) соң, Биз сени ага (Зейнепке) үйлөндүрдүк. Момундарга асыранды балдары өз аялдарынан муктаждыгын бүтүргөндөн (талак кылгандан) соң, алардын (аялдарына үйлөнүүдө) машакат-тоскоолдук болбошу үчүн (ушундай)
кылдык. Аллаhтын буйрук-каалоосу аткарылуучу болду”
(Ахзаб сүрөсү, 37-аят). Асыранды балдар тек-насап тарабынан жакын болушпаса, чоочундар сыяктуу. Асыранды уулга өз кызын никелесе болот. Эгерде асырандысы кыз бала болсо, өзү да үйлөнсө болот же уулуна алып берсе болот. Асыранды уул талак кылган аялга иддасы бүткөндөн соң, асырап алган киши үйлөнсө болот (“Истилахал Фикхия Комус”: 2/431).
Жуучунун үстүнөн жуучу түшүүгө болобу?
Расуллуллоh (САВ) айтты: “Силерден бириңер диндеш тууганыңардын жуучуларынын үстүнө жуучу түшпөсүн.
Жуучу жиберген андан биринчи баш тартканга чейин же өзү уруксат бергенге чейин” (“Булугуль- Марам”: 3/246).
Ийла
(Аялына жакындык кылбоого ант ичүү)
“Ийла” – ант менен бир нерседен кечүү, таштоо.
Шариятта болсо, төрт ай же андан да көбүрөөк мөөнөткө чейин аялына жакындык кылбоого Аллаhтын аты менен ант ичүү. Төрт айдан аз мөөнөткө касам ичүү ийла болуп саналбайт. Ийланын себеби эр-аялдын үй-бүлө келишпестиги. Эркек ийланы хикмат сыпатында колдонсо болот. Ийланын шарты эркектин талакка кадыр болушу жана аялдын да никелүү болушу. Жаш баланын жана жиндинин ийласы жарабайт.
[14:29, 09.02.2016] ibragim: Ийланын түркүгү аялы менен жыныстык катнашта болбоого ант ичүү же жыныстык мамилени бир оор ибадатка байланыштыруу. Антсыз, төрт айга жетпеген жана өтө жеңил бир ибадатка байланыштырып кылынган ийла акыйкат эмес. Ийланын мөөнөтү, Курандын көрсөтмөсү боюнча төрт ай: “Аялдарынан ант менен жүз бурган кишилер үчүн төрт ай күтүү мөөнөтү бар. Эгерде (ушул мөөнөттүн ичинде аялдарына) кайтышса (болот). Анткени, Аллаh, күмөнсүз Кечиримдүү, Ырайымдуу. Эгерде талак кылууну максат кылган болушса, демек, албетте Аллаh Угуучу, Билүүчү” (Бакара сүрөсү, 226-227-аяттар).
Ийла түбөлүк да болушу мүмкүн. Төрт айдын ичинде аялы менен жыныстык мамиледе болсо, ийла (ант) бузулат.
Бул учурда эркек анттын кафаратын (төлөмүн) берет же ийла үчүн максат кылып койгон ибадатын жазана катары өтөйт.
Андан соң аялына кайтып, турмушун улантат. Эгерде төрт ай толгонго чейин аялына кайтпаса, баин (никесиз жараша албай турган) талак менен ажырашкан болот. Ийладан кайтуу жыныстык мамиле менен гана болот. “Мен ийладан кайттым”, дегендин өзү жетиштүү эмес. Эгерде жыныстык катнаш кыла албастык даражасында оорулуу болсо, ушул сөздөр да жетиштүү боло алат. Бирок түзөлгөндөн кийин кошулуусу шарт кылат (“Дамат”: 1/287; “Жавхара”: 2/79; “ДурарульХуккам”: 1/395).
Лиъан
(Эркектин аялын зынаада (ойноштукта) айыпташы)
Лиъан - сөздүктө каргыш айтуу. Шариятта болсо, эркек аялын башка менен жыныстык катнаш кылган, деп айыптоосунан пайда болгон маселе. Эгерде бул айыптоо төрт күбө менен далилденбесе, эркек менен аял казынын алдында ант ичишет. Бул “лиъан” деп аталат жана бул бир талактын себеби.
Исламда зынаанын өзү да, зынаада айыптаган доомат да арам. Ислам дининде эки тарапка тең жаза бар. Ислам мамлекетинде эркек аялына мейли ачык, мейли “бул бала
[14:30, 09.02.2016] ibragim: менден эмес” деп зынаа дооматында болсо, аял казыга кайрылып, өз укуктарын талап кылат. Эркек дооматын төрт күбө менен далилдей албаса, лиъанга (касамга) кайрылат жана казы ушуга карап өкүм чыгарат. Куранда бул маселеде мындайча айтылат:“Өздөрүнөн башка күбөлөрү болбой туруп, өз аялдарын (бузук деп) жаманатты кыла турган кишилердин ар бири өзүн шек-күмөнсүз ыраскөйлөрдөн деп, Аллаhтын атына төрт жолу күбөлүк бериши (зарыл). (Ал эркектин) бешинчи (күбөлүгү) эгер жалганчылардан болсо, үстүнө Аллаhтын каргышы (түшүүсүн сурамагы).
Андан (аялдан) азап-жазаны “Ал (күйөөсү) шеккүмөнсүз жалганчылардан”, деп, Аллаhтын атына төрт жолу күбөлүк бериши кайтарат” (Нур сүрөсү, 6-7-8-аяттар).
Аял дооматында туруп алса, күйөөсү да дооматын четке кагып, аял да дооматын далилдей албаса, лиъан түшөт.
Эрдин айып тагуусу же өзүнүн же аялынын далили менен доомат кылынса, тактап айтканда, дооматы далилденсе, лиъан жолуна кайрылат. Лиъанды биринчи эркек баштайт.
Касам ичүүнү каалабаса, жалган айткандыгын мойнуна алат же касам ичирүү үчүн камалат же лиъан айтып кутулат же түрмө жазасына тартылып, жемеленет. Эркек касам ичип, жемеден кутулса, анан аял касам ичүүдөн баш тартса, касам ичкенче камалат. Аял касам ичсе казы аларды ажыратат.
Лиъан айтуучулар эч качан бирге боло алышпайт, никеленишпейт.
Мутъа никеси жахилият (Исламдан мурунку илимсиздик) доорунан калган никенин формасы болуп, Исламдан мурунку жылдарда, негизинен согуш жылдары аялдарынан узак калган аскерлер үчүн мутъа никесине уруксат берилген эле. Хайбар согушуна чейин мубах (эрктүү) саналган бул нике кийин Пайгамбарыбыздын сүннөтү (жолу) менен тыюу салынып, арам кылынган. Мутъа никеси – бир нерсе (акы) берип ордуна белгилүү мөөнөткө чейин турмуш куруу. (“Islam ve Osmanli Hukukunda Efleme”: 36).
Эркек аялга кайрылып, “Мага беш айлык мөөнөткө турмушка чык”; же “Беш айлык акы төлөө менен сага үйлөндүм”, десе аял да аны кабыл алса, мутъа никеси байланат. Эл ичинде “ажам никеси” деген ат менен таанылган. Бул иш бузукулуктан башка нерсе эмес. Муну Расулуллоh (САВ) кескин түрдө тыйган. Сахабалардан, таабиъиндерден (сахабалардан кийинки аалымдардан) алардан кийинки мужтахид-аалымдардан бул никенин түрү кабыл алынган деген эч бир киши жок (Фатхуль-Кадир”: 2/384).
Мындай келишим аялды адал кылбайт, ажырашуу өкүмүнө да эшик ачпайт, зихар (окшотуу) да болбойт мурас акысын да бербейт. Аял эркекке, эркек аялга мураскор боло албайт
(“Фатава’и Каазихан”: 1/330). Мутъа никесинин мөөнөтүнүн азыкөбүндө эч кандай айырма жок. Бирок “Кыямат болгонго чейин, Дажжал чыкканга чейин сени никеме алдым”, сыяктуу сөз колдонулса, убактылуу шарты да өкүмсүз калат жана алар никенин башка шарттарын да ордуна коё алышса
(м: калың) никеси туура болот (“Фатаваи Каазихан”: 1/330).
Анткени ал убакытка (Кыяматка) чейин жашашы маалым эмес.
Азирети Алиден (Аллаh ыраазы болсун) риваят кылынган хадисте:
[14:26, 09.02.2016] ibragim: Азирети Али Ибн Аббаска (Аллаh алардан ыраазы болсун)
мындай деди: “Расулуллоh (САВ) мутъа никесин жана эшектин этин жемекти Хайбар (согушу бүткөн) алынган күнү тыйды” (Бухарий: 6/129;Насаи: 2/90; Муслим: 4/134). Расулуллоh (САВ) Автос (Макка алынган) жылы мутъа никесине үч жолу уруксат берген, анан тыйган (Муслим: 4/131).
Пайгамбарыбыз (САВ) мындай буйруган: “Эй инсандар, мен мутъа никеси менен аялдардан пайдаланууңарга уруксат берген элем. Күмөн жок, Аллаh Таала кыяматка чейин муну (мутъа никесин) такыр арам кылды (тыйды). Кимдин жанында мындай аялдардан болсо, дароо бошотсун жана берген нерселерин алардан кайтарып албасын” (“аль-Хидая”:
1/1950).
Төрт мазхабта тең мындай келишим (мутъа) четке кагылган. Шийит агымындагылардан башка бардык сунний Ислам аалымдары бул никенин арам экендиги боюнча бир пикирде (“аль-Мабсут”: 5/152; Фатхуль-Кадир”: 2/384 ; “БидаятульМужтахид”: 2/43). Ал тургай шийиттердин таанымал мазхабтарынан зайдиййа да мутъа никесинин арамдыгына ишенет жана бул туурасында ханафий аалымдары менен бир пикирде. Ахли суннат мазхабтарынын далилдери Куран жана сүннөт.
1. Куранда: Идда жана мурас жөнүндөгү өкүмдөрдүн мындай (мутъа) ыкма менен үйлөнүүгө байланышы жок.
Ошондуктан мындай никенин түрү, башка айтылган никелер сыяктуу арам. Шийиттер мутъа никесине Ниса сүрөсүнүн 24-аятын далил кылып келтиришет. Ал аят мындай: “Алардан
нике аркылуу пайдаланууңар менен аларга белгиленген калыңдарын бергиле!” Белгилүү Куран аалымы Ибн Жарий Табарий бул аяттын тафсиринде (түшүндүрмөсүндө) айтат:
аяттын мааниси: “Үйлөнсөңөр калыңын бергиле” дегени.
Анткени мутъа Пайгамбарыбыздын сүннөтү менен түбөлүк тыюу салынган. Ибн Вакий атасынан, ал чоң атасы Сабрадан риваят кылат: “Расулуллоh (САВ) “Бул аялдардан пайдалангыла”, деп буйруду. “Пайдалангыла” деген сөз[14:27, 09.02.2016] ibragim: Пайгамбарыбыздын (САВ) “үйлөнгүлө” деген мааниде болгон” (“Тафсиру Табарий”: 5/30).
Ыйык аяттагы “истамтаътум” т.а. “пайдалануу” -үйлөнүү маанисинде “акы” деген сөз – калың маанисинде келген (“Тафсиру Табарий”: 5/30).
2. Хадисте: Хадистер да никенин бул түрүнүн арам экендигин ачык көрсөтүп турат (“Бухарий: 6/129;Муслим: 4/132).
Мухаммад ибн Ханафийде Азирети Алиден (РА) риваят кылат: “Хайбар күнү Расулуллонун жарчысы: “Көңүл бургула, Аллаh жана анын Элчиси силерди убактылуу (мутъа) никеленүүдөн тыйды”, деп жар салды (“аль-Мабсут”: 5/153). Бул жөнүндөгү хадистердин көбү Азирети Алиден (РА) риваят кылынган абалда, Азирети Алиге (РА) махабат доосунда болгон шийит жана рофизийлердин мындай никени макул көрүшү илим жана акылга сыйбаган нерсе.
Бири-биринен кыз алуу (кайчы куда) шигар никесине киреби?
Шигар никеси. Азыркы учурда да кээде кыздарды же карындаштары бар эки эркек калың бербестен бири экинчисинин, экинчиси биринчисинин карындашын (же кызын) алып, үйлөнүшүүдө. Мындай нике важиб болгон калыңдын ташталышы жана аялдын укугунун жоголгондугуна себеп болгондуктан Расулуллоh (САВ):
“Исламда шигар нике жок”, деп, айткан (“Муслим: 4/139).
Сахабалар да бул нерседлен кабар беришет: “Расулуллоh (САВ) бизге шигар никесин тыйды” (“Бухарий: 6/128). Нике кыйылып жатканда, ар эки тараптын калыңы белгиленсе, бул нике шигар никеси болбойт. Шигар никесинде кыздар бири-биринин калыңы болуп кабыл алынат. (Ошондуктан шигар никеси тыйылган).
Бала асырап алуунун Исламдагы өкүмү
Ислам кароосуз, жардамга муктаж болгон балдарга ээлик кылып, аларга ар тараптуу көмөк көрсөтүүнү колдойт.
[14:28, 09.02.2016] ibragim: Бирок асыранды баланы дал өзүнүн эне-атасындай болуп өстүрүү жана өздөрүнүн фамилиясын берип, үй-бүлө мүчөлөрүнө кошуп, мураскор кылуу Исламда жок. Бул иш жахилият (Исламдан мурунку) адаттарынан. Мындай үлгүдө бала асыроо Аллаh Таалага каршы чыгуу. Төмөндөгү аят менен жогорудагыдай үлгүдө бала асыроого тыюу салынды:
“Мухаммад силерден эч бир кишинин атасы эмес, тескерисинче, ал Аллаhтын элчиси жана пайгамбарлардын соңкусу...” (Ахзаб сүрөсү, 40-аят). Расулуллоh (САВ): “Билип туруп, өз атасынан башканы ата тутканга бейиш арам”, деп айткан (“Жамиъус-Сагийр”: № 8370).
Пайгамбарыбыз (САВ) өзү да биринчи аялы Хадича (РА) тартуулаган Зайдды асырап алган эле. Ошондуктан “Зайд ибн Мухаммад” (“Мухаммад уулу Зайд”) деп аташчу. Кийин Аллаh Таала ошону менен мындай ата-балалыкка тыюу салды. “Аллаh эч бир кишинин ичине эки жүрөк кылган эмес, (ошондой эле) силер зихар кыла (аялын өз энесине окшото)
турган аялдарыңарды да силерге эне кылган эмес жана асыранды балдарыңарды да өз балаңар кылган эмес. Бул
(т.а. аялдарыңарды “эне”, асырандыңарды “балам” дешиңер) силердин оозуңардагы сөзүңөр. Жалгыз Аллаh акыйкатын айтат жана Анын Өзү (туура) жолго баштайт.
Аларды өз аттары менен чакыргыла. Ошол Аллаhтын алдында туура. Анан эгерде алардын аталарын билбесеңер, анда (алар) силердин диндеш туугандарыңар жана досторуңар. ..” (Ахзаб сүрөсү, 4-5-аяттар).
Мына ушул аят түшкөндө, Зайдды “Ибн Хариса” – “Харисанын уулу” дей турган болушту.
Асырап алган балага өз кызын никелеп, кыз болсо өз уулуна үйлөндүрүүгө болот.
Аллаh Таала айтты: “(Эй Мухаммад (САВ), ) Эстегин, Аллаh (Исламга туура жол кылуу менен) мээримдүүлүк кылган жана сен (кулдуктан азат кылып, өзүңө уул кылып алуу менен) мээримдүүлүк кылган кишиге (т.а. Зайд бин Харисага): “Жубайыңды өз жаныңда кармагын (талак[14:28, 09.02.2016] ibragim: кылганга шашылбагын), Аллаhтан корккун”, деп, Аллаhка ашкере кылуучу болгон нерсени ичиңе жашырган элең жана Аллаhтан коркууң ылайык болсо да, сен адамдардан (ушак кылуусунан) корккон элең. Анан Зайд андан (Зейнептен) муктаждыгын бүтүргөн (талак кылгандан) соң, Биз сени ага (Зейнепке) үйлөндүрдүк. Момундарга асыранды балдары өз аялдарынан муктаждыгын бүтүргөндөн (талак кылгандан) соң, алардын (аялдарына үйлөнүүдө) машакат-тоскоолдук болбошу үчүн (ушундай)
кылдык. Аллаhтын буйрук-каалоосу аткарылуучу болду”
(Ахзаб сүрөсү, 37-аят). Асыранды балдар тек-насап тарабынан жакын болушпаса, чоочундар сыяктуу. Асыранды уулга өз кызын никелесе болот. Эгерде асырандысы кыз бала болсо, өзү да үйлөнсө болот же уулуна алып берсе болот. Асыранды уул талак кылган аялга иддасы бүткөндөн соң, асырап алган киши үйлөнсө болот (“Истилахал Фикхия Комус”: 2/431).
