(Башы өткөн сандарда)

 Тинатин таң калды.

— Кайдан билдиң?

— Билбейм. Бирок күлгөнүңдө башка адам болуп калат экенсиң. Биринчи жолу Самаган тамашасыз сүйлөгөн эле. Тинатин дагы биринчи жолу жооп таппай калды. Ошол учурда көчөнүн аркы бетинен бир кыз кыйкырып калды.

— Самаган! Узун бойлуу сулуу кыз чуркап келип аны кучактап алды.

— Сен кайда жоголдуң?!

Тинатин автоматтык түрдө артка чегинди. Самаган болсо башын кармады.

— Жок...

— Эмне жок?

— Башталды.

— Мени сагындыңбы?

— Жок.

— Жалганчы. Кыз дагы эле анын колун кармап турган. Тинатин өзүнчө жылмайды.

— Макул, мен кеттим.

— Токто — деди Самаган. Бирок Тинатин бурулуп кетип калды. Ал кеткенден кийин Самаган биринчи жолу чындап ачууланды.

— Айлин!

— Эмне?

— Азыр эмнеге келдиң?

— Эмнеге?

— Эң ылайыксыз учурда.

Айлин таң калып калды. Ал эми алыстап бара жаткан Тинатин болсо өзүнө өзү күлүп койду.

— Кызык жигит экен... Бирок ал билген жок. Алысыраак жерде токтоп турган кара түстүү унаанын ичинде дагы бирөө бул көрүнүштү көрүп жаткан. Бекзат. Ал жыйындан кайтып келе жатып кокусунан экөөнү көрүп калган эле. Жана эмнегедир анын жүзү кайрадан муздап кетти.

xxx

Шаардын ызы-чууга толо жашоосу уланып жатты. Бул үч адамдын тагдыры акырындык менен бир чекитке жакындап бара жатканын азырынча эч ким билчү эмес... Түн. Хансарай тынч. Коридорлордо жарык азайып, чоң үй жеңилдеп, дем алгандай болуп калган. Бекзат бөлмөсүндө жалгыз отурду. Документ иштери менен алектенип жаткан. Биринчи жолу колундагы кагаздар маанисиз көрүнүп жатты. Бир маалда терезеге жакындады. Сыртта салкын жел жалбырактарды акырын дирилдетип жатты. Бирок анын мээсине түркүн ойлор тынчтык бербей жаткан. Ошол учурда эшик жеңил кагылды.

— Кир.

Калыс кирди. Адаттагыдай жай. Адаттагыдай тынч. Анын жүзүндө “эмне болсо да түшүнөм” деген көрүнбөгөн ишеним бар эле.

— Сыртта жарык күйүп турат — деди Калыс. — Уктай албай жатасыңбы?

Бекзат жооп берген жок. Бир нече секунд унчукпай турду. Андан кийин акырын отурду.

— Калыс...

— Ооба.

— Сен адамды... Биринчи жолу көргөндө эле түшүнө аласыңбы?

Калыс таң калган жок. Жөн гана отурду.

— Ар дайым эмес. Бирок кээде көздөр баарын айтып коёт.

Бекзат терезеге карады.

— Мен бүгүн бир кызды көрдүм. Бул сөздү айтканда анын үнү башкача чыкты. Муздак эмес. Кубанычтуу да эмес. Жөн эле... Токтоо үн.

Калыс жеңил жылмайды.

— Сен “кыз” дедиңби?

— Ооба.

— Сен эч качан минтип айтчу эмессиң.

Бекзат унчуккан жок. Бул өзү эле жооп болчу. Ал терең дем алды.

— Ал башкача.

— Кантип?

— Билбейм.

— Бул жооп сенин сөзүңө окшобойт.

Бекзат отургучка таянып калды.

— Мен да түшүнбөй жатам... Бекзат биринчи жолу моюнга алып жатты.

— Ал күлгөндө... дүйнө жеңилдей түшөт.

Калыс унчукпай калды. Бул сөздү Бекзаттан угам деп ойлогон эмес. Бекзат улантты.

— Мен көп адамдарды көрдүм. Ишен. Жүзүнөн эле калп айтканын билем. Көзүнөн эле кызыгуусун билем. Акчасын көрүп эмнеге келгенин сезем. Бирок ал... Ал бир саамга токтоду.

— Ал тиктегенде сенден эч нерсе талап кылбайт. — Бул мени тынчсыздандырып жатат.

Калыс акырын башын ийкеди.

— Анткени сен көзөмөлдү жоготуп жатасың.

Бекзат аны дароо карады.

— Мен эч качан көзөмөлдү жоготпойм.

— Жок. Бул жолу жоготуп жатасың. Унчукпай калышты. Сарайда сааттын үнү гана угулуп турду. Андан кийин Бекзат акырын сүйлөдү.

— Бүгүн аны башка бир жигит менен көрдүм. Калыс дароо түшүндү.

— Ошондуктан сенин көз карашың өзгөрдү.

— Менде өзгөрүү жок.

— Бар. Бекзат ордунан туруп кетти.

— Мен жөн гана байкадым. Калыс жеңил жылмайды.

— Сен байкадыңбы же кызгандыңбы? Бул суроо абаны кесип өттү. Бекзат токтоп калды. Бир секунд. Эки секунд. Андан кийин акырын айтты:

— Мен... билбейм. Бул сөздү ал өмүрүндө биринчи жолу айтты. Калыс ордунан турду.

— Эсиңде болсун. Сен Бекзат Исаевсиң. Баарын көзөмөлдөй аласың. Ал эшикке жакындады.

