Монгол бөхү деген кандай күрөш? Көчмөндөр оюндарындагы кызыктуу беттештер

VI Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарынын алкагында көрүүчүлөр көчмөн элдердин ар түрдүү салттуу күрөш түрлөрүнө күбө болушат. Алардын арасында Монголиянын улуттук күрөшү - монгол бөхү да бар. Бул күрөш жөн гана спорттук таймаш эмес, монгол элинин тарыхы жана маданияты менен тыгыз байланышкан салттуу өнөр болуп саналат.

Монгол бөхү кайдан чыккан?

Монгол бөхүнүн тарыхы абдан терең. Байыркы мезгилдерден бери күрөш көчмөндөрдүн жашоосунда күчтү, чыдамкайлыкты жана жоокердик даярдыкты сынаган ыкмалардын бири болгон.

Кийин бул салт Монголиянын эң белгилүү улуттук майрамы болгон Наадамдын негизги бөлүктөрүнүн бирине айланган. Наадамда күрөш, ат чабыш жана жаа атуу эркектердин үч оюну катары белгилүү.

Монгол бөхү бүгүнкү күнгө чейин салттуу формасын жана өзгөчө ырым-жырымдарын сактап келет.

Эң башкы өзгөчөлүгү — салмак категориясы жок

Монгол бөхүнүн башка күрөш түрлөрүнөн айырмаланган эң кызыктуу жагы балбандар салмак категорияларына бөлүнбөйт.

Демек, жеңил салмактагы балбан өзүнөн бир топ оор атаандашка каршы чыгышы мүмкүн. Бул жерде балбандын күчү менен катар ыкмасы, тең салмактуулугу, ылдамдыгы жана атаандаштын кыймылын туура баалай билүүсү чоң мааниге ээ.

Жеңиш кантип аныкталат?

Монгол бөхүндө упай топтоо деген түшүнүк жок. Башкы максат — атаандашты жыгуу.

Салттуу эрежеге ылайык, атаандаштын бутунан башка дене бөлүгү жерге тийсе, ал жеңилген болуп эсептелет. Ошондуктан балбандар атаандашын көтөрүп ыргытуу, чалуу, тең салмактан чыгаруу жана башка ыкмалар менен жерге кулатууга аракет кылышат.

Мында сокку урууга, муунтууга жана атайылап оорутуучу ыкмаларды колдонууга жол берилбейт.

Балбандардын кийими да өзгөчө

Монгол бөхүнүн дагы бир айырмалоочу белгиси — балбандардын улуттук кийими.

Алар "зодог" деп аталган кыска, көкүрөгү ачык күрөш кийимин, "шуудаг" деп аталган кыска шым жана салттуу "монгол гутал" өтүгүн кийишет. Бул кийимдер күрөштүн тарыхый көрүнүшүн бүгүнкү күнгө чейин сактап келет.

Засуул ким?

Монгол бөхүндө балбандын жанында "засуул" деп аталган адам болот.

Засуул балбанды колдоп, ага дем берип, мелдештин салттуу жөрөлгөлөрүн аткарат. Айрыкча кийинки айлампаларда засуулдар балбандары тууралуу ыр түрүндө мактоо айтып, алардын күчүн жана ийгиликтерин даңазалашат.

Ошондуктан монгол бөхүндө күрөш менен катар өзгөчө маданий атмосфера да жаралат.

Бүркүт бийи эмнени билдирет?

Күрөш башталар алдында балбандар колдорун жайып, бүркүттүн кыймылын элестеткен өзгөчө бий аткарышат. Бул күчтүн, эркиндиктин жана жеңишке умтулуунун символу катары кабыл алынат.

Жеңиштен кийин да балбан өзгөчө кыймылдар менен жеңишин белгилейт. Ушул жөрөлгөлөр монгол бөхүн кадимки спорттук күрөштөн айырмалап, аны маданий мурас катары да көрсөтүп турат.

Монгол бөхү VI Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарынын күрөш программасына кирген. Быйыл Чолпон-Ата шаарындагы "Газпром" спорт комплексинде 1-сентябрда орун алат.