Жуучунун үстүнөн жуучу түшүүгө болобу?
Расуллуллоh (САВ) айтты: “Силерден бириңер диндеш тууганыңардын жуучуларынын үстүнө жуучу түшпөсүн.
Жуучу жиберген андан биринчи баш тартканга чейин же өзү уруксат бергенге чейин” (“Булугуль- Марам”: 3/246).
Ийла
(Аялына жакындык кылбоого ант ичүү)
“Ийла” – ант менен бир нерседен кечүү, таштоо.
Шариятта болсо, төрт ай же андан да көбүрөөк мөөнөткө чейин аялына жакындык кылбоого Аллаhтын аты менен ант ичүү. Төрт айдан аз мөөнөткө касам ичүү ийла болуп саналбайт. Ийланын себеби эр-аялдын үй-бүлө келишпестиги. Эркек ийланы хикмат сыпатында колдонсо болот. Ийланын шарты эркектин талакка кадыр болушу жана аялдын да никелүү болушу. Жаш баланын жана жиндинин ийласы жарабайт.
[14:29, 09.02.2016] ibragim: Ийланын түркүгү аялы менен жыныстык катнашта болбоого ант ичүү же жыныстык мамилени бир оор ибадатка байланыштыруу. Антсыз, төрт айга жетпеген жана өтө жеңил бир ибадатка байланыштырып кылынган ийла акыйкат эмес. Ийланын мөөнөтү, Курандын көрсөтмөсү боюнча төрт ай: “Аялдарынан ант менен жүз бурган кишилер үчүн төрт ай күтүү мөөнөтү бар. Эгерде (ушул мөөнөттүн ичинде аялдарына) кайтышса (болот). Анткени, Аллаh, күмөнсүз Кечиримдүү, Ырайымдуу. Эгерде талак кылууну максат кылган болушса, демек, албетте Аллаh Угуучу, Билүүчү” (Бакара сүрөсү, 226-227-аяттар).
Ийла түбөлүк да болушу мүмкүн. Төрт айдын ичинде аялы менен жыныстык мамиледе болсо, ийла (ант) бузулат.
Бул учурда эркек анттын кафаратын (төлөмүн) берет же ийла үчүн максат кылып койгон ибадатын жазана катары өтөйт.
Андан соң аялына кайтып, турмушун улантат. Эгерде төрт ай толгонго чейин аялына кайтпаса, баин (никесиз жараша албай турган) талак менен ажырашкан болот. Ийладан кайтуу жыныстык мамиле менен гана болот. “Мен ийладан кайттым”, дегендин өзү жетиштүү эмес. Эгерде жыныстык катнаш кыла албастык даражасында оорулуу болсо, ушул сөздөр да жетиштүү боло алат. Бирок түзөлгөндөн кийин кошулуусу шарт кылат (“Дамат”: 1/287; “Жавхара”: 2/79; “ДурарульХуккам”: 1/395).
Лиъан
(Эркектин аялын зынаада (ойноштукта) айыпташы)
Лиъан - сөздүктө каргыш айтуу. Шариятта болсо, эркек аялын башка менен жыныстык катнаш кылган, деп айыптоосунан пайда болгон маселе. Эгерде бул айыптоо төрт күбө менен далилденбесе, эркек менен аял казынын алдында ант ичишет. Бул “лиъан” деп аталат жана бул бир талактын себеби.
Исламда зынаанын өзү да, зынаада айыптаган доомат да арам. Ислам дининде эки тарапка тең жаза бар. Ислам мамлекетинде эркек аялына мейли ачык, мейли “бул бала
[14:30, 09.02.2016] ibragim: менден эмес” деп зынаа дооматында болсо, аял казыга кайрылып, өз укуктарын талап кылат. Эркек дооматын төрт күбө менен далилдей албаса, лиъанга (касамга) кайрылат жана казы ушуга карап өкүм чыгарат. Куранда бул маселеде мындайча айтылат:“Өздөрүнөн башка күбөлөрү болбой туруп, өз аялдарын (бузук деп) жаманатты кыла турган кишилердин ар бири өзүн шек-күмөнсүз ыраскөйлөрдөн деп, Аллаhтын атына төрт жолу күбөлүк бериши (зарыл). (Ал эркектин) бешинчи (күбөлүгү) эгер жалганчылардан болсо, үстүнө Аллаhтын каргышы (түшүүсүн сурамагы).
Андан (аялдан) азап-жазаны “Ал (күйөөсү) шеккүмөнсүз жалганчылардан”, деп, Аллаhтын атына төрт жолу күбөлүк бериши кайтарат” (Нур сүрөсү, 6-7-8-аяттар).
Аял дооматында туруп алса, күйөөсү да дооматын четке кагып, аял да дооматын далилдей албаса, лиъан түшөт.
Эрдин айып тагуусу же өзүнүн же аялынын далили менен доомат кылынса, тактап айтканда, дооматы далилденсе, лиъан жолуна кайрылат. Лиъанды биринчи эркек баштайт.
Касам ичүүнү каалабаса, жалган айткандыгын мойнуна алат же касам ичирүү үчүн камалат же лиъан айтып кутулат же түрмө жазасына тартылып, жемеленет. Эркек касам ичип, жемеден кутулса, анан аял касам ичүүдөн баш тартса, касам ичкенче камалат. Аял касам ичсе казы аларды ажыратат.
Лиъан айтуучулар эч качан бирге боло алышпайт, никеленишпейт.
#84 11 February 2016 - 21:01
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[14:39, 11.02.2016] ibragim: Зихар (окшотуу)
“Зихар” сөзү сырт, арт, же сыртты окшотуу маанисин түшүндүрөт. Шариятта болсо, балагат жашына жеткен эркек аялын же аялынын башын, мойнун, жүзүн, денесин жарымын, же үчтөн бирин энесинин, эжесинин, карындашынын, кайненесинин, демек махрамдарынын (ага никеси арамдардын) биринин кароо арам болгон бир мүчөсүнө окшотуусу (“Дамат”: 1/283; “Жавхара”: 2/81). Зихар Куран жана хадис менен далилденген. Куранда мындайча
[14:39, 11.02.2016] ibragim: айтылат: “Араларыңардагы өз аялдарын зихар кыла тургандардын (зихар кылынган аялдары) алардын энелери эмес. Аларды төрөгөндөрү гана алардын энелери. Шеккүмөнсүз, алар сөздүн кайтарылганын жана жалганын айтышууда. (Бирок) Аллаh, күмөнсүз Өтүп жиберүүчүКечирүүчү.
Өз аялдарын зихар кылып, анан айткан сөздөрүнөн кайткандар (моюндарына эр-аял) кошулууларынан мурда бир кулду азат кылуу (милдети) бар. Бул силерге сабак болот. Аллаh – кылып жаткан ишиңерден Кабардар.
Эгер ким (азат кылуу үчүн кул) таба албаса (моюндарына эр-аял) кошулууларынан мурда үзгүлтүксүз эки ай орозо тутуу (милдети) бар. Ал эми ким орозого тутууга кадыр болбосо (анын мойнунда) алтымыш кедейге тамак берүү (милдети) бар. Бул (өкүмдөр) силер Аллаh жана анын пайгамбарына ыйман келтирүүңөр үчүн
(түшүрүлдү). ..” (Мужадала сүрөсү, 2-3-4-аяттар).
Салама ибн Сахрдан риваят кылынган хадисте да зихар жана анын каффараты (жазанасы) түшүндүрүлгөн (“ат-Тааж”:
2/353).
Зихар жахилият (Исламдан мурунку) доордогу талактын үлгүсү. Ислам ийланы алды, зихарды четке какты. Зихар кылганга каффарат берүүнү буйруду.
Тек, эмчектештик же үйлөнүү жолу менен махрам (никеленүүгө арам) болгон аялдын каралышы арам болгон жерлери анын сырты, курсагы, сандары жана жыныстык мүчөлөрү. Аялынын мүчөлөрүн ушул мүчөлөргө окшотуу – зихар болот. Же махрамынын жарымы, үчтөн бири сыяктуу жерине окшотуу да зихар болот (“Жавхара”: 2/83; “Дамат”: 1/283).
Бир эркек аялын өз энесине, эмген энесине же кайненесине, уулунун аялына, өз эже-карындашына, тайежесине, атасынын эже-карындашына окшотсо, зихар болот. Ал эми балдызына окшотсо, зихар болбойт. Анткени алардын махрамдыгы (никеге арамдыгы) түбөлүк эмес.
(“Хукукул-Исламия”: 2/312). Зихар – адалды арамга окшотуу. Бул[14:40, 11.02.2016] ibragim: окшотуу зихардын шарты. Мисалы, бир эркек аялына:
“Сенин артың апамдын артындай, же сенин сандарың апамдын же апаңдын сандарындай, сенин жыныстык мүчөң апамдын жыныстык мүчөсүндөй” десе, зихар кылган (окшоткон) болот. Каффарат (төлөм) бермейинче аялына жакындык кылбайт. Жакындык кылуу арам, т.а. жыныстык катнаш кылса, арам ишти кылган болот (“Жавхара”: 2/84;
“Дамат”: 1/283).
Зихардын өкүмү
Жогоруда баяндалган сөздөр менен аялын зихар кылган кишиге аялы менен кошулуусу арам болот. Зихардын каффаратын төлөбөстөн мурда аялына жакындашпайт, өппөйт (дүлүгүү менен). Каффаратты өтөгөндөн кийин гана бул иштер адал болот. Каффарат бербестен бул иштерди жасаса, күнөөкөр болот (“Дураруль- Хуккам”: 1/393; “аль-Хидая”: 2/21).
Кээ бир сөздөр бар, айтылуу ниетине карап маани чыгарылат. Эркек аялына: “Сен бүтүндөй энеме окшошсуң” же “энең сыяктуусуң”- десе, андан эмнени максат кылгандыгы суралат. “Мен бул сөздөр менен энемден көргөн көркөм же энесинен көргөн жаман пейилдерин ойлоп айттым десе, зихар болбойт. Мындай деген адамдан зихардыбы, талактыбы же мүнөздө окшотуубу – эмнени көздөгөнү суралат (“аль-Хидая”; “Жавхара”: 2/83).
Зихар мүнөздү, пейилди окшотуу эмес, мүчөлөрдү окшотуу. Эгерде эркек аялынын бир мүчөсүн энесинин, эжекарындашынын, кайненесинин кароого боло турган мүчөсүнө, мисалы, жүзүнө, колуна окшотсо зихар болбойт
(Билман. “Ислам Илму Хал”: 2/33).
Алсыздык (оору) же семиздикти окшотуу
Бир эркек ооруну же семиздикти оюнда максат кылып:
“Сенин сыртың (же бутуң) энемдин (же энеңдин) сыртына (же бутуна) окшойт”, десе, зихардын каффараты милдет болот (Билман. “Ислам Илму Хал”: 2/33).
[14:40, 11.02.2016] ibragim: Эркек аялын “энем-кызым”, аялы да күйөөсүн “уулум-атам” десе болобу?
Эгерде эркек аялына “энем”, “кызым”, “сен менин энемсиң”, “кызымсың” десе, зихар болбойт. Бирок аялына мындай деп кайрылышы арамга жакын макрух (“ХукукульИсламия”: 2/314). Аял күйөөсүнө “уулум”, “атам”, деп кайрылуусу да арамга жакын макрух.
Шарттуу зихар да болот. Эгерде эркек аялына: “Балан жерге барсаң, менин энем сыяктуусуң”, десе, шарт орундалган учурда зихар болот (“Хукукуль- Исламия”: 2/315).
Эгерде эркек аялына: “Сен мага бир күн (же “бир ай” же “бир жыл”) энем сыяктуусуң” десе, убактылуу зихар болот
(“Хукукуль- Исламия”: 2/317).
Рух (жан), баш, көз сыяктуу мүчөлөргө окшотуу менен зихар максат кылынбаса, зихар болбойт. Анткени бул сөздөр менен, негизинен, мүнөз максат кылынат. “Сен менин энеме окшошсуң” же энем сыяктуусуң” деген сөздөр да ушу сыяктуу. бул сөздөр менен талак, зихар ниет кылынбаса, талак, зихар пайда болбойт (“Хукукуль- Исламия”: 2/311).
Аялын эркекке окшоштурса, зихар болобу?
Эркек аялын өз атасынын же уулунун бир мүчөсүнө же артына окшотсо, зихар болбойт. Анткени зихар туурасындагы аят аялдарга окшотуу жөнүндө. Бирок Имам Мухаммаддын пикири боюнча, зихар пайда болот (“ХукукульИсламия”: 2/313).
Аял күйөөсүн өз атасына же уулуна окшотсо...?
Зихар аялдын күйөөсүн окшотуу менен да пайда болот.
Болгону бул зихар эркектин зихары сыяктуу эмес. Эгерде аял күйөөсүнө: “Менимче, сенин артың атамдын артына же уулумдун артына окшойт”- десе, зихар болбойт. Аялдын зихары бир гана күйөөсүнө: “Сенин жыныстык мүчөң атамдын же уулумдун жыныстык мүчөсүнө окшойт” (т.а., “жыныстык мүчөсү сыяктуу”) десе, зихар пайда болот[14:41, 11.02.2016] ibragim: (“Жавхара”: 2/83). Башка мүчөлөр эмес, жыныстык мүчө гана окшотулса, аял тараптан да зихар пайда болот. Бул пикир Имам Абу Юсуф, зухрий, Авзаийнин пикири. Имам Аъзам менен Имам Мухаммаддын пикири боюнча, аялдын окшотуусу менен зихар пайда болбойт (“Жавхара”: 2/83;
“Хукукуль-Исламия”: 2/313).
Имам Ахмаддын пикири боюнча, мындай окшотуу үчүн касамдын каффараты (төлөмү) керек “Хукукуль-Исламия”: 2/314).
Мындай окшотуунун кереги жок.
Зихардын каффараты (жазанасы)
Бир кулду азаттыка чыгаруу. Эгерде буга мүмкүн болбосо, алтымыш күн үзгүлтүксүз орозо тутуу. Буга да кадыр болбосо, алтымыш жардыны тойгузуу (Мужадала сүрөсү,
4-аят).
Зихарда нике бузулбайт. Зихар менен жүзөөгө келген арамдык каффарат менен кетет жана ал жогоруда саналган үч жолдон башка жол менен жоюлбайт. Ал тургай зихар кылган аялын каффарат (төлөм) бербестен туруп талак кылса да зихар жоюлбайт, зихар себептүү жүзөөгө чыккан арамдык ортодон көтөрүлөт (“Дураруль- Хуккам”:1/324; “аль-Хидая”: 2/22).
Сахабалардан бири аялын зихар кылгандан соң, ПАйгамбарыбызга (САВ) келип сурады: “Мен каффарат бербестен мурда аялым менен жыныстык катнашта болдум”, деди. Расулуллоh (САВ): “Аллаhтын буйругун аткармайынча (каффаратты төлөмөйүнчө), аялыңа жакындашпа”- деди.
(Субулус-Салам”: 3/290).
Халала же тахлил (адалдоо)
Куран Каримде мындай айтылат: “Эми, эгер аны (үч)
талак кылгандан соң болсо, тээ ал аял башка эркек менен турмуш курмайынча (баштагы күйөөсүнө никеленүү) адал болбойт. Андан соң эгерде (кийинки күйөөсү да) талак кылса, анда Аллаh буйруган мыйзамдарды аткарууга ишенишсе, (ал аял баштагы күйөөсү менен) бири-бирине
[14:42, 11.02.2016] ibragim: кайтууларынын (кайрадан никеленүүлөрүнүн) күнөөсү жок”
(Бакара сүрөсү, 230).
Ортодо бир эрге тийип чыгуусу халала же тахлил (адалдоо) деп аталат.