— Бирок адам жүрөгү... ар дайым документтей так иштебейт. Эшик жабылды. Бекзат жалгыз калды. Ал терезеден сыртты карады. Бир гана ой башында кайталанып жатты: “Мен аны биринчи жолу көрдүм... Бирок эмнеге аны жоготуп жаткандай сезилип жатат?” Ал эми ошол түнү ал биринчи жолу сүйүү деген нерсени түшүнбөй туруп эле сезе баштаган эле...

xxx

Илим ошол күнү биринчи жолу Тинатинди хансарайдын эң эски бөлмөсүнө ээрчитип кирди. Бул бөлмөгө көп жылдан бери эч ким кирчү эмес. Эшик ачылганда эски жыгачтын жыты, эски китептердин жыты, өткөн доордун жыты келип турду. Терезеден түшкөн күндүн шооласы чаң баскан сүрөттөрдүн үстүнө чачырап жаткан. Илим текченин үстүндөгү саргайган сүрөттү акырын колуна алды. Көпкө чейин үн каткан жок. Акыры терең үшкүрдү.

— Бул сүрөт... менин бүт жаштыгымды сактап турат... Тинатин акырын жанына келди. Сүрөттө эки жаш адам жылмайып турушкан. Жигиттин көздөрүндө чоң кыялдар. Кыздын жүзүндө болсо назиктик менен бакыт.

— Бул... Бүбүайымбы?

Илим акырын башын ийкеди.

— Ооба. — Ошондо ал болгону он алты жашта эле. Токсонунчу жылдардын башы... Фрунзе., азыркы Бишкек эмес... Ошол кезде шаар башкача болчу. Эртең менен көчөлөрдү трамвайлар жаңыртчу. Автобустар тыгылып жүрчү. Адамдар шашылганы менен бири-бирин түртчү эмес. Коңшулар бири-бирин аты менен чакырышчу. Балдар кечке чейин көчөдө топ ойношчу. Кышында короолордо кар киши турчу. Жайында көчөлөрдөн балмуздактын, жаңы бышкан нандын жыты келчү. Кечинде чоңдор короодо домино ойношчу. Жаштар болсо келечек жөнүндө сүйлөшүшчү... Илим жылмайып алып, андан ары сөзүн улантты.

— Мен Ат-Башыдан жаңы эле келген айылдык бала болчумун. Он сегиз жашта. Биринчи курстун студенти... Чөнтөгүмдө акча жок... Бирок жүрөгүмдө миң кыял бар эле... Тинатин унчукпай угуп жатты.

— Бир күнү сабактан кийин жөн эле шаар айланайын дедим. Ошентип опера жана балет театрынын алдына келип калдым... Ичимден: “Бир жолу театрга кирип көрсөм эмне болот?” дедим. Чөнтөгүмдөгү акыркы акчама билет сатып алдым. Залга кирдим. Жарыктар акырын өчтү. Музыка жаңырды. Анан... Ал сахнага чыкты... Илимдин үнү акырындап өзгөрдү. Көздөрүндө жаш эмес, сүйүү пайда болду. — Мен өмүрүмдө биринчи жолу ушундай сулуулукту көрдүм. Ак көйнөк кийген, аппак жүздүү. Узун бойлуу. Тал чыбыктай ийилген бели. Ар бир кыймылы шамалдай жана жеңил. Бийлеп эмес, жер үстүндө учуп жүргөндөй сезилди. Музыка анын денеси менен сүйлөшүп жаткандай эле. Мен дем алганды дагы унутуп калыптырмын... Ошондо жанымдагы бир аксакал акырын күлүп: “Балам, көзүңдү ирмебей калдың го...” деген.

Илим сүрөттү акырын сылап койду.

— Спектакль бүткөндөн кийин сыртка чыктым. Кар майда бүртүк болуп жаап жаткан. Ошол учурда эшикке ал дагы чыгып калды. Колунда эски сумкасы. Чачына кар конуптур. Мен болсо айылдык бала... Эмне дээримди билбей калдым. Акыры эркимди күчтөп: “Кечиресиз...” дедим. Ал бурулуп карады. Ошондо дүйнө токтоп калгандай болду.

— Оу?

— Сиз... Жанагы бийчисизби?

Ал күлүп жиберди. Уялчаак. Тунук күлкү.

— Жок... Мен азырынча окуучумун. Бизге бүгүн репетицияга катышууга уруксат беришкен. Мен болгону он алтынчы класс... Ой, он алты жаштамын...

Экөөбүз тең күлүп жибердик.

— Мен Илим. Ат-Башыдан келдим. Университеттин биринчи курсунда окуйм.

Кыз назик колун сунду.

— Мен Бүбүайым. Бир күнү чоң сахнада бийлегим келет.

— Ошол күнү анын колун кармаганда... Мен өз тагдырымды кармаганымды билген эмесмин...

Илим терезени карады. Үнү оорлой түштү.

— Кээде адам эң чоң бактысын жөнөкөй бир “саламатсызбы?” деген сөздөн табат экен. Бирок... Ошол бакыттын өмүрү канча болорун эч ким билбейт.

Бөлмө ичи кайрадан жымжырт боло түштү. Ал эми эски сүрөттө жаш Илим менен жаш Бүбүайым дагы эле эч нерседен кабары жок жылмайып турушкан. Алар алдыда кандай сүйүү, кандай жоготуу, кандай кайгы күтүп турганын анда билишкен эмес.

(Уландысы кийинки санда)