(Башы өткөн сандарда)

Экөөнүн ортосунда бир топ метр аралык болсо да, анын көздөрүндөгү таң калууну көрүүгө мүмкүн эле. Тинатин акырын жооп берди:

– Эч ким...

– Кантип?

– Билбейм... Скрипканы көрдүм да, жөн гана ойногум келди.

Илим унчукпай калды. Анткени бул так баягыдай жооп эле. Көп жыл мурда Бүбүайым дагы ушундай деген болчу. “Музыка үйрөтүлбөйт, Илим... Ал адамдын ичинде жашайт”. Илимдин көздөрү бир саамга муңга толду. Ошол учурда экинчи кабаттагы коридордо Зейнеп баарын угуп турган. Жүрөгү катуу согуп кетти. Анын эң чоң коркунучу акырындап чындыкка айланып бараткандай сезилди. Анткени көп жылдан бери биринчи жолу... Илим бирөөнүн музыкасын аягына чейин угуп турган. Ал гана эмес... Аны токтоткон жок. Зейнеп акырын шыбырады:

– Жок. Бул кайталанбашы керек...

Анын көздөрүндө коркунуч пайда болду. Анткени ал жакшы билчү, бул үйгө музыка кайтып келсе эмне болорун. Аны менен кошо Бүбүайым тууралуу көмүлгөн сырлар да кайра ачыла баштайт эле. Түн кирди. Айдын жарыгы чоң бакчаны күмүш түскө боёп, эски сарайды дагы табышмактуу кылып көрсөтүп турду. Тинатин болсо дагы эле балкондо турган. Илимдин көз карашы эмнегедир анын оюнан кетпей койду. Ал көз карашта ачуудан да, таң калуудан да күчтүү нерсе бар эле... Сагыныч. Терең, көп жылдардан бери айтылбай келген сагыныч. Зейнеп болсо ошол учурда өз бөлмөсүнө кирип, эшикти катуу жаап алды.

– Жок!- деди ал өзүнө-өзү. Колундагы эски сүрөттү суурмасынан алып чыкты. Сүрөттө үч адам бар эле. Бүбүайым, Зейнеп жана жапжаш Илим. Үчөө күлүп турушкан. Бир кезде алар ажырагыс достордой көрүнчү. Зейнеп сүрөттөгү Бүбүайымдын жүзүн карап туруп калды.

– Сен өлдүң... Бирок эмнеге дагы эле мени жеңип жатасың? Көздөрүндө кызганыч менен коркуу аралашып турду. Ошол маалда үйдүн эң кары кызматчысы Саадат апа коридордо Тинатинди күтүп турган. Тинатин бөлмөсүнө кайтып келгенде апа акырын ага кайрылды.

– Кызым...

– Оу, апа?

– Мен сага бир нерсе көрсөтөйүнчү.

Экөө хан сарайдын эң четки бөлмөлөрүн көздөй жөнөштү. Бул жакка эч ким келбегендей көрүнчү. Коридорлор караңгы. Дубалдарда эски сүрөттөр илинип турган. Акыры алар чоң жыгач эшиктин алдына келишти. Эшикти чаң басып калган эле. Кулпусу да эскирип кеткен.

– Бул эмне бөлмө?

Саадат апа терең дем алды.

– Бул Бүбүайымдын жеке музыкалык залы болчу.

Тинатин таң калып калды.

– Музыкалык залбы?

– Ооба. Ал каза болгондон кийин Илим мырза бул эшикти жаптырган. Ошондон бери эч ким кирген эмес. Тинатин эшикти акырын кармады. Кызык сезим жүрөгүн каптады. Эмнегедир бул жер ага тааныштай сезилди. Дал ошол учурда Бекзат бакчадан жаңы эле үйгө кайтып келе жаткан. Унаасынан түшүп жатып кызматчылардын шыбырашканын укту.

– Бүгүн хан сарайда кайрадан музыка жаңырды...

– Бүбүайым кайтып келгендей болду...

Бекзат шыбырды угуп токтоп калды. Музыка? Жүрөгү селт этти. Ал шашыла үйдү көздөй басты. Анткени бала кезинен бери бул үйдө музыка жаңырган эмес. Эми болсо кайрадан бир кыз жөнүндө сүйлөп башташты. Тинатин жөнүндө. Ал эми жогорку кабатта Тинатин эски эшиктин ачкычын акырын буруп жаткан. Кулпу көп жылдык тынчтыктан кийин акырын кыйчылдап ачылды. Эшик жай ачыла баштады. Ичтен чаңдын жыты келди. Айдын жарыгы бөлмөгө түшкөндө эски пианино дароо көзгө урунду. Дубалдарда ноталар. Текчелерде музыка тууралуу китептер. Ал эми ары жактагы дубалда чоң портрет илинип турган. Тинатиндин көздөрү ошол сүрөткө кадалды. Бир заматта деми кысылып кетти. Анткени портреттеги аялдын жүзү... Ага таң каларлык деңгээлде окшош эле. Саадат апанын колунан шам түшүп кете жаздады.

– Жаратканым...

Ошол учурда коридордон Бекзаттын кадамдары угулду. Ал эшикке жетип келип, бөлмөнүн ичин карады. Дубалдагы портрет менен Тинатиндин жүзүн көрдү. Ордунда катты да калды. Анткени экөөнүн ортосундагы окшоштук жөн эле кокустук эместей сезилди. Аңгыча төмөнкү кабаттан чыга келген Зейнеп да бул эшиктин ачылганын көрүп калды. Анын өңү кубарып кетти. Ал бир гана сөз айтты:

– Жок!