Бул аятта өкүм бүтүндөй ачык көрсөтүлгөн. Эркек аялын эки талак кылгандан соң дагы талак кылса, жогорудагы аят боюнча, башка күйөөгө тиймейинче жана андан бүтүндөй ажырашмайынча баштагы күйөөсүнө кайта албайт. Кайра турмуш куруу үчүн мына бул төмөндөгү шарттар болушу керек:
1. Ажырашкан аял идда мөөнөтүн толук бүтүрөт
(Бакара, 228).
2. Башка эркекке туура нике менен турмушка чыгуу (убактылуу нике ниети менен эмес).
3. Турмушка чыккандан соң, жаңы күйөөсү менен жыныстык катнаш кылат.
4. Экинчи күйөөсү өз каалоосу менен талак берген же өлгөн болсо.
5. Үй-бүлө бирдигин түзүүгө каниет келтиргендеринен кийин кайра турмуш курууга болот. Аятта ушул шарт бар
(Бакара, 230).
7. Кийинки күйөөсүнөн ажырашкандан кийин да иддасын толук өтөйт.
8. Шарият өлчөмдөрү ичинде ушул нерселерден кийин гана биринчи күйөөсү менен кайрадан турмуш курууга болот.
Исламдын өкүмү ушундай. Шаръий халала ушундай.
Тактап айтканда экинчи күйөөгө чыгуу бир түндүк же бир сааттык шаръий амал, биринчисине кайтуу үчүн жол эмес, чыныгы турмуш куруу ниети менен үйлөнүшү керек.
Расулуллоh (САВ): Халала кылганга да кылдырганга да Аллаhтын каргышы болсун!” деген (Абу Давуд. “Никах”: 14;
Тирмизий. “Никах”: 28). Ибн Аббас (РА) халала жөнүндө сураганда, Пайгамбарыбыздын (САВ) мындай берген жооптору бар: “Колдон колго өткөн нике жарабайт. Үйлөнүү (чыныгы) каалоо менен болот. Аллаhтын китеби менен[14:42, 11.02.2016] ibragim: эрмек кылынбайт. Эркек аялдын кынынан лаззат (ырахат) алмайынча нике болбойт” (“ат-Тааж”: 2/313).
Расулуллоh (САВ) халала кылган эркекти аманатка коюлган текеге салыштырган: “Силерге иштетүүгө алынган текеден кабар берейинби?” “Ооба, о, Аллаhтын элчиси” дешкенде, Пайгамбарыбыз (САВ): “Халала кылган эркек”, деген (Ибн Маажа. “Никах”: 33).
Бир киши Азирети Умардын (РА) уулунан убактылуу нике менен халаланын өкүмүн сурады Азирети Умардын уулу Абдуллоh мындай жооп берди: “Нике каалоо менен гана болот. Биз Пайгамбарыздын учурунда мындай үйлөнүүнү зынаа деп саначуубуз” (Тафсир Ибн Касир”: 1/280).
Азирети Умар (РА): Мага халала кылганды, өзү үчүн халала кылдырганды да алып келишсе, ташбараң кылдырып өлтүрмөкмүн”, деген (Умдатуль-Кари: 9/541).
Экинчи үйлөнүү нике менен гана эмес, жыныстык катнашуу менен да болушу керек. Аиша розияллоху анхадан мындай риваят кылынат: “Рифаъа Курозийнин аялы Пайгамбарыбыздын (САВ) алдына келип: “Мен Рифаъанын никесинде элем. Ал мени коё берди, бекем талак берди.
Кийин Абдурахман бин Забирге турмушка чыктым. Анын эркектиги кийиминин жиби сыяктуу”, деди. Пайгамбарыбыз (САВ): “Сен Рифаъага кайтмакчысыңбы? ” деп сурады. Аял ооба, деп жооп кылды. Пайгамбарыбыз (САВ): “Эч качан!
Сен анын уругунан, ал да сенин кыныңдан татмайынча болбойт”, деди (Бухарий. “Либас”: 23; Абу Давуд. “Талак”: 49).
Ал аял абалын түшүндүрүп турган учурда Азирети Абу Бакр да Пайгамбарыбыздын (САВ) жанында эле. Ичкери кирүүгө уруксат күтүп турган Холид бин Аас аялдын сөздөрүнө ачууланып, Азрети Абу Бакрга (РА):
“Пайгамбарыбыздын (САВ) алдында бул аялдын мындай сөздөрдү айтып жаткандыгын уккан жоксуңбу?” деди.
(“Умдатуль- Кари”: 9/540). Сахабалар Пайгамбарыбыздын (САВ)
алдында мындай маселелерди мындай жол менен сураганына чыдап тура алышпаган.
[14:43, 11.02.2016] ibragim: Адалдоо шарты менен кыйылган нике мазхаб имамдарынын көбүнүн пикири боюнча арам, кээ бирлеринин пикиринде, арамга жакын макрух (“Умдатуль- Кари”: 9/540;
“Фатхуль-Кадир”: 3/178). Анткени ахли суннат боюнча убактылуу нике жарабайт (“Аль-Хидая”: 1/190). Бир да аалым мындай никени адал деген эмес. Арамга жакын макрух да азапты чакыра турган күнөө (“Умдатуль- Кари”: 9/541
Аял биринчи жана экинчи күйөөсүнөн ажырашкандан кийин, идда ичинде мөөнөтүн күтүшү шарт. Жогоруда саналган шарттарга да ылайык болгон абалда гана баштагы күйөөсүнө кайта алат. Ошондуктан, бул нике кээ бир Ислам душмандарынын айтканы сыяктуу, бир түндүк же бир сааттык нике эмес...
“Зихар” сөзү сырт, арт, же сыртты окшотуу маанисин түшүндүрөт. Шариятта болсо, балагат жашына жеткен эркек аялын же аялынын башын, мойнун, жүзүн, денесин жарымын, же үчтөн бирин энесинин, эжесинин, карындашынын, кайненесинин, демек махрамдарынын (ага никеси арамдардын) биринин кароо арам болгон бир мүчөсүнө окшотуусу (“Дамат”: 1/283; “Жавхара”: 2/81). Зихар Куран жана хадис менен далилденген. Куранда мындайча
[14:39, 11.02.2016] ibragim: айтылат: “Араларыңардагы өз аялдарын зихар кыла тургандардын (зихар кылынган аялдары) алардын энелери эмес. Аларды төрөгөндөрү гана алардын энелери. Шеккүмөнсүз, алар сөздүн кайтарылганын жана жалганын айтышууда. (Бирок) Аллаh, күмөнсүз Өтүп жиберүүчүКечирүүчү.
Өз аялдарын зихар кылып, анан айткан сөздөрүнөн кайткандар (моюндарына эр-аял) кошулууларынан мурда бир кулду азат кылуу (милдети) бар. Бул силерге сабак болот. Аллаh – кылып жаткан ишиңерден Кабардар.
Эгер ким (азат кылуу үчүн кул) таба албаса (моюндарына эр-аял) кошулууларынан мурда үзгүлтүксүз эки ай орозо тутуу (милдети) бар. Ал эми ким орозого тутууга кадыр болбосо (анын мойнунда) алтымыш кедейге тамак берүү (милдети) бар. Бул (өкүмдөр) силер Аллаh жана анын пайгамбарына ыйман келтирүүңөр үчүн
(түшүрүлдү). ..” (Мужадала сүрөсү, 2-3-4-аяттар).
Салама ибн Сахрдан риваят кылынган хадисте да зихар жана анын каффараты (жазанасы) түшүндүрүлгөн (“ат-Тааж”:
2/353).
Зихар жахилият (Исламдан мурунку) доордогу талактын үлгүсү. Ислам ийланы алды, зихарды четке какты. Зихар кылганга каффарат берүүнү буйруду.
Тек, эмчектештик же үйлөнүү жолу менен махрам (никеленүүгө арам) болгон аялдын каралышы арам болгон жерлери анын сырты, курсагы, сандары жана жыныстык мүчөлөрү. Аялынын мүчөлөрүн ушул мүчөлөргө окшотуу – зихар болот. Же махрамынын жарымы, үчтөн бири сыяктуу жерине окшотуу да зихар болот (“Жавхара”: 2/83; “Дамат”: 1/283).
Бир эркек аялын өз энесине, эмген энесине же кайненесине, уулунун аялына, өз эже-карындашына, тайежесине, атасынын эже-карындашына окшотсо, зихар болот. Ал эми балдызына окшотсо, зихар болбойт. Анткени алардын махрамдыгы (никеге арамдыгы) түбөлүк эмес.
(“Хукукул-Исламия”: 2/312). Зихар – адалды арамга окшотуу. Бул[14:40, 11.02.2016] ibragim: окшотуу зихардын шарты. Мисалы, бир эркек аялына:
“Сенин артың апамдын артындай, же сенин сандарың апамдын же апаңдын сандарындай, сенин жыныстык мүчөң апамдын жыныстык мүчөсүндөй” десе, зихар кылган (окшоткон) болот. Каффарат (төлөм) бермейинче аялына жакындык кылбайт. Жакындык кылуу арам, т.а. жыныстык катнаш кылса, арам ишти кылган болот (“Жавхара”: 2/84;
“Дамат”: 1/283).
Зихардын өкүмү
Жогоруда баяндалган сөздөр менен аялын зихар кылган кишиге аялы менен кошулуусу арам болот. Зихардын каффаратын төлөбөстөн мурда аялына жакындашпайт, өппөйт (дүлүгүү менен). Каффаратты өтөгөндөн кийин гана бул иштер адал болот. Каффарат бербестен бул иштерди жасаса, күнөөкөр болот (“Дураруль- Хуккам”: 1/393; “аль-Хидая”: 2/21).
Кээ бир сөздөр бар, айтылуу ниетине карап маани чыгарылат. Эркек аялына: “Сен бүтүндөй энеме окшошсуң” же “энең сыяктуусуң”- десе, андан эмнени максат кылгандыгы суралат. “Мен бул сөздөр менен энемден көргөн көркөм же энесинен көргөн жаман пейилдерин ойлоп айттым десе, зихар болбойт. Мындай деген адамдан зихардыбы, талактыбы же мүнөздө окшотуубу – эмнени көздөгөнү суралат (“аль-Хидая”; “Жавхара”: 2/83).
Зихар мүнөздү, пейилди окшотуу эмес, мүчөлөрдү окшотуу. Эгерде эркек аялынын бир мүчөсүн энесинин, эжекарындашынын, кайненесинин кароого боло турган мүчөсүнө, мисалы, жүзүнө, колуна окшотсо зихар болбойт
(Билман. “Ислам Илму Хал”: 2/33).
Алсыздык (оору) же семиздикти окшотуу
Бир эркек ооруну же семиздикти оюнда максат кылып:
“Сенин сыртың (же бутуң) энемдин (же энеңдин) сыртына (же бутуна) окшойт”, десе, зихардын каффараты милдет болот (Билман. “Ислам Илму Хал”: 2/33).
[14:40, 11.02.2016] ibragim: Эркек аялын “энем-кызым”, аялы да күйөөсүн “уулум-атам” десе болобу?
Эгерде эркек аялына “энем”, “кызым”, “сен менин энемсиң”, “кызымсың” десе, зихар болбойт. Бирок аялына мындай деп кайрылышы арамга жакын макрух (“ХукукульИсламия”: 2/314). Аял күйөөсүнө “уулум”, “атам”, деп кайрылуусу да арамга жакын макрух.
Шарттуу зихар да болот. Эгерде эркек аялына: “Балан жерге барсаң, менин энем сыяктуусуң”, десе, шарт орундалган учурда зихар болот (“Хукукуль- Исламия”: 2/315).
Эгерде эркек аялына: “Сен мага бир күн (же “бир ай” же “бир жыл”) энем сыяктуусуң” десе, убактылуу зихар болот
(“Хукукуль- Исламия”: 2/317).
Рух (жан), баш, көз сыяктуу мүчөлөргө окшотуу менен зихар максат кылынбаса, зихар болбойт. Анткени бул сөздөр менен, негизинен, мүнөз максат кылынат. “Сен менин энеме окшошсуң” же энем сыяктуусуң” деген сөздөр да ушу сыяктуу. бул сөздөр менен талак, зихар ниет кылынбаса, талак, зихар пайда болбойт (“Хукукуль- Исламия”: 2/311).
Аялын эркекке окшоштурса, зихар болобу?
Эркек аялын өз атасынын же уулунун бир мүчөсүнө же артына окшотсо, зихар болбойт. Анткени зихар туурасындагы аят аялдарга окшотуу жөнүндө. Бирок Имам Мухаммаддын пикири боюнча, зихар пайда болот (“ХукукульИсламия”: 2/313).
Аял күйөөсүн өз атасына же уулуна окшотсо...?
Зихар аялдын күйөөсүн окшотуу менен да пайда болот.
Болгону бул зихар эркектин зихары сыяктуу эмес. Эгерде аял күйөөсүнө: “Менимче, сенин артың атамдын артына же уулумдун артына окшойт”- десе, зихар болбойт. Аялдын зихары бир гана күйөөсүнө: “Сенин жыныстык мүчөң атамдын же уулумдун жыныстык мүчөсүнө окшойт” (т.а., “жыныстык мүчөсү сыяктуу”) десе, зихар пайда болот[14:41, 11.02.2016] ibragim: (“Жавхара”: 2/83). Башка мүчөлөр эмес, жыныстык мүчө гана окшотулса, аял тараптан да зихар пайда болот. Бул пикир Имам Абу Юсуф, зухрий, Авзаийнин пикири. Имам Аъзам менен Имам Мухаммаддын пикири боюнча, аялдын окшотуусу менен зихар пайда болбойт (“Жавхара”: 2/83;
“Хукукуль-Исламия”: 2/313).
Имам Ахмаддын пикири боюнча, мындай окшотуу үчүн касамдын каффараты (төлөмү) керек “Хукукуль-Исламия”: 2/314).
Мындай окшотуунун кереги жок.
Зихардын каффараты (жазанасы)
Бир кулду азаттыка чыгаруу. Эгерде буга мүмкүн болбосо, алтымыш күн үзгүлтүксүз орозо тутуу. Буга да кадыр болбосо, алтымыш жардыны тойгузуу (Мужадала сүрөсү,
4-аят).
Зихарда нике бузулбайт. Зихар менен жүзөөгө келген арамдык каффарат менен кетет жана ал жогоруда саналган үч жолдон башка жол менен жоюлбайт. Ал тургай зихар кылган аялын каффарат (төлөм) бербестен туруп талак кылса да зихар жоюлбайт, зихар себептүү жүзөөгө чыккан арамдык ортодон көтөрүлөт (“Дураруль- Хуккам”:1/324; “аль-Хидая”: 2/22).
Сахабалардан бири аялын зихар кылгандан соң, ПАйгамбарыбызга (САВ) келип сурады: “Мен каффарат бербестен мурда аялым менен жыныстык катнашта болдум”, деди. Расулуллоh (САВ): “Аллаhтын буйругун аткармайынча (каффаратты төлөмөйүнчө), аялыңа жакындашпа”- деди.
(Субулус-Салам”: 3/290).
Халала же тахлил (адалдоо)
Куран Каримде мындай айтылат: “Эми, эгер аны (үч)
талак кылгандан соң болсо, тээ ал аял башка эркек менен турмуш курмайынча (баштагы күйөөсүнө никеленүү) адал болбойт. Андан соң эгерде (кийинки күйөөсү да) талак кылса, анда Аллаh буйруган мыйзамдарды аткарууга ишенишсе, (ал аял баштагы күйөөсү менен) бири-бирине
[14:42, 11.02.2016] ibragim: кайтууларынын (кайрадан никеленүүлөрүнүн) күнөөсү жок”
(Бакара сүрөсү, 230).
Ортодо бир эрге тийип чыгуусу халала же тахлил (адалдоо) деп аталат.
Бул аятта өкүм бүтүндөй ачык көрсөтүлгөн. Эркек аялын эки талак кылгандан соң дагы талак кылса, жогорудагы аят боюнча, башка күйөөгө тиймейинче жана андан бүтүндөй ажырашмайынча баштагы күйөөсүнө кайта албайт. Кайра турмуш куруу үчүн мына бул төмөндөгү шарттар болушу керек:
1. Ажырашкан аял идда мөөнөтүн толук бүтүрөт
(Бакара, 228).
2. Башка эркекке туура нике менен турмушка чыгуу (убактылуу нике ниети менен эмес).
3. Турмушка чыккандан соң, жаңы күйөөсү менен жыныстык катнаш кылат.
4. Экинчи күйөөсү өз каалоосу менен талак берген же өлгөн болсо.
5. Үй-бүлө бирдигин түзүүгө каниет келтиргендеринен кийин кайра турмуш курууга болот. Аятта ушул шарт бар
(Бакара, 230).
7. Кийинки күйөөсүнөн ажырашкандан кийин да иддасын толук өтөйт.
8. Шарият өлчөмдөрү ичинде ушул нерселерден кийин гана биринчи күйөөсү менен кайрадан турмуш курууга болот.
Исламдын өкүмү ушундай. Шаръий халала ушундай.
Тактап айтканда экинчи күйөөгө чыгуу бир түндүк же бир сааттык шаръий амал, биринчисине кайтуу үчүн жол эмес, чыныгы турмуш куруу ниети менен үйлөнүшү керек.
Расулуллоh (САВ): Халала кылганга да кылдырганга да Аллаhтын каргышы болсун!” деген (Абу Давуд. “Никах”: 14;
Тирмизий. “Никах”: 28). Ибн Аббас (РА) халала жөнүндө сураганда, Пайгамбарыбыздын (САВ) мындай берген жооптору бар: “Колдон колго өткөн нике жарабайт. Үйлөнүү (чыныгы) каалоо менен болот. Аллаhтын китеби менен[14:42, 11.02.2016] ibragim: эрмек кылынбайт. Эркек аялдын кынынан лаззат (ырахат) алмайынча нике болбойт” (“ат-Тааж”: 2/313).
Расулуллоh (САВ) халала кылган эркекти аманатка коюлган текеге салыштырган: “Силерге иштетүүгө алынган текеден кабар берейинби?” “Ооба, о, Аллаhтын элчиси” дешкенде, Пайгамбарыбыз (САВ): “Халала кылган эркек”, деген (Ибн Маажа. “Никах”: 33).
Бир киши Азирети Умардын (РА) уулунан убактылуу нике менен халаланын өкүмүн сурады Азирети Умардын уулу Абдуллоh мындай жооп берди: “Нике каалоо менен гана болот. Биз Пайгамбарыздын учурунда мындай үйлөнүүнү зынаа деп саначуубуз” (Тафсир Ибн Касир”: 1/280).
Азирети Умар (РА): Мага халала кылганды, өзү үчүн халала кылдырганды да алып келишсе, ташбараң кылдырып өлтүрмөкмүн”, деген (Умдатуль-Кари: 9/541).
Экинчи үйлөнүү нике менен гана эмес, жыныстык катнашуу менен да болушу керек. Аиша розияллоху анхадан мындай риваят кылынат: “Рифаъа Курозийнин аялы Пайгамбарыбыздын (САВ) алдына келип: “Мен Рифаъанын никесинде элем. Ал мени коё берди, бекем талак берди.
Кийин Абдурахман бин Забирге турмушка чыктым. Анын эркектиги кийиминин жиби сыяктуу”, деди. Пайгамбарыбыз (САВ): “Сен Рифаъага кайтмакчысыңбы? ” деп сурады. Аял ооба, деп жооп кылды. Пайгамбарыбыз (САВ): “Эч качан!
Сен анын уругунан, ал да сенин кыныңдан татмайынча болбойт”, деди (Бухарий. “Либас”: 23; Абу Давуд. “Талак”: 49).
Ал аял абалын түшүндүрүп турган учурда Азирети Абу Бакр да Пайгамбарыбыздын (САВ) жанында эле. Ичкери кирүүгө уруксат күтүп турган Холид бин Аас аялдын сөздөрүнө ачууланып, Азрети Абу Бакрга (РА):
“Пайгамбарыбыздын (САВ) алдында бул аялдын мындай сөздөрдү айтып жаткандыгын уккан жоксуңбу?” деди.
(“Умдатуль- Кари”: 9/540). Сахабалар Пайгамбарыбыздын (САВ)
алдында мындай маселелерди мындай жол менен сураганына чыдап тура алышпаган.
[14:43, 11.02.2016] ibragim: Адалдоо шарты менен кыйылган нике мазхаб имамдарынын көбүнүн пикири боюнча арам, кээ бирлеринин пикиринде, арамга жакын макрух (“Умдатуль- Кари”: 9/540;
“Фатхуль-Кадир”: 3/178). Анткени ахли суннат боюнча убактылуу нике жарабайт (“Аль-Хидая”: 1/190). Бир да аалым мындай никени адал деген эмес. Арамга жакын макрух да азапты чакыра турган күнөө (“Умдатуль- Кари”: 9/541
Аял биринчи жана экинчи күйөөсүнөн ажырашкандан кийин, идда ичинде мөөнөтүн күтүшү шарт. Жогоруда саналган шарттарга да ылайык болгон абалда гана баштагы күйөөсүнө кайта алат. Ошондуктан, бул нике кээ бир Ислам душмандарынын айтканы сыяктуу, бир түндүк же бир сааттык нике эмес...
#85 12 February 2016 - 11:54
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 3308
- 09 March 15
- : 24 Jul 2021 23:47
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Кыргызстан
[size="4"] [color="#9932CC"
] ~МОМУН АЯЛДЫН БАШКА АЯЛДАРДАН АРТЫКЧЫЛЫГЫ~
Такыба момун аял-бул дуйнонун бактысы, андай аял куйоосунун Аллаха моюн сунуусунуна жана дили менен колдоо корсотуп куйоосунун конул кушун сергитип озунун бардык иштери менен аны канаатандырат.
Пайгамбарыбыз (сав) мындай деген:
Бул дуйно убактылуу пайданалууга (гана) берилген (нерсе ошондуктан), бул дуйно пайдалануууга берилген нерселердин ичинен эн мыкты нерсе-бул( такыба ) момун аял(Муслим).
Ислам мусулман эркекти момун аялга уйлонууго чакырып,кыз келинди такыба момун жигиттерге келечектеги жубайын тандоодогу эн негизги критерийлерден кылып койгон.Анткени эгерде келечектеги жубай диний амалдарды ак ниеттен аткарууда моюн сунбастык ,чалагайымдык, текебердик,сабырсыздык жана жалкоолук кылып ыйманы алсыз болуп, оз напсисин жене албаса андай журуш-турушу менен куйоосун эл алдында уят кылып,анын журогуно кызгануунун отун жандырып,ошентип куйоосунун жашоосуна жан чыдагыс абалга чейин жеткирет.Ошондуктан пайгамбарыбыз (сав)омурлук жар тандаган кезде анын ыймандуулугуна эн негизги басымды жасап, дал ошол критерийге карап уйлоонуго буюрган.Анткени ошондой ыймандуу аял гана мусулман барынан коп тынчын алган (дин,ыйман,такыбалык. ..ж.б.)маселелеринде чыныгы жардамчы боло алат.
Суйуктуу пайгамбарыбыз(сав) мындай деп айткан:
Кимге Аллах такыба аял берген болсо демек анын дининин жарымына жардам берген экен,ошондуктан ал эми дининин экинчи жарымында (б.а.диндин талаптарын озум аткара албай калбайын деп)Аллахтан корксун.(Хаким)
Саад ибн Абу Ваккастын (р.а.)риваят кылуусуна караганда Пайгамбарыбыз(сав)мындай деп буюрган:
Бул дуйнодо торт нерсе бай бардалчылыктын болуп саналат:
1)Такыба омурлук жар.
2)Кенен уй.
3)Момун мусулман кошуна
4)Ынгайлуу унаа:
Жана торт нерсе балээнин белгиси болуп саналат:
1)Жаман кошуна.
2) (мусулман болбогон)жаман аял.
3)Жаман унаа.
4)Тар уй.
(Насаинин хадистер жыйнагынан. Бул хадисти Ал-Ираки ишенимдуу-< сахих>деп санаган).
Ошондой эле Аллахтын элчиси (САВ)мындай деген:
<Силердин аялдарынардын ичинен эн мыктысы-куйоосу караганда (оз такыбалыгы менен анын козун жана конулун)кубанткан, ал буюруганда (маалкатпай дароо)аткарган, куйоосу аны менен (убактылуу айрылышкан кезде куйоосунун абийрин жана мулкун (таза боюнча)сактаган аял>
Пайгамбарыбыз (сав) мындай деп айткан :
"Аялга анын торт нерсесине карап уйлонушот:
1)Байлыгына
2)Абройлуулугуна
3)Сулуулугуна жана
4)Ыйманына(карап уйлонушот).
(Ошондуктан)сен (уйлонор кезинде)ыйманын бекемдигине карап уйлонгун,ошондо сени (эки дуйно тен) ийгилик коштойт>(Букари жана Муслим).
Такыба момун аял-бул дуйнонун бактысы, андай аял куйоосунун Аллаха моюн сунуусунуна жана дили менен колдоо корсотуп куйоосунун конул кушун сергитип озунун бардык иштери менен аны канаатандырат.
Пайгамбарыбыз (сав) мындай деген:
Бул дуйно убактылуу пайданалууга (гана) берилген (нерсе ошондуктан), бул дуйно пайдалануууга берилген нерселердин ичинен эн мыкты нерсе-бул( такыба ) момун аял(Муслим).
Ислам мусулман эркекти момун аялга уйлонууго чакырып,кыз келинди такыба момун жигиттерге келечектеги жубайын тандоодогу эн негизги критерийлерден кылып койгон.Анткени эгерде келечектеги жубай диний амалдарды ак ниеттен аткарууда моюн сунбастык ,чалагайымдык, текебердик,сабырсыздык жана жалкоолук кылып ыйманы алсыз болуп, оз напсисин жене албаса андай журуш-турушу менен куйоосун эл алдында уят кылып,анын журогуно кызгануунун отун жандырып,ошентип куйоосунун жашоосуна жан чыдагыс абалга чейин жеткирет.Ошондуктан пайгамбарыбыз (сав)омурлук жар тандаган кезде анын ыймандуулугуна эн негизги басымды жасап, дал ошол критерийге карап уйлоонуго буюрган.Анткени ошондой ыймандуу аял гана мусулман барынан коп тынчын алган (дин,ыйман,такыбалык. ..ж.б.)маселелеринде чыныгы жардамчы боло алат.
Суйуктуу пайгамбарыбыз(сав) мындай деп айткан:
Кимге Аллах такыба аял берген болсо демек анын дининин жарымына жардам берген экен,ошондуктан ал эми дининин экинчи жарымында (б.а.диндин талаптарын озум аткара албай калбайын деп)Аллахтан корксун.(Хаким)
Саад ибн Абу Ваккастын (р.а.)риваят кылуусуна караганда Пайгамбарыбыз(сав)мындай деп буюрган:
Бул дуйнодо торт нерсе бай бардалчылыктын болуп саналат:
1)Такыба омурлук жар.
2)Кенен уй.
3)Момун мусулман кошуна
4)Ынгайлуу унаа:
Жана торт нерсе балээнин белгиси болуп саналат:
1)Жаман кошуна.
2) (мусулман болбогон)жаман аял.
3)Жаман унаа.
4)Тар уй.
(Насаинин хадистер жыйнагынан. Бул хадисти Ал-Ираки ишенимдуу-< сахих>деп санаган).
Ошондой эле Аллахтын элчиси (САВ)мындай деген:
<Силердин аялдарынардын ичинен эн мыктысы-куйоосу караганда (оз такыбалыгы менен анын козун жана конулун)кубанткан, ал буюруганда (маалкатпай дароо)аткарган, куйоосу аны менен (убактылуу айрылышкан кезде куйоосунун абийрин жана мулкун (таза боюнча)сактаган аял>
Пайгамбарыбыз (сав) мындай деп айткан :
"Аялга анын торт нерсесине карап уйлонушот:
1)Байлыгына
2)Абройлуулугуна
3)Сулуулугуна жана
4)Ыйманына(карап уйлонушот).
(Ошондуктан)сен (уйлонор кезинде)ыйманын бекемдигине карап уйлонгун,ошондо сени (эки дуйно тен) ийгилик коштойт>(Букари жана Муслим).
لا اله الا انت سبحا نك اني كنت من الظا لمين
#86 12 February 2016 - 12:03
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 3308
- 09 March 15
- : 24 Jul 2021 23:47
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Кыргызстан
[size="4"] [color="#800080"
] ~КУЙООСУН КУБАНДЫРГАНДЫН ОКУМУ~
✏Алиден (радияллоху анху) риваят : "Пайгамбарыбыз (салалооху алейхи ва саллам) айтат : "Ээ, аялдар жамааты! Аллахтан корккула жана куйоолорунордун кубануусун издегиле. Эгер аял куйоосунун акысын билгенде, эртен менен жана кечинде тамак алып келип тура бермек".
Кайсыл создор куйоосуно жагымдуу, аны угуп кубанса же анын каалосу менен мунозуно дал келсе, мына ошону тандасын. М: Кайсы бир убакта чай ичуу анын адаты болсо, ал айтаардан мурда эле, куттурбостон даярдасын. Ошондой эле куйоосу уйдо жакшы кийим кийууго, кебетесин тузоп, жасанып келуусун кааласа анда эч каршылыксыз аткаруу керек, анткени бул куйоосунун акысы. Бул нерсени аялы айттырбастан кылуусу зарыл, ошондой кылуусу озуно пайда. Кемчилдик болсо толук кылсын, бирок пардасыздыкка уруксат жок.
Тамак алып келип тура бермек - дегендин мааниси, анын айтаарын кутпостон, убакыттан мурда даяр кылсын. Азыр, мына кылып жатам деп, куйоосун кутуу кыжаалаттыгына салбасын.
✏Алиден (радияллоху анху) риваят : "Пайгамбарыбыз (салалооху алейхи ва саллам) айтат : "Ээ, аялдар жамааты! Аллахтан корккула жана куйоолорунордун кубануусун издегиле. Эгер аял куйоосунун акысын билгенде, эртен менен жана кечинде тамак алып келип тура бермек".
Кайсыл создор куйоосуно жагымдуу, аны угуп кубанса же анын каалосу менен мунозуно дал келсе, мына ошону тандасын. М: Кайсы бир убакта чай ичуу анын адаты болсо, ал айтаардан мурда эле, куттурбостон даярдасын. Ошондой эле куйоосу уйдо жакшы кийим кийууго, кебетесин тузоп, жасанып келуусун кааласа анда эч каршылыксыз аткаруу керек, анткени бул куйоосунун акысы. Бул нерсени аялы айттырбастан кылуусу зарыл, ошондой кылуусу озуно пайда. Кемчилдик болсо толук кылсын, бирок пардасыздыкка уруксат жок.
Тамак алып келип тура бермек - дегендин мааниси, анын айтаарын кутпостон, убакыттан мурда даяр кылсын. Азыр, мына кылып жатам деп, куйоосун кутуу кыжаалаттыгына салбасын.
لا اله الا انت سبحا نك اني كنت من الظا لمين
#87 12 February 2016 - 16:07
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
[15:53, 12.02.2016] ibragim: ЗЕКЕТ
“Зекет” сөзүнүн сөздүктөгү мааниси артуу, ашыруу, көбөйүү, көбөйтүү, тазалоо, тазалык жана береке.
Ошондуктан, зекет бергендин мал-дүйнөсү көбөйөт, тазаланат.
Шарияттагы зекет бай кишинин ар бир жылда бир жолу малынан тиешелүү бөлүгүн кедей-жардыларга берүү. Зекет мал-дүнүйөлүк ибадат. Зекетте убакытты белгилөөгө болот.
Зекет Исламдын беш парзынын бири. Парз болуусу Куран, Суннат, ижмаъ (аалымдардын бир бүтүмү) менен далилденген. Жокко санаган киши динден чыгат. Ишенип, аткарбаган киши чоң күнөөгө батат. Аллаh Таала Курани Каримде: “Албетте, садакалар (зекеттер) Аллаh тарабынан парз болгон абалда, кедейлерге, жакырларга гана садака (зекет) жыйноочуларга, көңүлдөрү Исламга тууган кылынуучу кишилерге, моюндарды азат кылууга, Аллаh жолунда жүрүп жаткандарга, жолоочу жана мусапырларга берилет. Аллаh билим жана хикмат ээси” (Тавба, 60).
Расулуллоh (САВ) айтты: “Шек-күмөнсүз, Аллаh Таала момундарга өз байлыктарынан бир садака парз кылган. Бул садака (зекет) байлардан алынат, кедейлерге берилет”
(“Булугуль- Марам”: 2/335).