Анткени бул бөлмөнүн ичинде жашырылган сыр ачылса, көп жылдар бою көмүлгөн чындык да сыртка чыгышы мүмкүн эле.

xxx

Түн ортолоп калган. Сарайдын чоң дубалдары күндүзгүдөн да муздак көрүнүп, узун коридорлордо шамалдын үнү гана жаңырып турду. Тинатин төшөгүнө жатып, көзүн жумууга аракет кылды. Бирок бүгүнкү окуялар анын оюн тынч койбой жатты. Бүбүайымдын сүрөтү... Музыкалык зал... Илимдин көз карашы... Зейнептин коркуу аралашкан жүзү... Баары бир чоң табышмактын бөлүктөрүндөй сезилип жаткан. Ошол учурда... Тырс! Терезеге бир нерсе тийди. Тинатин чочуп кетип ордунан тура калды. Дагы бир жолу. Ал акырын парданы ачты. Төмөндө караңгы бакчанын ичинде бирөө турган. Бекзат эле. Колун көтөрүп акырын ишарат кылды.

– Түш...

Тинатин таң калды. Бир нече мүнөттөн кийин ал акырын үйдөн чыгып келди. Түнкү аба салкын эле. Айдын жарыгы бакчанын жолдоруна түшүп турган. Бекзат үн катпай алдыга басты.

– Кайда баратабыз?

– Бир нерсе көрсөтөм.

Анын үнү адаттагыдан башкача чыкты. Олуттуу. Кайгылуу. Экөө бакчанын эң алыскы бурчуна чейин барышты. Ал жерде эски кампа бар эле. Бекзат эшикти ачты. Чаңдын жыты дароо мурунду өрдөдү. Бурчта көптөн бери ачылбаган чоң күрөң чемодан жаткан. Бекзат акырын анын үстүндөгү чаңды сүрттү. Манжалары титиреп жаткандай сезилди.

– Бул апамдын буюмдары... Тинатин унчукпай калды. Чемодан жай ачылды. Ичинде убакыт тоңуп калгандай эле. Эски сүрөттөр. Саргайып кеткен каттар. Концерттик программалар. Ноталар жана Бүбүайымдын өз колу менен жазган күндөлүгү. Бекзат сүрөттөрдүн бирин алып чыкты. Тинатин карады. Сүрөттө жаш Бүбүайым сахнада бийлеп жаткан экен. Зал толо адамдар кол чаап турушуптур. Бирок аялдын жүзүндөгү жылмаюу өзгөчө эле. Ал жөн гана атактуу эмес болчу. Ал бактылуу болчу.

– Апам сахнасыз жашай алчу эмес,- деди Бекзат акырын.

– Аябай сулуу аял болгон экен...

Бекзат башын ийкеди. Бирок көздөрү сүрөттөн кеткен жок.

– Билесиңби, мен аны көп эстей албайм.

Тинатин таң калды.

– Эмнеге?

– Мен кичинекей болчумун. Үнү каргылданып кетти.

– Апамдын жүзүнөн да үнүн көбүрөөк эстейм...

Шамал акырын согуп өттү. Бекзат дагы бир сүрөттү алып чыкты. Бул жолу сүрөттө Бүбүайым менен жаш Зейнеп турган. Экөө кучакташып күлүп турушкан. Тинатин сүрөттү көпкө карап турду.

– Экөө чындап жакын болгон экен...

Бекзат жасалма жылмайды.

– Ооба.

– Анан эмне болгон?

– Кээде адамдар душмандан эмес... Ал сүрөттү акырын жаап койду. – Эң ишенген адамынан жаракат алышат.

Тинатин анын көздөрүндөгү кайгыны биринчи жолу көрдү. Бул жөн гана апасын жоготкон уулдун кайгысы эмес эле. Бул чыккынчылыкты көрүп чоңойгон баланын жарааты болчу. Чемодандын эң түбүндө кичинекей бархат куту жатты. Бекзат аны ачты. Ичинде күмүш түстөгү эски медальон бар экен. Медальондун ичинде кичинекей сүрөт турган. Бир тарабында Бүбүайым. Экинчи тарабында болсо... Тинатин көздөрүн чоң ачып калды. Анткени ал сүрөттө жаш кезиндеги Илим турган. Экөө күлүп турушкан. Ушунчалык бактылуу. Ушунчалык сүйгөн адамдардай. Бекзат акырын сүйлөдү:

– Мен өмүрүмдө атамдын мындай бактылуу жүзүн көргөн эмесмин... Тинатин дагы унчуккан жок. Ошол маалда чемодандын түбүнөн бүктөлгөн бир барак түшүп кетти. Экөө тең аны карашты. Бекзат акырын көтөрүп алды. Кагаз саргайып кеткен. Жазуу Бүбүайымдын кол жазмасына окшош эле. Биринчи сапты окуганда анын өңү өзгөрүп кетти.

– Бул мүмкүн эмес...

– Эмне болду?

Бекзат кагаздан көзүн албай туруп калды. Анткени ал каттын башында мындай деп жазылып турган эле: “Эгер мага бир нерсе болуп кетсе, чындыкты жашырбагыла. Менин өлүмүм көрүнгөндөй жөнөкөй эмес...” Түнкү шамал кагазды акырын дирилдетип жатты. Ал эми сарайдын бир терезесинен кимдир-бирөө аларды аңдып турганын экөө тең али биле элек болчу. Терезенин артында Зейнеп жашырынып турган эле. Ал коркконунан калтырап жатты. Анткени көп жыл мурун көмүлгөн сыр акырындап калкып чыгып келе жаткан эле...

(Уландысы кийинки санда)