[15:55, 12.02.2016] ibragim: Зекет бербеген киши кедейдин акысын жеген болот, демек, арам жеген болот. Ушинтип, байлыгына арам аралашат. Ал зекетти берген учурда малын арамдан тазалаган жана ар кандай апаат-кырсыктардан коргогон болот. Эч бир бай зекет алынып жатканын сүйлөөгө акылуу эмес. Ал кедейди айыптап, өзүнүң тыңдыгына мактанып, акылдуусунуп, тапкан нерселерим өзүмө гана болушу керек, дей албайт. Анткени коомчулук-эл кедей, бай, сокур, майып, жаралуу, оорукчан, жетим-жесирлерден, дүйнөгө келүүсүнө себеп болгон ата-энеден жана балдардан турат. Бай киши бир өзү үйдөн чыкпай, бул коомчулукка аралашпастан бай боло алабы? Ал канчалык акылдуу болсо да, ушул суроого жооп берүүгө алсыз. Байдын байлыгында жана малында жакырлардын акысы бар. Бермейинче арам жеген болот. Бул бирөөнү тоноп, карактап, коркутуп же чөнтөгүнөн уурдап алган акчанын арамдыгы сыяктуу арам.
Зекетти берүүчү жана алуучуларга пайдалары
- кедейлердин акысын берсе, малына бирөөнүн акысы аралашып, арам болуусунан куткарат жана адалдайт;
- малдын жакшылыктуу жана берекелүү болуусуна, көбөйүүсүнө себеп болот; кедейлерге муктаждыгын камсыздоого мүмкүнчүлүк түзүп бергендиги үчүн бул көбөйүү ошол учурда материалдык тараптан да акыйкатка айланат;
- зекет душмандыкты жоготуп, мээримди арттырат;
-Аллаhтын ниематтарына шүгүр кылууга себепчи болот;
-ыраазылык менен берген киши жакшы артыкчылыктар менен мүнөздөлгөн болот;
-мал жыйноого кызыгуу, ач көздүк илдеттерин түзөтөт;
-Акыретке болгон ыйманы күч алат. Курани Каримде зекет бербегендин акыретке ыйман келтирбегени, ишеничсиздиги айтылган;
- зекет берүүчү зекет алууга укуктуу кедейди, жардыны, жолоочуну, мусапырды, кулду, карызга батканды[15:56, 12.02.2016] ibragim: муктаждык арасатынан куткарып, ага адамгерчилик, милдеттүүлүк, шүгүрчүлүк, сезим-туйгуларын тартуулайт;
- жек көрүү, душмандык туйгуларын түзөтөт;
-коомчулукта тынчтык-бейпилдиктин болушун камсыздайт, көңүлдөрүн Исламга бурат, мусулмандарга жаман ниетте болгондорду ал жолдон кайтарат, алдын алат.
Мамилелерди жакшыртып, коомчулукта биримдикти жана камкордукту пайда кылат.
Зекеттин парз болуусунун шарттары
Зекет берүүчү киши мусулман, эрктүү, акыл-эси ордунда жана балагатка жеткен болушу шарт.
Карыздан башка нисап (зекет төлөө) өлчөмүнчө малдүйнөсү болушу шарт.
Колундагы мал негизги муктаждыктарынан артыкча болушу шарт.
Зекет берилип жаткан мал колдо бир жыл турган болушу шарт.
Зекетке бериле турган нерсе берүүчүнүн мүлкү болушу шарт (Кудурий: 66).
Зекеттин түрлөрү
1. Алтын жана күмүштүн зекети.
2. Акчанын зекети.
3. Соода мал-мүлкүнүн зекети.
4. Үй айбандарынын зекети.
5. Жеринен чыккан түшүмдүн зекети (ушур).
6. Фитр садакасы (“Hak dini Kuran dilu”: 2573).
Нисаптын (малдын зекетке төлөө чегинин) өлчөмү
Негизги муктаждыктардан жана карыздан тышкары алтындан жыйырма мыскал (85 грамм), күмүштөн эки жүз дирхам (560 грамм). Ушунчалык алтын жана күмүш уютулган болсун, жасалга же акча үлгүсүндө болсун, айырмасы жок.
[15:57, 12.02.2016] ibragim: Акчанын нисабы (чеги) алтын жана күмүшкө карап эсептелет. Кой жана эчкинин нисабы кырк, уйдун нисабы отуз, төөнүн нисап чеги беш. Зекет малынын жынысы (түрү) боюнча берилиши же акчага өлчөп, баасы берилиши мүмкүн.
Жерден чыккан түшүмдүн (ушр) ондон бири берилет.
Эгерде кудуктан же төмөндөн тартып сугаруу акы менен болсо, түшүмдүн жыйырмадан бир бөлүгү берилет.
Зекет кимдерге берилет?
1. Кедейлерге, тактап айтканда, малы нисап (зекет
төлөө) чегине жетпегендерге.
2. Жакырларга.
3. Зекет жыйноочуларга (мечит имамдары).
4. Азаттыка чыгуу үчун кожоюну менен келишим түзгөн кулга.
5. Карызга баткандарга.
6. Аллаh жолундагыларга тактап айтканда, сапарда, согушта же илим алуу жолунда жүргөндөргө.
7. Жолдо калгандарга, жерине жетип алууга акчасы жокторго (Тавба сүрөсү, 60-аяттан).
Зекет кимдерге берилбейт?
Зекет Куранда баяндалган түрдүү кишилерге берилишин айтып өттүк. Ата-эне, чоң ата-чоң эне, балдары бул түрдөн болсо да аларга берилбейт. Анткени киши кедей ата-энесин багуусу важиб. Балдарын да багышы керек. Зекет булардан тышкары Куранда айтылган топтун бирине кире турган жакындарга, кошунага жана башка мусулмандарга берилет.
Ата-эне, чоң ата-чоң эне, уул-кыз, неберелерге, күйөөсү аялына, аялы күйөөсүнө зекет бербейт. Байларга да зекет берилбейт (Фатава’и Хиндиййа”, 151).[15:57, 12.02.2016] ibragim: Фитр садакасы
Фитр Рамазан айынын акырына жетишкен жана күнүмдүк муктаждыгынан сырткары нисапка (зекет төлөө чегине) жеткен өлчөмдөгү малга ээ болгон мусулмандарга важиб (милдет). Фитр инсан напсинин зекети. Фитр садакасы үчүн зекет сыяктуу малдын ашыкча болушу, бир жыл өтүшү же мал ээсинин акыл-эстүү жана балагатка жетиши шарт эмес. Жаш балдардын фитр садакасын берүү атасына милдет. Балагатка жеткен балдары жана аялы үчүн фитр берүү милдет эмес. Фитр садакасын берүү орозо айт күнү таң атканда милдет жана сооптуу болот. Кедейлердин муктаждыгы үчүн айтка чейин, мурдараак берип койсо болот. Фитр зекет бериле турган кишилерге берилет. Зекет берилбей тургандарга фитр да берилбейт.
Бир кедейге бирден көп фитр садакасын берсе болот.
Болгону бир фитр бирден ашык кедейлердин арасында бөлүнбөйт. Фитр садакасын берүү дүйнө-акыретте ийгиликке жетишүүгө, орозонун кабыл болуусуна, азаптан кутулууга себеп болуусу айтылган.
Зекет жөнүндөгү зарыл маселелер
Зекет, фитр, садака, назир жана ушул сыяктуулар берилип жатканда төмөнкү тартипке көңүл буруу жана керектүү кишилерге биринчи кезекте берүү керек:
1. Кедей ага-ини жана эже-карындаштарга;
2. Алардын балдарына;
3. Атасынын бир туугандарына;
4. Таяке жана тайежелерине;
5. Алардын балдарына;
6. Эне тараптан болгон алыс туугандарына;
7. Жакын жана алыс кошуналарына, кесиптештерине.
[15:58, 12.02.2016] ibragim: Турмушка чыга элек кыздын себи үчүн зекет берилеби?
Зекет берилбейт. Анткени ал соода үчүн алынбаган.
Аялдын калыңынын зекети
Аял калыңын колго алмайынча ага зекет милдет болбойт. Анткени бул калың - мал болбогон бир нерсенин орду. Бул тараптан калың колго кирмейинче ага зекет түшпөйт, т.а. калыңдан зекет бербейт. Эгерде аял калың алып, калың нисап өлчөмүндө болсо жана бир жыл өтсө, ал үчүн зекет берет (Тахтави: 390). Эгерде аялынын жанында калыңдан тышкары нисап өлчөмүндө акча болсо жана ал акчага да калыңдын бир бөлүгүн кошсо жана бир жыл өтсө, калың менен бирге ошол акча үчүн зекет берүү милдет болот
(Тахтави: 390).
Аял күйөөсүнө зекет береби?
Имам Аъзамдын пикири бай аял кедей күйөөсүнө зекет бербейт. Анткени күйөөсүнүн муктаждыгын жоюу аялынын милдети эмес (Тахтави: 393). Имам Абу Юсуф жана Имам Мухаммаддын пикири боюнча, бай аял кедей күйөөсүнө зекет берсе болот. Бул пикир боюнча, муктаждыгы жоюлганга чейин кедей күйөөсүнө бай аял зекет берсе, зыяны жок (“аль-Фикхуль-Вазих”: 5/69).Соңу
“Зекет” сөзүнүн сөздүктөгү мааниси артуу, ашыруу, көбөйүү, көбөйтүү, тазалоо, тазалык жана береке.
Ошондуктан, зекет бергендин мал-дүйнөсү көбөйөт, тазаланат.
Шарияттагы зекет бай кишинин ар бир жылда бир жолу малынан тиешелүү бөлүгүн кедей-жардыларга берүү. Зекет мал-дүнүйөлүк ибадат. Зекетте убакытты белгилөөгө болот.
Зекет Исламдын беш парзынын бири. Парз болуусу Куран, Суннат, ижмаъ (аалымдардын бир бүтүмү) менен далилденген. Жокко санаган киши динден чыгат. Ишенип, аткарбаган киши чоң күнөөгө батат. Аллаh Таала Курани Каримде: “Албетте, садакалар (зекеттер) Аллаh тарабынан парз болгон абалда, кедейлерге, жакырларга гана садака (зекет) жыйноочуларга, көңүлдөрү Исламга тууган кылынуучу кишилерге, моюндарды азат кылууга, Аллаh жолунда жүрүп жаткандарга, жолоочу жана мусапырларга берилет. Аллаh билим жана хикмат ээси” (Тавба, 60).
Расулуллоh (САВ) айтты: “Шек-күмөнсүз, Аллаh Таала момундарга өз байлыктарынан бир садака парз кылган. Бул садака (зекет) байлардан алынат, кедейлерге берилет”
(“Булугуль- Марам”: 2/335).
[15:55, 12.02.2016] ibragim: Зекет бербеген киши кедейдин акысын жеген болот, демек, арам жеген болот. Ушинтип, байлыгына арам аралашат. Ал зекетти берген учурда малын арамдан тазалаган жана ар кандай апаат-кырсыктардан коргогон болот. Эч бир бай зекет алынып жатканын сүйлөөгө акылуу эмес. Ал кедейди айыптап, өзүнүң тыңдыгына мактанып, акылдуусунуп, тапкан нерселерим өзүмө гана болушу керек, дей албайт. Анткени коомчулук-эл кедей, бай, сокур, майып, жаралуу, оорукчан, жетим-жесирлерден, дүйнөгө келүүсүнө себеп болгон ата-энеден жана балдардан турат. Бай киши бир өзү үйдөн чыкпай, бул коомчулукка аралашпастан бай боло алабы? Ал канчалык акылдуу болсо да, ушул суроого жооп берүүгө алсыз. Байдын байлыгында жана малында жакырлардын акысы бар. Бермейинче арам жеген болот. Бул бирөөнү тоноп, карактап, коркутуп же чөнтөгүнөн уурдап алган акчанын арамдыгы сыяктуу арам.
Зекетти берүүчү жана алуучуларга пайдалары
- кедейлердин акысын берсе, малына бирөөнүн акысы аралашып, арам болуусунан куткарат жана адалдайт;
- малдын жакшылыктуу жана берекелүү болуусуна, көбөйүүсүнө себеп болот; кедейлерге муктаждыгын камсыздоого мүмкүнчүлүк түзүп бергендиги үчүн бул көбөйүү ошол учурда материалдык тараптан да акыйкатка айланат;
- зекет душмандыкты жоготуп, мээримди арттырат;
-Аллаhтын ниематтарына шүгүр кылууга себепчи болот;
-ыраазылык менен берген киши жакшы артыкчылыктар менен мүнөздөлгөн болот;
-мал жыйноого кызыгуу, ач көздүк илдеттерин түзөтөт;
-Акыретке болгон ыйманы күч алат. Курани Каримде зекет бербегендин акыретке ыйман келтирбегени, ишеничсиздиги айтылган;
- зекет берүүчү зекет алууга укуктуу кедейди, жардыны, жолоочуну, мусапырды, кулду, карызга батканды[15:56, 12.02.2016] ibragim: муктаждык арасатынан куткарып, ага адамгерчилик, милдеттүүлүк, шүгүрчүлүк, сезим-туйгуларын тартуулайт;
- жек көрүү, душмандык туйгуларын түзөтөт;
-коомчулукта тынчтык-бейпилдиктин болушун камсыздайт, көңүлдөрүн Исламга бурат, мусулмандарга жаман ниетте болгондорду ал жолдон кайтарат, алдын алат.
Мамилелерди жакшыртып, коомчулукта биримдикти жана камкордукту пайда кылат.
Зекеттин парз болуусунун шарттары
Зекет берүүчү киши мусулман, эрктүү, акыл-эси ордунда жана балагатка жеткен болушу шарт.
Карыздан башка нисап (зекет төлөө) өлчөмүнчө малдүйнөсү болушу шарт.
Колундагы мал негизги муктаждыктарынан артыкча болушу шарт.
Зекет берилип жаткан мал колдо бир жыл турган болушу шарт.
Зекетке бериле турган нерсе берүүчүнүн мүлкү болушу шарт (Кудурий: 66).
Зекеттин түрлөрү
1. Алтын жана күмүштүн зекети.
2. Акчанын зекети.
3. Соода мал-мүлкүнүн зекети.
4. Үй айбандарынын зекети.
5. Жеринен чыккан түшүмдүн зекети (ушур).
6. Фитр садакасы (“Hak dini Kuran dilu”: 2573).
Нисаптын (малдын зекетке төлөө чегинин) өлчөмү
Негизги муктаждыктардан жана карыздан тышкары алтындан жыйырма мыскал (85 грамм), күмүштөн эки жүз дирхам (560 грамм). Ушунчалык алтын жана күмүш уютулган болсун, жасалга же акча үлгүсүндө болсун, айырмасы жок.
[15:57, 12.02.2016] ibragim: Акчанын нисабы (чеги) алтын жана күмүшкө карап эсептелет. Кой жана эчкинин нисабы кырк, уйдун нисабы отуз, төөнүн нисап чеги беш. Зекет малынын жынысы (түрү) боюнча берилиши же акчага өлчөп, баасы берилиши мүмкүн.
Жерден чыккан түшүмдүн (ушр) ондон бири берилет.
Эгерде кудуктан же төмөндөн тартып сугаруу акы менен болсо, түшүмдүн жыйырмадан бир бөлүгү берилет.
Зекет кимдерге берилет?
1. Кедейлерге, тактап айтканда, малы нисап (зекет
төлөө) чегине жетпегендерге.
2. Жакырларга.
3. Зекет жыйноочуларга (мечит имамдары).
4. Азаттыка чыгуу үчун кожоюну менен келишим түзгөн кулга.
5. Карызга баткандарга.
6. Аллаh жолундагыларга тактап айтканда, сапарда, согушта же илим алуу жолунда жүргөндөргө.
7. Жолдо калгандарга, жерине жетип алууга акчасы жокторго (Тавба сүрөсү, 60-аяттан).
Зекет кимдерге берилбейт?
Зекет Куранда баяндалган түрдүү кишилерге берилишин айтып өттүк. Ата-эне, чоң ата-чоң эне, балдары бул түрдөн болсо да аларга берилбейт. Анткени киши кедей ата-энесин багуусу важиб. Балдарын да багышы керек. Зекет булардан тышкары Куранда айтылган топтун бирине кире турган жакындарга, кошунага жана башка мусулмандарга берилет.
Ата-эне, чоң ата-чоң эне, уул-кыз, неберелерге, күйөөсү аялына, аялы күйөөсүнө зекет бербейт. Байларга да зекет берилбейт (Фатава’и Хиндиййа”, 151).[15:57, 12.02.2016] ibragim: Фитр садакасы
Фитр Рамазан айынын акырына жетишкен жана күнүмдүк муктаждыгынан сырткары нисапка (зекет төлөө чегине) жеткен өлчөмдөгү малга ээ болгон мусулмандарга важиб (милдет). Фитр инсан напсинин зекети. Фитр садакасы үчүн зекет сыяктуу малдын ашыкча болушу, бир жыл өтүшү же мал ээсинин акыл-эстүү жана балагатка жетиши шарт эмес. Жаш балдардын фитр садакасын берүү атасына милдет. Балагатка жеткен балдары жана аялы үчүн фитр берүү милдет эмес. Фитр садакасын берүү орозо айт күнү таң атканда милдет жана сооптуу болот. Кедейлердин муктаждыгы үчүн айтка чейин, мурдараак берип койсо болот. Фитр зекет бериле турган кишилерге берилет. Зекет берилбей тургандарга фитр да берилбейт.
Бир кедейге бирден көп фитр садакасын берсе болот.
Болгону бир фитр бирден ашык кедейлердин арасында бөлүнбөйт. Фитр садакасын берүү дүйнө-акыретте ийгиликке жетишүүгө, орозонун кабыл болуусуна, азаптан кутулууга себеп болуусу айтылган.
Зекет жөнүндөгү зарыл маселелер
Зекет, фитр, садака, назир жана ушул сыяктуулар берилип жатканда төмөнкү тартипке көңүл буруу жана керектүү кишилерге биринчи кезекте берүү керек:
1. Кедей ага-ини жана эже-карындаштарга;
2. Алардын балдарына;
3. Атасынын бир туугандарына;
4. Таяке жана тайежелерине;
5. Алардын балдарына;
6. Эне тараптан болгон алыс туугандарына;
7. Жакын жана алыс кошуналарына, кесиптештерине.
[15:58, 12.02.2016] ibragim: Турмушка чыга элек кыздын себи үчүн зекет берилеби?
Зекет берилбейт. Анткени ал соода үчүн алынбаган.
Аялдын калыңынын зекети
Аял калыңын колго алмайынча ага зекет милдет болбойт. Анткени бул калың - мал болбогон бир нерсенин орду. Бул тараптан калың колго кирмейинче ага зекет түшпөйт, т.а. калыңдан зекет бербейт. Эгерде аял калың алып, калың нисап өлчөмүндө болсо жана бир жыл өтсө, ал үчүн зекет берет (Тахтави: 390). Эгерде аялынын жанында калыңдан тышкары нисап өлчөмүндө акча болсо жана ал акчага да калыңдын бир бөлүгүн кошсо жана бир жыл өтсө, калың менен бирге ошол акча үчүн зекет берүү милдет болот
(Тахтави: 390).
Аял күйөөсүнө зекет береби?
Имам Аъзамдын пикири бай аял кедей күйөөсүнө зекет бербейт. Анткени күйөөсүнүн муктаждыгын жоюу аялынын милдети эмес (Тахтави: 393). Имам Абу Юсуф жана Имам Мухаммаддын пикири боюнча, бай аял кедей күйөөсүнө зекет берсе болот. Бул пикир боюнча, муктаждыгы жоюлганга чейин кедей күйөөсүнө бай аял зекет берсе, зыяны жок (“аль-Фикхуль-Вазих”: 5/69).Соңу
#88 12 February 2016 - 16:09
- Активист
-
- Кыймылы жок
- 401
- 04 May 13
- : 30 Mar 2020 08:51
(Аялдарга тиешелүү эң зарыл шарият маселелери)
Кыргызчалаган: Бактияр Азим
Рецензиялагандар:
Чубак Жалилов – Кыргызстан мусулмандар дин башкармасысын фатва бөлүм башчысы, Калилидин ажы Исаков – Кара-Балта Ислам институтунун ректору.
Кыргызстан мусулмандар дин башкармасысын уруксаты менен басып чыгарылды.
Кара-Балта Ислам институту
2009-жыл.
Кыргызчалаган: Бактияр Азим
Рецензиялагандар:
Чубак Жалилов – Кыргызстан мусулмандар дин башкармасысын фатва бөлүм башчысы, Калилидин ажы Исаков – Кара-Балта Ислам институтунун ректору.
Кыргызстан мусулмандар дин башкармасысын уруксаты менен басып чыгарылды.
Кара-Балта Ислам институту
2009-жыл.
#89 17 February 2016 - 13:42
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 3308
- 09 March 15
- : 24 Jul 2021 23:47
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Кыргызстан
[size="3"] [color="#006400"
] ~ДЕНЕНИН ТУСУ ДА БИЛИНЕ ТУРГАН ЖУКА КИЙИМДЕН ТОСУЛУУ~
✏Айша (радиялооху анха )айтат : "Асма бинти Абу Бакр (радиялооху анха) Пайгамбарыбыз (салалооху алейхи ва саллам ) дын алдына келди. Ал жука кийим кийип алган экен. Пайгамбарыбыз (салалооху алейхи ва саллам)андан бурулду да : "Ээ, Асма! Кыз бойго жеткенде, анын денеси корунбош керек. Бирок бул, ал Пайгамбарыбыз (салалооху алейхи ва саллам)бетине жана колуна ишарат кылды (ушулардан башкысы жабылышы керек )".
Пайда : Конул коюу керек! Кыз бойго жеткенге жакын калганда, анын мойнуна жузун бекитуунун бардык окуму жуктолот. Биздин чойродо андайларга парда буйрулбайт дегендик ото уятсыздык. Кыздар балагаттын белгилери башталганда, же балагатка жеткенде пардасыз уйдон чыгып кетишет. Кээ бир жерлерде уйлонордон мурда хижап кийууну зарыл деп тушунушпойт, тескерисинче айып деп тушунот. Бул деген чон куноо. Бугунку кундо кандай жука кийимдер чыкты, андан денесинин тусу да билинип турат. Аны кийуу чон куноо. Ото жука кийим менен намаз окуу такыр болбойт. Бет жана колдон башка дененин кайсы бир болугунун корунуусу аябай чон куноо.
Жалпыны караганда мойну, кокурогу, билегин жашырууда аялдар капилетте журушот. Анда этияттык кылуу зарыл. Бул куноолор тозокко баруусуна себеп болот .
✏Айша (радиялооху анха )айтат : "Асма бинти Абу Бакр (радиялооху анха) Пайгамбарыбыз (салалооху алейхи ва саллам ) дын алдына келди. Ал жука кийим кийип алган экен. Пайгамбарыбыз (салалооху алейхи ва саллам)андан бурулду да : "Ээ, Асма! Кыз бойго жеткенде, анын денеси корунбош керек. Бирок бул, ал Пайгамбарыбыз (салалооху алейхи ва саллам)бетине жана колуна ишарат кылды (ушулардан башкысы жабылышы керек )".
Пайда : Конул коюу керек! Кыз бойго жеткенге жакын калганда, анын мойнуна жузун бекитуунун бардык окуму жуктолот. Биздин чойродо андайларга парда буйрулбайт дегендик ото уятсыздык. Кыздар балагаттын белгилери башталганда, же балагатка жеткенде пардасыз уйдон чыгып кетишет. Кээ бир жерлерде уйлонордон мурда хижап кийууну зарыл деп тушунушпойт, тескерисинче айып деп тушунот. Бул деген чон куноо. Бугунку кундо кандай жука кийимдер чыкты, андан денесинин тусу да билинип турат. Аны кийуу чон куноо. Ото жука кийим менен намаз окуу такыр болбойт. Бет жана колдон башка дененин кайсы бир болугунун корунуусу аябай чон куноо.
Жалпыны караганда мойну, кокурогу, билегин жашырууда аялдар капилетте журушот. Анда этияттык кылуу зарыл. Бул куноолор тозокко баруусуна себеп болот .
لا اله الا انت سبحا نك اني كنت من الظا لمين
#90 17 February 2016 - 19:27
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 2366
- 27 April 15
- : 26 Oct 2016 22:27
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Борбор
Кимдин апасы, аялы, эжеси, карындашы болсо окутсун
☝Урматтуу апалар, эжелер, карындаштар көңүл буруп окуңуз.
1 Күйөөсүнө тамак берсе 12 жылдык нафил ибадаттын сообу берилет.
2. Күйөөсүнө баш ийсе, ыраазы кылса , 5 маал намазын окуса Бейиштин 8 эшигинен каалаганынан киргенге уруксат берилет.
3. Айттырбай массаж кылса күйөөсүн 1 кг алтынды садака бергендин сообу берилет. Айттырып кылса 1 кг күмүштү садака кылгандын сообу берилет.
4. Күйөөсүн ыраазы кылып дүйнөдөн өтсө Бейиш ваажип болот.
5. Кош бойлуу аялдын 2 ракаат намазы, жөнөкөй аялдын 80 ракаат намазынан жакшыраак. Төрөсө ар бир ооруган кан тамыры үчүн Аллах Таала бир ажылыктын сообун берет.
6. Күйөөсү чарчап келгенин көрүп ,жакшылап тосуп алса, жарым жихаддын сообу берилет.
7. Түнкүсүн баланын ыйлаганы себебинен уктай албаса 20 кулду бошоткондун сообу берилет.
8. Күйөөсүн мээрим көзү менен караса, Алла Таала ал аялга рахмат мээрими менен назар салат.
9. Оорулуу баласынын себебинен уктай албаса , баардык күнөөлөрү кечирилет, жана 12 жыл ибадат кылгандын сообу берилет.
10. Бала төрөсө ошол аялдын амал китебине Алла Таала 70 жылдык намаздын сообун жаздырат.
11. Баласына өзү сүт ичирсе 1 жылдык намаз жана орозонун сообу берилет.
12. Пайгамбарыбыз салаллоохи ьалейхи васаллам айткан: " Бул дүйнөдө кимде 4 нерсе болсо, бул дуйно жана акыреттин жакшылыгын тапты:1.зикир кылуучу тил.
2. Шүгүр кылуучу жүрөк.
3. Кыйынчылыкты көтөрүүчү дене.
4. Күйөөсүн сыйлаган жана анын малын сактоочу аял".
13. Эгерде аял үйдөгү ар бир ишти бисмилланы айтып баштаса,үйдөгү баардык нерселер ал үчүн дуба жана истигфар кылышат. Ошондой эле ичип жеген нерселеринде береке болот. Эгерде аялда динге кызыгуу, сооп иштерге кызыгуу пайда болсо, келечектеги балдарына да таасир этет. Аял киши жакшы жүрсө балдары да түз журот. Анткени , тарбия берүүдө көп убакыт энеге тиешелүү.
Пайгамбарыбыз Мухаммед салаллоху ьалейхи васалламдин хадиси менен аяктаймын: ﺍﺗﻘﻮﺍ ﺍﻟﻠﻪ ﺭﺑﻜﻢ ﻭﺻﻠﻮﺍ ﺧﻤﺴﻜﻢ ﻭﺻﻮﻣﻮﺍ ﺷﻬﺮﻛﻢ ﻭﺃﺩﻭﺍ ﺯﻛﺎﻩ ﺃﻣﻮﺍﻟﻜﻢ ﻭﺃﻃﻴﻌﻮﺍ ﺫﺍﺃﻣﺮ ﻛﻢ ﺗﺪﺟﻨﻪ ﺭﺑﻜﻢ . Жараткан кудайдан корккула, беш убак намазыңарды окугула. (Тирмизи)
Ибрахиm
Туура жол
☝Урматтуу апалар, эжелер, карындаштар көңүл буруп окуңуз.
1 Күйөөсүнө тамак берсе 12 жылдык нафил ибадаттын сообу берилет.
2. Күйөөсүнө баш ийсе, ыраазы кылса , 5 маал намазын окуса Бейиштин 8 эшигинен каалаганынан киргенге уруксат берилет.
3. Айттырбай массаж кылса күйөөсүн 1 кг алтынды садака бергендин сообу берилет. Айттырып кылса 1 кг күмүштү садака кылгандын сообу берилет.
4. Күйөөсүн ыраазы кылып дүйнөдөн өтсө Бейиш ваажип болот.
5. Кош бойлуу аялдын 2 ракаат намазы, жөнөкөй аялдын 80 ракаат намазынан жакшыраак. Төрөсө ар бир ооруган кан тамыры үчүн Аллах Таала бир ажылыктын сообун берет.
6. Күйөөсү чарчап келгенин көрүп ,жакшылап тосуп алса, жарым жихаддын сообу берилет.
7. Түнкүсүн баланын ыйлаганы себебинен уктай албаса 20 кулду бошоткондун сообу берилет.
8. Күйөөсүн мээрим көзү менен караса, Алла Таала ал аялга рахмат мээрими менен назар салат.
9. Оорулуу баласынын себебинен уктай албаса , баардык күнөөлөрү кечирилет, жана 12 жыл ибадат кылгандын сообу берилет.
10. Бала төрөсө ошол аялдын амал китебине Алла Таала 70 жылдык намаздын сообун жаздырат.
11. Баласына өзү сүт ичирсе 1 жылдык намаз жана орозонун сообу берилет.
12. Пайгамбарыбыз салаллоохи ьалейхи васаллам айткан: " Бул дүйнөдө кимде 4 нерсе болсо, бул дуйно жана акыреттин жакшылыгын тапты:1.зикир кылуучу тил.
2. Шүгүр кылуучу жүрөк.
3. Кыйынчылыкты көтөрүүчү дене.
4. Күйөөсүн сыйлаган жана анын малын сактоочу аял".
13. Эгерде аял үйдөгү ар бир ишти бисмилланы айтып баштаса,үйдөгү баардык нерселер ал үчүн дуба жана истигфар кылышат. Ошондой эле ичип жеген нерселеринде береке болот. Эгерде аялда динге кызыгуу, сооп иштерге кызыгуу пайда болсо, келечектеги балдарына да таасир этет. Аял киши жакшы жүрсө балдары да түз журот. Анткени , тарбия берүүдө көп убакыт энеге тиешелүү.
Пайгамбарыбыз Мухаммед салаллоху ьалейхи васалламдин хадиси менен аяктаймын: ﺍﺗﻘﻮﺍ ﺍﻟﻠﻪ ﺭﺑﻜﻢ ﻭﺻﻠﻮﺍ ﺧﻤﺴﻜﻢ ﻭﺻﻮﻣﻮﺍ ﺷﻬﺮﻛﻢ ﻭﺃﺩﻭﺍ ﺯﻛﺎﻩ ﺃﻣﻮﺍﻟﻜﻢ ﻭﺃﻃﻴﻌﻮﺍ ﺫﺍﺃﻣﺮ ﻛﻢ ﺗﺪﺟﻨﻪ ﺭﺑﻜﻢ . Жараткан кудайдан корккула, беш убак намазыңарды окугула. (Тирмизи)
Ибрахиm
Туура жол
Кудай буйруса баары жакшы болот!
#91 17 February 2016 - 20:38
- Карапайым
-
- Кыймылы жок
- 100
- 10 August 15
- : 13 Dec 2018 15:16
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Лейлек Жергем....
~КУЙООНУЗ БАШКАГА КЕТПЕШИ УЧУН...~
Aялзаты oзубузду кандай алып журушубуз керек?
Ислам дини үй-бүлө күтүүнү убактылуу бир мезгил үчүн эмес, өмүр бою, жадагалса акыреттеги түбөлүктүү түгөнбөс жашоодо да чогуу болсо деген улуу максатта карайт.
Күйөөңүз эч качан башкага кетпеш үчүн...
"Чымчыктын да уясы бузулбасын" демекчи, ар бир эле адам өз очогун бузууну каалабайт. Тилекке каршы, кээде биздин каалообуздан тышкары үй-бүлө экиге бөлүнөт. Адистер буга көбүрөөк аялдар күнөөлүү деп эсептешет. Төмөнкү саналган сапаттар аялга үй-бүлөсүн сактап калууга жардам берет. Эгер бул эрежелерди бузбай сактап жүрсөңүз, туруктуу үй-бүлөлөрдүн санынын көбөйүшүнө бир аз болсо да өз салымыңызды кошкон болор элеңиз.
1. Дайыма таза болуңуз. Аялзатынан эч кандай жагымсыз жыт чыгып турбашы керек. Чачыңызды иреттеп, гигиенаны сактаңыз.
2. Күйөөңүздү ирээнжитип алууну каалабасаңыз, эч качан жыртык кийим кийбеңиз. Жыртылып калган колготкиңиздин тизесин тигип алсаңыз, бул маселе чечилди дегендик эмес. Эгер колготкиңиздин тигилген жерин жолдошуңуз көрсө, анда сөзсүз ирээнжүү пайда болот.
3. Жагымдуу жыттанып жүрүүгө аракет кылыңыз. Эркек аялды гүл катары кабыл алат. А гүлдүн жыты дайыма жагымдуу. Эркек гүлдөн тердин жытын сезбеш керек.
4. Жарашыктуу кийинүү - үй-бүлөлүк жашоодогу эң негизги нерселердин бири. Көпчүлүк аялдар көчөгө чыкканда жарашыктуу, кооз кийинишет да, күйөөсүнүн жанында эски кийимдерин кийип жүрө беришет. Бул чоң ката. Бул нерсе чогулуп-чогулуп отуруп аягында ирээнжүү сезимин пайда кылат. Натыйжада, бизге майда сезилген ушул нерсе да үй-бүлөнүн бузулушуна алып келет.
5. Эгерде ич кийимиңиз кир болсо, өзүңүздүн бир күндө беш маал сууга түшкөнүңүз эч нерсеге арзыбай калат. Мындан тышкары, ич кийимдериңизди күйөөңүздүн көзүнө көрсөтүп ар кайсы батарейкага жайбаңыз, эркекти катуу ирээнжитүүчү нерселердин бири ушул.
6. Күйөөңүздүн жанында чачыңызга бигуди коюп жүргөнүңүз, анын көзүнчө боёнгонуңуз туура эмес. Сиз муну менен жолдошуңузга аялдык сырларды ачып, өзүңүздүн табышмагыңыздын жандырмагын айтып берип койгон болосуз.
7. Ар бир аял ашкана сырларын, тамак жасоо искусствосун мыкты билүүгө тийиш. Ошону менен бирге күйөөсүнүн табитин жакшы билиши керек. Эркектин жүрөгүнө кеткен жол ашказан аркылуу өтөт. Бул эч айныксыз айтылган сөз.
8. Жуулбаган идиштерди тоо кылып үйбөңүз, үйүңүздү эч качан чачылган калыбында кармабаңыз. Мындай көрүнүштөр эркектерге жакпайт.
9. Эгер күйөөңүздүн сөзүн оңдоп, такай акыл үйрөтө берсеңиз, ал бара-бара чөгүп, өзүндөгү баалуулуктарды жогото баштайт. Андан көрө ал өзүн акылдуу, күчтүү, айкөл сезе тургандай кептерди айтыңыз. Эркектер өз аялы үчүн баатыр болбой калганда ичип, ойноп, ала жипти аттай башташат. Акылдуу аял коркок күйөөсүн деле кадимки баатырга айлантып коё алат. Аялынын өзүнөн кандай мамиле жасаганын көргөн эркек эртеби-кечпи сөзсүз түрдө ага күчтүүлүгүн далилдегенге аракет кылат.
10. Эч качан күйөөңүздү башка менен салыштырбаңыз. Эгер салыштырсаңыз, сизге башка типтеги эркектер жагаарын күйөөңүз дароо сезет. Анан ал кимдир-бирөө үчүн мыкты болгусу келип, көңүлдөш издеп баштайт. Сизге бербеген белекти башкага берет, сизге жасабаган мамилени башкага жасайт, анткени, сизди кызыктыра албай калганын билет. Анан аягында күйөөңүз жеткен акмак болуп чыга келет. Сиз болсо буга өзүңүз күнөөлүү экениңизди эч качан моюнуңузга албайсыз.
������Сонку соз.
Жарык дүйнөгө келгенден кийин балапанына үйрүлгөн канаттуудай чарк айланып балага мээрин төгүп ак сүтүн берген да, торолуп, жетиле баштагандан тарта жугумдуу сөзү, үлгүлүү иш-аракети менен жакшы-жаманды айырмалаганды үйрөткөн да асыл аялзаты.
������ЫЙМАН НУРУ
Aялзаты oзубузду кандай алып журушубуз керек?
Ислам дини үй-бүлө күтүүнү убактылуу бир мезгил үчүн эмес, өмүр бою, жадагалса акыреттеги түбөлүктүү түгөнбөс жашоодо да чогуу болсо деген улуу максатта карайт.
Күйөөңүз эч качан башкага кетпеш үчүн...
"Чымчыктын да уясы бузулбасын" демекчи, ар бир эле адам өз очогун бузууну каалабайт. Тилекке каршы, кээде биздин каалообуздан тышкары үй-бүлө экиге бөлүнөт. Адистер буга көбүрөөк аялдар күнөөлүү деп эсептешет. Төмөнкү саналган сапаттар аялга үй-бүлөсүн сактап калууга жардам берет. Эгер бул эрежелерди бузбай сактап жүрсөңүз, туруктуу үй-бүлөлөрдүн санынын көбөйүшүнө бир аз болсо да өз салымыңызды кошкон болор элеңиз.
1. Дайыма таза болуңуз. Аялзатынан эч кандай жагымсыз жыт чыгып турбашы керек. Чачыңызды иреттеп, гигиенаны сактаңыз.
2. Күйөөңүздү ирээнжитип алууну каалабасаңыз, эч качан жыртык кийим кийбеңиз. Жыртылып калган колготкиңиздин тизесин тигип алсаңыз, бул маселе чечилди дегендик эмес. Эгер колготкиңиздин тигилген жерин жолдошуңуз көрсө, анда сөзсүз ирээнжүү пайда болот.
3. Жагымдуу жыттанып жүрүүгө аракет кылыңыз. Эркек аялды гүл катары кабыл алат. А гүлдүн жыты дайыма жагымдуу. Эркек гүлдөн тердин жытын сезбеш керек.
4. Жарашыктуу кийинүү - үй-бүлөлүк жашоодогу эң негизги нерселердин бири. Көпчүлүк аялдар көчөгө чыкканда жарашыктуу, кооз кийинишет да, күйөөсүнүн жанында эски кийимдерин кийип жүрө беришет. Бул чоң ката. Бул нерсе чогулуп-чогулуп отуруп аягында ирээнжүү сезимин пайда кылат. Натыйжада, бизге майда сезилген ушул нерсе да үй-бүлөнүн бузулушуна алып келет.
5. Эгерде ич кийимиңиз кир болсо, өзүңүздүн бир күндө беш маал сууга түшкөнүңүз эч нерсеге арзыбай калат. Мындан тышкары, ич кийимдериңизди күйөөңүздүн көзүнө көрсөтүп ар кайсы батарейкага жайбаңыз, эркекти катуу ирээнжитүүчү нерселердин бири ушул.
6. Күйөөңүздүн жанында чачыңызга бигуди коюп жүргөнүңүз, анын көзүнчө боёнгонуңуз туура эмес. Сиз муну менен жолдошуңузга аялдык сырларды ачып, өзүңүздүн табышмагыңыздын жандырмагын айтып берип койгон болосуз.
7. Ар бир аял ашкана сырларын, тамак жасоо искусствосун мыкты билүүгө тийиш. Ошону менен бирге күйөөсүнүн табитин жакшы билиши керек. Эркектин жүрөгүнө кеткен жол ашказан аркылуу өтөт. Бул эч айныксыз айтылган сөз.
8. Жуулбаган идиштерди тоо кылып үйбөңүз, үйүңүздү эч качан чачылган калыбында кармабаңыз. Мындай көрүнүштөр эркектерге жакпайт.
9. Эгер күйөөңүздүн сөзүн оңдоп, такай акыл үйрөтө берсеңиз, ал бара-бара чөгүп, өзүндөгү баалуулуктарды жогото баштайт. Андан көрө ал өзүн акылдуу, күчтүү, айкөл сезе тургандай кептерди айтыңыз. Эркектер өз аялы үчүн баатыр болбой калганда ичип, ойноп, ала жипти аттай башташат. Акылдуу аял коркок күйөөсүн деле кадимки баатырга айлантып коё алат. Аялынын өзүнөн кандай мамиле жасаганын көргөн эркек эртеби-кечпи сөзсүз түрдө ага күчтүүлүгүн далилдегенге аракет кылат.
10. Эч качан күйөөңүздү башка менен салыштырбаңыз. Эгер салыштырсаңыз, сизге башка типтеги эркектер жагаарын күйөөңүз дароо сезет. Анан ал кимдир-бирөө үчүн мыкты болгусу келип, көңүлдөш издеп баштайт. Сизге бербеген белекти башкага берет, сизге жасабаган мамилени башкага жасайт, анткени, сизди кызыктыра албай калганын билет. Анан аягында күйөөңүз жеткен акмак болуп чыга келет. Сиз болсо буга өзүңүз күнөөлүү экениңизди эч качан моюнуңузга албайсыз.
������Сонку соз.
Жарык дүйнөгө келгенден кийин балапанына үйрүлгөн канаттуудай чарк айланып балага мээрин төгүп ак сүтүн берген да, торолуп, жетиле баштагандан тарта жугумдуу сөзү, үлгүлүү иш-аракети менен жакшы-жаманды айырмалаганды үйрөткөн да асыл аялзаты.
������ЫЙМАН НУРУ
#92 21 February 2016 - 23:52
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 3308
- 09 March 15
- : 24 Jul 2021 23:47
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Кыргызстан
~АЯЛ СЫРТКА ЧЫККАНДА ШАЙТАН АНЫ МЕНЕН БИРГЕ БОЛУП АЛАТ~
✏Ибн Умардан (радиялооху анху )риваят : Пайгамбарыбыз (салалооху алейхи ва саллам )айтты : " Аял парда, аял уйдон чыкканда шайтан аны андыйт. (Анын артынан ээрчип алат ) Аял учун эн жакшысы Аллахка жакын болуусу (сооп ),ал уйдун кайсы бир болмосундо журсун ".
Пайда : Бул хадисте аялдарды пардада журуусуно бекемдеди. Негизинде, алар учун парда болуусу керек. Ото катуу зарылчылык болбосо, уйдон сырткары чыкпасын. Себеби аял качан эле сыртка чыкканда шайтандар куноо кылдыруу учун аны менен бирге болуп алат. Аны оздору каалагандай кылып, куноо кылдырганга онойлук жаратат. Азында эле, пардасыздык жана айланаларга кооздугун корсотуу куноосун кылдырат.
✏Ибн Умардан (радиялооху анху )риваят : Пайгамбарыбыз (салалооху алейхи ва саллам )айтты : " Аял парда, аял уйдон чыкканда шайтан аны андыйт. (Анын артынан ээрчип алат ) Аял учун эн жакшысы Аллахка жакын болуусу (сооп ),ал уйдун кайсы бир болмосундо журсун ".
Пайда : Бул хадисте аялдарды пардада журуусуно бекемдеди. Негизинде, алар учун парда болуусу керек. Ото катуу зарылчылык болбосо, уйдон сырткары чыкпасын. Себеби аял качан эле сыртка чыкканда шайтандар куноо кылдыруу учун аны менен бирге болуп алат. Аны оздору каалагандай кылып, куноо кылдырганга онойлук жаратат. Азында эле, пардасыздык жана айланаларга кооздугун корсотуу куноосун кылдырат.
لا اله الا انت سبحا نك اني كنت من الظا لمين
#93 23 February 2016 - 19:32
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 2366
- 27 April 15
- : 26 Oct 2016 22:27
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Борбор
ИСЛАМ ДИНИ ҮЙЛӨНҮҮДӨ КАНДАЙ АЯЛ ТАНДООГО БУЮРАТ?
Аллах таала адамды жаратып, аны жана андан кийинки келүүчү урпактарын ажалы жеткенге чейин жер бетинде жашап өмүрлөрүн өткөрүүсүн тагдыр кылды. Жана аларга жашоо эрежелерин көргөзгөн шарият өкүмдөрүн түшүрдү. Жашоо улануусу үчүн эркек менен аял баш кошуп жашоосу өтө зарыл. Эркек аялга муктаж, аял да эркекке муктаж. Экөө тең бири-бирине муктаж. Муну ар бир адам билет. Адамдын жей турган тамагы, иче турган суусу жана жашай турган үйү – жашоо өткөрүү үчүн жетишсиз. Бул нерселердин эч бири үй-бүлөлүк жашоонун ордун толук түрдө баса албайт. Ар бир акыл эстүү адам бул жашоодо үйлөнбөй коё албайт. Мына ушундай эркек аялга, аял эркекке муктаж болгону – никенин канчалык негиздүү жана өтө зарыл экендигин далилдейт.
Аллах таала ак нике менен үй-бүлө курууга буйруп, адамды айбандык сыпаттардан айырмалады жана даражасын көтөрдү. Үй-бүлөдө эркек менен аялдын ортосунда үзүлгүс бекем байланышты кылды. Мына ушундай үй-бүлө куруу менен адам баласынын даражасы көтөрүлөт жана адамдык баалуулуктары сакталат. Аллах таала ыйык Куранда:
«Анын белгилеринен – силер алар менен тынчтанууңар үчүн өзүңөрдөн жубайларды жаратты жана араңарга сүйүү менен мээримди жаратты. Чындыгында бул нерселерде акылын жүгүрткөн адамдар үчүн чоң аят-белгилер бар». (Рум сүрөөсү, 21-аят)
Үй-бүлө куруудан мурун ылайыктуу жакшы аял тандоо – эң негизги жана эң зарыл болгон иштерден. Анткени адам өмүрүнүн калганын ошол тандаган жары менен өткөрөт. Ылайыктуу жубай табуу – өтө көп аракетти жана чоң мээнетти талап кылат.
Аял тандоо же күйөө тандоо – жашоодо ар бир адам басуучу кадамдардын эң олуттуусу. Анын тандаган жубайы – анын жашоосунун ажырагыс бир бөлүгү, жашоодогу өмүрлүк жолдошу жана келечектеги балдарынын энеси болот. Ислам шарияты адамдардын жашоосун жеңилдетип, жакшы жубай тандоодо атайын эрежелерди койгон. Мисалга алып айтсак:
1 – Жубай тандоодо эң биринчи динзарлыгына кароо зарыл. Анын дини өзүнүн милдеттерин аткарууга жана өзүнө тиешесиз нерселерди таштоого чакырат. Жакшы аялдын сыпатын Аллах таала ыйык Куранда:
«Соолиха аялдар – алар моюн сунган жана күйөсүнүн жогунда да Аллахтын сактоосу менен өздөрүн сактагандар», – деген. (Ниса сүрөөсү, 34-аят)
Бул тууралуу Аллахтын Элчиси (саллаллаху алейхи уа саллам): “Аялга 4 нерсесине карап үйлөнүшөт: байлыгына, ата-тегине, сулуулугуна жана динине карап. А сен динди карманганына умтулгун, жакшылыктарга жетесиң” – деп айткан. (Абу Даьуд Насааьи)
Динзар аялга үйлөнгөн адамдын көңүлү ток болот. Аялынан жана бала-чакасынан кыжалат болуп жүрбөйт. Себеби динди карманган, соолиха аял аманатка бекем болот.
Аялдар да турмушка чыгаарда кулк-мүнөздүү, ыймандуу, динди карманган адамга гана турмушка чыгуусу керек. Кыздын ата-энеси кулк-мүнөздүү күйө таап кызын узатуусу зарыл. Аллахтын Элчиси (саллаллалху алейхи уа саллам):
«Эгерде силер динине жана кулк-мүнөзүнө ыраазы болгон бир адам силерге куда түшүп келсе, анда ага (кызыңарды) бергиле! А эгер силер мындай кылбасаңар, анда жер бетинде фитна күчөп, бузукулук жайылат» – деген. (Сунан ат-Тирмизи)
Абдуллах ибну Мубарактын атасы кул болуп жүргөн кезинде андан кожоюну: “Эй, Мубарак! Кандай ойлойсуң, кызымды жуучулардын кимисине берсем?– деп оюн сураганда, Мубарак мындай деп айткан: “Жахилият учурунда адамдар ата-тегине карап үйлөнтүшчү. Жөөттөр болсо, үйлөнгөндө байлыгына карашат. Христиандар болсо, сулуулугуна көбүрөөк көңүл бурушат. Ал эми биздин мусулман үммөтүндө динди карманганына жана кулк-мүнөзүнө гана карап турмушка берүү керек”.
2 – Жубай тандоодо көп балалуу болууну каалаган аялзатына үйлөнүү керек. Бул сүннөт болгон иштерден. Анас ибну Маалик (радыяллаху анху) риваят кылган хадисте, Пайгамбар (саллаллаху алейхи уа саллам) айткан: “Силер көп бала төрөй турган жана күйөөсүн жакшы көргөн аялга үйлөнгүлө! Кыямат күнү мен үммөтүмдүн көптүгү менен сыймыктанамын” – дейт. (Бухари, Муслим)
3 – Эгерде мүмкүнчүлүк болсо мурда турмушка чыкпаган кызга үйлөнүү да сүннөт. Пайгамбарыбыз (саллаллаху алейхи уа саллам) Жаабирге (радыяллаху анху): “Кызга үйлөнбөдүңбү? ! Сен аны эркелетип, ал да сени эркелетмек” – деген. (Бухари жана Муслим)
4 – Көңүлүнө жаккан сулуу аялга үйлөнүү. Эгерде динди карманган аял болсо сулуураагына үйлөнүү абзел. Анткени көңүлүнө жаккан сулуу аялга үйлөнүү адамдын көңүлүн тынчтанттат, көздү күнөөдөн сактайт жана ортодо сүйүүнү пайда кылат.
Атанын милдеттеринин бири: кызы бойго жетсе, аны узатаарда андан “баланчага турмушка берсек ыраазысыңбы” – деп анын макулдугун сурап, андан кийин турмушка бериш керек. А эгерде ал кыз мурда турмушка чыгып ажырашкан болсо, үй-бүлөлүк турмушту терең түшүнгөн болсо, анда: “сени кимге турмушка берейин” – деп андан кеңеш сурап узатуусу зарыл. Мунун баары шарият талап кылган иштерден.
Ошентип жубай тандалып, эки тарап тең макул болгондон кийин, келечектеги жубайды никеден алдын көрүп жолугуп сүйлөшүп көрүүгө шарият уруксат берет.
Мугийра ибну Шуьба (радыяллаху анху) үйлөнүү үчүн бир аялга жуучу жөнөткөндө, Пайгамбар (саллаллаху алейхи уа саллам) ага:
“Аны бир көргүн, чындыгында аны көргөнүң – экөөңөрдүн ортоңордо сүйүүнү пайда кылуучу эң абзел иш” – деп айткан.
Бирок жолугушууда экөө жалгыз болбойт. Алардын жанында кыздын жакын туугандарынан бирөө жарым болушу керек.
Кимде-ким ушул эрежелерди аткарып турмушун баштаса жана ибадаттарга бекем болуп жакшы иштерди дайым кылса, анда ал адам сөзсүз бул дүйнөдө да, акыретте да бактылуу болот. Анткени ал Аллах таала көргөзгөндөй жашоону баштап, Аллах буйругандай жашап жатат.
Аллах Таала Ыйык Куранда мындай деп айткан: «Кимде-ким Менин Туура жолумду ээрчисе, анда ал адашпайт жана бактысыз болбойт». (Тоха сүрөөсү, 123-аят)
Аллах Таала башка бир аятта айтат:
«Эркек болобу, аял болобу, кимде-ким ыймандуу болуп жакшы иштерди кылса, анда Биз ага сөзсүз жакшы жашоону беребиз жана алардын кылган иштерине сөзсүз андан да артык соопторду ыйгарабыз». (Нахл сүрөөсү, 97-аят)
«Кимде-ким Менин Туура Жолумду ээрчисе, алар үчүн коркунуч жок жана алар кайгырышпайт». (Бакара сүрөөсү, 38-аят)
Санжарбек Тыныбек уулу
ИсламОнлайнKG
– [moderated]/islamonlinekgz
– Facebook.com/islamonlinekg
– Instagram.com/islamonlinekg
Аллах таала адамды жаратып, аны жана андан кийинки келүүчү урпактарын ажалы жеткенге чейин жер бетинде жашап өмүрлөрүн өткөрүүсүн тагдыр кылды. Жана аларга жашоо эрежелерин көргөзгөн шарият өкүмдөрүн түшүрдү. Жашоо улануусу үчүн эркек менен аял баш кошуп жашоосу өтө зарыл. Эркек аялга муктаж, аял да эркекке муктаж. Экөө тең бири-бирине муктаж. Муну ар бир адам билет. Адамдын жей турган тамагы, иче турган суусу жана жашай турган үйү – жашоо өткөрүү үчүн жетишсиз. Бул нерселердин эч бири үй-бүлөлүк жашоонун ордун толук түрдө баса албайт. Ар бир акыл эстүү адам бул жашоодо үйлөнбөй коё албайт. Мына ушундай эркек аялга, аял эркекке муктаж болгону – никенин канчалык негиздүү жана өтө зарыл экендигин далилдейт.
Аллах таала ак нике менен үй-бүлө курууга буйруп, адамды айбандык сыпаттардан айырмалады жана даражасын көтөрдү. Үй-бүлөдө эркек менен аялдын ортосунда үзүлгүс бекем байланышты кылды. Мына ушундай үй-бүлө куруу менен адам баласынын даражасы көтөрүлөт жана адамдык баалуулуктары сакталат. Аллах таала ыйык Куранда:
«Анын белгилеринен – силер алар менен тынчтанууңар үчүн өзүңөрдөн жубайларды жаратты жана араңарга сүйүү менен мээримди жаратты. Чындыгында бул нерселерде акылын жүгүрткөн адамдар үчүн чоң аят-белгилер бар». (Рум сүрөөсү, 21-аят)
Үй-бүлө куруудан мурун ылайыктуу жакшы аял тандоо – эң негизги жана эң зарыл болгон иштерден. Анткени адам өмүрүнүн калганын ошол тандаган жары менен өткөрөт. Ылайыктуу жубай табуу – өтө көп аракетти жана чоң мээнетти талап кылат.
Аял тандоо же күйөө тандоо – жашоодо ар бир адам басуучу кадамдардын эң олуттуусу. Анын тандаган жубайы – анын жашоосунун ажырагыс бир бөлүгү, жашоодогу өмүрлүк жолдошу жана келечектеги балдарынын энеси болот. Ислам шарияты адамдардын жашоосун жеңилдетип, жакшы жубай тандоодо атайын эрежелерди койгон. Мисалга алып айтсак:
1 – Жубай тандоодо эң биринчи динзарлыгына кароо зарыл. Анын дини өзүнүн милдеттерин аткарууга жана өзүнө тиешесиз нерселерди таштоого чакырат. Жакшы аялдын сыпатын Аллах таала ыйык Куранда:
«Соолиха аялдар – алар моюн сунган жана күйөсүнүн жогунда да Аллахтын сактоосу менен өздөрүн сактагандар», – деген. (Ниса сүрөөсү, 34-аят)
Бул тууралуу Аллахтын Элчиси (саллаллаху алейхи уа саллам): “Аялга 4 нерсесине карап үйлөнүшөт: байлыгына, ата-тегине, сулуулугуна жана динине карап. А сен динди карманганына умтулгун, жакшылыктарга жетесиң” – деп айткан. (Абу Даьуд Насааьи)
Динзар аялга үйлөнгөн адамдын көңүлү ток болот. Аялынан жана бала-чакасынан кыжалат болуп жүрбөйт. Себеби динди карманган, соолиха аял аманатка бекем болот.
Аялдар да турмушка чыгаарда кулк-мүнөздүү, ыймандуу, динди карманган адамга гана турмушка чыгуусу керек. Кыздын ата-энеси кулк-мүнөздүү күйө таап кызын узатуусу зарыл. Аллахтын Элчиси (саллаллалху алейхи уа саллам):
«Эгерде силер динине жана кулк-мүнөзүнө ыраазы болгон бир адам силерге куда түшүп келсе, анда ага (кызыңарды) бергиле! А эгер силер мындай кылбасаңар, анда жер бетинде фитна күчөп, бузукулук жайылат» – деген. (Сунан ат-Тирмизи)
Абдуллах ибну Мубарактын атасы кул болуп жүргөн кезинде андан кожоюну: “Эй, Мубарак! Кандай ойлойсуң, кызымды жуучулардын кимисине берсем?– деп оюн сураганда, Мубарак мындай деп айткан: “Жахилият учурунда адамдар ата-тегине карап үйлөнтүшчү. Жөөттөр болсо, үйлөнгөндө байлыгына карашат. Христиандар болсо, сулуулугуна көбүрөөк көңүл бурушат. Ал эми биздин мусулман үммөтүндө динди карманганына жана кулк-мүнөзүнө гана карап турмушка берүү керек”.
2 – Жубай тандоодо көп балалуу болууну каалаган аялзатына үйлөнүү керек. Бул сүннөт болгон иштерден. Анас ибну Маалик (радыяллаху анху) риваят кылган хадисте, Пайгамбар (саллаллаху алейхи уа саллам) айткан: “Силер көп бала төрөй турган жана күйөөсүн жакшы көргөн аялга үйлөнгүлө! Кыямат күнү мен үммөтүмдүн көптүгү менен сыймыктанамын” – дейт. (Бухари, Муслим)
3 – Эгерде мүмкүнчүлүк болсо мурда турмушка чыкпаган кызга үйлөнүү да сүннөт. Пайгамбарыбыз (саллаллаху алейхи уа саллам) Жаабирге (радыяллаху анху): “Кызга үйлөнбөдүңбү? ! Сен аны эркелетип, ал да сени эркелетмек” – деген. (Бухари жана Муслим)
4 – Көңүлүнө жаккан сулуу аялга үйлөнүү. Эгерде динди карманган аял болсо сулуураагына үйлөнүү абзел. Анткени көңүлүнө жаккан сулуу аялга үйлөнүү адамдын көңүлүн тынчтанттат, көздү күнөөдөн сактайт жана ортодо сүйүүнү пайда кылат.
Атанын милдеттеринин бири: кызы бойго жетсе, аны узатаарда андан “баланчага турмушка берсек ыраазысыңбы” – деп анын макулдугун сурап, андан кийин турмушка бериш керек. А эгерде ал кыз мурда турмушка чыгып ажырашкан болсо, үй-бүлөлүк турмушту терең түшүнгөн болсо, анда: “сени кимге турмушка берейин” – деп андан кеңеш сурап узатуусу зарыл. Мунун баары шарият талап кылган иштерден.
Ошентип жубай тандалып, эки тарап тең макул болгондон кийин, келечектеги жубайды никеден алдын көрүп жолугуп сүйлөшүп көрүүгө шарият уруксат берет.
Мугийра ибну Шуьба (радыяллаху анху) үйлөнүү үчүн бир аялга жуучу жөнөткөндө, Пайгамбар (саллаллаху алейхи уа саллам) ага:
“Аны бир көргүн, чындыгында аны көргөнүң – экөөңөрдүн ортоңордо сүйүүнү пайда кылуучу эң абзел иш” – деп айткан.
Бирок жолугушууда экөө жалгыз болбойт. Алардын жанында кыздын жакын туугандарынан бирөө жарым болушу керек.
Кимде-ким ушул эрежелерди аткарып турмушун баштаса жана ибадаттарга бекем болуп жакшы иштерди дайым кылса, анда ал адам сөзсүз бул дүйнөдө да, акыретте да бактылуу болот. Анткени ал Аллах таала көргөзгөндөй жашоону баштап, Аллах буйругандай жашап жатат.
Аллах Таала Ыйык Куранда мындай деп айткан: «Кимде-ким Менин Туура жолумду ээрчисе, анда ал адашпайт жана бактысыз болбойт». (Тоха сүрөөсү, 123-аят)
Аллах Таала башка бир аятта айтат:
«Эркек болобу, аял болобу, кимде-ким ыймандуу болуп жакшы иштерди кылса, анда Биз ага сөзсүз жакшы жашоону беребиз жана алардын кылган иштерине сөзсүз андан да артык соопторду ыйгарабыз». (Нахл сүрөөсү, 97-аят)
«Кимде-ким Менин Туура Жолумду ээрчисе, алар үчүн коркунуч жок жана алар кайгырышпайт». (Бакара сүрөөсү, 38-аят)
Санжарбек Тыныбек уулу
ИсламОнлайнKG
– [moderated]/islamonlinekgz
– Facebook.com/islamonlinekg
– Instagram.com/islamonlinekg
Кудай буйруса баары жакшы болот!
#94 02 March 2016 - 11:12
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 3308
- 09 March 15
- : 24 Jul 2021 23:47
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Кыргызстан
لا اله الا انت سبحا نك اني كنت من الظا لمين
#95 02 March 2016 - 11:15
- Супер-активист
-
- Кыймылы жок
- 3308
- 09 March 15
- : 24 Jul 2021 23:47
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Кыргызстан
КУЙООНУН АЯЛЫНДА ЭМНЕ АКЫСЫ БАР .✔
Хаким бин Муавия Кушейриден (р.а) риваят:"" Коштошуу ажылыгында баян кылып жатып , Пайгамбарыбыз (С.А.В) мындай деди:"Аялдар жонундо , алардын тамак ашына жана кийим кечесине жакшылап конул коюу силердин милдетинер" .
������ПАЙДА: Конул коюу керек бир эле аялдарга гана эркектердин акысы эмес , тескерисинче эркектерге да аялдардын укугу бар .Аларга ырахат , урматына конул коюу.Дайыма алардан жаныбарларга окшотуп иш алуу, эч бир себепсиз урушуп коркутуу , дайыма орой жаман соз айтуу , ар бир созго аны тилдоо , анын урпагы жонундо жаман соз айтуу , бир аз эле кемчилдигине ачулануу , озу кафелерде жана чайханаларда жакшы тамактарды жеп , аны уйдо жонокой тамак ашка таштап коюу , озу жакшы кийимдерди кийип , ага бечалардын кийимин кийинтуу, бул иштердин баары шариятта дурус эмес.Хадисте бекемделип айтылган :""Ар ким озуно жараша (бай , кедей) жакшы кийим , жакшы тамактарды даярдасын" ".Аялдардын кыйшык кабыргадан жасалганын билуу керек.Ошол себептен алардан мунозундо бир аз кыйшыктык болот.Ошондуктан конулуно жакпаган бир аз иш болсо , ага чыдап коюу керек.
������Бейишке татыктуу китепчесинен алынды .
Хаким бин Муавия Кушейриден (р.а) риваят:"" Коштошуу ажылыгында баян кылып жатып , Пайгамбарыбыз (С.А.В) мындай деди:"Аялдар жонундо , алардын тамак ашына жана кийим кечесине жакшылап конул коюу силердин милдетинер" .
������ПАЙДА: Конул коюу керек бир эле аялдарга гана эркектердин акысы эмес , тескерисинче эркектерге да аялдардын укугу бар .Аларга ырахат , урматына конул коюу.Дайыма алардан жаныбарларга окшотуп иш алуу, эч бир себепсиз урушуп коркутуу , дайыма орой жаман соз айтуу , ар бир созго аны тилдоо , анын урпагы жонундо жаман соз айтуу , бир аз эле кемчилдигине ачулануу , озу кафелерде жана чайханаларда жакшы тамактарды жеп , аны уйдо жонокой тамак ашка таштап коюу , озу жакшы кийимдерди кийип , ага бечалардын кийимин кийинтуу, бул иштердин баары шариятта дурус эмес.Хадисте бекемделип айтылган :""Ар ким озуно жараша (бай , кедей) жакшы кийим , жакшы тамактарды даярдасын" ".Аялдардын кыйшык кабыргадан жасалганын билуу керек.Ошол себептен алардан мунозундо бир аз кыйшыктык болот.Ошондуктан конулуно жакпаган бир аз иш болсо , ага чыдап коюу керек.
������Бейишке татыктуу китепчесинен алынды .
لا اله الا انت سبحا نك اني كنت من الظا لمين
#96 12 March 2016 - 04:18
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
"Аялзат аруу болсо экен", "Аялдарга тиешелүү эң зарыл шарият маселелери"
китеби темалары менен бириктирилди.
Аялзатына тиешелүү маселелерди ушул темада улантсак.
Аялзатына тиешелүү маселелерди ушул темада улантсак.
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
#97 13 March 2016 - 04:54
- Супер-активист
-
- Аким
- 5435
- 15 October 12
- : 24 May 2024 17:38
- Жынысы:Аялзаты
- Калаасы:Санкт-Петербург
"Эн жакшы аял." темасы менен бириктирилди.
"Аялзат аруу болсо экен", "Аялдарга тиешелүү эң зарыл шарият маселелери"
китеби темалары менен бириктирилди.
Аялзатына тиешелүү маселелерди ушул темада улантсак.
Аялзатына тиешелүү маселелерди ушул темада улантсак.
Если человек сделал тебе больно, не отвечай ему тем же. Сделай добро. Ты другой человек.
Ты лучше.
